Luận văn: Phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn

Phân tích toàn diện Giải pháp phát triển thanh toán không tiền mặt tại SCB với phương pháp khoa học, ứng dụng thực tiễn hiệu quả cho giáo dục đào tạo

• Tác giả: Lê Thị Mỹ Bình
• Người hướng dẫn: TS. Đào Hoàng Tuấn
• Trường học: Học viện Chính sách và phát triển
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Phát triển hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Sài Gòn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và Vai trò của Thanh toán Không Tiền Mặt tại SCB

Thanh toán không tiền mặt là một hoạt động tài chính hiện đại mà Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn (SCB) đang phát triển mạnh mẽ. Đây là các giao dịch thanh toán được thực hiện thông qua các kênh điện tử, không sử dụng tiền xu, tiền giấy trực tiếp. SCB thanh toán không dùng tiền mặt đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa các hoạt động tài chính của khách hàng, giảm chi phí quản lý tiền mặt và nâng cao hiệu quả kinh doanh. Theo luận văn thạc sĩ tài chính-ngân hàng, hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại các ngân hàng thương mại giúp tạo ra dòng tiền bền vững, cải thiện tỷ lệ lợi nhuận và xây dựng mối quan hệ lâu dài với khách hàng. SCB đã nhận ra tầm quan trọng này và liên tục cải tiến các dịch vụ để đáp ứng nhu cầu thị trường ngân hàng số hóa.

1.1. Định nghĩa Thanh toán Không Tiền Mặt

Thanh toán không tiền mặt là các giao dịch thanh toán được thực hiện thông qua các phương tiện điện tử như chuyển khoản, thẻ tín dụng, ứng dụng ngân hàng điện tử. Tại SCB, định nghĩa này bao gồm tất cả các hình thức thanh toán không sử dụng tiền xu, tiền giấy. Các phương tiện này cấp phát bởi SCB nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho khách hàng cá nhân và doanh nghiệp thực hiện giao dịch an toàn, nhanh chóng.

1.2. Vai trò Chiến lược của SCB trong Phát triển Thanh toán Số

Ngân hàng SCB đóng vai trò tiên phong trong chiến lược phát triển thanh toán không tiền mặt tại Việt Nam. Thông qua các dịch vụ ngân hàng điện tử, thẻ thanh toán và hệ thống Napas, SCB tạo nên một hệ sinh thái thanh toán toàn diện. Vai trò này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần xây dựng nền kinh tế số hóa, bảo vệ tài chính người dùng và thúc đẩy phát triển bền vững của thị trường tài chính.

II. Các Hình thức Thanh toán Không Tiền Mặt tại SCB

SCB cung cấp nhiều hình thức thanh toán không tiền mặt đa dạng để đáp ứng nhu cầu khác nhau của khách hàng. Các dịch vụ này bao gồm thanh toán qua thẻ, chuyển khoản điện tử, ủy nhiệm thu-chi, sử dụng séc và dịch vụ ngân hàng điện tử. Mỗi hình thức có ưu điểm riêng trong việc tối ưu hóa quy trình thanh toán. Thu nhập từ hoạt động thanh toán tại SCB giai đoạn 2018-2020 cho thấy sự tăng trưởng ổn định, đặc biệt là từ các dịch vụ ngân hàng điện tử và thẻ thanh toán. Các hình thức này không chỉ tạo ra dòng tiền ổn định cho SCB mà còn giúp khách hàng quản lý tài chính hiệu quả hơn.

2.1. Dịch vụ Ngân hàng Điện tử và Thẻ Thanh toán

Dịch vụ ngân hàng điện tử tại SCB cho phép khách hàng thực hiện giao dịch 24/7 qua ứng dụng di động hoặc website. Dịch vụ này bao gồm chuyển khoản, thanh toán hóa đơn, quản lý tài khoản. Thẻ thanh toán SCB là công cụ tiện lợi, được chấp nhận rộng rãi tại các điểm giao dịch. Nhờ Napas và các hệ thống quốc tế, khách hàng SCB có thể thanh toán linh hoạt.

2.2. Ủy nhiệm Thu Chi và Séc Điện tử

Ủy nhiệm chi tại SCB cho phép doanh nghiệp tự động thanh toán các khoản nợ định kỳ, tiết kiệm thời gian và chi phí. Ủy nhiệm thu giúp khách hàng nhận tiền nhanh chóng từ các bên phải nợ. Séc điện tử tại SCB là phương tiện thanh toán an toàn, chứng thực pháp lý cao, được ưa chuộng trong các giao dịch thương mại.

III. Giải Pháp Phát Triển Thanh toán Không Tiền Mặt tại SCB

Để phát triển thanh toán không dùng tiền mặt hiệu quả, SCB cần tập trung vào nhiều giải pháp toàn diện. Cơ cấu thanh toán của SCB cần được tối ưu hóa thông qua đầu tư công nghệ thông tin, nâng cao chất lượng dịch vụ và mở rộng mạng lưới các điểm giao dịch. Thu nhập từ thanh toán tại SCB có thể tăng thêm khi ngân hàng đẩy mạnh các chương trình khuyến mại, nâng cao nhận thức khách hàng về thanh toán không tiền mặt. Giải pháp quan trọng khác là xây dựng hệ thống an toàn thông tin, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, và cải thiện trải nghiệm người dùng qua các ứng dụng thân thiện.

3.1. Đầu tư Công nghệ Thông tin và Cơ sở Hạ tầng Kỹ thuật

SCB cần tăng cường đầu tư vào công nghệ thông tin (CNTT) để xây dựng nền tảng thanh toán vững chắc. Cơ sở hạ tầng CNTT phải đảm bảo tốc độ xử lý nhanh, bảo mật cao và độ ổn định 24/7. Hệ thống Napas tại SCB cần được nâng cấp để xử lý doanh số giao dịch lớn hơn. Đầu tư này giúp SCB cạnh tranh với các ngân hàng khác và thu hút khách hàng.

3.2. Nâng cao Chất lượng Dịch vụ và Hỗ trợ Khách hàng

Chất lượng dịch vụ thanh toán không tiền mặt tại SCB phải đạt tiêu chuẩn cao về tin cậy, đáp ứng, đảm bảo, cảm thông và tính hữu hình. SCB cần tăng cường hỗ trợ khách hàng qua các kênh đa dạng, giải đáp thắc mắc nhanh chóng. Các chương trình khuyến mại về dịch vụ thanh toán cần được thiết kế hấp dẫn để khuyến khích khách hàng sử dụng thanh toán không dùng tiền mặt.

IV. Chiến Lược Phát Triển Bền Vững cho SCB

Phát triển thanh toán không tiền mặt bền vững yêu cầu SCB xây dựng chiến lược dài hạn, bao gồm đào tạo nhân viên, tối ưu hóa cơ cấu thanh toán và tăng cường quản lý rủi ro. Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ nhân viên là yếu tố then chốt để đảm bảo chất lượng dịch vụ. Thu nhập từ hoạt động thanh toán sẽ tăng khi SCB nâng cao kỹ năng nhân viên. Chiến lược này cũng bao gồm việc xây dựng mối quan hệ lâu dài với khách hàng qua biểu phí sử dụng dịch vụ hợp lý. Doanh số hoạt động thanh toán của SCB được kỳ vọng sẽ tăng trưởng ổn định khi áp dụng các giải pháp toàn diện này.

4.1. Đào tạo Nhân viên và Phát triển Nguồn Nhân lực

Cán bộ nhân viên SCB cần được đào tạo định kỳ về các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt và kỹ năng hỗ trợ khách hàng. Công tác đào tạo, bồi dưỡng qua các năm phải được lên kế hoạch khoa học, có mục tiêu cụ thể. Nhân viên giỏi sẽ giúp SCB cải thiện thu nhập từ thanh toán và xây dựng uy tín thương hiệu.

4.2. Quản lý Rủi ro và Tuân thủ Quy định

Quản lý rủi ro trong hoạt động thanh toán không tiền mặt là ưu tiên hàng đầu của SCB. Ngân hàng phải tuân thủ các quy định của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) về an ninh thông tin, chống rửa tiền. Biểu phí sử dụng dịch vụ phải minh bạch, cạnh tranh. Việc xây dựng quy trình quản lý rủi ro chặt chẽ giúp SCB bảo vệ lợi ích khách hàng và bản thân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại các ngân hàng thương mại Chương 2: Thực trạng phát triển hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Chương 3: Giải pháp phát triển hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn giai đoạn 2021 – 2025. 8 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt của các NHTM 1. Khái niệm và đặc điểm hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt 1.

Khái niệm thanh toán không dùng tiền mặt của các NHTM Có rất nhiều khái niệm về thanh toán không dùng tiền mặt như sau: Theo Noe Capon (2009), thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) là cách thức thanh toán không trực tiếp sử dụng tiền mặt và được thực hiện bằng cách trích chuyển trên các tài khoản của các chủ thể liên quan đến số tiền phải thanh toán hoặc dựa vào các chứng từ hợp pháp như giấy nhờ thu, giấy ủy nhiệm chi, séc v.v để trích chuyển vốn tiền tệ từ tài khoản của đơn vị này sang tài khoản của đơn vị khác ở ngân hàng. Theo hướng dẫn của thông tư số 46/2014/NHNN của ngân hàng Nhà nước và nghị định số 101/2012/NĐ-CP của Chính phủ quy định về TTKDTM thì dịch vụ TTKDTM là “các dịch vụ thanh toán qua tài khoản ngân hàng và một số dịch vụ khác thực hiện thanh toán không qua tài khoản ngân hàng” (Ngân hàng Nhà nước, 2014). Phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt là tổng hợp các cách thức, biện pháp của ngân hàng để gia tăng cả về số lượng và chất lượng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt phục vụ khách hàng. Còn Nguyễn Đăng Dờn (2011) đưa ra định nghĩa: dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt là các quá trình tiền tệ thực hiện chức năng phương tiện lưu thông và phương tiện thanh toán không trực tiếp bằng tiền mặt mà thực hiện bằng cách trích chuyển trên các tài khoản ở Ngân hàng, tổ chức tín dụng hoặc bù trừ lẫn nhau giữa những người phải thanh toán và những người thụ hưởng (Nguyễn Đăng Dờn, 2011).

Như vậy, TTKDTM được hiểu là hình thức giao dịch chi trả tiền hàng hoá, dịch vụ được thực hiện bằng cách sử dụng các phương tiện như thẻ thanh toán, chuyển khoản ngân hàng, chuyển tiền qua internet v.v giữa các khách hàng trên tài khoản ngân hàng của họ thay vì dùng tiền mặt. 9 Có thể thấy, TTKDTM là nghiệp vụ trung gian của Ngân hàng, ngân hàng chỉ thực hiện thanh toán khi có lệnh của chủ tài khoản bao gồm các tổ chức kinh tế, đơn vị và cá nhân mở tài khoản tại Ngân hàng. Thông thường tham gia TTKDTM gồm 4 bên: Bên mua hay nhận dịch vụ cung ứng; Ngân hàng phục vụ bên mua, tức là ngân hàng nơi đơn vị mua mở tài khoản giao dịch; Bên bán tức là bên cung ứng hàng hóa dịch vụ; Ngân hàng phục vụ bên bán là ngân hàng nơi đơn vị bán mở tài khoản giao dịch. Đặc điểm hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt Thanh toán không dùng tiền mặt là một phạm trù vừa mang tính chất lý thuyết trừu tượng vừa mang tính chất công nghệ cụ thể.

Về bản chất, hình thức thanh toán này giúp hạn chế lượng tiền mặt lưu hành trên thị trường hàng hóa. Nó cũng là phương tiện giúp cho quá trình trao đổi hàng hóa, dịch vụ được thực hiện dễ dàng hơn giảm thiểu chi phí xã hội và lạm phát. Đặc điểm của TTKDTM được thể hiện như sau: Thứ nhất, tiền tệ và hàng hóa, dịch vụ vận động tương đối độc lập với nhau. Tiền tệ được xã hội sử dụng với tư cách là vật trung gian trong quá trình trao đổi hàng hoá các hàng hóa.

Do vậy tiền chỉ xuất hiện thoáng qua trong trao đổi. Trog quá trình lưu thông hàng hóa phát triển, ngoài quan hệ trao đổi hàng hóa – tiền tệ, những người tham gia các hoạt động kinh tế còn phát sinh những nhu cầu vay mượn, trả nợ, nộp thuế, trả tiền mua chịu hàng v.v trong những trường hợp này, tiền tệ chấp nhận cả chức năng thanh toán và trao đổi. Sự phát triển của quan hệ mua bán chịu này một mặt tạo khả năng trả nợ bằng cách thanh toán khấu trừ lẫn nhau không dùng tiền mặt. Như vậy, trong trao đổi tiền tệ được xem là phương tiện chứ không phải là mục đích của trao đổi, tức là tiền tệ vận động tách rời sự vận động của hàng hóa (Nguyễn Thị Mùi và Trần Cảnh Toàn, 2011).

Lúc này, TTKDTM sử dụng tiền ghi sổ hay còn gọi là bút tệ. Trong TTKDTM, vật trung gian trao đổi không xuất hiện như thanh toán bằng tiền mặt theo kiểu H-T-H mà chỉ xuất hiện dưới dạng tiền kế toán hay tiền ghi sổ. Thứ hai, các chủ thể tham gia thanh toán phải mở tài khoản tại ngân hàng để tham gia giao dịch. Trong TTKDTM, mỗi khoản thanh toán ít nhất có ba bên tham gia đó là: 10 + Người trả tiền: có thể là người mua hàng, người nhận dịch vụ, người nộp thuế, trả nợ hoặc là người chuyển nhượng một khoản tiền nào đó do thiện chí cho người khác hay do pháp luật quy định.

Người trả tiền đóng vai trò quyết định trong quá trình thanh toán. + Người nhận tiền: còn gọi là người thụ hưởng, là người được hưởng một khoản tiền do đã giao hàng, cung ứng dịch vụ hoặc do luật quy định hoặc do thiện chí của người khác. + Trung gian thanh toán: Là các tổ chức tài chính như ngân hàng, kho bạc. Trong TTKDTM, ngân hàng vừa là người tổ chức vừa là người thực hiện các khoản thanh toán (Nguyễn Thị Kim Nhung, 2018).

Các bên tham gia thanh toán (bên mua và bên bán) đều được quyền lựa chọn ngân hàng để mở tài khoản giao dịch và thực hiện thanh toán tại một ngân hàng có cung cấp dịch vụ thanh toán. Đây là đặc điểm riêng có của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Chủ tài khoản (bên mua) sẽ tiến hành thanh toán cho bên bán thông qua tài khoản này theo các hình thức thanh toán phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành và phải trả phí thanh toán cho ngân hàng làm dịch vụ thanh toán theo quy định. “Tuân thủ” pháp luật có ý nghĩa rất quan trọng trong việc thúc đẩy xu hướng TTKDTM đặc biệt đối với các loại hình giao dịch có liên quan đến tài sản công/ dịch vụ công, tài sản có giá trị lớn, thuộc diện phải quản lý tài sản và thu nhập (bất động sản/chứng khoán/ô tô.), các giao dịch ngoại hối.

Để đảm bảo yêu cầu thanh toán đầy đủ, kịp thời chủ tài khoản phải có đủ số dư trong tài khoản tiền gửi thanh toán tại ngân hàng làm dịch vụ thanh toán (hoặc hạn mức thấu chi nếu có). Các ngân hàng cũng thường có các chính sách ưu tiên/giảm phí cho các giao dịch chuyển khoản nhằm khuyến khích TTKDTM (Nguyễn Văn Ngọc, 2011). Thứ ba, ngân hàng thực hiện vai trò trung gian thanh toán và quản lý các phương tiện thanh toán. Khi tham gia vào quá trình thanh toán giữa người mua và người bán, NHTM cung ứng dịch vụ phải thực hiện đúng vai trò là trung gian thanh toán với chức năng thực hiện toàn bộ các khâu liên quan đến nghiệp vụ thanh toán.

Do thực hiện chức năng này, ngân hàng chịu trách nhiệm quản lý tài khoản tiền gửi, nhận vốn tiền gửi vào tài khoản của khách hàng và theo dõi các khoản chi trên tài sản của khách hàng (Chính phủ, 2016). Khi được yêu cầu, ngân hàng sẽ trích 11 chuyển tiền từ tài khoản của bên mua vào tài khoản của bên bán và kết thúc quá trình thanh toán. Chức năng trung gian thanh toán cũng tạo điều kiện cho ngân hàng thực hiện các nghiệp vụ tín dụng cho vay để tạo ra tiền, vì tiền đề để khách hàng thực hiện thanh toán qua ngân hàng chính là một phần tiền gửi trước đó (Nguyễn Thị Kim Nhung, 2018). Khi làm trung gian thanh toán, ngân hàng tạo ra những công cụ lưu thông và độc quyền quản lý các công cụ đó (sec, giấy chuyển ngân, thẻ thanh toán.

TTKDTM phải sử dụng các chứng từ thanh toán riêng làm căn cứ để thực hiện việc chi trả. Những chứng từ này phục vụ cho việc xử lý kế toán của các trung gian thanh toán. Ngân hàng cung cấp đầy đủ các chứng từ sử dụng trong quá trình thanh toán cho khách hàng, tiết kiệm cho xã hội rất nhiều vể chi phí lưu thông, đẩy nhanh tốc độ luân chuyển vốn, thúc đẩy quá trình lưu thông hàng hóa tạo được sự tín nhiệm cho khách hàng. Ngoài ra ngân hàng còn có trách nhiệm hướng dẫn, giúp đỡ khách hàng mở tài khoản, sử dụng các công cụ thanh toán phù hợp với đặc điểm sản xuất, kinh doanh, phương thức giao nhận, vận chuyển hàng hoá.

Nếu có thiếu sót trong quá trình thanh toán gây thiệt hại cho khách hàng thì ngân hàng sẽ phải bồi thường thiệt hại và tùy theo mức độ vi phạm có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật (Nguyễn Minh Kiều, 2015). Vai trò của hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt của các ngân hàng thương mại Trong nền kinh tế thị trường, TTKDTM là một bộ phận cấu thành quan trọng trong tổng chu chuyển tiền tệ, nó có vai trò quan trọng đối với các chủ thể thanh toán, các trung gian thanh toán, cụ thể: 1. Đối với nền kinh tế Thứ nhất, TTKDTM có ý nghĩa quan trọng đối với nền kinh tế bởi khi hoạt động này phát triển tốt, lượng tiền mặt trong lưu thông sẽ giảm, từ đó có thể tiết kiệm được chi phí lưu thông xã hội như: in ấn, phát hành, bảo quản, vận chuyển, kiểm đếm, vận chuyển, bảo quản tiền v. Thứ hai, TTKDTM còn tạo ra sự chuyển hoá thông suốt giữa tiền mặt và tiền chuyển khoản.

Bất kỳ một nhà sản xuất nào cũng đều mong muốn đồng vốn của mình tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất và sinh lời tối đa cho mình. Do đó, họ muốn sản phẩm của họ làm ra phải được tiêu thụ ngay trên thị trường và thu được 12 tiền để tiếp tục một chu kỳ sản xuất mới. Vì vậy, vấn đề thanh toán tiền hàng là vô cùng quan trọng, trong quá trình trao đổi mua bán nếu đơn vị dùng tiền mặt thì sẽ gặp nhiều khó khăn về phương tiện vận chuyển bảo quản tiền khả năng rủi ro cao (Nguyễn Thị Kim Nhung, 2018). Thứ ba, TTKDTM tạo điều kiện tập trung một nguồn vốn lớn của xã hội vào tín dụng để tái đầu tư vào nền kinh tế.