CHƯƠNG 1: NHƯ NG VA N ĐE LY LUẠ N CHUNG VE HOẠ T ĐỌ NG CHO VAY KHCN 1. Hoạt động cho vay KHCN tại Ngân hàng nói chung 1. Khái niệm và phân loại hoạt động cho vay KHCN 1. Hoạt động cho vay của các NHTM Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất các các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật TCTD nhằm mục tiêu lợi nhuận.
Trong đó hoạt động cho vay được coi là hoạt động kinh doanh cơ bản nhất, là chức năng kinh tế hàng đầu, giúp chuyển tiết kiệm thành đầu tư, mang lại lợi nhuận lớn nhất cho ngân hàng. Theo Luật số 47/2010/QH12 về các tổ chức tín dụng, hoạt động cho vay được định nghĩa: “ Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định, trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi” Như vậy, hoạt động cho vay cũng mang bản chất chung của quan hệ tín dụng • Là quan hệ vay mượn dựa trên sự tin tưởng lẫn nhau, có hoàn trả gốc và lãi sau một thời gian nhất định. • Là quan hệ chuyển nhượng tạm thời quyền sử dụng vốn mà hai bên là bình đẳng và cùng có lợi. Tùy theo mục đích nghiên cứu và quản lí khác nhau mà người ta thường phân loại hoạt động cho vay theo những tiêu thức khác nhau, các tiêu thức phân loại này thường mang tính chất tương đối và đan xen lẫn nhau.
Trong đó có căn cứ phân loại theo đối tượng khách hàng, bao gồm cho vay KHCN, Cho vay khách hàng doanh nghiệp. Trong mỗi nhóm đối tượng khách hàng lại có những cách phân loại cụ thể nhằm đáp ứng sự phát triển mạng mẽ của hoạt động ngân hàng, và khai thác tối đa nhu cầu của khách hàng, mà trong phạm vi khóa luận sẽ đi nghiêm cứu sâu hơn về hoạt động Cho vay KHCN của NHTM. Sinh viên thực hiện Hoàng Sơn Khóa luận tốt nghiệp 5 Khoa ngân hàng B. Hoạt động cho vay KHCN a.
Khái niệm cho vay KHCN Cho vay KHCN trước hết đó là một hoạt động tín dụng, trong đó ngân hàng chuyển quyền sử dụng vốn tạm thời cho khách hàng là cá nhân, hộ gia đình, nhằm tài trợ cho nhu cầu vốn sản xuất kinh doanh và tiêu dùng, dựa trên nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Đối tượng của hoạt động cho vay KHCN Nhắc đến cho vay KHCN thì đối tượng đầu tiên được quan tâm là KHCN, tuy nhiên bên cạnh đó còn có đối tượng là hộ kinh doanh với mục đích vay để sản xuất kinh doanh, và hộ sản xuất với mục đích vay phục vụ cho các hoạt động kinh tế hộ gia đình. Cá nhân Là những người có đầy đủ năng lực pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân sự theo quy định của pháp luật. Họ tìm đến ngân hàng với mục đích vay thường phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng tại thời điểm mà họ chưa có khả năng chi trả.
Khoản vay từ ngân hàng sẽ là một nguồn tài chính quan trọng giúp họ trang trải cho các nhu cầu như: nhà ở, đồ dùng gia định, xe cộ… bên cạnh đó còn có nhưng nhu cầu về giáo dục, y tế và du lịch… Đặc điểm của nhóm đối tượng này: • Có thu nhập ổn định đủ đảm bảo khả năng trả nợ cho ngân hàng. • Có thể có hoặc không có tài sản thế chấp cầm cố (nhà, đất, sổ tiết kiệm…) • Có mục đích sử dụng vốn phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng hợp pháp. Hộ kinh doanh Là chủ thể kinh doanh do một cá nhân hoặc một gia định làm chủ thể, chỉ đăng ký kinh doanh tại một địa điểm, không có con dấu riêng, chịu trách nhiệm trước pháp luật bằng toàn bộ tài sản đối với hoạt động kinh doanh của mình. Mục đích vay vốn của họ để phục vụ hoạt động kinh doanh không liên quan trực tiếp đến nông nghiệp.
Sinh viên thực hiện Hoàng Sơn Khóa luận tốt nghiệp 6 Khoa ngân hàng Hộ sản xuất Là những hộ gia đình tham gia vào quá trình sản xuất nông-lâm-ngư-nghiệp, họ thường có nhu cầu vay để phục vụ cho các chi phí đầu vào mua tư liệu sản xuất như cây, con giống, phân bón, thuốc trừ sâu, thức ăn gia súc, nhân công lao động… nguồn thu nhập cũng như nguồn trả nợ ngân hàng đều xuất phát từ việc tiêu thụ các sản phẩm nông nghiệp mà họ sản xuất ra. Các khoản cho vay đối với Hộ sản xuất thương mang tính rủi ro cao hơn, vì chi phí tổ chức cho vay cao, mang nặng tính thời vụ và thu nhập phụ thuộc khá nhiều vào điều kiện tự nhiên. Phân loại hoạt động cho vay KHCN Căn cứ vào từng đối tượng cho vay đã nêu trên, có thể phân chia cho vay KHCN thành ba loại lớn đó là: Cho vay tiêu dùng, Cho vay sản xuất kinh doanh, và Cho vay khác. Trong mỗi loại lớn này lại có những cách phân chia hoạt dộng cho vay nhỏ hơn nhằm đáp ứng tốt hơn các nhu cầu ngày càng đa dạng của nền kinh tế.
Cho vay tiêu dùng Cho vay tiêu dùng là các khoản cho vay nhằm tài trợ nhu cầu chi tiêu của người tiêu dùng, bao gồm cả cá nhân và hộ gia đình. Trong hoạt động cho vay tiêu dùng, có thể phân chia thành nhiều loại theo các căn cứ khách nhau. Căn cứ theo phương thức hoàn trả: Gồm ba loại i. Cho vay tiêu dùng trả góp: Là hình thức cho vay tiêu dùng, trong đó người đi vay trả nợ (gồm số tiền gốc và lãi) cho ngân hàng nhiều lần, theo những kì hạn nhất định trong suốt thời hạn vay.
Thường thì cho vay tiêu dùng trả góp được áp dụng cho những khoản vay có giá trị lớn và thời gian vay dài, số tiền mỗi lần trả được tính toán sao cho phì hợp với thu nhập của khách hàng. Số tiền khách hàng phải thanh toán mỗi kì có thể được tính bằng các cách sau: • Phương pháp lãi đơn: theo phương pháp này, khách hàng phải trả một số gốc đều nhau hàng kì, và lãi tính trên dư nợ thực tế. Sinh viên thực hiện Hoàng Sơn Khóa luận tốt nghiệp 7 Khoa ngân hàng • Phương pháp gộp: theo phương pháp này số tiền khách hàng phải trả hàng kì là số gốc và số lãi được phân bổ đều nhau cho tất các các kì hạn. • Phương pháp hiện giá: theo phương pháp này khách hàng trả nợ định kì với số tiền bằng nhau được tính theo công theo niên kim cố định, nhưng gốc và lãi được phân bổ cho từng kì không đều nhau.
Cho vay tiêu dùng phi trả góp: Là hình thức cho vay tiêu dùng, trong đó tiền vay được khách hàng thanh toán cho ngân hàng chỉ một lần khi đến hạn. Thường thì cho vay tiêu dùng phi trả góp được áp dụng cho những khoản va có giá trị nhỏ và thời gian vay không dài.Cho vay tiêu dùng tuần hoàn: Là hình thức cho vay tiêu dùng, trong đó ngân hàng cho phép khách hàng sử dụng thẻ tín dung hoặc phát hành séc được phép thấu chi trên tài khoản vãng lai để chi trả cho những mục đích chính đáng của mình. Theo phương thức này, căn cứ vào nhu cầu chi tiêu và thu nhập kiếm được từng thời kì, khách hàng được ngân hàng cho phép thực hiện vay và trả nợ nhiều lần một cách tuần hoàn, theo một hạn mức được tính toán phù hợp. Căn cứ theo mục đích: gồm hai loại i.
Cho vay tiêu dùng cư trú: Là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu mua sắm, xây dựng và cải tạo nhà ở của khách hàng là cá nhân, hộ gia đình. Cho vay tiêu dùng phi cư trú: Là các khoản vay tài trợ cho việc trang trải các chi phí mua sắm xe cộ, đồ dùng gia đình, chi phí học hành, giải trí và du lịch… 3. Căn cứ vào nguồn gốc cho vay: gồm hai loại i. Cho vay tiêu dùng trực tiếp: Là các khoản cho vay tiêu dùng, trong đó ngân hàng trực tiếp tiếp xúc và cho khách hàng vay, cũng như trực tiếp thu nợ từ người này.
Cho vay tiêu dùng trực tiếp có thể được thể hiện qua sơ đồ sau: Người tiêu Ngân hàng dùng Hình 1.1: Sơ đồ cho vay tiêu dùng trực tiếp Sinh viên thực hiện Hoàng Sơn Khóa luận tốt nghiệp 8 Khoa ngân hàng Ưu điểm: • Tận dùng được tối đa sở trường của nhân viên tín dụng • Nắm bắt tốt hơn thông tin của khách hàng • Có thể thực hiện bán chéo sản phẩm thông qua việc gợi ý thêm cho khách hàng những nhu cầu mà có thể chính bản thân khách hàng chưa phát hiện ra. Nhược điểm: • Chi phí tìm kiếm khách hàng cao ii. Cho vay tiêu dùng gián tiếp: Là hình thức cho vay tiêu dùng, trong đó ngân hàng mua các khoản nợ phát sinh do những công ty bán lẻ đã bán chịu hàng hóa dịch vụ cho người tiêu dùng. Như vậy, người thẩm định và trực tiếp cho vay khách hàng là công ty bán lẻ.
Cho vay tiêu dùng gián tiếp có thể được thể hiện qua sơ đồ sau: Ngân hàng Người tiêu Công ty bán dùng lẻ Hình 1.2: Sơ đồ cho vay tiêu dùng gián tiếp Ưu điểm: • Giúp cho ngân hàng dễ dàng tăng doanh số cho vay • Mở rộng quan hệ với khách hàng • Giảm chi phí trong cho vay Nhược điểm: • Mang lại nhiều rủi ro cho ngân hàng khi không nắm bắt và kiểm soát được thông tin về khách hàng. Sinh viên thực hiện Hoàng Sơn Khóa luận tốt nghiệp 9 Khoa ngân hàng • Kém linh hoạt so với hình thức cho vay trực tiếp • Nghiệp vụ cho vay khá phức tạp Cho vay tiêu dùng gián tiếp có thể được thực hiện thông qua các phương thức như: tài trợ truy đòi toàn bộ, tài trợ truy đòi hạn chế, trài trợ miễn truy đòi và tài trợ có mua lại. Cho vay sản xuất kinh doanh Cho vay sản xuất kinh doanh là hoạt động cho vay nhằm tài trợ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của cá nhân và hộ gia đình. Các khoản vay thường nhỏ hơn các khoản cho vay doanh nghiệp, phục vụ cho nhu cầu sản xuất nhỏ, kinh doanh, bán buôn, bán lẻ các sản phẩm dịch vụ thuộc nhiều ngành, lĩnh vực khác nhau, và vốn vay được tập trung để trang trải các chi phí đầu vào của hoạt động.
Căn cứ theo ngành nghề kinh doanh ta có thể phân loại thành hai nhóm: i.