CHƯƠNG 1. CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ THỊ TRƯỜNG VÀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TIÊU THỤ SẢN PHẨM 1. Tổng quan về thị trường của doanh nghiệp 1. Khái niệm thị trường Thị trường ra đời gắn liền với nền sản xuất hàng hóa và được hình thành trong lĩnh vực lưu thông, nó là môi trường để tiến hành các hoạt động giao dịch mang tính chất thương mại.
Cùng với sự phát triển sản xuất hàng hóa, khái niệm thị trường ngày càng trở nên phong phú và đa dang. Có một số khái niệm phổ biến về thị trường như sau: Theo Philip Kotler thì thị trường (trong nghĩa đen đơn giản của nó) là tập hợp những người mua hàng hiện có và sẽ có. Hội quản trị Hoa Kỳ cho rằng: “Thị trường là tổng hợp các lực lượng và các điều kiện, trong đó người mua và người bán thực hiện các quyết định chuyển hàng hóa và dịch vụ từ người bán sang người mua”.Mác: Mục đích của sản xuất hàng hóa không phải để thỏa mãn nhu cầu của người sản xuất như trong kinh tế tự nhiên mà để thỏa mãn nhu cầu của người khác, của thị trường. Song không thể coi thị trường chỉ là các cửa hàng, cái chợ mặc dù những nơi đó là nơi mua bán hàng hoá mà cần hiểu rằng: Thị trường là một tổng thể nhu cầu (hoặc tập hợp nhu cầu về một loại hàng hoá nào đó), là nơi diễn ra các hoạt động mua bán bằng tiền.
Theo góc độ của Marketing, thị trường được hiểu là bao gồm tất cả những khách hàng tiềm ẩn cùng có nhu cầu hay mong muốn cụ thể, sẵn sàng và có khả năng tham gia trao đổi để thỏa mãn nhu cầu và mong muốn đó.Rendos định nghĩa: Thị trường là tổng hợp các quan hệ trao đổi giữa người bán và người mua được thực hiện trong những điều kiện của sản xuất hàng hoá. Theo Audiger: Thị trường là nơi gặp gỡ giữa cung cầu và các sản phẩm làm thoả mãn một nhu cầu nhất định. Theo chuyên gia tư vấn quản trị doanh nghiệp J.Loren: Thị trường là toàn bộ môi trường hoạt động của doanh nghiệp bao gồm các nhân tố tác động và các thị trường của nó. SVTH: Hoàng Thị Huyền 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS.
Trần Hà Uyên Thi Tóm lại, thị trường là một khái niệm rất rộng và có thể được hiểu theo nhiều khía cạnh khác nhau. Song nói đến thị trường phải nói đến những yếu tố sau: Một là, phải có khách hàng, không nhất thiết phải gắn với địa điểm nhất định. Hai là, khách hàng phải có nhu cầu chưa được thoả mãn. Đây chính là cơ sở thúc đẩy khách hàng mua hàng hoá và dịch vụ.
Ba là, khách hàng phải có khả năng thanh toán. Phân loại thị trường Một trong những yếu tố quan trọng đảm bảo thành công trong kinh doanh là doanh nghiệp phải hiểu biết về thị trường để thông qua đó doanh nghiệp có những kế hoạch sản xuất kinh doanh sao cho phù hợp với thị trường mà mình đang và sẽ theo đuổi. Nghiên cứu và phân loại thị trường là rất cần thiết, giúp cho doanh nghiệp có những cái nhìn sâu sắc hơn về thị trường. Trong kinh doanh người ta dựa vào nhiều tiêu thức khác nhau để phân loại.
Sau đây là một số cách phân loại chủ yếu. - Căn cứ vào quan hệ mua bán giữa các nước người ta chia ra thị trường trong nước và thị trường quốc tế. + Thị trường trong nước: Là hoạt động mua bán của những người trong cùng một quốc gia và các quan hệ kinh tế diễn ra trong mua bán thông qua đồng tiền quốc gia, chỉ ảnh hưởng đến các vấn đề kinh tế chính trị trong phạm vi một nước. +Thị trường quốc tế: là nơi diễn ra các hoạt động mua bán giữa các nước với nhau thông qua tiền tệ quốc tế.
Các quan hệ kinh tế diễn ra trên thị trường thế giới chịu ảnh hưởng trực tiếp tới việc phát triển kinh tế của mỗi nước. Phân biệt thị trường trong nước và thị trường quốc tế không phải ở phạm vi biên giới của các nước mà chủ yếu là người mua và người bán với những phương tiện thanh toán và giá áp dụng trong các quan hệ kinh tế diễn ra trên thị trường. Ngày nay với sự phát triển của nền kinh tế, của khoa học kỹ thuật và sự phân công lao động thế giới - kinh tế mỗi nước trở thành một mắt xích của hệ thống kinh tế thế giới. Thị trường trong nước có mối quan hệ mật thiết với thị trường quốc tế.
Do vậy, dự báo đúng sự tác động của thị trường quốc tế tới thị trường trong nước cũng là một nhân tố tạo ra sự thành công đối với mỗi nhà kinh doanh trên thương trường. SVTH: Hoàng Thị Huyền 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Trần Hà Uyên Thi - Căn cứ vào mức độ xã hội hoá của thị trường, người ta chia ra: Thị trường khu vực và Thị trường thống nhất toàn quốc. +Thị trường khu vực: Là thị trường bị chi phối nhiều của các nhân tố kinh tế xã hội, tự nhiên của vùng.
Các quan hệ mua bán chủ yếu diễn ra trong vùng, sức hút hàng hoá của thị trường không lớn, sự can thiệp của nhà nước vào thị trường không nhiều, sức chứa của thị trường cũng hạn chế. +Thị trường thống nhất toàn quốc: Có vai trò trong nền kinh tế quốc dân các quan hệ kinh tế diễn ra trên thị trường ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của nền kinh tế. Khác với thị trường khu vực, thị trường toàn quốc cố sức hút hàng hoá lớn nó chi phối sự vận động của các kênh lưu thông trong toàn quốc. Trên thị trường toàn quốc chủ yếu là các nhà kinh doanh lớn hoạt động.
Sự tác động của chính phủ có vai trò đáng kể trong việc bảo vệ người sản xuất và người tiêu dùng. - Căn cứ vào hàng hoá lưu thông trên thị trường người ta chia ra thị trường tư liệu sản xuất và thị trường tư liệu tiêu dùng. +Thị trường hàng tư liệu sản xuất: Đó là những sản phẩm dùng để sản xuất. Thuộc về hàng tư liệu sản xuất gồm các loại máy móc thiết bị, các loại nguyên vật liệu, nhiên liệu, các loại dụng cụ phụ tùng .Người ta còn gọi thị trường tư liệu sản xuất là yếu tố đầu vào của doanh nghiệp sản xuất kinh doanh.
Thị trường tư liệu sản xuất thường có qui mô lớn. + Thị trường hàng tư liệu tiêu dùng: Gồm những sản phẩm phục vụ cho tiêu dùng cá nhân của con người như lương thực, quần áo. Thị trường hàng tư liệu tiêu dùng mang tính đa dạng và phong phú phụ thuộc vào nhu cầu của người tiêu dùng. - Căn cứ vào hình thái vật chất của đối tượng trao đổi, thị trường được chia thành thị trường hàng hóa và thị trường dịch vụ.
+ Thị trường hàng hóa: Đối tượng trao đổi là hàng hóa, tiêu dùng với mục đích là thỏa mãn nhu cầu vật chất. Gồm nhiều bộ phận thị trường khác nhau, điển hình là thị trường tư liệu sản xuất và thị trường tư liệu tiêu dùng. Thị trường tư liệu sản xuất thường có nhà kinh doanh lớn, cạnh tranh mạnh hơn, quy mô lớn hơn nhưng nhu cầu không đa dạng bằng thị trường hàng tiêu dùng và có sự phụ thuộc SVTH: Hoàng Thị Huyền 9 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Trần Hà Uyên Thi với thị trường hàng tiêu dùng.
Thị trường hàng tiêu dùng số lượng người mua, người bán nhiều, khả năng hình thành các cửa hàng đường phố, siêu thị rất lớn, hình thức mua bán phong phú, là thị trường chủ yếu của hàng tiêu dùng. + Thị trường dịch vụ: Các dịch vụ sữa chữa, lắp đặt, bảo hành, dịch vụ khác, sản phẩm là vô hình, sử dụng kênh phân phối trực tiếp, mạng lưới phân phói tùy thuộc vào nhu cầu thị trường và từng hoạt động kinh doanh. - Căn cứ vào vai trò và số lượng người mua và người bản trên thị trường người ta chia ra thị trường độc quyền và thị trường cạnh tranh. + Thị trường độc quyền: Giá cả và các quan hệ kinh tế bị chi phối rất lớn bởi các nhà độc quyền.
Tùy vào lợi thế người mua và người bán trên thị trường mà quyền quyết định về giá cả, quyền mua hoặc bán, các quan hệ kinh tế trên thị trường hình thành không theo quy luật thị trường. + Thị trường cạnh tranh: Các quan hệ kinh tế diễn ra tương đối khách quan và tương đối ổn định. Người mua và người bán có quan hệ bình đẳng với nhau, qui luật của nền kinh tế thị trường được phát huy. - Căn cứ vào chức năng của thị trường doanh nghiệp người ta chia ra thị trường đầu vào và thị trường đầu ra.
+ Thị trường đầu vào: Liên quan đến khả năng và các yếu tố ảnh hưởng đến nguồn cung cấp các yếu tố kinh doanh của doanh nghiệp. Khi mô tả thị trường đầu vào của doanh nghiệp, người ta thường sử dụng 3 tiêu thức cơ bản: sản phẩm, địa lý và người cung cấp. Theo tiêu thức sản phẩm: Thị trường hàng hoá dịch vụ Thị trường nguồn vốn Thị trường người lao động Theo tiêu thức địa lý: Nguồn cung cấp trong nước (Thị trường nội địa) Nguồn cung cấp ngoài nước (Thị trường quốc tế) SVTH: Hoàng Thị Huyền 10 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Trần Hà Uyên Thi Theo tiêu thức người cung cấp: Gồm các nhóm hãng hoặc cá nhân người cung cấp sản phẩm hàng hoá có liên quan đến các yếu tố đầu vào của doanh nghiệp.
Thông qua việc mô tả thị trường đầu vào của doanh nghiệp theo các tiêu thức trên, các tính chất đặc trưng chung của thị trường: cung (qui mô/ khả năng đáp ứng), cạnh tranh (mức độ khốc liệt), giá (cao/ thấp). tương ứng với nó mới thực sự có mối liên hệ trực tiếp đến quyết định kinh doanh của doanh nghiệp. Việc nghiên cứu thị trường đầu vào là quan trọng và đặc biệt có ý nghĩa đối với sự ổn định và hiệu quả của nguồn cung cấp hàng hoá/ dịch vụ cho doanh nghiệp cũng như khả năng hạ giá thành và nâng cao chất lượng sản phẩm của doanh nghiệp. + Thị trường đầu ra: liên quan trực tiếp đến mục tiêu là giải quyết vấn đề tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp.
Bất cứ một yếu tố nào dù rất nhỏ của thị trường này đều có thể ảnh hưởng ở những mức độ khác nhau đến khả năng thành công hay thất bại trong tiêu thụ. Đặc điểm và tính chất của thị trường tiêu thụ là cơ sở để doanh nghiệp hoạch định và tổ chức thực hiện các chiến lược, sách lược, công cụ điều khiển tiêu thụ. Để mô tả thị trường tiêu thụ của doanh nghiệp, có thể sử dụng riêng biệt hoặc kết hợp 3 tiêu thức cơ bản: sản phẩm, địa lý, khách hàng.