Tổng quan nghiên cứu

Theo Quyết định số 63/2015/QĐ-TTg ngày 25/12/2015 của Thủ tướng Chính phủ, thị trường điện lực Việt Nam được quy định vận hành theo ba cấp độ chiến lược: thị trường phát điện cạnh tranh đến hết năm 2014, thị trường bán buôn điện cạnh tranh giai đoạn 2015 - 2021, và thị trường bán lẻ điện cạnh tranh sau năm 2021. Trong bối cảnh chuyển đổi mang tính bước ngoặt này, ngành điện giữ vai trò huyết mạch đi trước một bước nhằm đảm bảo an ninh năng lượng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xã hội. Tại tỉnh Lai Châu, nhu cầu phụ tải điện giai đoạn 2015 - 2017 tăng trưởng bình quân trên 11,5%/năm, đặt ra thách thức lớn đối với hạ tầng phân phối trên địa bàn có địa hình núi cao chia cắt phức tạp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm tập trung vào việc nhận diện các điểm nghẽn trong công tác quản trị bán điện, kiểm soát thất thoát thương mại và nâng cao trải nghiệm khách hàng tại Công ty Điện lực Lai Châu. Mục tiêu của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện bức tranh hoạt động kinh doanh giai đoạn 2015 - 2017, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện công tác quản lý kinh doanh điện năng cho năm 2018 và các năm tiếp theo. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ hoạt động quản lý vận hành kinh doanh lưới điện phân phối tại 8 đơn vị trực thuộc trên địa bàn tỉnh Lai Châu.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc lượng hóa các chỉ tiêu cốt lõi: phấn đấu kéo giảm tỷ lệ tổn thất điện năng từ mức trên 7,0% xuống dưới 6,2%, nâng tỷ lệ thu nộp tiền điện đạt trên 99,6% doanh thu phát hành, đồng thời tối ưu hóa chỉ số giá bán điện bình quân đạt mức tăng trưởng từ 3% đến 5% mỗi năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản trị chuỗi cung ứng dịch vụ công ích và lý thuyết quản lý quy trình nghiệp vụ (Business Process Management - BPM). Đồng thời, đề tài tích hợp mô hình đánh giá chất lượng dịch vụ SERVQUAL với 5 thành phần cốt lõi: sự tin cậy, mức độ đáp ứng, năng lực phục vụ, sự đồng cảm và phương tiện hữu hình. Hệ thống khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: sản lượng điện thương phẩm, tỷ lệ tổn thất điện năng kỹ thuật và thương mại, giá bán điện bình quân, doanh thu tiền điện và năng suất lao động trong kinh doanh điện lực. Các khái niệm này được liên kết trong mô hình chu trình kinh doanh khép kín từ khâu lập kế hoạch nhu cầu phụ tải, phát triển khách hàng, quản lý đo đếm, ghi chỉ số đến thanh toán hóa đơn và dịch vụ sau bán hàng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính, báo cáo sản xuất kinh doanh giai đoạn 2015 - 2017 của Công ty Điện lực Lai Châu với hơn 40 bảng biểu thống kê chi tiết về sản lượng, doanh thu và tổn thất điện năng. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua đợt khảo sát diện rộng vào quý III và quý IV năm 2017.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 350 khách hàng sử dụng điện, trong đó có 280 khách hàng sử dụng điện sinh hoạt và 70 khách hàng sử dụng điện ngoài sinh hoạt. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng (Stratified Random Sampling) theo khu vực địa lý gồm 1 thành phố và 7 huyện, giúp bảo đảm tính đại diện khách quan cho cả khu vực trung tâm lẫn vùng sâu vùng xa.

Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian giai đoạn 2015 - 2017 và kiểm định độ tin cậy thang đo thông qua hệ số Cronbach's Alpha. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bóc tách định lượng chính xác sự biến động của từng chỉ tiêu kỹ thuật - tài chính, đồng thời đánh giá khoa học mức độ thỏa mãn của khách hàng đối với từng khâu nghiệp vụ, từ đó phát hiện chuẩn xác các nguyên nhân gốc rễ gây ách tắc trong quản lý. Thời gian triển khai nghiên cứu và xử lý toàn bộ cơ sở dữ liệu được thực hiện từ tháng 06/2017 đến tháng 05/2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, sản lượng điện thương phẩm của công ty duy trì đà tăng trưởng khả quan, tăng từ khoảng 125 triệu kWh năm 2015 lên hơn 162 triệu kWh vào năm 2017, đạt mức tăng trưởng bình quân 13,8%/năm. Số lượng khách hàng ký kết hợp đồng mua bán điện mới tăng thêm hơn 14.200 khách hàng trong 3 năm, nâng tổng số khách hàng quản lý lên trên 98.000 hợp đồng.

Thứ hai, công tác quản lý tổn thất điện năng đạt kết quả tích cực khi giảm dần từ mức 7,85% năm 2015 xuống 7,18% năm 2017, tuy nhiên vẫn chưa đạt mục tiêu kỳ vọng dưới 6,8% do Tổng công ty Điện lực Miền Bắc giao. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ lưới điện hạ áp nông thôn sau tiếp nhận có bán kính cấp điện dài trên 3,5 km và tiết diện dây dẫn nhỏ.

Thứ ba, hệ thống đo đếm điện năng được tăng cường kiểm tra với 100% công tơ đến hạn được thay thế định kỳ theo kế hoạch năm 2017. Tuy nhiên, tỷ lệ công tơ cơ khí chiếm hơn 58%, dẫn đến việc áp dụng công nghệ ghi chỉ số từ xa mới chỉ bao phủ khoảng 42% tổng số điểm đo, tạo áp lực lớn lên chi phí nhân công và nguy cơ sai sót khi ghi chỉ số thủ công.

Thứ tư, chỉ số đánh giá mức độ hài lòng khách hàng năm 2017 đạt bình quân 7,52/10 điểm. Trong đó, tiêu chí về thái độ giao dịch viên đạt 8,1 điểm, nhưng thủ tục cấp điện mới và thời gian xử lý sự cố tại các xã vùng cao còn thấp, chỉ đạt 6,85 điểm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên bắt nguồn từ sự kết hợp giữa yếu tố tự nhiên và quy trình quản trị nội bộ. Địa bàn tỉnh Lai Châu có địa hình chia cắt mạnh, mật độ phụ tải bình quân chỉ đạt khoảng 28 khách hàng/km đường dây hạ thế, làm gia tăng chi phí quản lý vận hành. Khi so sánh với mức tổn thất bình quân toàn Tổng công ty Điện lực Miền Bắc là 5,65% năm 2017, tỷ lệ tổn thất 7,18% của Lai Châu cao hơn 1,53%, khẳng định tính đặc thù của địa bàn miền núi.

Trong luận văn, toàn bộ thực trạng kinh doanh được mô tả trực quan thông qua biểu đồ cột thể hiện diễn biến tăng trưởng sản lượng điện thương phẩm giai đoạn 2015 - 2017 và biểu đồ đường đối sánh giá bán điện bình quân. Đồng thời, bảng ma trận phân tích nguyên nhân tổn thất điện năng kỹ thuật và thương mại cùng biểu đồ tròn cơ cấu khách hàng giúp nhận diện rõ nhóm khách hàng sinh hoạt chiếm tới 68,4% sản lượng tiêu thụ nhưng chiếm đến 88,5% khối lượng công tác thu nộp tiền điện. Ý nghĩa của phát hiện này chỉ ra rằng doanh nghiệp cần chuyển dịch mạnh mẽ từ quản lý thủ công sang chuyển đổi số toàn diện.

Đề xuất và khuyến nghị

Trên cơ sở phân tích thực trạng, luận văn đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao năng lực quản lý kinh doanh điện năng:

Thứ nhất, hiện đại hóa toàn diện hệ thống đo đếm và tự động hóa ghi chỉ số điện năng. Mục tiêu đặt ra là thay thế dứt điểm công tơ cơ khí, nâng tỷ lệ công tơ điện tử có chức năng đo xa lên trên 85% tổng số điểm đo vào cuối năm 2019. Chủ thể thực hiện là Phòng Kỹ thuật phối hợp cùng Đội Kiểm định và Quản lý đo đếm.

Thứ hai, chuẩn hóa và rút ngắn quy trình cấp điện mới gắn liền với hợp đồng điện tử. Đơn vị cần cắt giảm thời gian giải quyết cấp điện hạ áp cho khách hàng sinh hoạt từ 5 ngày xuống tối đa 3 ngày làm việc, hướng tới mục tiêu 100% hồ sơ được số hóa trong giai đoạn 2018 - 2020. Chủ thể chịu trách nhiệm chính là Phòng Kinh doanh và các Điện lực trực thuộc.

Thứ ba, đa dạng hóa kênh thanh toán tiền điện không dùng tiền mặt. Đơn vị cần liên kết với các ngân hàng thương mại và tổ chức trung gian thanh toán nhằm nâng tỷ lệ khách hàng thanh toán qua ngân hàng, ví điện tử đạt trên 45% vào năm 2019 và đạt 65% vào năm 2020. Chủ thể thực hiện là Phòng Tài chính Kế toán.

Thứ tư, tối ưu hóa chương trình giảm tổn thất điện năng thương mại. Tiến hành rà soát định kỳ 100% các trạm biến áp có tỷ lệ tổn thất trên 8%, tăng cường kiểm tra chống gian lận điện năng và hoán đảo pha định kỳ mỗi quý. Chủ thể triển khai là Phòng Điều độ phối hợp cùng Phòng Thanh tra Pháp chế.

Thứ năm, nâng cấp năng lực Trung tâm Chăm sóc khách hàng và ứng dụng hệ thống CRM quản trị trải nghiệm. Mục tiêu nâng điểm hài lòng khách hàng lên tối thiểu 8,2/10 điểm trong năm 2018 và 8,6/10 điểm vào năm 2020 do Phòng Công nghệ thông tin và Ban Giám đốc chỉ đạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

Thứ nhất, Ban Giám đốc và cán bộ quản lý tại các Công ty Điện lực thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam, đặc biệt là các đơn vị thuộc Tổng công ty Điện lực Miền Bắc phụ trách địa bàn miền núi. Lợi ích đạt được là tiếp cận khung quản trị thực chiến để kiểm soát tổn thất và tối ưu hóa chi phí vận hành lưới điện phân phối tại khu vực có mật độ dân cư dưới 40 người/km2.

Thứ hai, cán bộ chuyên trách công tác kinh doanh, kiểm tra giám sát mua bán điện và thu nộp ngân sách tại các Điện lực cấp huyện. Luận văn cung cấp cẩm nang chi tiết về quy trình chuyển đổi số trong quản lý hệ thống đo đếm và số hóa hợp đồng mua bán điện.

Thứ ba, các nhà hoạch định chính sách tại Sở Công Thương và Cục Điều tiết Điện lực. Công trình cung cấp bức tranh thực tế về giá bán điện bình quân và hành vi tiêu dùng phụ tải nông thôn, hỗ trợ hoàn thiện cơ chế thị trường bán lẻ điện cạnh tranh.

Thứ tư, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học khối ngành Quản trị Kinh doanh và Quản lý Kinh tế. Luận văn là một case study điển hình với phương pháp tiếp cận định lượng bài bản, phân tích dữ liệu đa chiều trong lĩnh vực phân phối năng lượng công ích.

Câu hỏi thường gặp

Thách thức lớn nhất trong quản lý kinh doanh điện năng tại tỉnh Lai Châu là gì?
Địa hình đồi núi hiểm trở và dân cư phân tán khiến bán kính cấp điện hạ áp thường xuyên kéo dài trên 3 km. Yếu tố này làm gia tăng tỷ lệ tổn thất kỹ thuật lên hơn 7,1% và đẩy chi phí nhân công ghi chỉ số công tơ, thu tiền điện trực tiếp tăng cao hơn 25% so với khu vực đồng bằng.

Mô hình nào được áp dụng để đánh giá chất lượng dịch vụ khách hàng trong nghiên cứu?
Nghiên cứu ứng dụng thang đo SERVQUAL tích hợp với mô hình quản lý chất lượng dịch vụ điện lực, đánh giá qua 350 mẫu phiếu khảo sát trên 5 khía cạnh cốt lõi. Kết quả cho thấy độ tin cậy Cronbach's Alpha đạt trên 0,82, phản ánh chân thực mức độ hài lòng đạt 7,52/10 điểm của khách hàng.

Tỷ lệ tổn thất điện năng tại Công ty Điện lực Lai Châu diễn biến thế nào trong giai đoạn 2015 - 2017?
Tỷ lệ tổn thất điện năng toàn công ty giảm từ 7,85% năm 2015 xuống 7,42% năm 2016 và đạt 7,18% vào năm 2017. Mặc dù giảm được 0,67% qua 3 năm, chỉ số này vẫn cao hơn mức bình quân 5,65% của Tổng công ty Điện lực Miền Bắc.

Việc chuyển đổi sang công tơ điện tử đo xa mang lại hiệu quả trực tiếp nào?
Công nghệ đo xa giúp loại bỏ 100% sai sót do ghi chỉ số thủ công bằng mắt, rút ngắn chu kỳ đối soát hóa đơn từ 4 ngày xuống còn vài phút. Đồng thời, giải pháp này giúp phát hiện sớm các hiện tượng quá tải cục bộ tại hơn 450 trạm biến áp phân phối.

Biện pháp nào giúp giảm thiểu nợ đọng tiền điện hiệu quả nhất tại địa phương?
Giải pháp tối ưu là chuyển dịch kênh thanh toán sang hệ thống ngân hàng và ví điện tử, kết hợp gửi thông báo tiền điện qua tin nhắn SMS tự động. Nhờ đó, tỷ lệ thu hồi nợ đọng tiền điện được nâng lên mức 99,65% ngay trong kỳ phát hành hóa đơn.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý kinh doanh điện năng trong bối cảnh thị trường điện Việt Nam vận hành cấp độ bán buôn cạnh tranh.
  • Đánh giá sắc bén thực trạng kinh doanh của Công ty Điện lực Lai Châu giai đoạn 2015 - 2017 qua hệ thống số liệu sản lượng tăng trưởng 13,8%/năm và tổn thất điện năng 7,18%.
  • Chỉ ra các nút thắt then chốt về tỷ lệ công tơ cơ khí cao trên 58% và điểm hài lòng dịch vụ cấp điện mới còn hạn chế ở mức 6,85 điểm.
  • Đóng góp hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ có tính ứng dụng cao, gắn liền lộ trình 2018 - 2020 và định lượng rõ ràng từng chỉ tiêu tài chính, kỹ thuật.
  • Đề xuất các bước tiếp theo cần triển khai ngay trong năm 2018 gồm số hóa 100% hợp đồng mua bán điện và nâng độ phủ công tơ đo xa lên trên 85%.

Công trình là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà quản lý và nhà nghiên cứu quan tâm đến tái cấu trúc doanh nghiệp điện lực. Hãy ứng dụng ngay các giải pháp thực chiến này để tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh năng lượng tại đơn vị của bạn.