Đánh giá công nghệ xử lý nước thải làng nghề chế biến bún và giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý

Chuyên khảo kỹ thuật phân tích Đánh giá công nghệ xử lý nước thải làng nghề chế biến bún và đề xuất giải pháp cải thiện kết quả xử, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất

• Tác giả: Trần Thị Hồng Gấm
• Người hướng dẫn: GS.TS Đặng Kim Chi
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá công nghệ xử lý nước thải làng nghề chế biến bún và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan làng nghề lương thực thực phẩm Việt Nam
• 1.2. Tình hình phát triển chung
• 1.3. Tình hình ô nhiễm tại một số làng nghề chế biến lương thực thực phẩm
• 1.4. Một số thách thức chủ yếu đối với các làng nghề LTTP hiện nay
• 1.5. Tổng quan làng nghề chế biến bún
• 1.6. Quy mô sản xuất
• 1.7. Một số vấn đề ô nhiễm môi trường của làng nghề chế biến bún
• 1.8. Định hướng phát triển làng nghề chế biến bún trong tương lai
• 1.9. Ảnh hưởng của chất thải làng nghề lương thực thực phẩm đến con người
• 1.10. Tổng quan về công nghệ xử lý nước thải làng nghề LTTP trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.10.1. Trên thế giới
• 1.10.2. Tổng quan phương pháp đánh giá công nghệ xử lý chất thải
• 1.10.3. Ý nghĩa của hoạt động đánh giá công nghệ xử lý chất thải
• 1.10.4. Một số nét về tình hình áp dụng đánh giá công nghệ xử lý chất thải trên thế giới
• 1.10.5. Tình hình áp dụng đánh giá công nghệ xử lý chất thải Việt Nam
• 1.10.6. Cơ sở để đánh giá công nghệ xử lý chất thải nói chung
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp nghiên cứu tổng quan tài liệu
• 2.3.2. Phương pháp điều tra, khảo sát hiện trường, phỏng vấn hộ dân, đánh giá nhanh
• 2.3.3. Phương pháp kế thừa các kết quả nghiên cứu trước đó liên quan
• 2.3.4. Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và phân tích mẫu
• 2.3.5. Phương pháp phân tích đánh giá công nghệ. Phương pháp tham vấn ý kiến chuyên gia
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá công nghệ xử lý nước thải làng nghề chế biến bún ở Việt Nam
• 3.2. Đề xuất tiêu chí đánh giá công nghệ xử lý nước thải làng nghề CB bún. Lượng hóa tiêu chí đánh giá. Thử nghiệm áp dụng bộ tiêu chí đánh giá công nghệ xử lý nước thải làng nghề chế biến bún Khắc Niệm, TP Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh
• 3.3. Tình hình chế biến bún
• 3.4. Công nghệ chế biến bún
• 3.5. Lưu lượng nước thải và thành phần nước thải
• 3.6. Công nghệ xử lý nước thải đang áp dụng
• 3.7. Hiện trạng khu xử lý
• 3.8. Lượng hóa cho điểm cho hệ thống xử lý nước thải tại làng nghề chế biến bún Khắc Niệm – Bắc Ninh
• 3.9. Thử nghiệm áp dụng bộ tiêu chí đánh giá công nghệ xử lý nước thải làng nghề bún Phú Đô, Mễ Trì, Từ Liêm, Hà Nội
• 3.10. Tình hình chế biến bún
• 3.11. Công nghệ chế biến bún
• 3.12. Lưu lượng và thành phần nước thải
• 3.13. Công nghệ xử lý
• 3.14. Hiện trạng khu xử lý
• 3.15. Lượng hóa cho điểm cho hệ thống xử lý nước thải tại làng nghề chế biến bún Phú Đô, xã Mễ Trì, huyện Từ Liêm, Hà Nội
• 3.16. Lựa chọn công nghệ xử lý nước thải làng nghề chế biến bún phù hợp
• 3.17. Kết quả lượng hóa đánh giá công nghệ xử lý nước thải tại làng nghề chế biến bún theo từng tiêu chí
• 3.18. Đánh giá công nghệ xử lý nước thải của mỗi làng nghề, lựa chọn công nghệ phù hợp
• 3.19. Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý của công nghệ được khuyến khích
• 3.19.1. Giải pháp chung
• 3.19.2. Giải pháp cụ thể
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp xử lý nước thải chế biến bún hiệu quả

Nước thải từ các làng nghề chế biến bún đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng trong việc bảo vệ môi trường. Việc xử lý nước thải không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Các giải pháp xử lý nước thải hiện nay cần được đánh giá và cải tiến để đạt hiệu quả cao nhất.

1.1. Tình hình ô nhiễm nước thải tại làng nghề chế biến bún

Nước thải từ làng nghề chế biến bún chứa nhiều chất hữu cơ và chất rắn lơ lửng, gây ô nhiễm nghiêm trọng cho nguồn nước. Theo nghiên cứu, 100% mẫu nước thải đều vượt tiêu chuẩn cho phép, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân và hệ sinh thái.

1.2. Các tiêu chuẩn nước thải chế biến bún hiện nay

Tiêu chuẩn nước thải chế biến bún cần tuân thủ các quy định của Bộ Tài nguyên và Môi trường. Việc áp dụng các tiêu chuẩn này sẽ giúp cải thiện chất lượng nước thải và bảo vệ môi trường.

II. Vấn đề và thách thức trong xử lý nước thải chế biến bún

Mặc dù đã có nhiều công nghệ xử lý nước thải được áp dụng, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực hiện. Các vấn đề như công nghệ lạc hậu, chi phí cao và thiếu sự đồng bộ trong hệ thống xử lý là những rào cản lớn.

2.1. Công nghệ xử lý nước thải hiện tại

Nhiều làng nghề vẫn sử dụng công nghệ xử lý nước thải lạc hậu, không đáp ứng được yêu cầu về hiệu quả xử lý. Việc áp dụng công nghệ mới là cần thiết để nâng cao hiệu quả xử lý nước thải.

2.2. Chi phí và nguồn lực cho xử lý nước thải

Chi phí đầu tư cho hệ thống xử lý nước thải thường cao, trong khi nguồn lực tài chính của các hộ sản xuất nhỏ hạn chế. Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ để khuyến khích đầu tư vào công nghệ xử lý nước thải.

III. Phương pháp xử lý nước thải chế biến bún hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả xử lý nước thải, cần áp dụng các phương pháp hiện đại và phù hợp với điều kiện thực tế của từng làng nghề. Các giải pháp như công nghệ sinh học, hệ thống lọc sinh học và bể UASB đang được khuyến khích.

3.1. Công nghệ sinh học trong xử lý nước thải

Công nghệ sinh học sử dụng vi sinh vật để phân hủy chất hữu cơ trong nước thải, giúp giảm thiểu ô nhiễm. Đây là một giải pháp hiệu quả và bền vững cho các làng nghề chế biến bún.

3.2. Hệ thống lọc sinh học và bể UASB

Hệ thống lọc sinh học và bể UASB là những công nghệ tiên tiến giúp xử lý nước thải hiệu quả. Chúng có khả năng xử lý lượng lớn nước thải với chi phí vận hành thấp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong xử lý nước thải

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các công nghệ xử lý nước thải hiện đại đã mang lại kết quả tích cực. Các làng nghề chế biến bún đã có thể giảm thiểu ô nhiễm và cải thiện chất lượng nước thải.

4.1. Kết quả từ các dự án xử lý nước thải

Các dự án xử lý nước thải tại làng nghề chế biến bún đã cho thấy sự cải thiện rõ rệt về chất lượng nước. Nhiều làng nghề đã áp dụng thành công công nghệ sinh học và hệ thống lọc sinh học.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học từ những dự án thành công có thể được áp dụng cho các làng nghề khác. Việc chia sẻ kinh nghiệm và công nghệ sẽ giúp nâng cao hiệu quả xử lý nước thải trong toàn quốc.

V. Kết luận và tương lai của giải pháp xử lý nước thải chế biến bún

Giải pháp xử lý nước thải chế biến bún cần được cải tiến và phát triển hơn nữa. Tương lai của ngành chế biến bún phụ thuộc vào việc áp dụng công nghệ hiện đại và quản lý hiệu quả nguồn nước thải.

5.1. Định hướng phát triển công nghệ xử lý nước thải

Cần có các định hướng rõ ràng cho việc phát triển công nghệ xử lý nước thải, bao gồm việc nghiên cứu và áp dụng các công nghệ mới, phù hợp với điều kiện thực tế của từng làng nghề.

5.2. Tăng cường hợp tác và đầu tư

Hợp tác giữa các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng là rất quan trọng trong việc phát triển các giải pháp xử lý nước thải hiệu quả. Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào công nghệ xử lý nước thải.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Làng nghề chế biến bún là một trong những ngành nghề truyền thống quan trọng trong lĩnh vực chế biến lương thực thực phẩm tại Việt Nam, đóng góp vào việc tạo việc làm cho hơn 11 triệu lao động trên toàn quốc. Theo số liệu thống kê, cả nước hiện có trên 1.300 làng nghề được công nhận, trong đó làng nghề chế biến lương thực thực phẩm chiếm khoảng 11,9%. Tuy nhiên, hoạt động sản xuất tại các làng nghề này thường quy mô nhỏ lẻ, công nghệ lạc hậu, dẫn đến phát sinh lượng lớn nước thải có hàm lượng chất hữu cơ cao, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Cụ thể, nước thải từ làng nghề chế biến bún có thể chứa BOD lên đến gần 5.500 mg/l, COD lên đến 8.000 mg/l, cùng với các chất rắn lơ lửng và coliform ở mức cao, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nước mặt và nước ngầm, cũng như sức khỏe cộng đồng dân cư.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá các công nghệ xử lý nước thải đang được áp dụng tại một số làng nghề chế biến bún tiêu biểu như Khắc Niệm (Bắc Ninh) và Phú Đô (Hà Nội), dựa trên bộ tiêu chí đánh giá khoa học, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý phù hợp với điều kiện thực tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào khảo sát hiện trạng sản xuất, lưu lượng và thành phần nước thải, đánh giá công nghệ xử lý và vận hành hệ thống tại hai làng nghề trên trong giai đoạn năm 2013. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng nước thải sau xử lý, giảm thiểu tác động tiêu cực đến sức khỏe người dân và thúc đẩy phát triển bền vững làng nghề chế biến bún.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về xử lý nước thải sinh hoạt và công nghiệp nhẹ, đặc biệt là các công nghệ xử lý nước thải hữu cơ cao trong làng nghề chế biến lương thực thực phẩm. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết xử lý sinh học nước thải: Bao gồm các phương pháp xử lý kỵ khí (bể UASB, bể ABR), xử lý hiếu khí (bùn hoạt tính, lọc sinh học nhỏ giọt) và hệ thống xử lý nước thải phi tập trung (DEWATS). Các công nghệ này được đánh giá dựa trên hiệu quả loại bỏ các chỉ tiêu ô nhiễm như BOD5, COD, SS, tổng Nitơ và coliform.

2. Mô hình đánh giá công nghệ xử lý chất thải: Dựa trên tiêu chuẩn quốc tế Environment Technology Validation (ETV) và các tiêu chí đánh giá công nghệ xử lý chất thải tại Việt Nam, bao gồm các nhóm tiêu chí về hiệu quả xử lý, kinh tế, phù hợp với điều kiện địa phương, trình độ công nghệ và an toàn môi trường.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: BOD5 (Nhu cầu oxy sinh hóa), COD (Nhu cầu oxy hóa học), SS (Chất rắn lơ lửng), DEWATS (Hệ thống xử lý nước thải phân tán), bể UASB (Bể phản ứng kỵ khí dòng lên), bể ABR (Bể phản ứng kỵ khí có vách ngăn), và các tiêu chuẩn môi trường QCVN 40:2011/BTNMT.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập dữ liệu từ khảo sát hiện trường tại làng nghề chế biến bún Khắc Niệm (Bắc Ninh) và Phú Đô (Hà Nội), bao gồm lấy mẫu nước thải trước và sau xử lý, phân tích các chỉ tiêu môi trường tại phòng thí nghiệm. Đồng thời, tổng hợp tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước, các báo cáo ngành và văn bản pháp luật liên quan.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp lượng hóa tiêu chí đánh giá công nghệ dựa trên 5 nhóm tiêu chí chính với trọng số khác nhau, gồm hiệu quả xử lý, kinh tế, phù hợp địa phương, trình độ công nghệ và an toàn môi trường. Mỗi tiêu chí được đánh giá bằng điểm số dựa trên kết quả phân tích mẫu và khảo sát thực tế.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2013, với các đợt lấy mẫu nước thải tại hai làng nghề vào các tháng 5 và 6, phân tích mẫu và đánh giá công nghệ trong vòng 6 tháng tiếp theo, kết hợp tham vấn ý kiến chuyên gia để hoàn thiện bộ tiêu chí và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả xử lý nước thải tại làng nghề Khắc Niệm: Nước thải đầu vào có lưu lượng khoảng 920 m³/ngày với các chỉ tiêu ô nhiễm cao như COD trung bình 2.706 mg/l, BOD5 khoảng 1.500 mg/l, SS dao động từ 664 đến 1.460 mg/l. Hệ thống xử lý hiện tại đạt hiệu quả loại bỏ BOD5 khoảng 70-80%, COD giảm khoảng 65-75%, tuy nhiên vẫn chưa đạt tiêu chuẩn QCVN 40:2011/BTNMT loại B. Tỷ lệ coliform sau xử lý giảm đáng kể nhưng vẫn còn ở mức cao, ảnh hưởng đến chất lượng nước thải ra môi trường.

2. Hiện trạng công nghệ xử lý tại làng nghề Phú Đô: Nước thải có COD dao động từ 547 đến 2.415 mg/l, BOD5 từ 436 đến 2.054 mg/l, pH từ 5,6 đến 7,3. Hệ thống xử lý sử dụng công nghệ bùn hoạt tính và bể lắng sơ bộ, hiệu quả xử lý COD đạt khoảng 80%, BOD5 đạt 75%, tuy nhiên chi phí vận hành cao (trên 7.000 đồng/m³ nước thải), gây khó khăn cho việc duy trì hoạt động lâu dài.

3. Đánh giá kinh tế và phù hợp địa phương: Suất đầu tư xây dựng hệ thống xử lý tại Khắc Niệm khoảng 6-7 triệu đồng/m³ nước thải, thấp hơn so với Phú Đô (khoảng 9 triệu đồng/m³). Chi phí vận hành tại Khắc Niệm cũng thấp hơn, phù hợp với điều kiện kinh tế của các làng nghề nhỏ lẻ. Tuy nhiên, hệ thống thu gom nước thải chưa đồng bộ, gây quá tải cho công nghệ xử lý.

4. An toàn môi trường và trình độ công nghệ: Các công nghệ hiện tại đều thân thiện với môi trường, không sử dụng hóa chất độc hại, ít phát sinh mùi hôi và tiếng ồn. Tuy nhiên, trình độ vận hành còn hạn chế, đòi hỏi đào tạo và nâng cao nhận thức cho người lao động để đảm bảo hiệu quả xử lý ổn định.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy các công nghệ xử lý nước thải hiện đang áp dụng tại làng nghề chế biến bún có hiệu quả xử lý tương đối tốt nhưng chưa hoàn toàn đáp ứng được các tiêu chuẩn môi trường hiện hành. Nguyên nhân chủ yếu do lưu lượng nước thải tăng nhanh vượt công suất thiết kế, hệ thống thu gom chưa đồng bộ và công tác vận hành, bảo dưỡng chưa được thực hiện đúng kỹ thuật. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, hiệu quả xử lý của các công nghệ như bùn hoạt tính, bể UASB và DEWATS đều phù hợp với đặc điểm nước thải hữu cơ cao, tuy nhiên cần có sự điều chỉnh phù hợp với quy mô và điều kiện địa phương.

Việc áp dụng bộ tiêu chí đánh giá công nghệ xử lý nước thải giúp lựa chọn được công nghệ phù hợp nhất, cân bằng giữa hiệu quả xử lý và chi phí kinh tế. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh hiệu quả xử lý BOD5, COD giữa các công nghệ và bảng tổng hợp chi phí đầu tư, vận hành để minh họa rõ ràng hơn cho các bên liên quan.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cấp hệ thống thu gom nước thải: Xây dựng và hoàn thiện hệ thống kênh mương thu gom nước thải đồng bộ, đảm bảo lưu lượng nước thải được tập trung và xử lý hiệu quả, giảm thiểu hiện tượng quá tải công nghệ. Chủ thể thực hiện: UBND xã, các tổ chức làng nghề; Thời gian: 1-2 năm.

2. Áp dụng công nghệ xử lý DEWATS kết hợp bể ABR: Đề xuất sử dụng công nghệ DEWATS với bể phản ứng kỵ khí có vách ngăn (ABR) để xử lý nước thải hữu cơ cao, tận dụng khí sinh học làm nguồn năng lượng tái tạo, giảm chi phí vận hành. Chủ thể thực hiện: Doanh nghiệp, hợp tác xã làng nghề; Thời gian: 1 năm để triển khai thí điểm.

3. Đào tạo và nâng cao năng lực vận hành: Tổ chức các khóa đào tạo kỹ thuật vận hành, bảo dưỡng hệ thống xử lý nước thải cho cán bộ quản lý và người lao động tại làng nghề, đảm bảo vận hành đúng quy trình, duy trì hiệu quả xử lý ổn định. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường, các trường đại học; Thời gian: liên tục hàng năm.

4. Khuyến khích tận dụng sản phẩm phụ: Phát triển các giải pháp tận dụng khí biogas và bùn thải hữu cơ làm phân bón sinh học hoặc nguồn năng lượng, tạo thêm giá trị kinh tế cho làng nghề, giảm chi phí xử lý và tăng thu nhập cho người dân. Chủ thể thực hiện: Hợp tác xã, doanh nghiệp; Thời gian: 2 năm.

5. Xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính: Đề xuất các chính sách hỗ trợ vốn đầu tư, ưu đãi thuế và hỗ trợ kỹ thuật cho các làng nghề đầu tư hệ thống xử lý nước thải, nhằm khuyến khích áp dụng công nghệ tiên tiến, bền vững. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài nguyên và Môi trường, UBND các tỉnh; Thời gian: 3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách môi trường: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng chính sách phát triển làng nghề bền vững, quản lý ô nhiễm nước thải hiệu quả.

2. Các doanh nghiệp và hợp tác xã làng nghề chế biến bún: Tham khảo để lựa chọn công nghệ xử lý nước thải phù hợp, tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Khoa học Môi trường: Tài liệu tham khảo về phương pháp đánh giá công nghệ xử lý nước thải, đặc điểm nước thải làng nghề và các giải pháp công nghệ phù hợp.

4. Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan hỗ trợ phát triển nông thôn: Sử dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo và đầu tư cho các làng nghề truyền thống.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nước thải làng nghề chế biến bún lại gây ô nhiễm nghiêm trọng?
   Nước thải chứa hàm lượng chất hữu cơ cao (BOD5 lên đến 5.500 mg/l), chất rắn lơ lửng và coliform lớn do quy trình sản xuất sử dụng nhiều nước và thải ra lượng lớn tinh bột, bùn hữu cơ chưa qua xử lý, gây ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm.

2. Công nghệ xử lý nước thải nào phù hợp nhất cho làng nghề chế biến bún?
   Công nghệ DEWATS kết hợp bể ABR được đánh giá phù hợp do hiệu quả xử lý cao (>80% BOD5), chi phí vận hành thấp, dễ vận hành và thân thiện môi trường, phù hợp với quy mô nhỏ lẻ và điều kiện kinh tế của làng nghề.

3. Chi phí vận hành hệ thống xử lý nước thải làng nghề thường là bao nhiêu?
   Chi phí vận hành dao động từ 5.000 đến 7.000 đồng/m³ nước thải, tùy thuộc vào công nghệ và quy mô hệ thống. Chi phí thấp giúp duy trì hoạt động lâu dài và hiệu quả.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả xử lý nước thải tại các làng nghề?
   Cần đồng bộ hệ thống thu gom nước thải, áp dụng công nghệ phù hợp, đào tạo nhân lực vận hành, tận dụng sản phẩm phụ như khí biogas và phân bùn, đồng thời có chính sách hỗ trợ tài chính.

5. Ảnh hưởng của nước thải làng nghề đến sức khỏe người dân như thế nào?
   Nước thải ô nhiễm gây mùi hôi, làm ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt, tăng nguy cơ mắc các bệnh về đường hô hấp, tiêu hóa, da liễu và các bệnh nghề nghiệp khác, giảm tuổi thọ trung bình của người dân trong khu vực.

Kết luận

• Làng nghề chế biến bún tại Việt Nam phát triển mạnh nhưng đang đối mặt với vấn đề ô nhiễm nước thải nghiêm trọng do công nghệ xử lý chưa đồng bộ và hiệu quả chưa cao.
• Bộ tiêu chí đánh giá công nghệ xử lý nước thải gồm 5 nhóm tiêu chí chính giúp lựa chọn công nghệ phù hợp, cân bằng giữa hiệu quả xử lý và chi phí kinh tế.
• Công nghệ DEWATS kết hợp bể ABR được đề xuất là giải pháp tối ưu cho các làng nghề chế biến bún với hiệu quả xử lý cao và chi phí vận hành hợp lý.
• Cần nâng cấp hệ thống thu gom nước thải, đào tạo nhân lực vận hành và tận dụng sản phẩm phụ để nâng cao hiệu quả xử lý và phát triển bền vững.
• Khuyến nghị các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng làng nghề phối hợp triển khai các giải pháp trong vòng 1-3 năm tới nhằm cải thiện chất lượng môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu được khuyến khích áp dụng bộ tiêu chí đánh giá và giải pháp công nghệ trong thực tiễn để bảo vệ môi trường và phát triển làng nghề bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngày nay, thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đang có những bƣớc phát triển mạnh mẽ, cùng với sự phát triển các ngành công nghiệp nặng, vừa và nhẹ thì các làng nghề nông thôn cũng đóng góp một vai trò quan trọng. Vƣợt lên trên những nhu cầu nông nghiệp, các làng nghề điển hình ở đồng bằng sông Hồng đã sản xuất ra nhiều mặt hàng với chất lƣợng cao hơn, không chỉ có giá trị trong nƣớc mà còn có thể sánh ngang với các mặt hàng thủ công trên thế giới. Hiện nay, cả nƣớc có trên 1.300 làng nghề đƣợc công nhận và 3.200 làng có nghề trong đó làng nghề lƣơng thực thực phẩm khoảng 11,9%.

Hoạt động sản xuất trong các làng nghề đã và đang có nhiều đóng góp vào ổn định đời sống ngƣời dân và phát triển kinh tế - xã hội, tạo việc làm cho hơn 11 triệu lao động trong cả nƣớc [21]. Với việc ban hành nghị định số 134/2004/NĐ-CP ngày 9/6/2004 về việc khuyến khích phát triển nông nghiệp nông thôn của Chính phủ thì tốc độ phát triển mở rộng của các làng nghề truyền thống diễn ra khá mạnh. Phần lớn các làng nghề chƣa có quy hoạch hợp lý, quy mô sản xuất nhỏ, phân tán, đan xen với khu dân cƣ, công nghệ lạc hậu và thiếu ổn định, đã và đang gây ra những vấn đề môi trƣờng trầm trọng, gây ô nhiễm môi trƣờng nƣớc, môi trƣờng không khí và môi trƣờng đất cũng nhƣ tác động trực tiếp tới sức khỏe của dân cƣ tại làng nghề [24]. Đối với môi trƣờng nƣớc, nhóm các làng nghề chế biến lƣơng thực thực phẩm là nhóm làng nghề đóng vai trò quan trọng nhất đối với việc gây ô nhiễm nguồn nƣớc mặt.

Nhóm làng nghề này sử dụng một lƣợng lớn nƣớc cho quá trình chế biến và thải ra một lƣợng lớn chất hữu cơ (ví dụ tinh bột của quá trình chế biến bún, miến. Do vậy, nƣớc thải từ các làng nghề nói trên không những có lƣu lƣợng lớn mà còn có nồng độ ô nhiễm khá cao (trong đó chủ yếu là chất hữu cơ và chất rắn lơ lửng) [12]. Trong những năm gần đây, ở nƣớc ta đã có một số công trình nghiên cứu cũng nhƣ dự án xử lý chất thải cho các làng nghề chế biến lƣơng thực thực phẩm, sử dụng lại chất thải làm thức ăn gia súc, tận dụng khí gas cho sinh hoạt và và sử dụng Trường Đại học Khoa học Tự nhiên 1 Luận văn Thạc sĩ khoa học TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đánh giá công nghệ xử lý nước thải làng nghề chế biến bún và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý – Trần Thị Hồng Gấm – Cao học KHMT K19 các chế phẩm vi sinh trong công nghệ xử lý [19]. Tuy nhiên, các công trình này còn mang tính chất đơn lẻ, tách rời từng khâu mà chƣa liên hoàn đồng bộ từ quy hoạch, xử lý đến sử dụng chất thải và quản lý tổng hợp nguồn thải.

Một số giải pháp công nghệ đƣợc đề xuất quá phức tạp, giá thành xử lý cao, thiếu tính ổn định, bền vững nên ngay sau khi xây dựng, hệ thống đã không phát huy đƣợc tác dụng [20].Các chuyên gia nhận định rằng, hạn chế của công nghệ hiện hành và các hoạt động có liên quan nhƣ cơ chế chính sách hiện hành, vấn đề quản lý, kiểm soát, đầu tƣ và vận hành công nghệ. chính là các nguyên nhân then chốt, đang tạo ra các rào cản lớn đối với công tác QLMT nói chung và XLNT tập trung tại các làng nghề [6]. Làng nghề chế biến bún rất phát triển đại diện cho các vùng làng nghề chế biến lƣơng thực thực phẩm về hình thức tổ chức sản xuất chế biến, sản xuất nông nghiệp. Công nghệ xử lý nƣớc thải hiện có tại một số làng nghề đang từng bƣớc đem lại hiệu quả nhất định, giảm bớt những vấn đề bức xúc về môi trƣờng.

Tuy nhiên, theo thời gian số hộ tham gia làm bún ngày một tăng, hệ thống thu gom nƣớc thải chƣa đồng bộ, nƣớc thải không chỉ đơn thuần là của riêng làng nghề bún, dẫn đến lƣu lƣợng nƣớc thải tăng theo vƣợt quá công suất thiết kế của hệ thống xử lý, các quy trình quản lý, chế độ vận hành, bảo dƣỡng chƣa đƣợc thực hiện đúng kỹ thuật. Điều này gây ảnh hƣởng không nhỏ đến chất lƣợng nƣớc thải sau khi xử lý [25]. Từ những bất cập trên, để góp phần bảo vệ sức khỏe của cộng đồng dân cƣ, hạn chế tới mức thấp nhất các tác động tiêu cực đến chất lƣợng môi trƣờng và đƣa ra các giải pháp thích hợp để nâng cao hiệu quả xử lý nƣớc thải làng nghề bún, trong luận văn này học viên thực hiện đề tài: “Đánh giá công nghệ xử lý nước thải làng nghề chế biến bún và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý”. Mục tiêu của Đề tài: Đánh giá công nghệ xử lý nƣớc thải đã và đang áp dụng tại một số làng nghề chế biến bún ở Việt Nam dựa trên bộ tiêu chí đƣợc xây dựng Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý cho công nghệ đƣợc khuyến cáo để hoàn thiện và áp dụng cho các làng nghề chế biến bún khác Trường Đại học Khoa học Tự nhiên 2 Luận văn Thạc sĩ khoa học TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đánh giá công nghệ xử lý nước thải làng nghề chế biến bún và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý – Trần Thị Hồng Gấm – Cao học KHMT K19 3.

Nội dung nghiên cứu - Xây dựng bộ tiêu chí phù hợp đánh giá công nghệ xử lý nƣớc thải làng nghề chế biến bún Việt Nam. - Khảo sát hiện trạng sản xuất bún, lƣu lƣợng nƣớc thải tại làng nghề chế biến bún Khắc Niệm và làng nghề chế biến bún Phú Đô. - Khảo sát công nghệ, hiện trạng xử lý nƣớc thải đã và đang áp dụng tại làng nghề chế biến bún Khắc Niệm-Bắc Ninh và làng nghề chế biến bún Phú Đô-Mễ Trì - Thử nghiệm áp dụng bộ tiêu chí đánh giá công nghệ xử lý nƣớc thải đã và đang áp dụng tại 2 làng nghề. - Lựa chọn công nghệ có điểm lƣợng hóa cao và đủ điều kiện áp dụng.

- Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý của công nghệ đƣợc khuyến khích để cải thiện hiệu quả xử lý, nhân rộng cho những làng nghề chế biến bún khác Trường Đại học Khoa học Tự nhiên 3 Luận văn Thạc sĩ khoa học TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đánh giá công nghệ xử lý nước thải làng nghề chế biến bún và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý – Trần Thị Hồng Gấm – Cao học KHMT K19 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Tổng quan làng nghề lƣơng thực thực phẩm Việt Nam 1. Tình hình phát triển chung: Sự phát triển của làng nghề Việt Nam nói chung và làng nghề lƣơng thực hực phẩm nói riêng đã thể hiện những cung bậc thăng trầm trong mỗi giai đoạn lịch sử, đặc biệt từ những năm đổi mới đến nay, dƣới tác động của những biến đổi to lớn về kinh tế - chính trị - xã hội ở trong nƣớc. Hiện nay, cả nƣớc có trên 1.300 làng nghề đƣợc công nhận và 3.200 làng có nghề, thuộc 11 nhóm ngành nghề khác nhau.

Hoạt động sản xuất trong các làng nghề đã và đang có nhiều đóng góp vào ổn định đời sống ngƣời dân và phát triển kinh tế - xã hội, tạo việc làm cho hơn 11 triệu lao động trong cả nƣớc [21]. Sự phân bố và phát triển các làng nghề CBLTTP không đồng đều trong cả nƣớc. Các làng nghề CBLTTP ở miền Bắc phát triển hơn ở miền Trung và miền Nam, chiếm gần 70% số lƣợng các làng nghề trong cả nƣớc, trong đó tập trung nhiều nhất và mạnh nhất là ở vùng đồng bằng sông Hồng. Miền Trung có khoảng 111 làng nghề, còn lại ở miền Nam hơn 300 làng nghề [7].

Sự phân bố các làng nghề Việt Nam theo khu vực Bảng 1. Phân bố làng nghề CBLTTP trên cả nƣớc [4] Số Số Số TT Tỉnh TT Tỉnh TT Tỉnh lƣợng lƣợng lƣợng I Miền Bắc 145 II Miền Trung 42 III Miền Nam 10 TP Hồ Chí 1 TP Hà Nội 14 1 Thanh Hóa 19 1 3 Minh 2 Vĩnh Phúc 3 2 Nghệ An 2 2 Ninh Thuận 1 Trường Đại học Khoa học Tự nhiên 4 Luận văn Thạc sĩ khoa học TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đánh giá công nghệ xử lý nước thải làng nghề chế biến bún và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý – Trần Thị Hồng Gấm – Cao học KHMT K19 3 Hà Tây cũ 34 3 Hà Tĩnh 1 3 Bình Dƣơng 1 4 Bắc Ninh 15 4 Quảng Trị 6 4 Đồng Nai 1 Thừa Thiên 5 Hải Dƣơng 8 5 2 5 An Giang 1 Huế 6 Hƣng Yên 13 6 TP Đà Nẵng 4 6 Tiền Giang 1 7 Hà Nam 2 7 Quảng Nam 1 7 Bến Tre 2 8 Nam Định 21 8 Bình Định 5 9 Thái Bình 22 9 Khánh Hòa 2 10 Ninh Bình 11 11 Hà Giang 1 12 Hòa Bình 1 Tổng số (I+II+III)= 197 1. Tình hình ô nhiễm tại một số làng nghề chế biến lương thực thực phẩm Làng nghề Việt Nam đƣợc cảnh báo với 100% mẫu nƣớc thải có thông số vƣợt tiêu chuẩn cho phép. Môi trƣờng không khí bị ô nhiễm có tính cục bộ tại nơi trực tiếp sản xuất, nhất là ô nhiễm bụi vƣợt tiêu chuẩn cho phép (TCCP) và ô nhiễm do sử dụng nhiên liệu than củi.

Tỷ lệ ngƣời dân làng nghề mắc bệnh cao hơn các làng thuần nông, thƣờng gặp ở các bệnh về đƣờng hô hấp, đau mắt, bệnh đƣờng ruột, bệnh ngoài da. Nhiều dòng sông chảy qua các làng nghề hiện nay đang bị ô nhiễm nặng; nhiều ruộng lúa, cây trồng bị giảm năng suất do ô nhiễm không khí từ làng nghề [4]. Vấn đề môi trƣờng mà các làng nghề đang phải đối mặt không chỉ giới hạn ở trong phạm vi các làng nghề mà còn ảnh hƣởng đến ngƣời dân ở vùng lân cận. Theo Báo cáo môi trƣờng quốc gia năm 2008 với chủ đề "Môi trƣờng làng nghề Việt Nam", Hiện nay “hầu hết các làng nghề ở Việt Nam đều bị ô nhiễm môi trƣờng (trừ các làng nghề không sản xuất hoặc dùng các nguyên liêu không gây ô nhiễm nhƣ thêu, may.

Chất lƣợng môi trƣờng tại hầu hết các làng nghề đều không đạt tiêu chuẩn khiến ngƣời lao động phải tiếp xúc với các nguy cơ gây hại cho sức khỏe, trong đó 95% là từ bụi; 85,9% từ nhiệt và 59,6% từ hóa chất. Kết quả khảo sát 52 Trường Đại học Khoa học Tự nhiên 5 Luận văn Thạc sĩ khoa học TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.