CHƯƠNG 1 Cơ SỞ LÝ LUẬN VÈ HOẠT ĐỘNG CHO VAY KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP VÀ NHỮNG RỦI RO TRONG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI • 1.1 Tín dụng ngân hàng 1.1 Khái niệm về tín dụng ngân hàng Tín dụng ngân hàng là một hình thức tín dụng vô cùng quan trọng, nó là một mối quan hệ tín dụng chủ yếu, cung cấp phần lớn nhu cầu tín dụng cho doanh nghiệp, các thể nhân khác trong nền kinh tế. Tín dụng ngân hàng là mối quan hệ vay mượn giữa ngân hàng với tất cả các cá nhân, to chức và các doanh nghiệp khác trong xã hội mà ngân hàng đóng vai trò là trung gian. Là quan hệ vay mượn có hoàn trả cả vốn và lãi sau một thời gian nhất định, là quan hệ chuyển nhượng tạm thời quyền sử dụng vốn và là quan hệ bình đắng đôi bên cùng có lợi.2 Đặc điểm tín dụng ngân hàng Tín dụng ngân hàng có các đặc điểm sau: - Cơ sở quyết định một khoản tín dụng là lòng tin của ngân hàng về việc sử dụng vốn vay đúng mục đích của khách hàng và có khả năng hoàn trả nợ vay đúng hạn. Còn người đi vay thì tin tưởng vào khả năng kiếm được tiền trong tương lai để trả nợ gốc và lãi vay.
- Tín dụng là sự chuyển giao quyền sử dụng một số tiền (hiện kim) hoặc tài sản (hiện vật) từ chủ the này sang chủ the khác, chứ không làm thay đồi quyền sở hữu chúng. Tín dụng cấp cho khách hàng là từ nguồn vốn huy động của ngân hàng mà chủ yếu là tiền gửi của các cá nhân, to chức trong và ngoài nước. Do đó, khách hàng nhận được khoản vay chỉ nắm giữ mang tính chất “tạm thời” và sử dụng vào mục đích đã cam kết với ngân hàng. - Tín dụng bao giờ cũng có thời hạn và phải hoàn trả vô điều kiện.
Ngân hàng thực hiện chức năng “đi vay đe cho vay”, do đó mọi khoản tín dụng đều phải có thời hạn để đảm bảo cho ngân hàng hoàn trả vốn huy động khi khách hàng gửi tiền cần rút hoặc ngân hàng lại sử dụng nguồn vốn đó cho khách hàng khác vay. 1 Chính vì khách hàng không phải là chủ sở hữu thực sự cùa số tiền vay nên đương nhiên phải cam kết hoàn trả vô điều kiện khoản vay này cho ngân hàng. - Giá trị tín dụng không những được bảo toàn mà còn được nâng cao nhờ lợi tức tín dụng. Giá trị hoàn trả phải lớn hơn giá trị lúc cho vay, bởi khách hàng phải trả giá cho quyền sử dụng vốn vay.
Khoản lợi tức này luôn dương đe bù đắp chi phí hoạt động và tạo ra lợi nhuận cho ngân hàng. - Đặc trưng bản chất nhất của tín dụng là tiềm ẩn rủi ro cao. Cho dù khách hàng có thiện chí trả nợ nhưng nếu gặp môi trường kinh doanh bất lợi, biến động các chỉ số kinh tế, sự co bất khả kháng, thì cũng dề gây ra khó khăn trong việc trả nợ và tất yếu ngân hàng gặp rủi ro tín dụng.3 Phân loại tín dụng ngân hàng Căn cứ vào thời gian sử dụng, tín dụng ngân hàng gom ba loại: - Tín dụng ngắn hạn: là loại tín dụng có thời hạn dưới một năm, thường được sử dụng vào nghiệp vụ thanh toán, cho vay bo sung thiếu hụt tạm thời về vốn lưu động của các doanh nghiệp hay cho vay phục vụ nhu cầu sinh hoạt tiêu dùng của cá nhân. - Tín dụng trung hạn: có thời hạn từ một đến năm năm, được dùng để cho vay vốn phục vụ nhu cầu mua sam tài sản cố định, cải tiến đôi mới kỳ thuật, mở rộng và xây dựng các công trình nhỏ có thời hạn thu hoi vốn nhanh.
- Tín dụng dài hạn: là loại tín dụng có thời hạn trên năm năm, được sử dụng để cung cấp vốn cho xây dựng cơ bản, cải tiến và mở rộng sản xuất có quy mô lớn. Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn vay, tín dụng ngân hàng chia thành hai loại: - Tín dụng sản xuất và lưu thông hàng hoá: là loại tín dụng được cung cấp cho các doanh nghiệp đế họ tiến hành sản xuất kinh doanh. - Tín dụng tiêu dùng: là loại tín dụng được cấp phát cho cá nhân để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng. Loại tín dụng này thường được dùng đe mua sắm nhà cửa, xe cộ, các thiết bị gia đình.
Tín dụng tiêu dùng ngày càng có xu hướng tăng lên. Căn cứ vào tính chất đảm bảo của các khoản cấp tín dụng, có hai loại tín dụng ngân hàng như sau: - Tín dụng có bảo đảm: là loại hình mà các khoản cho vay đều có tài sản tương đương thế chấp, có các hình thức như cam co, the chấp, chiết khấu và bão lãnh. 2 - Tín dụng không có bảo đảm: là loại hình mà các khoản cho vay phát ra không cần tài sản thế chấp mà chỉ dựa vào tín chấp. Thường được áp dụng với khách hàng truyền thống, có quan hệ lâu dài có tình hình tài chính lành mạnh và có uy tín đối với ngân hàng.4 Chức năng của hoạt động tín dụng Trong nền kinh tế thị trường, tín dụng thực hiện hai chức năng tập trung và phân phối nguồn vốn: đây là hai chức năng cơ bản nhất của tín dụng.
Nhờ các chức năng này của tín dụng mà các nguồn vốn trong xã hội được điều hòa từ nơi thừa vốn sang nơi thiếu vốn để sử dụng nhằm phát triển kinh tế. Tập trung và phân phối lại nguồn vốn là hai quá trình thống nhất trong sự vận hành của hệ thống tín dụng, ở đây sự có mặt của tín dụng được xem như cầu nối giữa các nguồn cung cầu về vốn trong nền kinh tế. Thông qua chức năng này, tín dụng đã trực tiếp tham gia điều tiết các nguồn vốn tạm thời nhàn rồi từ các cá nhân, tổ chức kinh te de bo sung kịp thời cho nhừng doanh nghiệp hay cá nhân đang gặp khó khăn, thiếu hụt về vốn.5 Vai trò của hoạt động tín dụng Hoạt động tín dụng có vai trò sau: - Tin dụng giúp chuyên dịch cơ cẩu kỉnh tế Tín dụng là một công cụ hữu hiệu đế thực hiện chuyến dịch cơ cấu kinh tế. Neu muốn khuyến khích ngành nghề hay thành phần kinh tế nào phát triển, nhà nước sẽ thông qua kênh tín dụng ngân hàng sẽ thực hiện ưu đãi ngành nghề hay khu vực đó.
Từ đó sẽ tạo điều kiện để các doanh nghiệp đó dề dàng tiếp cận được vốn vay ngân hàng, trở thành đòn bẩy để giúp ngành nghề đó phát triển. Trong quá trình chuyển dịch cơ cấu từ nền kinh tế tự cung tự cấp sang nhiều thành phần, cần có những biện pháp đe thúc đẩy sự tăng trưởng của các ngành công nghiệp, dịch vụ, thương mại, du lịch. Đe làm được điều này, chính sách tín dụng đóng vai trò cực kì quan trọng, chú trọng vào công tác tín dụng sẽ là một biện pháp để thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. - Tín dụng góp phần ôn định tiền tệ và on định giả cả Thông qua tín dụng, ngân hàng huy động được một lượng lớn tiền nhàn rồi trong nền kinh tế, thực hiện cho vay, đầu tư vào sản xuất kinh doanh mà không cần phát 3 hành thêm tiền.
Qua đó ngân hàng thực hiện nhiệm vụ điều hòa vốn giữa các vùng, các ngành, các thành phần kinh tế. Việc quản lí, lưu thông tiền tệ được thực hiện tốt hơn. Hoạt động tín dụng giúp hạn chế phương thức thanh toán dùng tiền mặt do ngân hàng sử dụng phương thức chuyển khoản, L/C, từ đó giảm chi phí lưu thông, bảo quản tiền mặt trong nền kinh tế. Tín dụng được cấp đối với tất cả các đối tượng thuộc các thành phần kinh tế nhưng có sự chọn lọc, lựa chọn những khách hàng lành mạnh có khả năng làm ăn hiệu quả, nhằm on định kinh tế, tiền tệ, góp phần trong việc kiềm chế lạm phát, on định xã hội.
- Tín dụng góp phần ôn định đời sống, trật tự xã hội, tạo công ăn việc làm Một mặt tín dụng thúc đấy nền kinh tế phát triển, sản xuất hàng hóa và dịch vụ ngày càng gia tăng có thể thỏa mãn nhu cầu việc làm cho người lao động. Mặt khác, với nguồn vốn tín dụng đã được cung ứng sẽ tạo điều kiện khai thác các nguồn lực sằn có trong xã hội và tài nguyên thiên nhiên như nguồn lao động, đất rừng, nguyên vật liệu, từ đó thu hút được nhiều lực lượng lao động và xã hội để tạo ra lực lượng sản xuất mới thúc đấy tăng trưởng kinh tế.6 Cho vay doanh nghiệp 1.1 Khái niệm về cho vay doanh nghiệp Cho vay đối với doanh nghiệp là một hình thức cấp tín dụng của NHTM giao cho KHDN một khoản tiền đe sử dụng vào mục đích nhất định theo nguyên tắc thỏa thuận hoàn trả cả gốc lẫn lài.2 Các hình thức cho vay doanh nghiệp - Cho vay theo món hạn mức Với mục đích đáp ứng nhu cầu đa dạng về sử dụng vốn lưu động của doanh nghiệp, nguồn vốn được chuyển từ các doanh nghiệp có nhu cầu về vốn ít thời vụ sang các doanh nghiệp có nhu cầu vốn cao, thường xuyên. - Cho vay cầm cố chiết khấu giấy tờ có giá Đây là vẫn được hưởng mức lài suất cao từ các loại giấy tờ có giá. Tỷ lệ chiết khấu tùy theo từng ngân hàng, thường là 95% - 100% giấy tờ có giá.
- Cho vay chiết khấu bộ chứng từ Với hình thức này doanh nghiệp sẽ không phải chờ đợi nguồn tiền thanh toán từ nước ngoài để bồ sung vốn lưu động phục vụ sản xuất kinh doanh đây là một giải 4 pháp rất hữu hiệu giúp cho doanh nghiệp hoạt động trong lình vực xuất khấu thu được tiền ngay khi giao hàng. - Cho vay dựa trên hàng tồn kho và khoản phải thu Đây là giải pháp giúp tháo gỡ những khó khăn của doanh nghiệp về những khoản vay, giúp doanh nghiệp có thể dề dàng tiếp cận được với nguồn vốn cùa ngân hàng. - Cho vay theo hạn mức thấu chi Với hình thức này sẽ cho phép doanh nghiệp chi vượt số tiền có trong tài khoản tiền gửi thanh toán của mình với hạn mức cao, với lãi suất cạnh tranh và thời gian phù hợp với nhu cầu, sản phẩm này giúp doanh nghiệp giải quyết những khó khăn tạm thời trong nguồn tiền chi tiêu cho hoạt động sản xuất kinh doanh như thanh toán lưong, tiền điện nước, nguyên vật liệu. - Cho vay dự án Hình thức này không chi hồ trợ về tín dụng bên cạnh đó những dự án đầu tư của doanh nghiệp cũng sẽ được tư vấn hồ trợ.7 Các chỉ tiêu đánh giá cho vay 1.