phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1. Những vấn đề lý luận cơ bản về hiệu quả cho vay đối với học sinh, sinh viên của Ngân hàng Chính sách xã hội. Thực trạng hiệu quả cho vay đối với học sinh, sinh viên của Ngân hàng Chính sách xã hội Chƣơng 3. Giải pháp nâng cao hiệu quả cho vay đối với học sinh, sinh viên của Ngân hàng Chính sách xã hội.
6 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ CHO VAY ĐỐI VỚI HỌC SINH SINH VIÊN CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI 1. TỔNG QUAN VỀ CHƯƠNG TRÌNH CHO VAY ĐỐI VỚI HỌC SINH SINH VIÊN CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI 1. Khái niệm cho vay học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn Cho vay HSSV có hoàn cảnh khó khăn là việc các TCTD cấp tín dụng cho HSSV có hoàn cảnh khó khăn, giúp HSSV trang trải một phần hoặc toàn bộ tiền học phí, sinh hoạt phí trong thời gian học tập tại các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, HSSV vay vốn phải hoàn trả cả gốc và lãi cho ngân hàng sau một thời gian nhất định. Sự cần thiết của chƣơng trình cho vay học sinh sinh viên có hoàn cảnh khó khăn 1.
Xuất phát từ những đòi hỏi khách quan về phát triển của nền kinh tế Trên thực tế có một bộ phận không nhỏ HSSV, do phải sinh sống thƣờng xuyên trên vùng có thiên tai, điều kiện thiên nhiên không ƣu đãi, bị ảnh hƣởng nặng nề bởi hậu quả của chiến tranh, gia đình neo đơn, v.v…nên không có đủ nguồn tài chính để tiếp cận với các dịch vụ giáo dục, đào tạo; không có điều kiện để học tập nâng cao trình độ, mở rộng kiến thức dẫn đến không thể tự vƣơn lên trong quá trình phát triển chung của xã hội, bị thất nghiệp, thu nhập thấp và trở nên nghèo đói. Nếu chúng ta không giải quyết tích cực và hiệu quả vấn đề hỗ trợ tài chính cho HSSV có hoàn cảnh khó khăn, nhất định đây sẽ là một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn đến đói nghèo trong xã hội, tác động tiêu cực tới việc thực hiện các mục tiêu về an sinh, xã hội của Chính phủ các nƣớc. Giúp đỡ ngƣời nghèo có nhiều cách, trong đó nâng cao kiến thức cho ngƣời nghèo là một giải pháp căn bản. Trong cuốn sách kiến thức của ngƣời ngèo, tác giả J.Michchael Finger viết lời đầu cuốn sách “Làm thế nào để chúng ta có thể giúp đƣợc ngƣời nghèo kiếm đƣợc nhiều tiền hơn từ vốn trí thức của họ, thay vì cứ phải 7 mãi chân lấm tay bùn, nhễ nhãi mồ hôi”.
Đối với ngƣời nghèo, tác giả đề xuất “Đẩy mạnh cải cách, khuyến khích khai thác tri thức và các kỹ năng sáng tạo của ngƣời nghèo ở các nƣớc nghèo, đặc biệt là về việc cải thiện thu nhập cho họ từ những kỹ năng và vốn trí thức ấy”. [4, tr 38] Nhƣ vậy, cho HSSV có hoàn cảnh khó khăn vay vốn là một yêu cầu khách quan trong quá trình phát triển kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia. Nhƣng áp dụng mô hình quản lý; cơ chế cho vay nhƣ thế nào cho hiệu quả đang là vấn đề có tính thời sự cần đƣợc tiếp tục nghiên cứu. Do nhu cầu nhân lực có qua đào tạo của nền kinh tế Bài học rút ra từ các nƣớc trên thế giới cho thấy, những nƣớc có nền kinh tế phát triển đều là những nƣớc có nền giáo dục phát triển, có chính sách tín dụng hỗ trợ phù hợp cho giáo dục.
Giáo dục luôn đƣợc Chính phủ các nƣớc xem là quốc sách hàng đầu, là giải pháp căn cơ để giải quyết một loạt các vấn đề xã hội nhƣ: XĐGN; phát triển bền vững; giải quyết các bất công trong xã hội, v. Tuy nhiên có một thực tế đáng lo ngại là vẫn còn nhiều HSSV không thể tiếp cận với dịch vụ giáo dục, đào tạo do gặp khó khăn về tài chính. Do đó, nếu Chính phủ các nƣớc không có các chính sách tài chính phù hợp để hỗ trợ HSSV có hoàn cảnh khó khăn, một bộ phận không nhỏ HSSV có hoàn cảnh khó khăn sẽ không đƣợc đào tạo hoặc phải bỏ học giữa chừng, đất nƣớc sẽ mất đi một lƣợng lớn nhân sự có qua đào tạo. [4, tr 39] Mặt khác, trong quá trình phát triển xã hội, việc thay đổi quan hệ lao động đã làm nảy sinh hiện tƣợng chênh lệch giàu nghèo giữa thành thị và nông thôn, giữa miền núi và đồng bằng.
Chính sự chênh lệch về thu nhập giữa các vùng miền đã dẫn đến một hệ lụy là HSSV ở vùng đồng bằng, thành thị sẽ có điều kiện tiếp cận với dịch vụ giáo dục, đào tạo tốt hơn dẫn đến tình trạng dƣ thừa lao động có qua đào tạo ở đồng bằng, thành thị nhƣng lại thiếu nhân lực có qua đào tạo ở các tỉnh vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo. Do đó, Chính phủ các nƣớc cần có chính sách tài chính hỗ trợ những HSSV ở các vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo tiếp cận với các dịch vụ giáo dục và đào tạo nhằm cung cấp nguồn nhân lực có qua đào tạo cho các 8 địa phƣơng vùng sâu, vùng xa. Đây là nền tảng cho việc thu hẹp khoảng cách giàu nghèo, thu hẹp khoảng cách về trình độ phát triển giữa các vùng miền. Do sự đòi hỏi khách quan về xóa đói giảm nghèo bền vững Để XĐGN bền vững, cần trang bị cho hộ nghèo, hộ gia đình chính sách “cái cần câu” chứ không phải cho họ “xâu cá”.
Trên tinh thần đó, Chính phủ các nƣớc cần có giải pháp giúp nâng cao trình độ, nhận thức về khoa học kỹ thuật, hiểu biết xã hội cho hộ nghèo, hộ gia đình chính sách. Làm đƣợc điều này sẽ giúp các hộ nghèo, hộ gia đình chính sách biết cách áp dụng khoa học kỹ thuật vào canh tác, chăn nuôi để nâng cao năng suất lao động; giúp hộ nghèo biết cách quản lý tài chính cá nhân, tài chính gia đình, biết cách nuôi dạy con cái để từng bƣớc thoát nghèo một cách bền vững. [4, tr 40] Cho vay HSSV có hoàn cảnh khó khăn là một công cụ đắc lực giúp Chính phủ các nƣớc trang bị “cần câu” và dạy cho họ cách “câu cá” để từ đó thoát nghèo một cách bền vững. Vai trò của chƣơng trình cho vay HSSV có hoàn cảnh khó khăn Thứ nhất, giúp học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn vƣợt khó.
[4, tr 39] Thực tiễn ở các nƣớc đang phát triển cho thấy phần lớn những thanh, thiếu niên đang ở tuổi đi học, nhƣng không đƣợc đến trƣờng hoặc phải bỏ học giữa chừng là con em những hộ gia đình nghèo, gia đình có khoàn cảnh khó khăn. Do đó, điều kiện tiên quyết để giúp những thanh, thiếu niên này tiếp cận đƣợc các dịch vụ giáo dục là phải giúp họ có nguồn tài chính để trang trải cho các chi phí: học phí, ăn, ở, đi lại,…. Chƣơng trình cho vay HSSV giúp HSSV có hoàn cảnh khó khăn có đủ khả năng tài chính để tiếp cận với dịch vụ giáo dục, nâng cao kiến thức, trình độ để sau khi ra trƣờng tìm đƣợc việc làm, có thu nhập ổn định nuôi sống bản thân, phụ giúp gia đình và trả nợ vay ngân hàng. Chƣơng trình cho vay HSSV giúp những HSSV có hoàn cảnh khó khăn tự chủ về tài chính, những HSSV vay vốn thƣờng có ý thức tiết kiệm, chi tiêu có kế hoạch, đặc biệt họ có ý thức học tập và rèn luyện tốt với hy vọng sẽ tìm đƣợc việc 9 làm ổn định, có thu nhập tốt để trả nợ gốc và lãi vay cho NHCSXH.
Cho HSSV vay vốn là một trong những giải pháp quan trọng để thực hiện chiến lƣợc XĐGN bền vững, thực hiện công bằng xã hội trong nền kinh tế thị trƣờng. Chƣơng trình cho vay HSSV góp phần rất lớn trong quá trình xóa bỏ tâm lý mặc cảm, tự tị ở những HSSV có hoàn cảnh khó khăn bởi vì chƣơng trình đã giúp HSSV có hoàn cảnh khó khăn tự chủ về tài chính; tự quyết định đƣợc việc học tập của cá nhân, tự tin vào tƣơng lai của mình hơn. Thứ hai, tạo tiền đề thực hiện xóa đói giảm nghèo bền vững. [4, tr 40] Một trong những nguyên nhân dẫn đến cuộc sống đói, nghèo ở một số bộ phận dân cƣ trong xã hội là do họ thiếu kiến thức, không biết ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, thiếu kiến thức thị trƣờng, kinh doanh, xã hội,….
Chính vì thiếu kiến thức nên bộ phận dân cƣ này không biết cách áp dụng các khoa học kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất, kinh doanh dẫn đến chi phí sản xuất, kinh doanh cao, năng suất lao động thấp cộng thêm các phong tục, tập quán sinh hoạt lạc hậu đã làm trầm trọng thêm sự đói, nghèo của họ. Sự ra đời của chƣơng trình tín dụng HSSV đã giúp những hộ nghèo, hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn có đủ điều kiện về tài chính cho con em họ tiếp cận với dịch vụ giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp. Đƣợc tiếp cận với dịch vụ giáo dục, đào tạo sẽ giúp con em họ nâng cao kiến thức sản xuất, kinh doanh, kinh tế, xã hội, …. từ đó áp dụng vào sản xuất, kinh doanh của gia đình nhằm nâng cao năng suất lao động, hiệu quả sản xuất, kinh doanh của cá nhân và gia đình.
Đây chính là tiền đề cơ bản giúp cá nhân và gia đình những HSSV có hoàn cảnh khó khăn thoát nghèo một cách bền vững. Thứ ba, góp phần cung cấp nguồn nhân lực có qua đào tạo cho đất nƣớc. [15, tr 40-41] Con ngƣời luôn đóng vai trò quan trọng trong chiến lƣợc phát triển kinh tế, xã hội của bất kỳ quốc gia nào trên thế giới. Do đó, chƣơng trình cho vay HSSV đã góp phần giúp các gia đình thuộc diện hộ đói, nghèo; hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn có thêm điều kiện về tài chính để lo cho con em họ theo học tại các cơ sở dạy 10 nghề, các trƣờng trung cấp, cao đẳng và đại học.
Ngoài ra, chƣơng trình tín dụng HSSV đã góp phần hạn chế tình trạng HSSV có hoàn cảnh khó khăn không đƣợc đến trƣờng, bỏ học giữa chừng do gia đình không có tiền hoặc không đủ tiền để chi trả các khoản phí dịch vụ giáo dục, đào tạo. Những HSSV có hoàn cảnh khó khăn, sau khi đƣợc tiếp cận với dịch vụ giáo dục, đào tạo sẽ trở thành nguồn nhân lực có qua đào tạo phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế, xã hội của địa phƣơng và đất nƣớc.