Luận văn thực trạng và giải pháp thúc đẩy xuất khẩu lao động sang đài loan của công ty cổ phần đầu tư và thương mại

Xuất khẩu lao động, đặc biệt là sang Đài Loan, đã trở thành một trong những giải pháp quan trọng nhằm giải… 70 trang · Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại.

• Trường học: Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại
• Đề tài: Giải Pháp Thúc Đẩy Xuất Khẩu Lao Động Sang Đài Loan

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG
• 1.1. NỘI DUNG CỦA XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG
• 1.1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.1.2. Phân loại xuất khẩu lao động
• 1.1.3. Các hình thức xuất khẩu lao động
• 1.1.4. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả của hoạt động xuất khẩu lao động
• 1.1.5. Vai trò của xuất khẩu lao động đối với sự phát triển kinh tế
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG Ở CÔNG TY CỔ PHẦN ĐẦU T VÀ THƠNG MẠI
• 3. CHƯƠNG III: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG Ở CÔNG TY CỔ PHẦN ĐẦU T VÀ THƠNG MẠI TRONG NHỮNG NĂM TỚI

Tóm tắt

I. Giới thiệu về xuất khẩu lao động

Xuất khẩu lao động, đặc biệt là sang Đài Loan, đã trở thành một trong những giải pháp quan trọng nhằm giải quyết tình trạng thất nghiệp và tăng cường thu nhập cho người lao động. Trong bối cảnh thị trường lao động Đài Loan đang cần nguồn lao động dồi dào, Việt Nam đã có nhiều chính sách nhằm thúc đẩy xuất khẩu lao động. Việc hiểu rõ về giải pháp xuất khẩu này sẽ giúp các bên liên quan có cái nhìn tổng quát hơn về lợi ích và thách thức trong quá trình thực hiện.

1.1. Thực trạng xuất khẩu lao động sang Đài Loan

Thực tế cho thấy, số lượng lao động Việt Nam làm việc tại Đài Loan đã tăng đáng kể trong những năm qua. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết như chất lượng lao động, sự phù hợp giữa nhu cầu của thị trường và năng lực của người lao động. Để thúc đẩy xuất khẩu lao động, các doanh nghiệp cần chú trọng hơn đến việc đào tạo lao động, đảm bảo rằng họ đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động Đài Loan.

II. Các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu lao động

Để nâng cao hiệu quả của xuất khẩu lao động, cần triển khai một số giải pháp chủ yếu. Đầu tiên, cần có chính sách đào tạo lao động phù hợp với nhu cầu của thị trường. Thứ hai, cần tăng cường hợp tác lao động giữa các cơ quan chức năng và doanh nghiệp để tạo điều kiện thuận lợi cho người lao động. Cuối cùng, cần đẩy mạnh thông tin và truyền thông về cơ hội việc làm tại Đài Loan cho người lao động.

2.1. Chính sách đào tạo và phát triển nguồn nhân lực

Chất lượng lao động là yếu tố quyết định đến thành công của xuất khẩu lao động. Do đó, việc xây dựng các chương trình đào tạo lao động phù hợp với yêu cầu của thị trường lao động Đài Loan là rất cần thiết. Các cơ sở đào tạo cần cập nhật thường xuyên các thông tin về nhu cầu lao động, từ đó thiết kế chương trình đào tạo hiệu quả hơn.

2.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Việc thiết lập mối quan hệ hợp tác chặt chẽ với các đối tác nước ngoài, đặc biệt là Đài Loan, sẽ tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động. Điều này không chỉ giúp xuất khẩu lao động tăng trưởng mà còn tạo điều kiện cho việc hợp tác lao động lâu dài giữa hai bên. Cần tổ chức các hội thảo, diễn đàn để tăng cường giao lưu, hợp tác giữa các doanh nghiệp Việt Nam và các đối tác nước ngoài.

III. Đánh giá hiệu quả và triển vọng của xuất khẩu lao động

Hoạt động xuất khẩu lao động không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn có ý nghĩa xã hội sâu sắc. Việc người lao động có cơ hội làm việc tại Đài Loan giúp cải thiện đời sống cho gia đình họ và góp phần vào sự phát triển kinh tế của đất nước. Tuy nhiên, cần có những đánh giá rõ ràng về hiệu quả của các chính sách hiện hành để từ đó điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn.

3.1. Hiệu quả kinh tế

Theo thống kê, xuất khẩu lao động đã mang lại nguồn thu ngoại tệ đáng kể cho Việt Nam. Số tiền mà người lao động gửi về đã góp phần làm tăng thu nhập quốc dân và cải thiện đời sống cho nhiều gia đình. Các doanh nghiệp cũng có thể tận dụng nguồn lao động này để phát triển sản xuất, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế.

3.2. Triển vọng trong tương lai

Với sự phát triển của thị trường lao động Đài Loan, triển vọng cho xuất khẩu lao động trong những năm tới là rất sáng sủa. Tuy nhiên, để duy trì và phát triển bền vững, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ cả phía nhà nước và các doanh nghiệp. Việc cải thiện chất lượng lao động, mở rộng cơ hội việc làm và nâng cao nhận thức cho người lao động sẽ là những yếu tố quyết định cho sự thành công của chính sách này.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và phân công lao động quốc tế, hoạt động đưa người lao động ra nước ngoài làm việc đã trở thành một xu thế kinh tế tất yếu đối với các quốc gia có nguồn nhân lực dồi dào. Đối với Việt Nam – một quốc gia có quy mô dân số trên 82 triệu người tại thời điểm nghiên cứu, trong đó lực lượng trong độ tuổi lao động chiếm hơn một nửa nhưng tỷ lệ thất nghiệp ở khu vực thành thị lên đến 5,6% và thời gian lao động chưa được sử dụng ở nông thôn vượt quá 20% – xuất khẩu lao động giữ vai trò quan trọng trong chiến lược việc làm quốc gia và công tác xóa đói giảm nghèo.

Thị trường Đài Loan từ khi mở cửa tiếp nhận lao động nước ngoài theo Luật Dịch vụ việc làm (năm 1992) đã nhanh chóng trở thành một trong những thị trường tiếp nhận lao động trọng điểm của Việt Nam. Riêng năm 2004, số lượng lao động Việt Nam sang Đài Loan đạt 37.740 người, chiếm hơn 55% tổng số lao động xuất khẩu của cả nước. Tuy nhiên, hoạt động này phát sinh những thách thức nghiêm trọng, đặc biệt là tình trạng người lao động tự ý phá vỡ hợp đồng, bỏ trốn ra ngoài làm việc bất hợp pháp (với 7.935 trường hợp tính đến tháng 9 năm 2004), khiến cơ quan chức năng Đài Loan cảnh báo ngừng tiếp nhận lao động.

Đứng trước thực trạng trên, việc nghiên cứu hoạt động xuất khẩu lao động tại các doanh nghiệp chuyên trách là yêu cầu cấp thiết. Đề tài tập trung giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về thị trường sức lao động, xuất khẩu lao động và các phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, kết hợp nghiên cứu kinh nghiệm quản lý của Philippines.
2. Đánh giá toàn diện thực trạng xuất khẩu lao động của Việt Nam và phân tích chi tiết kết quả hoạt động tại Công ty Cổ phần Đầu tư và Thương mại (Contrexim-TM) trên thị trường Đài Loan và các thị trường liên quan.
3. Đề xuất phương hướng, chủ trương và các nhóm giải pháp vĩ mô nhằm ổn định, phát triển bền vững hoạt động xuất khẩu lao động sang Đài Loan trong những năm tiếp theo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động xuất khẩu lao động sang thị trường Đài Loan và công tác tổ chức, quản lý nguồn nhân lực xuất khẩu.
• Phạm vi không gian: Hoạt động cung ứng lao động tại Công ty Cổ phần Đầu tư và Thương mại (Contrexim-TM), đặt trong mối liên hệ với thị trường lao động Đài Loan và bức tranh xuất khẩu lao động chung của Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Số liệu và thực tiễn hoạt động giai đoạn 1999 – 2004.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và các khái niệm nền tảng

Nghiên cứu vận dụng các khái niệm kinh tế học lao động và tiêu chuẩn quốc tế:

• Nguồn lao động: Bộ phận dân cư trong độ tuổi lao động (từ tròn 15 tuổi trở lên theo quy định tại Việt Nam) có khả năng lao động và những người ngoài độ tuổi thực tế có tham gia lao động.
• Sức lao động và hàng hóa sức lao động: Sức lao động là tổng thể lực lực và trí lực của con người. Trong nền kinh tế hàng hóa, sức lao động là hàng hóa đặc biệt có giá trị và giá trị sử dụng, chịu sự chi phối trực tiếp của quy luật cung - cầu trên thị trường.
• Thị trường lao động: Lĩnh vực kinh tế bao gồm các quan hệ mua bán, trao đổi và thuê mướn sức lao động theo định nghĩa của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), nơi quan hệ cung - cầu quyết định mức tiền công.
• Xuất khẩu lao động: Hoạt động kinh tế của một quốc gia thực hiện việc cung ứng lao động cho quốc gia khác trên cơ sở các hiệp định hoặc hợp đồng pháp lý thống nhất giữa bên phái cử và bên tiếp nhận.

Hệ thống chỉ tiêu định lượng đánh giá hiệu quả xuất khẩu lao động

Chuyên đề thiết lập khung toán học để lượng hóa hiệu quả kinh tế của hoạt động xuất khẩu lao động:

1. Số lượng lao động được giải quyết việc làm trong năm ($L$): $$L = L_c + L_x - L_n$$ Trong đó: $L_c$ là số lao động từ năm trước chuyển sang; $L_x$ là số lao động đưa đi trong năm; $L_n$ là số lao động hết hạn hợp đồng về nước.

2. Mức thu ngoại tệ cho ngân sách Nhà nước ($P$): $$P = \sum_{j=1}^{n} Y_j = \sum_{j=1}^{n} (X_{ij} \cdot K_j)$$ Trong đó: $Y_j$ là mức thu ở thị trường $j$; $X_{ij}$ là thuế thu nhập; $K_j$ là tỷ giá quy đổi ngoại tệ.

3. Mức tiết kiệm vốn đầu tư tạo việc làm của Chính phủ ($M_{tk}$): $$M_{tk} = m_{dt} \cdot L$$ Trong đó: $m_{dt}$ là suất đầu tư trung bình để tạo một chỗ làm việc mới trong nước; $L$ là số người có việc làm thường xuyên ở nước ngoài.

4. Giá trị hàng hóa người lao động chuyển về ($G$): $$G = \sum_{j=1}^{n} H_j = \sum_{j=1}^{n} \left( \sum_{i} h_{ij} \cdot N_j \right)$$ Trong đó: $h_{ij}$ là giá trị hàng hóa trung bình một người gửi về; $N_j$ là số người gửi hàng trong năm.

5. Thu nhập đóng góp vào thu nhập quốc dân ($Q$): $$Q = \sum_{j=1}^{n} (P_j + V_{ij}) \cdot k_j$$ Trong đó: $P_j$ là các khoản phải nộp; $V_{ij}$ là thu nhập ròng của người lao động sau khấu trừ; $k_j$ là tỷ giá hối đoái.

Khung pháp lý và bài học quốc tế

• Cơ sở pháp lý: Bộ luật Lao động sửa đổi; Nghị định số 81/2003/NĐ-CP ngày 17/7/2003 quy định chi tiết về việc đưa người lao động Việt Nam đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài; Quyết định số 68/2001/QĐ-TTg; Luật Dịch vụ việc làm Đài Loan (công bố tháng 5/1992); Quyết định số 929/QĐ-TTg ngày 30/7/2001 phê duyệt mô hình Công ty mẹ - con cho Contrexim.
• Kinh nghiệm từ Philippines: Hệ thống quản lý xuất khẩu lao động chuyên nghiệp với tiêu chí cấp phép nghiêm ngặt, cơ chế ký quỹ ràng buộc trách nhiệm, công khai "danh sách đen" (doanh nghiệp vi phạm) và "danh sách khen thưởng", thiết lập trung tâm dịch vụ và mạng lưới bảo hộ công dân tại đại sứ quán, liên kết kiều hối qua hệ thống ngân hàng điện tử, đào tạo tiếng Anh và duy trì 30–40 hiệp hội doanh nghiệp xuất khẩu lao động chuyên ngành.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh chuỗi thời gian và đối chiếu cơ cấu. Nguồn dữ liệu bao gồm:

• Số liệu báo cáo của Cục Quản lý lao động ngoài nước (Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội).
• Báo cáo thống kê từ Văn phòng Kinh tế – Văn hóa Việt Nam tại Đài Bắc.
• Báo cáo tài chính và hồ sơ quản trị nhân sự của Công ty Cổ phần Đầu tư và Thương mại (Contrexim-TM) giai đoạn 1999 – 2003.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Lý luận chung về xuất khẩu lao động

Chương này tập trung trình bày các vấn đề lý luận cơ bản về lao động, thị trường sức lao động và các hình thức tổ chức xuất khẩu lao động:

• Phân loại xuất khẩu lao động: Phân định theo cơ cấu chuyên môn (lao động có nghề và lao động không có nghề) và phân định theo trình độ phát triển của quốc gia (các nước phát triển xuất khẩu chuyên gia, lao động kỹ thuật cao để phát huy chất xám; các nước đang phát triển chủ yếu cung ứng lao động bậc trung và bậc thấp nhằm giải quyết sức ép việc làm và tích lũy ngoại tệ).
• Các hình thức xuất khẩu theo pháp luật Việt Nam (Nghị định 81/2003/NĐ-CP): Cung ứng qua doanh nghiệp dịch vụ; doanh nghiệp nhận thầu/khoán công trình hoặc đầu tư tại nước ngoài; hợp đồng cá nhân trực tiếp; và hình thức cung ứng lao động tại chỗ cho các doanh nghiệp FDI, khu công nghiệp, khu chế xuất, cơ quan ngoại giao.
• Đánh giá vai trò kinh tế - xã hội: Ở cấp độ vĩ mô, xuất khẩu lao động tạo nguồn thu ngoại tệ (năm 2004 cả nước đạt 1,5 tỷ USD kiều hối, tương đương 3,3% GDP), giảm tỷ lệ thất nghiệp và mở rộng quan hệ đối ngoại. Ở cấp độ vi mô, hoạt động này giúp tăng doanh thu doanh nghiệp, nâng cao thu nhập người lao động (bình quân 3.750 USD/năm/lao động) và tiếp thu tác phong công nghiệp.

Chương II: Thực trạng xuất khẩu lao động ở Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại

Chương II phân tích chi tiết môi trường thị trường Đài Loan, bức tranh xuất khẩu lao động Việt Nam và thực tế tại đơn vị nghiên cứu:

1. Môi trường thị trường lao động Đài Loan

• Đặc điểm kinh tế - xã hội: Đài Loan có diện tích trên 35.000 km², dân số trên 23 triệu người, kinh tế tăng trưởng trên 6% trong khi tỷ lệ thất nghiệp duy trì quanh mức 3%. Lực lượng lao động trẻ địa phương có xu hướng chuyển dịch sang ngành dịch vụ, tạo ra sự thiếu hụt nhân lực trầm trọng trong ngành sản xuất chế tạo và xây dựng.
• Khung chính sách theo Luật Dịch vụ việc làm Đài Loan (Điều 43):
  • Cho phép tiếp nhận 9 nhóm đối tượng, tập trung vào công nhân sản xuất, xây dựng, giúp việc gia đình, khán hộ công và thuyền viên.
  • Thời hạn hợp đồng: Tối đa 3 năm (có thể xin gia hạn).
  • Tiền lương: Lương cơ bản quy định 15.840 NT$/tháng; lương bình quân gồm làm thêm giờ đạt khoảng 20.000 NT$/tháng.
  • Khấu trừ sinh hoạt: Cho phép chủ sử dụng khấu trừ tiền ăn ở tối đa 4.000 NT$/tháng (lao động giúp việc gia đình và khán hộ công không áp dụng mức khấu trừ này).
  • Bảo hiểm: Bảo hiểm lao động (chủ sử dụng 70%, người lao động 20%, chính quyền hỗ trợ 10%); Bảo hiểm y tế (chủ sử dụng 60%, người lao động 30%, chính quyền hỗ trợ 10%).
  • Thuế thu nhập: Cư trú dưới 183 ngày trong năm tài chính nộp 20%; cư trú từ 183 ngày trở lên nộp 6%.
  • Thời gian làm việc: Tiêu chuẩn ngành công nghiệp là 8 giờ/ngày, 84 giờ/2 tuần.

2. Thực trạng xuất khẩu lao động của Việt Nam

• Quy mô và thị trường: Giai đoạn 2001 – 2004, cả nước đưa được 224.000 lao động và chuyên gia đi làm việc tại gần 50 quốc gia và vùng lãnh thổ. Riêng năm 2004 xuất khẩu gần 68.000 người, trong đó Đài Loan là thị trường lớn nhất (37.740 người), tiếp đến là Malaysia (14.560 người), Lào (6.660 người), Hàn Quốc (4.770 người), Nhật Bản (2.750 người).
• Cơ cấu và chất lượng: Tỷ lệ lao động nữ tăng từ mức thấp lên 24,18% (sau năm 2000 nhờ thị trường giúp việc gia đình). Lao động có nghề tăng từ 25% (năm 1993) lên gần 70% năm 2004. Hạn chế lớn nhất là thể lực, tác phong công nghiệp chậm chạp, kỷ luật lao động và trình độ ngoại ngữ.
• Tình trạng phá vỡ hợp đồng: Đến cuối tháng 9/2004, có 7.935 lao động Việt Nam bỏ trốn trên tổng số 80.890 lao động đang làm việc tại Đài Loan, đưa Việt Nam lên vị trí đứng đầu về tỷ lệ lao động bỏ trốn tại vùng lãnh thổ này.

3. Hoạt động xuất khẩu lao động tại Contrexim-TM

• Mô hình tổ chức: Contrexim-TM được cơ cấu lại từ phòng Xuất nhập khẩu, phòng Xuất khẩu lao động và Trung tâm đào tạo của Contrexim Holdings theo Quyết định 929/QĐ-TTg ngày 30/7/2001.
• Kết quả kinh doanh và thị trường: Công ty khai thác 4 thị trường chính gồm Palau, Nhật Bản, Đài Loan và Malaysia. Thị trường Đài Loan phát triển vượt bậc từ năm 2002, đóng góp chủ lực vào doanh thu và lợi nhuận của đơn vị.

Chương III: Phương hướng và giải pháp chủ yếu đẩy mạnh xuất khẩu lao động ở Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại trong những năm tới

Chương III xác định quan điểm phát triển và đề xuất hệ thống giải pháp tổng thể:

• Định hướng chiến lược: Xuất khẩu lao động là chiến lược kinh tế - xã hội lâu dài, đa dạng hóa thị trường gắn liền với nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và giữ vững uy tín thương hiệu.
• Giải pháp phát triển các thị trường trọng điểm:
  • Thị trường Đài Loan: Gia hạn thỏa thuận hợp tác; siết chặt quản lý nhằm hạ thấp tỷ lệ bỏ trốn; phối hợp với đối tác cắt giảm tối đa chi phí môi giới trung gian; gia tăng tỷ trọng lao động làm việc trực tiếp tại nhà máy, công xưởng.
  • Thị trường Malaysia: Kiểm soát chặt khâu sơ tuyển, đẩy mạnh đào tạo định hướng, tăng cường nhân sự quản lý lao động tại chỗ.
  • Thị trường Hàn Quốc, Nhật Bản, Lào và các thị trường mới: Tận dụng cơ chế cấp phép mới (EPS tại Hàn Quốc), mở rộng hợp đồng chuyên gia nông nghiệp sang Châu Phi và khai thác thị trường thuyền viên vận tải biển.
• Giải pháp quản lý và nâng cao năng lực doanh nghiệp:
  • Hoàn thiện thể chế: Đưa Quỹ hỗ trợ xuất khẩu lao động vào hoạt động; ban hành thông tư liên tịch phòng chống lừa đảo; xây dựng 20 doanh nghiệp nòng cốt có quy mô và sức cạnh tranh cao.
  • Nâng cấp đào tạo: Triển khai chương trình của Chính phủ đào tạo 150.000 lao động giai đoạn 2003–2005, chuẩn hóa giáo trình ngoại ngữ, kỹ năng nghề và giáo dục ý thức pháp luật.
  • Thanh tra, kiểm tra: Phân cấp thanh tra lao động, xử lý nghiêm tình trạng thu phí vượt mức và triệt phá các đường dây môi giới bất hợp pháp.

---

Kết quả và đóng góp

Tổng hợp số liệu tài chính và hoạt động thực tế

Chỉ tiêu tài chính tại Contrexim-TM	Năm 1999	Năm 2000	Năm 2001	Năm 2002	Năm 2003
Doanh thu xuất khẩu lao động (triệu VNĐ)	310	865	707	2.231	3.084
Chi phí hoạt động (triệu VNĐ)	209	479	368	1.726	2.100
Lợi nhuận (triệu VNĐ)	101	386	339	1.104	1.452
Nộp ngân sách Nhà nước (triệu VNĐ)	46	138	98	424	552

Thị trường khai thác của Contrexim-TM (Năm 2002)	Số lao động (Người)	Doanh thu (Triệu VNĐ)	Đặc điểm hợp đồng
Đài Loan	336	2.418	Chiếm tỷ trọng áp đảo về doanh thu và quy mô
Cộng hòa Palau	59	354	Thị trường truyền thống, doanh thu ổn định (~6 tr/người)
Nhật Bản	5	58	Hợp đồng tu nghiệp sinh kỹ thuật
Tổng cộng năm 2002	400	2.830	Tăng trưởng nhảy vọt so với các năm trước

Cơ cấu ngành nghề lao động nước ngoài tại Đài Loan (Năm 2001)	Tỷ trọng (%)
Sản xuất chế tạo	53,09%
Giúp việc gia đình và khán hộ công	35,11%
Xây dựng	11,44%
Thuyền viên	0,36%

Đóng góp thực tiễn của công trình

• Đánh giá chuẩn xác nguyên nhân bất cập: Phân tích rõ việc lao động bỏ hợp đồng tại Đài Loan không chỉ do lỗi của người lao động mà còn bắt nguồn từ phí dịch vụ trung gian quá cao, thời hạn visa của cán bộ quản lý ngắn (14 ngày), chi phí tìm kiếm tốn kém (500–1.000 USD/lao động) và sự thiếu liên kết giữa các bên liên quan.
• Hệ thống hóa mô hình quản lý kép: Kết hợp chặt chẽ giữa biện pháp hành chính của cơ quan quản lý nhà nước và năng lực tự chủ, đào tạo định hướng của doanh nghiệp phái cử nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho người lao động.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Các chuỗi số liệu tài chính và tình hình lao động tại doanh nghiệp chủ yếu phản ánh giai đoạn 1999 – 2004 theo phạm vi dữ liệu văn bản. Chưa có điều kiện khảo sát định lượng sâu về tâm lý, mức độ thích ứng và đời sống sau khi về nước của từng nhóm lao động cụ thể.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Nghiên cứu tác động thực tế của việc thực thi Nghị định 81/2003/NĐ-CP trong giai đoạn dài hạn; đánh giá hiệu quả chuyển giao công nghệ và tái hòa nhập thị trường lao động nội địa của lao động sau khi hoàn thành hợp đồng từ Đài Loan trở về.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên cao học, giảng viên các chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Quản trị nhân lực, Kinh tế lao động; cán bộ quản lý tại các doanh nghiệp hoạt động xuất khẩu lao động.
• Nội dung tham khảo trọng tâm:
  • Hệ thống công thức toán học tính toán hiệu quả kinh tế vĩ mô của xuất khẩu lao động.
  • Các quy định chi tiết về tiền lương, thuế, bảo hiểm xã hội và thời giờ làm việc của Đài Loan đối với lao động nước ngoài.
  • Kinh nghiệm thiết lập cơ chế kiểm soát, quản lý rủi ro và hỗ trợ người lao động của Philippines.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Theo quy định tại Đài Loan, mức tiền lương và chế độ khấu trừ chi phí ăn ở đối với lao động nước ngoài như thế nào?

Theo Luật Dịch vụ việc làm Đài Loan, mức lương cơ bản quy định cho lao động nước ngoài là 15.840 NT$/tháng, mức lương bình quân thực nhận (bao gồm tiền làm thêm giờ) đạt khoảng 20.000 NT$/tháng. Chủ sử dụng lao động được phép khấu trừ tiền ăn ở tối đa 4.000 NT$/tháng trên cơ sở thỏa thuận, ngoại trừ đối tượng lao động làm giúp việc gia đình và khán hộ công (không áp dụng quy định khấu trừ này).

2. Tỷ lệ đóng bảo hiểm lao động và bảo hiểm y tế tại Đài Loan được phân bổ ra sao?

Cơ cấu đóng bảo hiểm cho lao động nước ngoài tại Đài Loan được phân định:

• Bảo hiểm lao động: Chủ sử dụng lao động chịu 70%, người lao động đóng 20%, chính quyền trợ cấp 10%.
• Bảo hiểm y tế: Chủ sử dụng lao động chịu 60%, người lao động đóng 30%, chính quyền trợ cấp 10%.

3. Quy mô lao động Việt Nam tự ý bỏ hợp đồng tại Đài Loan được ghi nhận ở mức nào?

Tính đến cuối tháng 9 năm 2004, có 7.935 lao động Việt Nam bỏ trốn trên tổng số 80.890 lao động đang làm việc tại Đài Loan. Dù đứng thứ 3 về tổng số lao động làm việc tại đây, Việt Nam lại là quốc gia đứng đầu về số lượng và tỷ lệ lao động phá vỡ hợp đồng.

4. Kết quả tài chính mảng xuất khẩu lao động của Contrexim-TM biến động ra sao trong giai đoạn 1999 – 2003?

Doanh thu của Contrexim-TM tăng từ 310 triệu đồng (năm 1999) lên 865 triệu đồng (năm 2000), giảm nhẹ xuống 707 triệu đồng (năm 2001) do biến động kinh tế thế giới, sau đó tăng vọt lên 2.231 triệu đồng (năm 2002) và 3.084 triệu đồng (năm 2003). Số tiền nộp ngân sách Nhà nước tăng tương ứng từ 46 triệu đồng (1999) lên 552 triệu đồng (2003).

5. Những kinh nghiệm quản lý xuất khẩu lao động nổi bật của Philippines được tác giả phân tích là gì?

Philippines áp dụng chính sách cấp phép nghiêm ngặt đi kèm tiền ký quỹ lớn; công khai "danh sách đen" các doanh nghiệp vi phạm và "danh sách khen thưởng"; lập trung tâm dịch vụ có bác sĩ và nhân viên xã hội hỗ trợ công dân ngay tại nước tiếp nhận; xây dựng cơ sở dữ liệu định danh lao động qua đại sứ quán; chuyển kiều hối qua mạng ngân hàng điện tử; và tập hợp sức mạnh qua 30–40 hiệp hội doanh nghiệp xuất khẩu lao động chuyên ngành.

---

Kết luận

Khóa luận đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thị trường sức lao động, phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế và kinh nghiệm quản lý xuất khẩu lao động quốc tế của Philippines. Nghiên cứu phản ánh sát thực bức tranh xuất khẩu lao động của Việt Nam sang thị trường Đài Loan, chỉ rõ những kết quả đạt được về tăng trưởng doanh thu cùng những khó khăn then chốt về chất lượng nguồn tuyển và tình trạng lao động bỏ trốn. Các nhóm giải pháp đồng bộ được đề xuất từ cấp vĩ mô đến quản trị doanh nghiệp tại Contrexim-TM cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng nhằm phát triển bền vững hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I LÝ LUẬN CHUNG VỀ XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG I. NỘI DUNG CỦA XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG: 1. Một số khái niệm cơ bản: Trong khoảng 20 năm trở lại đây việc đa lao động của một quốc gia ra khỏi phạm vi của nớc đó để làm việc đã trở nên quen thuộc với số lợng ngày càng tăng.Đó là do sự phát triển kinh tế trên phạm vi toàn cầu đang có những chuyển biến về chất và không đoòng đều giữa các nớc dựa trên cơ sở phát triển mạnh của khoa học kỹ thuật.Thực tế cho thấy, sức lao động của các quốc gia có d thừa lao động đến giai đoạn hiện nay đã đợc xem nh là một loại hàng hoá có thể mang lại nguồn thu ngoại tệ rất lớn cho ngân sách quốc gia. Do vậy để nghiên cứu về xuất khẩu lao động trớc hết cần phải tìm hiểu và làm rõ các khái niệm có liên quan: - Nguồn lao động: Là bộ phận dân c gồm những ngời trong độ tuổi lao động (không kể những nguời mất khả năng lao động) và những ngòi ngoài tuổi lao động nhng thực tế có tham gia lao động.

Nguồn lao động bao gồm những ngời từ độ tuổi lao động trở lên (ở nớc ta là tròn 15 tuổi). - Lao động: là hoạt động có mục đích, có ý thức của con ngời nhằm thay đổi các vật thể tự nhiên phù hợp với nhu cầu của con ngời. Thực chất là sự vận động của sức lao động trong qua trình tạo ra của cải vật chất cho xã hội, lao động cũng chính là quá trình kết hợp của sức lao động và t liệu sản xuất để sản xuất ra sản phẩm phục vụ nhu cầu con ngời.Có thể nói lao động là yếu tố quyết định cho mọi hoạt động kinh tế. - Sức lao động: Sức lao động là tổng hợp thể lực và trí lực của con ngời trong quá trình tạo ra của cải xã hội, nó phản ánh khả năng lao động của con ngời, là điều kiện đầu tiên cần thiết trong quá trình lao động xã hội.

Trong nền kinh tế hàng hoá sức lao động là một hàng hóa đặc biệt vì nó có giá trị và giá trị sử dụng các hàng hoá khác, ngoài ra hàng hoá sức lao động còn là một sản phẩm có t duy, có đời sống tinh thần. Thông qua thị trờng lao động, sức lao động đợc xác định giá cả. Hàng hoá sức lao động cũng tuân theo quy luật cung – cầu của thị trờng. Mức cung cao sẽ dẫn tới d thừa lao động, giá cả sức lao động (tiền công) thấp, ngợc lại khi mức cung thấp sẽ dẫn tới tình trạng thiếu lao động, giá cả sức lao động sữ trở nên cao hơn.

- Thị trờng lao động: Trong mỗi xã hội, nơi nào xuất hiện nhu cầu sử dụng lao động và có nguồn lao động cung cấp, ở đó sẽ hình thành nên thị trờng lao đông. Trong nền kinh tế thị trờng, ngời lao đông muốn tìm việc phải thông qua thị trờng lao động. Về mặt thuật ngữ, "Thị tròng lao đông" thực chất phải đợc hiểu là "Thị trờng sức lao động" để phù hợp với khái niệm của tổ chức lao động quốc tế: Thị trờng lao động là một lĩnh vực của nền kinh tế, nó bao gồm toàn bộ các quan hệ lao động đợc xác lập trong lĩnh vực mua bán, trao đổi và thuê mớn sức lao động. Trên thị trờng lao động, mối quan hệ đợc thiết lập giữa một bên là ngời lao động và một bên là ngời sử dụng lao động.

Qua đó, cung-cầu về lao đọng ảnh hởng tới tiền công lao động và mức tiền công lao động cũng ảnh hởng tới cung- cầu lao động. + Cầu lao động: là lợng lao động mà ngời thuê có thể thuê ở mỗi mức giá có thể chấp nhận đợc. Nó mô tả toàn bộ hành vi ngời mua có thể mua đợc hàng hoá sức lao động ở mỗi mức giá hoặc ở tất cả các mức giá có thể đặt ra. Cầu về sức lao động có liên quan chặt chẽ tới giá cả sức lao động, khi giá cả tăng hoặc giảm sẽ làm cho cầu về lao động giảm hoặc tăng.

+ Cung lao động: là lợng lao động mà ngời làm thuê có thể chấp nhận đợc ở mỗi mức giá nhất định. Giống nh cầu và lợng cầu, đờng cung lao động mô tả toàn bộ hành vi của ngời đi làm thuê khi thoả thuận ở các mức giá đặt ra. Cung lao động có quan hệ tỷ lệ thuận với giá cả. Khi giá cả tăng thì lợng cung lao động tăng và ngợc lại.

Xuất khẩu lao động trên thị trờng lao động quốc tế đợc thực hiện chủ yếu dựa vào quan hệ cung - cầu lao động. Nó chịu sự tác động, điều tiết của các quy luật kinh tế thị trờng. Bên cầu phải tính toán kỹ hiệu quả của việc nhập khẩu lao động từ đod cần phải xác định chặt chẽ số lợng, cơ cấu, chất lợng lao động hợp lý. Mặt khác, bên cung có mong muốn xuất khẩu càng nhiều lao động càng tốt.

Do vậy, muốn cho loại hàng hoá đặc biệt này chiếm đựơc u thế trên thị trờng lao động, bển cung phải có sự chuẩn bị và đầu t để đợc thị trờng chấp nhận, phải đáp ứng kịp thời các yêu cầu về số lợng, cơ cấu và chất lợng lao động cao. Thị trờng lao động nớc ta hiện nay tuy đã hình thành song phạm vi còn nhỏ hẹp. Để phù hợp với sự phát triển quá nhanh của nguồn lao động trớc hết thị trờng lao động phải đợc mở rộng cả trong và ngoài nớc, đồng thời tạo điều kiện cho ngời lao động có quyền bình đẳng, tự do tìm việc làm, thuê mớn lao động theo pháp luật. - Di dân quốc tế: Di dân quốc tế đợc hiểu là quá trình di chuyển lao động từ nớc này sang nứoc khác để tìm việc làm.

Nếu xét theo khía cạnh dân số học thì xuất khẩu lao động cũng là một quá trình di dân quốc tế. Do đó,việc đa nguời lao động đi làm việc ở nớc ngoài chính là tham gia vào quá trình di dân quốc tế, nó không nằm ngoài những quy luật chung. Việc đa ngời lao động đi làm việc ở nớc ngoài tuân theo những hiệp định giữa hai quốc gia, đa quốc gia hoặc theo công ớc quốc tế, tuỳ từng trờng hợp khác nhau mà nó đợc xếp nằm trong giới hạn nào. - Xuất khẩu lao động: Đến nay, trên thế giới vẫn cha có một khái niệm chuẩn nào về xuất khẩu lao động.

Vì vậy, chúng ta có thể hiểu xuất khẩu lao động thông qua khái niệm của tổ chức lao động quốc tế ( ILO) nh sau: Xuất khẩu lao động là hoạt động kinh tế của một quốc gia thực hiện việc cung ứng lao động cho một quốc gia trên cơ sở những hiệp định hoặc hợp đồng có tính chất hợp pháp quy định đợc sự thống nhất giữa các quốc gia đa và nhận ngời lao động. Phân loại xuất khẩu lao động: Căn cứ vào cơ cấu ngời lao động đa đi: Lao động có nghề: là loại lao động trớc khi ra nớc ngoài làm việc đã đợc đào tạo thành thạo một loại nghề nào đó và khi số lao động này ra nớc ngoài làm việc có thể bắt tay ngay vào công việc mà không phải bỏ ra thời gian và chi phí để tiến hành đào tạo nữa. Lao động không có nghề: là loại lao động mà khi ra nớc ngoài làm việc cha đợc đào tạo một loại nghề nào cả. Loại lao động này thích hợp với những công việc đơn giản, không cần trình độ chuyên môn hoặc phía nớc ngoài cần phải tiến hành đào tạo cho mục đích của mình trớc khi đa vào sử dụng.

Căn cứ vào nớc xuất khẩu lao động: Nhóm các nớc phát triển: Có xu hớng gửi lao động kỹ thuật cao sang các nớc đang phát triển để thu ngoại tệ. Trờng hợp này không phải là chảy máu chất xám mà là đầu t chất xám có mục đích. Việc đầu t nhằm một phần thu lại kinh phí đào tạo cho đội ngũ chuyên gia trong nhiều năm, một phần khác lớn hơn là phát huy năng lực trình độ đội ngũ chuyên gia, công nhân kỹ thuật bậc cao ở nớc ngoài. để thu ngoại tệ.

Nhóm các nớc đang phát triển: có xu hớng gửi lao động bậc trung hoặc bậc thấp sang các nớc có nhu cầu để lấy tiền công và tích luỹ ngoại tệ, giảm bớt khó khăn kinh tế và sức ép việc làm trong nớc. Các hình thức xuất khẩu lao động: Xuất khẩu lao động thực tế đem lại lợi ích thiết thực cho cả ngời lao động và phía Nhà nớc. Nhận thức rõ điều đó Đảng và Nhà nớc ta đã không ngừng đa ra những chủ trơng, chính sách tạo điều kiện cho ngời lao động có cơ hội đi làm việc ở nớc ngoài. Ngày 17 tháng 7 năm 2003 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 81/2003/NĐ-CP quy định chi tiết về việc đa ngời Việt Nam đi làm việc có thời hạn ở nớc ngoài.

Tại điều 3 khoản 2 Nghị định này quy định rõ các hình thức đa ngời lao động Việt Nam đi làm viẹec có thời hạn ở nớc ngoài, trong đó bao gồm các hình thức cơ bản sau: 2. Thông qua doanh nghiệp Việt Nam đợc phép cung ứng lao động theo hợp đồng ký kết với bên nớc ngoài: Đối tác nớc ngoài có nhu cầu sử dụng lao động, đa ra những yêu cầu cụ thể về số lợng, tuổi tác, nghề nghiệp, giới tính.Các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế của Việt Nam sau khi nhận đợc đơn đặt hàng của bên nớc ngoài sẽ tiến hành sơ tuyển dựa trên những tiêu chí có sẵn. Để đảm bảo đúng yêu cầu của mình, bên nớc ngoài thực hiện kiểm tra lại một lần nữa trớc khi lao động sang làm việc. Thông qua doanh nghiệp Việt Nam nhận thầu, nhận khoán công trình hoặc đầu t ở nớc ngoài.

Bên nớc ngoài đặt hành cho các công trình xây dựng, do vậy phải đa đi đồng bộ các đối tợng lao động gồm có kỹ thuật, quản lý, chỉ đạo thi công và lao động trực tiếp sang nớc ngoài làm việc. Sau khi công trình kết thúc thì cũng chấm dứt hợp đồng đối với ngời lao động, vì thế xuất khẩu lao động theo hình thức khoán khối lợng công việc thờng không ổn định, tâm lý của ngời lao động dễ bị chán nản, không tận tâm với công việc. Theo hợp đồng lao động do cá nhân ngời lao động trực tiếp ký kết với ngời sử dụng lao động ở nớc ngoài (sau đây gọi là hợp đồng cá nhân): Đây là hình thức phổ biến nhất hiện nay, hình thức này đòi hỏi đối tợng lao động đa dạng tuỳ theo yêu cầu và mức độ phức tạp của công việc.