MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài: Thành phố HCM thuộc hạ du sông Sài Gòn – Đồng Nai, có địa hình thấp, kênh rạch chằng chịt. Là đô thị lớn nhất của cả nước, hàng năm Tp. HCM thường xảy ra ngập lụt trên diện rộng, nhất là khi có mưa lớn kết hợp với triều cường và xả lũ của các hồ chứa từ thượng lưu. Ngập lụt tại Tp.
HCM gây nhiều tác động tới phát triển kinh tế, xã hội và đặc biệt là môi trường sống của người dân. Nguyên nhân gây ngập lụt chủ yếu do triều cường, mưa lớn kết hợp xả lũ của các công trình đầu nguồn và sự quá tải của hệ thống tiêu thoát nước hiện hữu do tốc độ đô thị hóa ngày càng nhanh của thành phố. Trong tương lai gần dưới tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng và các dạng thời tiết cực đoan sẽ là những nguy cơ làm cho tình hình ngập úng trở lên phức tạp và khó kiểm soát. Thời gian qua đã có nhiều đề tài, dự án, các công trình khoa học nghiên cứu nhằm đề xuất các giải pháp phòng tránh ngập và kiểm soát rủi ro thiên tai cho Tp.
Các giải pháp hiện tại chủ yếu là các giải pháp công trình như nạo vét kênh mương, xây dựng đê bao, công ngăn triều, nâng cao cốt nền, bơm tiêu hỗ trợ, cải tạo và nâng cấp hệ thống tiêu thoát hiện có. Tất các giải pháp trên đã và đang góp phần rất lớn và hiệu quả của công tác kiểm soát ngập lụt và phòng tránh thiên tai của Tp. Tuy nhiên, tình hình diễn biến ngập úng ngày càng phức tạp, nhất là dưới tác động của BĐKH, Tp. HCM được xem là một trong những khu vực chịu nhiều tổn thương nhất.
Chính vì vậy, việc đề xuất các giải pháp phòng tránh ngập hiệu quả, thân thiện môi trường là những vấn đề nóng đặt ra cho với Tp. HCM hiện nay. Vùng hạ du Rạch Bến Mương – Láng The – Kênh Địa Phận thuộc xã Tân Thạnh Tây huyện Củ Chi là vùng thấp trũng với gần 3.000ha đất thấp, nước sông Sài Gòn chảy qua đoạn này cao nên vùng này thường xuyên bị ngập do Nghiên cứu giải pháp xây dựng hồ điều tiết Bến Mương – Láng The để giảm ngập một số khu vực ở TP. Hồ Chí Minh 1 Học viên: Văn Phú Thái GVHD: PGS TS.
Đỗ Tiến Lanh triều cường, mưa lớn kết hợp hồ Dầu Tiếng xả lũ, gây ảnh hưởng lớn đến sản xuất, dân sinh. Vùng Bàu Hưng Lợi và thượng lưu cầu Bến Nẩy, diện tích 500ha đất trũng, (cao độ từ -0,5 ÷ +0,7) sản xuất khó khăn, năng suất lúa thấp, hiện nay thường sử dụng trồng cỏ hoặc hoang hoá nên xây dựng hồ điều hòa để điều tiết lượng nước mưa (khi có mưa lớn) kết hợp nước ngoài sông Sài Gòn dâng cao, để điều tiết, trữ nước mưa, giảm áp lực tiêu trong thời đoạn hợp lý, qua đó giảm ngập cho vùng lân cận, góp phần giảm ngập chung cho Tp. HCM, đồng thời là khu trữ nước để cung cấp nước sinh họat và cấp nước nông nghiệp vào mùa khô. Mục đích nghiên cứu của đề tài Mục đích nghiên cứu của đề tài là đề xuất được giải pháp xây dựng công trình hồ điều tiết Bến Mương – Láng The nhằm điều tiết nước mưa, giảm áp lực tiêu mưa, qua đó giảm ngập cho vùng lân cận và giảm lũ cho nội thành TP HCM.
Cách tiếp cận và phạm vi nghiên cứu: Vấn đề nghiên cứu là đề xuất giải pháp công trình hồ chứa điều tiết phục vụ giảm ngập cho khu vực. Đã có nhiều kết quả nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam nên luận văn sử dụng cách tiếp cận kế thừa/ứng dụng, chọn lọc những kiến thức khoa học, công nghệ về giải pháp hồ điều tiết. Vấn đề nghiên cứu được xem xét tiếp cận một cách toàn diện, hệ thống, thực tiễn và tổng hợp. Hồ điều tiết được đặt trong toàn hệ thống cống ngăn triều, đê bao, trạm bơm.
và làm việc ràng buộc lẫn nhau theo một quy trình, vì vậy cách tiếp cận từ tổng thể đến chi tiết sẽ được xem xét sử dụng trong luận văn. Phƣơng pháp nghiên cứu: Các phương pháp nghiên cứu được áp dụng trong đề tài là: - Phương pháp kế thừa có chọn lọc và các dữ liệu liên quan đến đề tài - Phương pháp điều tra thực địa Nghiên cứu giải pháp xây dựng hồ điều tiết Bến Mương – Láng The để giảm ngập một số khu vực ở TP. Hồ Chí Minh 2 Học viên: Văn Phú Thái GVHD: PGS TS. Đỗ Tiến Lanh - Phương pháp sử dụng mô hình toán - Phương pháp chuyên gia 5.
Kết quả đạt đƣợc: - Đánh giá nguyên nhân gây ngập và giải pháp chống ngập cho Thành phố Hồ Chí Minh - Đánh giá mức độ chống ngập của giải pháp hồ Bến Mương – Láng The cho khu vực hồ và giảm ngập hạ du sông Sài Gòn - Đề xuất các công trình trong hệ thống kết hợp để khai thác hồ hiệu quả - Đề xuất kết cấu mái hồ đảm bảo an toàn, ổn định, mỹ quan và kinh tế Nghiên cứu giải pháp xây dựng hồ điều tiết Bến Mương – Láng The để giảm ngập một số khu vực ở TP. Hồ Chí Minh 3 Học viên: Văn Phú Thái GVHD: PGS TS. Đỗ Tiến Lanh CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGẬP LỤT ĐÔ THỊ VÀ GIẢI PHÁP CHỐNG NGẬP 1.
Tình trạng ngập lụt đô thị và giải pháp kiểm soát ngập lụt trên thế giới và Việt Nam. Tình trạng ngập lụt đô thị: Tình trạng ngập lụt đô thị xảy ra khắp nơi trên thế giới và cả trên đất nước Việt Nam Ở Bangkok, Thái Lan: Vào mùa mưa diễn ra từ tháng 4-10, Bangkok thường có nhiều trận lụt lớn nhỏ, gây khó khăn cho sinh hoạt của người dân và các hoạt động du lịch. Thường vào cuối tháng 5, mưa lớn kéo dài khiến thủ đô Bangkok và một số khu vực lân cận chìm sâu trong nước Hình 1. Ngập lụt trên đường phố Bangkok, Thái Lan Ngày 7 và 8/6/2015, mưa lớn dẫn đến hàng loạt con đường bị ngập ở thủ đô Bangkok, Thái Lan khiến giao thông hỗn loạn, hàng loạt xe cộ chết máy trên đường.
Trong buổi sáng 8.6, mực nước ngập lên đến 50 cm sau khi đợt mưa lớn kéo dài 5 giờ liền vào rạng sáng cùng ngày Nghiên cứu giải pháp xây dựng hồ điều tiết Bến Mương – Láng The để giảm ngập một số khu vực ở TP. Hồ Chí Minh 4 Học viên: Văn Phú Thái GVHD: PGS TS. Đỗ Tiến Lanh Ở Venice, Italy: Hiện tượng nước dâng cao thường diễn ra ở Venice vào mùa đông, do sự kết hợp của triều cường, gió nam thổi mạnh và hoạt động của đợt sóng biển kéo dài Hình 1. Ngập lụt trên đường phố Venice, Italy Các khu vực thấp của thành phố như quảng trường St.
Mark có nước dâng khá cao, đôi khi lên tới 1,4 m. Tuy nhiên, điều này chỉ gây đôi chút bất tiện, thậm chí còn khiến nhiều du khách thích thú Ở Chennai, Ấn Độ: Lượng mưa lớn, các cửa sông bị thu hẹp, khu dân cư lấn ra bờ sông, đường thoát nước tự nhiên tắc nghẽn và thiếu hệ thống cảnh báo lũ lụt khiến thành phố này rơi vào cảnh nước ngập ngang người Nghiên cứu giải pháp xây dựng hồ điều tiết Bến Mương – Láng The để giảm ngập một số khu vực ở TP. Hồ Chí Minh 5 Học viên: Văn Phú Thái GVHD: PGS TS. Đỗ Tiến Lanh Hình 1.
Ngập lụt trên đường phố Chennai, Ấn Độ Ở Manila, Philippines: Với mật độ dân số dày đặc, thủ đô của Philippines không có đủ hệ thống đường ống để thoát nước khi mưa lớn Hình 1. Ngập lụt ở thủ đô Manila, Philippines Ngoài ra có rất nhiều thành phố lớn trên thế giới bị ngập lụt như Thượng Hải – Trung Quốc, Mumbai - Ấn Độ, Rio de Janeiro – Brazil, London - Anh Quốc, Miami - Mỹ, Sydney – Australia, Durban - Nam Phi,… Nguyên nhân ngập do lũ, triều cường, mưa lớn nhưng hệ thống thoát nước làm việc kém và ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, nước biển dâng. Nghiên cứu giải pháp xây dựng hồ điều tiết Bến Mương – Láng The để giảm ngập một số khu vực ở TP. Hồ Chí Minh 6 Học viên: Văn Phú Thái GVHD: PGS TS.
Đỗ Tiến Lanh Các đô thị thuộc tỉnh Miền Trung ở Việt Nam hằng năm thường xảy ra ngập chủ yếu là do lũ lớn từ thượng nguồn về, do sông Miền Trung dốc lớn, lũ về thoát không kịp, do các hồ chứa chủ động xả lũ lớn Hình 1. Lũ lụt ởn Miền Trung,Việt Nam Các Thành phố ở đồng bằng Nam Bắc Bộ và Nam Bộ cũng thường xuyên ngập, thường do mưa và do triều - Ở Thành phố Hà Nội thường ngập do những cơn mưa lớn, vũ lượng ngày càng lớn, hệ thống thoát nước lạc hậu không đủ khả năng thoát kịp. với hệ thống thoát nước như hiện nay của Thủ đô khi lượng mưa từ 50 mm đến 100 mm, kéo dài trong 2 tiếng đồng hồ, Hà Nội vẫn bị ngập tại 18 tuyến phố, có 170 điểm ngập trong khu dân cư. Ngoài ra còn có các nguyên nhân quản lý chồng chéo, diện tích ao hồ bị lấn chiếm, các dự án qui hoạch chỉ quan tâm doanh thu mà ít quan tâm đến hạ tầng, hệ thống thoát nước Mới nhất, ngày 10/6/2018 tại khu vực Hà Nội đã xảy ra một trận mưa lớn, kéo dài gần 1 giờ khiến một số nơi rơi vào cảnh bị ngập, xe máy bị "chết máy" và người dân phải lội bì bõm, dắt bộ về nhà trong đêm.
Nghiên cứu giải pháp xây dựng hồ điều tiết Bến Mương – Láng The để giảm ngập một số khu vực ở TP. Hồ Chí Minh 7 Học viên: Văn Phú Thái GVHD: PGS TS. Đỗ Tiến Lanh Hình 1. Ngập ở đường Cổ Nhuế Trận mưa ngày 04/8/2017 đã ngập nặng khá nhiều điềm phố Hai Bà Trưng, Vĩnh Tuy, Nguyễn Du , Xã Đàn.
Ngập đường phố Hà Nội sau cơn mưa ngày 04/8/25017 - Ở Thành phố Hồ Chí Minh: Với tốc độ gia tăng dân số quá nhanh, cơ sở hạ tầng còn lạc hậu, ý thức người dân kém, khí hậu ngày càng khắc nghiệt … Thành phố đang phải đối mặt với vấn đề ngập úng nặng nề, nhất là trong mùa mưa kéo dài từ tháng 6 đến tháng 11 và trong thời kỳ triều cường từ tháng 9 đến Nghiên cứu giải pháp xây dựng hồ điều tiết Bến Mương – Láng The để giảm ngập một số khu vực ở TP. Hồ Chí Minh 8 Học viên: Văn Phú Thái GVHD: PGS TS. Đỗ Tiến Lanh tháng 12.