CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA,HẠN CHẾ RỦI RO TÍN DỤNG Ở CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. RỦI RO TÍN DỤNG 1. Khái niệm về rủi ro tín dụng trong ngân hàng Thuật ngữ tín dụng trong tiếng anh là “Credit”, xuất phát từ chữ la tinh là “Credo” có nghĩa là “tin tưởng và tín nhiệm”. Trong thực tế, khó có thể đưa ra một định nghĩa cụ thể về tín dụng.
Vì vậy tùy theo gốc độ nghiên cứu ta có thể xác định nội dung của thuật ngữ này. Trong nền kinh tế thị trường, cấp tín dụng là chức năng kinh tế cơ bản và mang lại lợi nhuận chủ yếu cho ngân hàng thương mại. Rủi ro trong ngân hàng thường có xu hướng tập trung vào danh mục tín dụng. Đây là rủi ro lớn nhất và xảy ra thường xuyên nhất.
Mặc dù hiện nay các ngân hàng đang dịch chuyển cơ cấu lợi nhuận theo đó thu nhập từ hoạt động tín dụng giảm dần và thu dịch vụ có xu hướng tăng lên nhưng thu nhập từ hoạt động vẫn chiếm tỷ lệ lớn trong các nguồn thu của ngân hàng. Kinh doanh ngân hàng là kinh doanh rủi ro, theo đuổi lợi nhuận với rủi ro chấp nhận được là bản chất của ngân hàng. Rủi ro tín dụng là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây tổn thất và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng kinh doanh ngân hàng. Tùy theo hướng tiếp cận mà có nhiều định nghĩa khác nhau về rủi ro tín dụng.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Các định nghĩa rủi ro tín dụng khá đa dạng nhưng tập trung lại chúng ta có thể rút ra nội dung cơ bản về rủi ro tín dụng như sau: Rủi ro tín dụng là loại rủi ro phát sinh trong quá trình cấp tín dụng của ngân hàng, biểu hiện trên thực tế thông qua việc khách hàng không thể hoàn trả được nợ hoặc trả không đúng thời hạn trong hợp đồng tín dụng cho ngân hàng. Phân loại rủi ro tín dụng Căn cứ vào nguyên nhân phát sinh, rủi ro tín dụng được phâp chia thành các loại sau: Rủi ro giao dịch: là một hình thức của rủi ro tín dụng mà nguyên nhân phát sinh do những hạn chế trong quá trình giao dịch và xét duyệt cho vay, đánh giá khách hàng. Rủi ro giao dịch có 3 bộ phận chính là rủi ro lựa chọn, rủi ro đảm bảo và rủi ro nghiệp vụ: - Rủi ro lựa chọn: là rủi ro liên quan đến quá trình đánh giá và phân tích tín dụng khi ngân hàng lựa chọn những phương án vay vốn có hiệu quả để ra quyết định cho vay. - Rủi ro bảo đảm: phát sinh từ các tiêu chuẩn bảo đảm như các điều khoản trong hợp đồng cho vay, các loại tài sản đảm bảo, chủ thể bảo đảm, cách thức đảm bảo và mức cho vay trên giá trị tài sản đảm bảo.
- Rủi ro nghiệp vụ: Là rủi ro liên quan đến công tác quản lý khoản vay và hoạt động cho vay, bao gồm cả việc sử dụng hệ thống xếp hạng rủi ro và kỹ thuật xứ lý các khoản cho vay có vấn đề. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 - Rủi ro danh mục: là một hình thức của rủi ro tín dụng nguyên nhân phát sinh là do những hạn chế trong quản lý danh mục cho vay của ngân hàng, được phân chia thành 2 loại: - Rủi ro nội tại - Rủi ro tập trung Nếu căn cứ theo nguyên nhân gây ra rủi ro thì rủi ro tín dụng được phân ra thành rủi ro khách quan và rủi ro chủ quan. Ngoài ra còn có nhiều hình thức phân loại khác như phân loại theo cơ cấu các loại hình rủi ro, phân loại theo nguồn gốc hình thành, theo đối tượng sử dụng vốn vay. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng 1.
Nguyên nhân khách quan + Môi trường kinh tế có những biến đổi đối nghịch với mục tiêu phát triển của ngân hàng: Khi nền kinh tế đang tăng trưởng ổn định thì các doanh nghiệp làm ăn có hiệu quả và có khả năng trả nợ cho ngân hàng. Ngược lại, khi nền kinh tế rơi vào tình trạng bị suy thái, bất ổn đã làm cho các doanh nghiệp gặp rất nhiều khó khăn. Điều này làm cho các doanh nghiệp làm ăn không hiệu quả gây ảnh hưởng đến khả năng trả nợ cho ngân hàng. Ngoài ra, các chính sách quản lý kinh tế vĩ mô của chính phủ cũng ảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động của ngân hàng.
+ Ảnh hưởng của văn hóa xã hội: Đó là ảnh hưởng của thay đổi tập quán tiêu dùng trong xã hội, nhất là trong giai đoạn chuyển giao của nền kinh tế LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 nước ta. Đó là sự thay đổi cách suy nghĩ của cả một xã hội về thói quen tiêu dùng, nếu doanh nghiệp không có sự nắm bắt kịp thời về mức độ thay đổi đó sẽ gặp khó khăn trong hoạt động kinh doanh của mình, thậm chí có thể dẫn tới phá sản. Điều đó sẽ trực tiếp hoặc gián tiếp gây khó khăn cho ngân hàng trong hoạt động cho vay cũng như thu hồi vốn. + Ảnh hưởng của nhân tố công nghệ Yếu tố công nghệ hiện nay đang là yếu tố rất quan trọng quyết định sức mạnh cạnh tranh trên thị trường của mỗi ngân hàng.
Trên thực tế sự thay đổi của công nghệ thông tin đã tác động mạnh mẽ tới hoạt động kinh doanh của ngân hàng và cả quá trình cấp tín dụng.Góp phần làm hạn chế rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngân hàng nói chung và hoạt động tín dụng nói riêng. + Ảnh hưởng của môi trường chính trị pháp luật Kinh doanh ngân hàng là một trong những ngành kinh doanh chịu sự giám sát chặt chẽ của pháp luật. Môi trường pháp lý sẽ mang đến cho ngân hàng một loạt các cơ hội mới cũng như thách thức mới. Điều này thể hiện rõ trong hoạt động tín dụng như việc rỡ bỏ các hạn chế trong cho vay các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, còn sự nới lỏng trong quản lý pháp luật cũng có thể đặt ngân hàng trước những nguy cơ cạnh tranh mơi như việc cho phép thành các ngân hàng nước ngoài sẽ đặt các ngân hàng vào tình thế cạnh tranh gay gắt hơn và chính sách đầu tư, tiết kiệm của chính phủ trong từng thời kỳ.
+ Môi trường địa lý LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Các vùng địa lý khác nhau cũng có những đặc điểm khác nhau như tài nguyên, giao thông, địa hình, tập quán, cách thức giao tiếp, nhu cầu về hàng hóa dịch vụ nói chung và các sản phẩm dịch vụ tài chính nói riêng. Chính những đặc điểm đó hình thành tụ điểm dân cư, trung tâm thương mại, du lịch hoặc trung tâm sản xuất…Rủi ro trong hoạt động tín dụng do môi trường địa lý gây ra rất khó nắm bắt, dự đoán và có thể dự đoán được thì cũng sẽ bị tổn thất rất cao như sự khắc nghiệt của thiên nhiên, sự khan hiếm nguồn tài nguyên… Những doanh nghiệp hoạt động trong những khu vực này luôn chịu sự cạnh tranh gay gắt và nguy cơ rủi ro rất cao. Nguyên nhân từ phía khách hàng + Đối với khách hàng cá nhân ( Trong cho vay tiêu dùng) Cho vay tiêu dụng là các khoản vay nhằm tài trợ nhu cầu chi tiêu của người tiêu dùng bao gồm cá nhân và hộ gia đình. Đây là nguồn tài chính vô cùng quan trọng trang trải nhu cầu nhà ở, đồ dùng gia đình và xe cộ… Nguyên nhân dẫn đến rủi ro trong cho vay tiêu dùng là: - Do tình trạng sức khỏe, bệnh tật hoặc mâu thuẫn trong gia đình - Người đi vay bị thất nghiệp tạm thời hoặc lâu dài ảnh hưởng tới thu nhập - Do người đi vay hoạch định ngân sách không chính xác hoặc có thể người đi vay sử dụng tiền sai mục đích hoặc chưa có kinh nghiệm trong sản xuất kinh doanh… dẫn đến không trả nợ đúng hạn cho ngân hàng.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Trong tương lai nhu cầu vay tiêu dùng trong dân cư tăng mạnh do mức sống của dân cư ngày càng cao về vật chất lẫn tinh thần. Vì vậy bản thân các ngân hàng phải có chính sách tín dụng hợp lý để hạn chế rủi ro trong cho vay, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả tín dụng. Đối với khách hàng doanh nghiệp Những nguyên nhân có thể gây ra rủi ro cho ngân hàng là: - Doanh nghiệp sử dụng vốn vay sai mục đích hoặc sử dụng vốn vay vào kinh doanh các mặt hàng bị pháp luật cấm, mặt hàng tiền ẩn nhiều rủi ro… - Không đảm bảo tính hiệu quả trong sử dụng vốn, lãng phí, tham ô, tham nhũng. - Doanh nghiệp gặp phải các rủi ro trong hoạt động kinh doanh của mình, đây là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến rủi ro cho ngân hàng.
Nguyên nhân từ phía ngân hàng Ngoài những nguyên nhân xuất phát từ phía người vay, từ môi trường khách quan là những nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng từ chính phía ngân hàng: Do chính sách của chính ngân hàng không phù hợp với đặc điểm, thực trạng của nền kinh tế và chính sách phát triển kinh tế của chính phủ Khâu phân tích thẩm định còn yếu kém. Đây là một trong những nguyên nhân trực tiếp gây ra rủi ro tín dụng; cán LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 bộ tín dụng có năng lực thấp, thiếu trách nhiệm, cấu kết với người đi vay để chiếm đoạt vốn ngân hàng; Ngân hàng không thực hiện đầy đủ khâu bảo đảm tín dụng, ngân hàng ra sức tăng mức dư nợ tín dụng mà bỏ qua hoặc hạ thấp những tiêu chuẩn cho vay; Chất lượng và số lượng thông tin chưa đảm bảo Ngân hàng không thực hiện tốt công tác giám sát tín dụng, hệ thống kiếm soát lỏng lẻo dễ dẫn dến tình trạng thất thoát vốn, giảm thấp hiệu quả hoạt động kinh doanh. Nguyên nhân rủi ro tín dụng từ phía TSBĐ tín dụng Sự sụt giảm giá trị của TSBĐ có thể là do sự biến động của tình hình giá cả thị trường Ngân hàng gặp rủi ro trong quá trình nắm giữ và xứ lý TSBĐ. Ngoài ra, còn có nguyên nhân là do sự không đồng bộ về các văn bản pháp lý có liên quan đến TSBĐ, gây khó khăn cho ngân hàng trong trường hợp phát mại TSBĐ và xứ lý sự cố, qua đó hạn chế pháp lý của ngân hàng trong xứ lý tài sản.