CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NGOẠI TỆ 1. Tổng quan về thị trường ngoại tệ: 1.1 Khái niệm Theo pháp lệnh ngoại hối của NHNN Việt Nam ngày 28 tháng 12 năm 2006, ngoại tệ là đồng tiền của quốc gia, lãnh thổ khác, đồng tiền chung châu Âu và đồng tiền chung khác được sử dụng trong thanh toán quốc tế và khu vực. Ngoại hối là những phương tiện thanh toán thể hiện dưới dạng ngoại tệ hoặc các khoản phải thu, phải trả bằng ngoại tệ, kể cả vàng theo tiêu chuẩn quốc tế. Ngoại tệ bao gồm: hối phiếu, séc…bằng ngoại tệ.
Tỷ giá hối đoái là tỷ lệ trao đổi giữa các đồng tiền với nhau, hay nói cách khác tỷ giá là giá cả của một đồng tiền được biểu thị thong qua một đồng tiền khác. Trạng thái ngoại hối là chênh lệch giữa tổng tài sản có và tổng tài sản nợ của tất cả các loại ngoại tệ quy đổi ra USD, bao gồm các tài khoản ngoại bảng tương ứng. Thị trường ngoại hối là thị trường ở đó các chủ thể tham gia mua bán các đồng tiền của các quốc gia và vùng lãnh thổ khác nhau. Nó được hình thành và phát triển để đáp ứng nhu cầu phát triển thương mại và đầu tư quốc tế.
Cùng với sự phát triển của thương mại quốc tế và quá trình tự do hóa các luồng lưu chuyển vốn quốc tế, thị trường ngoại tệ ngày càng phát triển cả chiều rộng lẫn chiều sâu. KD ngoại tệ của NHTM là hoạt động mua bán các loại ngoại tệ của NHTM đảm bảo tuân thủ các quy định của pháp luật về quản lý ngoại hối của NHNN và đảm bảo hiệu quả trong KD.2 Đặc điểm - Thị trường ngoại tệ là thị trường không gian (tức phi thị trường) vì nó không tập trung tại vị trí hữu hình nhất định; hoạt động mua bán các đồng tiền khác nhau được thực hiện thông qua hoạt động của các NH trên thế giới. Họ và tên: Hoàng Thị Hạnh Nguyên GVHD: PGS TS Trần Huy Hoàng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 - Đây là thị trường toàn cầu hay thị trường không ngủ. Do sự chênh lệch múi giờ giữa các khu vực trên thế giới nên khi thị trường Châu Á đóng cửa thì thị trường Châu Mỹ bắt đầu hoạt động theo một chu kỳ khép kín toàn cầu.
Chính vì thế, thị trường ngoại tệ là thị trường có tính thanh khoản cao nhất trong tất cả các thị trường. - Trung tâm của thị trường ngoại tệ là thị trường liên NH (interbank) với các thành viên chủ yếu là các NHTM, các nhà môi giới và các NHTW. DS hoạt động trên Interbank chiếm 85% tổng DS giao dịch ngoại tệ toàn cầu. - Các nhóm thành viên tham gia thị trường duy trì quan hệ với nhau liên tục thông qua điện thoại, mạng vi tính, telex và fax.
- Do thị trường có tính toàn cầu và hoạt động hiệu quả, cho nên các tỷ giá được yết trên các thị trường khác nhau nhưng hầu như là thống nhất với nhau (có độ chênh lệch không đáng kể) - Đồng tiền được sử dụng trong giao dịch nhiều nhất là USD, ước tính chiếm tới 41,5% trong tổng số các đồng tiền tham gia. - Đây là thị trường rất nhạy cảm với các sự kiện chính trị, kinh tế, xã hội, tâm lý….nhất là với chính sách tiền tệ của các nước phát triển. - Những thị trường ngoại tệ quan trọng nhất, có DS giao dịch cao nhất ngày nay bao gồm: London, NewYork, Tokyo, Singapore và Frankfurt.3 Chức năng của thị trường ngoại tệ - Thỏa mãn nhu cầu thanh khoản quốc tế phát sinh từ các hoạt động thương mại và đầu tư. Đó có thể là nhu cầu chuyển vốn trong các lĩnh vực: đầu tư trực tiếp, đầu tư vào các giấy tờ có giá, vay và trả nợ nước ngoài,….
- Cung cấp các công cụ bảo hiểm rủi ro ngoại tệ thông qua các sản phẩm giao dịch kỳ hạn, giao dịch hoán đổi, giao dịch tiền tệ tương lai và quyền chọn nhằm phòng ngừa rủi ro ngoại tệ. - Giúp luân chuyển các khoản đầu tư quốc tế, tín dụng quốc tế, giao dịch tài chính quốc tế khác giữa các quốc gia. Họ và tên: Hoàng Thị Hạnh Nguyên GVHD: PGS TS Trần Huy Hoàng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 - Thông qua hoạt động của thị trường ngoại tệ mà giá trị đối ngoại của tiền tệ được xác định một cách khách quan theo quy luật cung cầu thị trường. - Thị trường ngoại tệ là nơi để NHTW tiến hành can thiệp để tỷ giá biến động theo hướng có lợi cho nền kinh tế, thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia.
NHTW các nước là một chủ thể trong thị trường ngoại tệ mà các hoạt động mua vào bán ra của họ phản ánh chính sách kinh tế vĩ mô trong tương lai. Đối với hoạt động này của NHTW các nước, các chủ thể khác trong thị trường cũng luôn theo dõi, nắm bắt, đưa ra dự báo biến động tỷ giá để có các quyết định phù hợp.4 Đối tượng tham gia trên thị trường ngoại tệ 1.1 Ngân hàng trung ương NH Trung ương tham gia vào thị trường ngoại hối với vai trò truyền thống là người điều tiết mỗi khi thị trường xảy ra hiện tượng dư thừa, mất ổn định hoặc có dấu hiệu của những hiện tượng trên. NH Trung ương thực hiện vai trò của mình bằng việc tác động trực tiếp lên giá trị đồng bản tệ, lượng cung cầu ngoại tệ thông qua các NH Thương Mại, nhà môi giới, thị trường giao dịch tương lai hoặc qua NH Trung ương của các nước khác.2 Ngân hàng thương mại Các NH khác không phải là NH Trung Ương (gọi chung là NHTM) tham gia vào thị trường ngoại hối có thể phân chia thành một số hình thức cơ bản như sau: - NHTM (trading bank) - NH giao dịch (commercial bank) - NH địa phương hay NH đại lý (regional or correspondent bank) - NH đầu tư và NH bán buôn (investment and merchant bank) NHTM tham gia vào thị trường ngoại tệ với hai tư cách: - Thứ nhất: thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ theo yêu cầu của khách hàng Họ và tên: Hoàng Thị Hạnh Nguyên GVHD: PGS TS Trần Huy Hoàng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 - Thứ hai: thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ cho chính NH, đảm bảo ổn định số dư ngoại tệ trên tài khoản, đáp ứng nhu cầu ngoại tệ trong kinh doanh. Đồng thời kiếm lời khi tỷ giá thay đổi bằng cách tạo trạng thái ngoại tệ.
Để thực hiện các nghiệp vụ này đòi hỏi các NH phải có phòng kinh doanh ngoại tệ được trang bị các phương tiện và thiết bị chuyên dụng hiện đại cùng đội ngũ chuyên viên am hiểu thị trường và có khả năng nắm bắt , phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ giá và dự đoán tỷ giá trong tương lai. Một trong những bộ phận cấu thành quan trọng của phòng kinh doanh ngoại tệ của các NHTM là màn hình Reuters. Màn hình này hiển thị tỷ giá hối đoái giữa các dòng tiền và các biến số tài chính khác cũng như các thông tin liên quan từ khắp nơi trên Thế Giới.3 Các định chế tài chính và các công ty Các định chế tài chính bao gồm những tổ chức như quỹ đầu tư, các công ty bảo hiểm, các công ty cho thuê tài chính, quỹ kinh doanh tiền tệ v.Trong đó quỹ kinh doanh tiền tệ được xem là một chủ thể hoạt động tích cực trên thị trường ngoại hối, các quỹ này hoạt động trên danh nghĩa các KH của mình nhưng lại thực hiện hoạt động KD ngoại hối bằng chính tài khoản của quỹ. Các định chế tài chính khác thường không trực tiếp tham gia KD ngoại tệ nhưng với mức độ quốc tế hóa ngày càng cao trong hoạt động kinh tế, các tổ chức này đương nhiên trở thành một chủ thể của thị trường ngoại hối.
Các công ty, có thể được xem là những người sử dụng cuối cùng của thị trường ngoại hối. Chỉ ngoại trừ trường hợp có sự tham gia của NH trung ương vào thị trường để trực tiếp điều chỉnh tính thanh khoản của thị trường, các công ty chính là chủ thể có tác động lớn đến cung và cầu thị trường. Những chủ thể khác tham gia vào thị trường để mua và bán ngoại tệ không phải vì nhu cầu mà vì mục đích lợi nhuận. Trong khi đó, các công ty tham gia vào thị trường chủ yếu xuất phát từ nhu cầu bù trừ những thiệt hại về tiền tệ, thay đổi tính thanh khoản của những đồng tiền đang được sử dụng trong giao dịch buôn bán.4 Các nhà môi giới Các nhà môi giới trên thị trường hối đoái tồn tại trước hết là để mang người mua và người bán lại với nhau tại một mức giá được cả hai bên chấp thuận.
Nhà môi giới Họ và tên: Hoàng Thị Hạnh Nguyên GVHD: PGS TS Trần Huy Hoàng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 không được phép giữ một vị trí (bên mua, bên bán) nào trên thị trường tiền tệ và phải hoạt động như một như một người liên lạc đơn thuần. Với dịch vụ môi giới, họ sẽ nhận được một khoản hoa hồng từ cả hai bên khi giao dịch được thực hiện, mức hoa hồng sẽ tùy thuộc vào khối lượng giao dịch và tùy thuộc trung tâm giao dịch. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, việc sử dụng những nhà môi giới thực đang có xu hướng giảm dần do sự phát triển của nhiều hệ thống môi giới điện tử liên NH.5 Nhóm khách hàng mua bán lẻ Bao gồm các công ty nội địa, công ty đa quốc gia và mọi cá nhân có nhu cầu mua bán ngoại tệ nhằm phục vụ cho hoạt động của mình chứ không nhằm KD kiếm lời khi tỷ giá thay đổi. Các cá nhân cũng có thể tham gia vào thị trường ngoại tệ ví dụ những người đi du lịch, đi nước ngoài học tập, công tác…có nhu cầu mua ngoại tệ và thường bằng tiền mặt.
Tuy nhiên loại giao dịch bằng tiền mặt như vậy chỉ chiếm một phần nhỏ, không quan trọng trong tổng giá trị của các giao dịch ngoại tệ được thực hiện. Thông thường nhóm KH mua bán lẻ này không trực tiếp tham gia giao dịch với nhau mà thực hiện mua bán qua hệ thống NHTM. Họ là người chấp nhận giá trên thị trường ngoại tệ và điều này có nghĩa là họ và mua bán ngoại tệ tại các mức giá mà các nhà tạo thị trường đưa ra. Tỷ giá hối đoái 1.1 Khái niệm: Tỷ giá hối đoái là giá của một đơn vị tiền tệ này được biểu thị thông qua một số lượng đơn vị tiền tệ khác.