CHƯƠNG 1 NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG SIÊU THỊ 1.1 Khái niệm siêu thị, hệ thống siêu thị và sự cần thiết phát triển hệ thống siêu thị 1.1 Khái niệm siêu thị, phân loại siêu thị Khái niệm siêu thị “ Siêu thị” là từ được dịch ra từ các thuật ngữ nước ngoài – “supermarket”(tiếng Anh) hay “supermarché” (Tiếng Pháp), trong đó “super” nghĩa là “siêu” và “market” nghĩa là “chợ”. Siêu thị ra đời lần đầu tiên vào năm 1930 tại Mỹ. Hiện nay, có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về siêu thị: “Siêu thị là cửa hàng tự phục vụ tương đối lớn, có mức chi phí thấp, tỷ suất lợi nhuận không cao và khối lượng hàng hóa bán ra lớn, đảm bảo thỏa mãn đầy đủ nhu cầu của người tiêu dùng về thực phẩm, bột giặt, các chất tẩy rửa và những mặt hàng chăm sóc nhà cửa”. (Philip Cotler, 1961) “Siêu thị là cửa hàng tự phục vụ bày bán nhiều mặt hàng đáp ứng nhu cầu tiêu dùng hàng ngày của người tiêu dùng như thực phẩm, thức uống, dụng cụ gia đình và các loại vật dụng cần thiết khác”.(Nguyễn Thị Nhiễu, 2006) “Siêu thị là cửa hàng bán buôn tạp phẩm, bán thực phẩm, đồ uống và các loại hàng hóa khác, thường đặt tại thành phố, dọc đường cao tốc hoặc trong khu buôn bán có diện tích khoảng từ 4.(Nguyễn Thị Nhiễu, 2006) Theo Quy chế Siêu thị, TTTM của Bộ Thương mại Việt Nam(nay là Bộ Công thương Việt Nam) ban hành ngày 24 tháng 9 năm 2004: “ Siêu thị là loại hình cửa hàng hiện đại; kinh doanh tổng hợp hoặc chuyên doanh; có cơ cấu chủng loại hàng hóa phong phú, đa dạng, đảm bảo chất lượng; đáp ứng các tiêu chuẩn về diện tích kinh doanh, trang bị kỹ thuật và trình độ quản lý, tổ chức kinh doanh; có các phương thức phục vụ văn minh, thuận tiện nhằm thỏa mãn nhu cầu mua sắm hàng hóa của khách hàng”.
Phân loại siêu thị Phân loại theo quy mô Đại siêu thị(Hypermarket): là những cửa hàng bán lẻ có quy mô rất lớn, kinh doanh tổng hợp với diện tích vài chục nghìn mét vuông thường thuộc sở hữu của một tập đoàn thương mại. Danh mục hàng hóa bán tại đây có thể lên tới 50. Các siêu thị này thường được đặt ở ngoại vi các thành phố lớn. Siêu thị(Supermarket): thường có quy mô và diện tích mặt bằng vừa phải, hàng hóa dùng để phục vụ nhu cầu tiêu dùng hàng ngày.
Số lượng hàng hóa thường từ vài 8 Luan van trăm đến 20. Các siêu thị này thường được đặt ở các khu dân cư có đường giao thông thuận tiện. Siêu thị nhỏ(Minnisupermarket): Căn cứ vào diện tích mặt bằng hoặc số lượng chủng loại hàng hóa để xác định quy mô cho siêu thị. Những siêu thị này chỉ chuyên bán một loại hàng hóa như đồ chơi trẻ em, dụng cụ thể thao, quần áo… Theo quy định của Bộ Công thương Việt Nam, siêu thị được phân làm 3 hạng.
Ngoài các tiêu chuẩn về kiến trúc hiện đại, kho hàng, kỹ thuật bảo quản, khu vệ sinh, khu giải trí, các siêu thị phải đảm bảo các tiêu chuẩn cơ bản sau: Siêu thị hạng I: Đối với siêu thị kinh doanh tổng hợp: - Có diện tích kinh doanh từ 5. - Có danh mục hàng hóa kinh doanh từ 20.000 tên hàng trở lên. Đối với các siêu thị chuyên doanh: - Có diện tích từ 1000m2 trở lên. - Có từ 2000 tên hàng trở lên.
Siêu thị hạng II: Đối với siêu thị kinh doanh tổng hợp: - Có diện tích kinh doanh từ 2000m2 trở lên. - Có danh mục hàng hóa kinh doanh từ 10.000 tên hàng trở lên. Đối với siêu thị chuyên doanh: - Có diện tích từ 500m2 trở lên - Có danh mục hàng hóa kinh doanh từ 1000 tên hàng trở lên. Siêu thị hạng III: Đối với siêu thị kinh doanh tổng hợp - Có diện tích kinh doanh từ 500m2 trở lên.
- Có danh mục hàng hóa kinh doanh từ 4000 tên hàng trở lên. Đối với siêu thị chuyên doanh - Có diện tích 250m2 trở lên. - Có danh mục hàng hóa từ 500 tên hàng trở lên. Phân loại theo chiến lược và chính sách kinh doanh Siêu thị chuyên doanh: là siêu thị chỉ chuyên bán một số chủng loại hàng hóa nhất định.
Hàng hóa bày bán trong siêu thị chuyên doanh mang tính hẹp nhưng sâu, có khả năng thỏa mãn cao nhu cầu của người tiêu dùng. Ví dụ như siêu thị sách, siêu thị điện máy, siêu thị đồ chơi… Siêu thị tiện dụng: loại siêu thị chú trọng đến sự tiện dụng của khách hàng trong khi mua sắm. Siêu thị thường bày bán những loại mặt hàng phục vụ nhu cầu tiêu 9 Luan van dùng thông thường, giá rẻ, có yêu cầu chọn lựa không cao, dễ bán. Hàng hóa thường đa dạng và chủ yếu là những mặt hàng tiêu dùng thiết yếu.
Các siêu thị này thường được bố trí gần khu dân cư, thuận tiện cho việc đáp ứng nhu cầu cấp thiết của khách hàng và chỉ cần diện tích nhỏ.2 Khái niệm hệ thống siêu thị và sự cần thiết phát triển hệ thống siêu thị Khái niệm hệ thống siêu thị Hệ thống siêu thị dùng để chỉ mạng lưới cửa hàng bán lẻ hợp nhất áp dụng phương pháp bán hàng tự phục vụ các hàng hóa tiêu dùng phổ biến của người dân. Hệ thống siêu thị được cấu thành bởi các siêu thị liên kết với nhau và có những tương tác nhất định với nhau. Theo đó, hệ thống siêu thị là một hệ thống mở có những đặc trưng riêng biệt. Hiện nay, các hệ thống siêu thị được biết đến như là các chuỗi siêu thị.
Hệ thống siêu thị một chủ do một cá nhân hay một doanh nghiệp đầu tư. Hệ thống siêu thị nhượng quyền lại bao gồm các siêu thị hay nhóm siêu thị thuộc sở hữu của các chủ khác nhau, hoạt động theo quy chế nhượng quyền(chủ yếu là thương hiệu của một tập đoàn siêu thị nào đó). Sự cần thiết phát triển hệ thống siêu thị Phát triển hệ thống siêu thị là sự cần thiết khách quan do yêu cầu của hội nhập kinh tế quốc tế, yêu cầu của quá trình CNH - HĐH đất nước và nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Hội nhập kinh tế quốc tế là quá trình gắn kết nền kinh tế của một nước vào nền kinh tế thế giới thông qua các nỗ lực tự do hóa thương mại và mở cửa thị trường trên các cấp độ đơn phương, song phương hoặc đa phương.
Việt Nam đang chủ động hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới và khu vực trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Trong đó lĩnh vực phân phối hàng hóa là một trong những lĩnh vực quan trọng nhất. Theo đó, năm 2007 Việt Nam đã thực hiện mở cửa hệ thống phân phối trong nước. Áp lực mở cửa thị trường đã đặt ra yêu cầu phải phát triển hệ thống siêu thị trong nước đủ mạnh để cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ngoài.
Trước thách thức của quá trình hội nhập, Việt Nam cần phải chuẩn bị tốt các điều kiện cần thiết phát triển hệ thống siêu thị đáp ứng cạnh tranh ngày càng gay gắt. Quá trình CNH – HĐH đất nước đang diễn ra mạnh mẽ và đạt được những thành tựu ban đầu. Hàng hóa trong nước sản xuất đã phong phú về chủng loại và chất lượng không ngừng được cải thiện, giá cả ngày càng có tính cạnh tranh. Sản xuất bắt đầu xuất hiện tình trạng cung vượt quá cầu.
Do vậy các doanh nghiệp sản xuất và thương mại cần phải ứng dụng các phương thức mới để tăng cường tiêu thụ hàng hóa. Siêu thị là một phương thức văn minh hiện đại có thể đáp ứng tốt nhất các yêu cầu này. Đặc biệt, siêu thị là cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng mang lại lợi ích cho cả người tiêu 10 Luan van dùng và nhà sản xuất. Do vậy siêu thị mang lại hiệu quả tiết kiệm chi phí cho xã hội và kích thích tiêu dùng.
Như vậy, để đáp ứng yêu cầu của hội nhập và quá trình CNH – HĐH đất nước chúng ta cần phải đầu tư cơ sở hạ tầng, trang thiết bị nhằm phát triển hệ thống phân phối nói chung và hệ thống siêu thị nói riêng bắt nhịp với sự phát triển hệ thống phân phối bán lẻ trên thế giới. Việc phát triển hệ thống siêu thị là thực sự cần thiết đối với phát triển kinh tế - xã hội hiện nay.2 Vị trí, vai trò của siêu thị trong hệ thống phân phối hiện đại và ngành dịch vụ phân phối 1.1 Vị trí của siêu thị trong hệ thống phân phối hiện đại Sự phát triển của nền kinh tế đã dẫn đến sự thay đổi của các loại hình phân phối bán lẻ đồng thời làm thay đổi thói quen mua sắm của người tiêu dùng. Siêu thị ngày càng có một vị trí quan trọng trong hệ thống phân phối bán lẻ hiện đại nói riêng và ngành dịch vụ phân phối nói chung. Trong hệ thống các cửa hàng bán lẻ hiện đại, siêu thị được xếp cao hơn so với các cửa hàng tự chọn nhỏ, cửa hàng tiện dụng và thấp hơn so với đại siêu thị, TTTM xét về quy mô và phương thức kinh doanh.
Siêu thị là loại hình ra đời đầu tiên đặt nền tảng cho các loại hình kinh doanh hiện đại sau này như cửa hàng tiện lợi, TTTM… Siêu thị có vị trí trung gian cuối cùng trong kênh phân phối hàng hóa có chức năng trực tiếp phục vụ nhu cầu người tiêu dùng. Hệ thống siêu thị chiếm một vị trí quan trọng trong ngành phân phối bán lẻ của thế giới hiện nay.2 Vai trò của siêu thị trong hệ thống phân phối hiện đại Trên thế giới, sự ra đời của siêu thị đã làm nên một cuộc cách mạng trong lĩnh vực thương mại bán lẻ. Ở các nước đang phát triển như Việt Nam siêu thị ra đời trong quá trình CNH – HĐH nền kinh tế đóng một vai trò quan trọng trong lĩnh vực lưu thông hàng hóa. - Siêu thị ra đời là sự chuyển giao giữa thương mại bán lẻ truyền thống và thương mại bán lẻ hiện đại.
Sự ra đời của siêu thị chính là tiền đề cho sự ra đời của hàng loạt loại hình thương mại hiện đại khác với những nét đặc trưng riêng biệt theo xu hướng mua bán văn minh, hiện đại. Như vậy, siêu thị có ý nghĩa quan trọng đối với hệ thống dịch vụ phân phối nói chung và mạng lưới thương mại hiện đại nói riêng. - Siêu thị nằm trong hệ thống phân phối bán lẻ, là cầu nối quan trọng giữa sản xuất và tiêu dùng.