Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự cạnh tranh ngày càng cao trong ngành thực phẩm bán lẻ, việc quản lý thủ công hoặc rời rạc các khâu từ nguyên vật liệu, định mức sản xuất, quản lý kho cho đến bán hàng đa kênh thường dẫn đến tình trạng sai lệch tồn kho, chậm trễ trong xử lý đơn hàng và khó khăn trong kiểm soát tài chính. Đề tài báo cáo kết thúc học phần Hệ thống thông tin quản lý với tiêu đề "Ứng dụng phần mềm mã nguồn mở Odoo cho quy trình quản lý bán bánh của doanh nghiệp Sweet and Saul Bakery" do nhóm sinh viên Khoa Công nghệ Thông tin, Trường Đại học Ngoại ngữ - Tin học Thành phố Hồ Chí Minh (HUFLIT) thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Thanh Trung (tháng 11/2023) nhằm giải quyết trực tiếp bài toán này.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể của đề tài bao gồm:

  1. Phân tích hiện trạng mô hình kinh doanh, cơ cấu tổ chức và các quy trình nghiệp vụ thực tế (mua hàng, nhập kho, bán lẻ, sản xuất bánh) tại cửa hàng bánh ngọt.
  2. Nghiên cứu hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) và cấu trúc phân hệ của nền tảng mã nguồn mở Odoo.
  3. Thực hiện phân tích khoảng cách (GAP analysis) giữa quy trình hiện hữu và quy trình chuẩn trên Odoo; thiết kế lại luồng nghiệp vụ thông qua hệ thống sơ đồ UML và sơ đồ luồng dữ liệu (DFD).
  4. Thiết lập cấu hình, xây dựng cơ sở dữ liệu danh mục sản phẩm, định mức nguyên vật liệu (BOM) và triển khai thực nghiệm 5 kịch bản nghiệp vụ thực tế trên phần mềm Odoo (từ bán hàng trực tiếp, bán online qua Website Thương mại điện tử, lập lệnh sản xuất tự động đến xử lý tình huống thiếu hụt nguyên vật liệu và trả hàng).

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Quy trình quản lý hoạt động kinh doanh, sản xuất và bán hàng của mô hình doanh nghiệp bán bánh ngọt, bánh mặn và phụ kiện sinh nhật; giải pháp phần mềm ERP mã nguồn mở Odoo.
  • Phạm vi không gian: Khảo sát thực tế tại các cửa hàng bánh trên địa bàn Quận Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh và nghiên cứu các trang web kinh doanh bánh trên Internet; ứng dụng mô hình giả định cho doanh nghiệp bánh Sweet & Saul Bakery tại TP. Hồ Chí Minh.
  • Phạm vi thời gian: Số liệu và mô hình triển khai được thực hiện và hoàn thành trong tháng 11 năm 2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đề tài kết hợp giữa lý thuyết quản trị hệ thống thông tin doanh nghiệp và phương pháp phân tích, thiết kế hệ thống phần mềm:

  • Khung lý thuyết về ERP: Sử dụng lý thuyết hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (Enterprise Resource Planning) để mô tả tính tích hợp toàn diện dữ liệu giữa các phòng ban (Kinh doanh, Kho, Sản xuất, Kế toán). Tham khảo các giáo trình và tài liệu học thuật về Hệ thống thông tin quản lý (Kenneth C. Laudon, 2017; Bộ môn HTTTQL - Đại học Kinh tế Kỹ thuật Công nghiệp, 2019; Lerina Aversano và cộng sự, 2017).
  • Mô hình công nghệ Odoo: Dựa trên nền tảng Odoo (hệ thống ERP mã nguồn mở do Fabien Pinckaers sáng lập từ năm 2005 tại Bỉ, phát hành theo giấy phép GPL) với kiến trúc module hóa linh hoạt gồm các phân hệ: Bán hàng (Sales), Mua hàng (Purchase), Quản lý kho (Inventory), Quản lý sản xuất (Manufacturing), Kế toán (Invoicing/Accounting), Điểm bán lẻ lẻ (Point of Sale) và Website Thương mại điện tử (eCommerce).
  • Phương pháp phân tích & mô hình hóa:
    • Phương pháp phân tích sai biệt (GAP Analysis) giữa quy trình vận hành thủ công và quy trình chuẩn hóa trên ERP.
    • Sử dụng ngôn ngữ mô hình hóa thống nhất (UML) theo tài liệu của Ambler (2002) và Unhelkar (2018) để xây dựng Sơ đồ hoạt động (Activity Diagram), Sơ đồ trạng thái (Statechart Diagram).
    • Sử dụng Sơ đồ luồng dữ liệu (Data Flow Diagram - DFD) để phân rã các bước xử lý thông tin.
  • Nguồn dữ liệu: Dữ liệu khảo sát thực tế về danh mục sản phẩm (bánh mặn, bánh ngọt, bánh kem 3 kích thước: nhỏ, vừa, lớn), phụ kiện trang trí tiệc; danh mục nguyên vật liệu; bảng định mức tiêu hao nguyên liệu (BOM) và thông tin nhà cung cấp (Công ty TNHH Bakers’ Mart Nhất Hương, Công ty Cung cấp Nguyên liệu Làm bánh An Phú, Beemart).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Phân tích hiện trạng về quy trình nghiệp vụ của doanh nghiệp

Chương này tập trung mô tả mô hình tổ chức và quy trình vận hành thực tế của Sweet & Saul Bakery:

  • Đặc điểm kinh doanh: Doanh nghiệp cung cấp bánh ăn vặt (ngọt, mặn) giá từ 2.000 – 100.000 VNĐ; bánh kem 3 kích cỡ (Nhỏ: cao 6cm – đường kính 16cm; Vừa: cao 10cm – đường kính 20cm; Lớn: cao 14cm – đường kính 24cm) giá từ 200.000 – 400.000 VNĐ; và các phụ kiện tiệc sinh nhật. Mặt bằng gồm Lầu 1 (kho nguyên vật liệu, phụ kiện) và Tầng trệt (khu trưng bày tủ giữ nóng, quầy thanh toán và bàn ghế phục vụ tại chỗ).
  • Cơ cấu tổ chức: Gồm Giám đốc, Bộ phận Kinh doanh, Bộ phận Bán hàng, Bộ phận Giao hàng và Bộ phận Kho.
  • Quy trình tổng quát: Gồm 5 giai đoạn: (1) Nhập nguyên vật liệu và phụ kiện -> (2) Sản xuất bánh -> (3) Kinh doanh buôn bán -> (4) Theo dõi công nợ, lập báo cáo -> (5) Đưa ra kế hoạch nhập và sản xuất.
  • Phân tích quy trình con: Xây dựng sơ đồ khái niệm, Activity Diagram và Statechart Diagram cho hai quy trình cốt lõi là quy trình nhập hàng/nguyên vật liệu và quy trình bán bánh trực tiếp tại cửa hàng.

Chương 2: Tổng quan về ERP và phần mềm Odoo

Nghiên cứu cơ sở lý luận về ERP và cấu trúc phần mềm Odoo:

  • Khái niệm, vai trò của ERP (tích hợp dữ liệu, tự động hóa, quản lý chuỗi cung ứng, hỗ trợ ra quyết định) cùng các phương thức triển khai (On-premise và Cloud-based).
  • Tổng quan thị trường giải pháp ERP: Odoo, SAP, Intacct, Salesforce, Oracle, MISA AMIS; các nhân tố ảnh hưởng đến triển khai thành công (cam kết ban lãnh đạo, chiến lược rõ ràng, chuẩn bị dữ liệu chính xác).
  • Kiến trúc Odoo SA (Bỉ) và các phân hệ tiêu chuẩn: Odoo Sales (quản lý báo giá, đơn hàng, khách hàng), Odoo Purchase (lịch sử giá, đơn mua, nhà cung cấp), Odoo Accounting (thu/chi, hóa đơn, công nợ), Odoo Inventory (nhập/xuất/tồn, điều chuyển) và Odoo Manufacturing (lệnh sản xuất theo BOM).

Chương 3: Đề xuất giải pháp và các lợi ích mang lại cho doanh nghiệp

Đề xuất mô hình vận hành mới và phân tích lợi ích:

  • Phân tích sai biệt (GAP Analysis): Đối chiếu chi tiết giữa hiện trạng và giải pháp Odoo nhằm xác định các phân hệ cần đưa vào sử dụng.
STT Chức năng nghiệp vụ Hiện trạng Giải pháp dùng Odoo Ghi chú
1 Quản lý sản phẩm, phụ kiện, tồn kho Đã có Phân hệ Inventory Tạo sản phẩm, cập nhật tồn kho, lập định mức NVL (BOM)
2 Mua nguyên vật liệu từ nhà cung cấp Đã có Phân hệ Purchase Lập đơn mua và quản lý nhà cung cấp
3 Nhận hàng từ nhà cung cấp Đã có Phân hệ Purchase Kiểm tra và nhập kho nguyên vật liệu
4 Thanh toán hóa đơn sau khi nhập hàng Đã có Phân hệ Invoicing Kiểm tra hóa đơn và thanh toán
5 Nhận và xử lý đơn hàng (tại chỗ / online) Còn thiếu Phân hệ Sales, eCommerce, POS Tiếp nhận đơn trực tiếp và qua website
6 Gửi hóa đơn / Hoàn trả tiền cho khách Một phần Phân hệ Sales, Invoicing Lập Invoice và xử lý Credit Note (Refund)
7 Thực hiện thanh toán Đã có Phân hệ Sales, Invoicing Tích hợp cổng thanh toán và xác nhận tiền
8 Sản xuất sản phẩm theo định mức Còn thiếu Phân hệ Manufacturing Tự động tạo lệnh sản xuất dựa trên BOM
  • Mô tả chi tiết 6 quy trình đề xuất trên Odoo: Xây dựng đầy đủ Sơ đồ mức khái niệm, Activity Diagram, DFD và Statechart Diagram cho: Quy trình Mua hàng, Quy trình Nhập hàng, Quy trình Bán lẻ trực tiếp, Quy trình Bán hàng trên Website, Quy trình Giao hàng và Quy trình Sản xuất.
  • Dự toán hạ tầng CNTT: Thiết lập cấu hình mạng, máy chủ và trang thiết bị cho các phòng ban:
Phòng ban / Khu vực Máy tính Máy in Phân hệ phần mềm Scanner Camera
Phòng Giám đốc 1 1 Project, Planning 1 -
Phòng Kinh doanh 3 2 Inventory, Sales 1 -
Khu vực Bán hàng 2 1 Sales 2 3
Khu vực Chuẩn bị đơn 2 2 Inventory 2 -
Khu vực Kho 2 1 Inventory 2 -

Chương 4: Cài đặt giải pháp bằng phiên bản Odoo

Thiết lập dữ liệu danh mục và chạy thực nghiệm 5 kịch bản nghiệp vụ:

  • Thiết lập thông tin doanh nghiệp, tài khoản người dùng (Lê Văn Cường - Quản lý kho, Nguyễn Tứ Bình - Thủ kho, Cao Thế Anh - Nhân viên kinh doanh).
  • Khai báo 43 mặt hàng bánh và phụ kiện (Bảng 8) cùng 32 mặt hàng nguyên vật liệu, thiết bị (Bảng 9).
  • Triển khai 5 kịch bản thực nghiệm chi tiết từng bước, có kiểm chứng bằng kết quả giao dịch và chứng từ hệ thống.

Chương 5: Kết quả đạt được và hướng phát triển đề tài

Tổng kết việc ứng dụng Odoo trong việc đồng bộ hóa dữ liệu từ kho, mua hàng, sản xuất đến bán hàng đa kênh; định hướng mở rộng tích hợp ứng dụng di động cho khách hàng và bộ phận quản lý.


Thiết kế và triển khai hệ thống

Hệ thống được thiết kế và cấu hình thực nghiệm trên nền tảng Odoo với sự liên kết chặt chẽ giữa các phân hệ:

                        [Odoo Manufacturing (BOM)]

1. Cấu hình định mức nguyên vật liệu (BOM)

Điển hình cho sản phẩm Bánh mì hoa cúc (đơn vị: 1 sản phẩm):

  • Bột mì nửa kí: 1 đơn vị (hoặc 0.2 kg tùy quy chuẩn mẻ)
  • Đường (nửa kí): 1 đơn vị
  • Trứng gà: 3 quả
  • Men làm bánh: 1 đơn vị (hoặc 0.01 kg)
  • Sữa Vinamilk / Nước: 2 đơn vị (hoặc 0.1 lít)
  • Hộp làm bánh / Màng bọc: 1 cái
  • Hạt hoa cúc, chất bảo quản bánh mì theo tỷ lệ định mức.

2. Triển khai 5 kịch bản nghiệp vụ thực nghiệm

  • Kịch bản 1: Bán hàng có sẵn đủ số lượng tồn kho
    • Bán 500 hộp bánh mì hoa cúc cho kênh Thị trường.
    • Quản lý kho kiểm tra nguyên liệu, tạo lệnh sản xuất Sweet/MO/00003 hoàn tất 500 sản phẩm theo BOM.
    • Nhân viên bán hàng tạo đơn bán, xuất hóa đơn INV/2023/00001 với tổng giá trị 3.500.000 VNĐ, ghi nhận thanh toán hoàn tất (Amount Due: 0đ).
  • Kịch bản 2: Sản xuất bổ sung cho tồn kho (chia đợt do thiếu NVL)
    • Mục tiêu sản xuất 300 hộp bánh mì hoa cúc. Hệ thống kiểm tra tồn kho chỉ đủ làm 150 hộp.
    • Lệnh sản xuất đợt 1 (Sweet/MO/00005-001): Thực hiện sản xuất và nhập kho 150 hộp.
    • Lập đơn mua P00009 từ Bakers' Mart Nhất Hương (150 bột mì, 150 gói bảo quản, 70 trứng) -> Tạo hóa đơn NCC BILL/2023/11/0001 thanh toán 13.360.000 VNĐ.
    • Lệnh sản xuất đợt 2 (Sweet/MO/00005-002): Hoàn thành nốt 150 hộp còn lại và nhập kho.
  • Kịch bản 3: Mua hàng và nhập kho nguyên vật liệu dự trữ
    • Quản lý kho lập 2 đơn mua hàng (P00011 và P00012) gửi Công ty Bakers' Mart Nhất Hương gồm: 50 bột mì, 50 men bánh, 100 đường, 100 sữa hộp, 30 men nở.
    • Tiến hành nhận hàng (Receive Products), kiểm tra, xác nhận hóa đơn BILL/2023/11/0004 và BILL/2023/11/0005 với tổng giá trị mỗi hóa đơn là 131.110.000 VNĐ qua phương thức chuyển khoản ngân hàng.
  • Kịch bản 4: Bán hàng thiếu tồn kho dẫn đến sản xuất và thiếu NVL phát sinh
    • Khách hàng Kiều Thị Ngọc Ánh đặt mua 200 hộp bánh mì hoa cúc (đơn hàng SO00028, giá 70.000 VNĐ/hộp, thuế VAT 10% = 77.000 VNĐ/hộp).
    • Tồn kho chỉ có 50 hộp (thiếu 150 hộp). Tạo lệnh sản xuất WH/MO/00007 cho 150 hộp.
    • Kiểm tra BOM phát hiện thiếu bột mì (chỉ có 100 đơn vị, trạng thái hiện cảnh báo đỏ).
    • Lập đơn mua bổ sung 500 bột mì nửa kí từ Công ty TNHH Cung cấp Nguyên liệu Làm bánh An Phú (đơn giá 10.000 VNĐ/bịch).
    • Nhập kho nguyên liệu -> Tiến hành sản xuất hoàn tất 150 hộp bánh -> Giao đủ 200 hộp bánh theo phiếu xuất WH/OUT/00015.
  • Kịch bản 5: Bán hàng online qua Website eCommerce và xử lý đổi trả / hoàn tiền
    • Khách hàng Nguyễn Hữu Bình đặt mua online 10 cái bánh cua (đơn giá 9.000 VNĐ/cái, thuế VAT 10% = 99.000 VNĐ) trên giao diện Web Shop. Thanh toán thành công qua cổng Demo.
    • Xuất kho giao hàng theo phiếu WH/OUT/00030.
    • Khách hàng phản hồi 5 bánh bị cứng/khô và yêu cầu trả hàng.
    • Nhân viên tạo phiếu Credit Note RINV/2023/00001 ghi nhận nhận lại 5 bánh cua, thực hiện hoàn trả số tiền 49.500 VNĐ (gồm 45.000 VNĐ tiền bánh và 4.500 VNĐ thuế VAT) bằng tiền mặt (Cash).

Kết quả và đóng góp

1. Kết quả đạt được

  • Chuẩn hóa toàn bộ hệ thống danh mục kinh doanh: Xây dựng cơ sở dữ liệu gồm 43 sản phẩm bánh - phụ kiện và 32 mặt hàng nguyên vật liệu, máy móc.
  • Thiết lập thành công cơ chế quản lý biến thể sản phẩm (Product Variants) dựa trên kích thước (Size: Nhỏ, Vừa, Lớn) cho các dòng bánh kem và bánh bông lan, giúp tinh gọn danh mục.
  • Tự động hóa liên thông luồng dữ liệu nghiệp vụ: Thiết lập cơ chế tự động kiểm tra lượng tồn kho khả dụng (Check Availability) khi có đơn hàng, tự động kích hoạt nhu cầu sản xuất (Replenish / Manufacturing Orders) và tạo yêu cầu mua hàng (Purchase Orders) khi thiếu nguyên vật liệu.
  • Vận hành kiểm thử thành công 100% các kịch bản mẫu từ mua hàng, sản xuất theo BOM, bán hàng đa kênh (Offline/Online) đến xử lý hóa đơn và hoàn tiền.

2. Đóng góp thực tiễn

  • Cung cấp tài liệu hướng dẫn cấu hình chi tiết từng bước (menu, thuộc tính, trường dữ liệu) trên Odoo cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành sản xuất - kinh doanh bánh ngọt.
  • Đưa ra mô hình tích hợp đồng bộ giữa bán hàng tại chỗ, bán hàng qua Website Thương mại điện tử và kiểm soát công nợ kế toán, giải quyết triệt để vấn đề phân mảnh dữ liệu thủ công.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế:
    • Dữ liệu triển khai mang tính chất mô phỏng thực nghiệm dựa trên khảo sát tại Quận Tân Bình, chưa kết nối trực tiếp với cơ sở dữ liệu bán hàng thực tế theo thời gian thực của một doanh nghiệp đang hoạt động liên tục.
    • Cổng thanh toán trực tuyến trên phân hệ Website mới dừng lại ở chế độ kiểm thử (Test Mode / Demo payment), chưa tích hợp cổng thanh toán điện tử thực tế (VNPay, MoMo, ZaloPay).
    • Chưa tích hợp đầy đủ module Quản lý điểm bán lẻ (POS) với các thiết bị phần cứng thực tế (máy quét mã vạch, máy in bill nhiệt tại quầy).
  • Hướng phát triển:
    • Nghiên cứu và phát triển ứng dụng di động (Mobile App) dành riêng cho khách hàng và nhà quản lý, đồng bộ hóa trực tiếp với hệ thống backend Odoo.
    • Tích hợp hệ thống thông báo tự động (thông báo trạng thái đơn hàng, lịch hẹn nhận bánh, chương trình khuyến mãi) qua SMS/Zalo ZNS/Email.
    • Bổ sung các công cụ phân tích nâng cao về chân dung khách hàng và dự báo nhu cầu tiêu thụ nguyên vật liệu theo mùa vụ.

Giá trị tham khảo

Báo cáo kết thúc học phần này là tài liệu tham khảo có giá trị cao cho:

  1. Sinh viên ngành Hệ thống thông tin quản lý, Công nghệ thông tin và Quản trị kinh doanh: Tham khảo phương pháp phân tích thiết kế hệ thống thông tin thông qua sơ đồ UML (Activity Diagram, Statechart Diagram), DFD và phương pháp phân tích sai biệt (GAP Analysis).
  2. Cán bộ quản lý, chủ cửa hàng kinh doanh F&B / Bánh ngọt: Tham khảo mô hình phân bổ thiết bị phần cứng, danh mục định mức nguyên vật liệu (BOM) và quy trình luân chuyển chứng từ chuẩn mực từ Mua hàng -> Nhập kho -> Sản xuất -> Bán lẻ & Online.
  3. Kỹ sư triển khai phần mềm ERP / Odoo: Tham khảo quy trình thiết lập cấu hình thực tế cho 5 kịch bản nghiệp vụ điển hình, bao gồm cả các luồng xử lý ngoại lệ (thiếu nguyên liệu khi đang chạy lệnh sản xuất, đổi trả và hoàn tiền qua Credit Note).

Câu hỏi thường gặp

1. Doanh nghiệp Sweet & Saul Bakery trong đề tài kinh doanh những dòng sản phẩm chính nào và cơ cấu định giá ra sao?
Doanh nghiệp kinh doanh ba nhóm sản phẩm chính: (1) Bánh ăn vặt (ngọt và mặn) giá từ 2.000 – 100.000 VNĐ; (2) Bánh kem có 3 kích cỡ: Nhỏ (cao 6cm, đường kính 16cm), Vừa (cao 10cm, đường kính 20cm), Lớn (cao 14cm, đường kính 24cm) giá từ 200.000 – 400.000 VNĐ; (3) Các phụ kiện trang trí tiệc sinh nhật (nến, chai xịt tuyết, bong bóng, mũ sinh nhật, hộp quà).

2. Bảng định mức nguyên vật liệu (BOM) của sản phẩm Bánh mì hoa cúc trong kịch bản 4 được cấu hình gồm những thành phần nào?
Theo cấu hình tại kịch bản 4 (SX_BanhMiHoaCuc), định mức cho 1 hộp bánh mì hoa cúc gồm: 1 bịch bột mì nửa kí, 1 bịch đường nửa kí, 3 quả trứng gà, 1 gói men làm bánh, 2 bịch sữa tươi Vinamilk và 1 hộp làm bánh.

3. Khi phát sinh tình huống thiếu 150 hộp bánh giao cho khách hàng Kiều Thị Ngọc Ánh và kho thiếu bột mì, hệ thống xử lý qua những bước nào?
Quy trình xử lý gồm: (1) Kiểm tra đơn hàng SO00028 phát hiện thiếu tồn kho -> (2) Lập lệnh sản xuất WH/MO/00007 cho 150 bánh mì hoa cúc -> (3) Hệ thống cảnh báo thiếu bột mì -> (4) Lập đơn mua 500 bịch bột mì nửa kí từ Công ty An Phú -> (5) Nhập kho và thanh toán hóa đơn NCC -> (6) Tiếp tục hoàn tất lệnh sản xuất 150 bánh -> (7) Xuất kho giao đủ 200 bánh theo phiếu WH/OUT/00015.

4. Quy trình xử lý khi khách hàng Nguyễn Hữu Bình trả lại 5 bánh cua mua qua website được thực hiện như thế nào trên Odoo?
Nhân viên vào phân hệ Invoicing -> Customers -> Credit Notes, tạo phiếu hoàn trả cho khách hàng Nguyễn Hữu Bình đối với 5 cái bánh cua. Sau khi xác nhận (Confirm), nhân viên bấm Register Payment, chọn phương thức thanh toán tiền mặt (Cash) để hoàn trả lại 49.500 VNĐ (đã bao gồm 10% VAT) cho khách hàng.


Kết luận

Báo cáo kết thúc học phần "Ứng dụng phần mềm mã nguồn mở Odoo cho quy trình quản lý bán bánh của doanh nghiệp Sweet and Saul Bakery" đã giải quyết trọn vẹn bài toán chuẩn hóa và tự động hóa quy trình nghiệp vụ cho mô hình kinh doanh bánh ngọt. Đề tài không chỉ hoàn thành việc mô hình hóa hệ thống bằng các công cụ UML và DFD chuẩn mực mà còn triển khai cấu hình, kiểm thử chi tiết 5 kịch bản vận hành thực tế trên nền tảng Odoo. Đây là tài liệu có tính ứng dụng cao, cung cấp khung giải pháp thực tiễn cho việc áp dụng ERP mã nguồn mở vào các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành F&B.