Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG 1.1 Cơ sở lí luận về dịch vụ Ngân Hàng 1.1 Khái niệm dịch vụ Ngân hàng Ở nước ta, vẫn chưa có khái niệm cụ thể nào về dịch vụ ngân hàng. Trong Luật các Tổ chức tín dụng, lĩnh vực dịch vụ ngân hàng được quy định nhưng không có định nghĩa và giải thích rõ ràng. Cụm từ “hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng” được bao hàm ở cả ba nội dung: nhận tiền gửi, cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán (tại khoản 1 và khoản 7 điều 20 Luật TCTD).
Thực tế vẫn còn nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm và nội hàm dịch vụ ngân hàng. Có không ít quan niệm cho rằng chỉ những hoạt động không thuộc phạm vi kinh doanh tiền tệ và các hoạt động nghiệp vụ ngân hàng theo chức năng của một trung gian tài chính (huy động tiền gửi, cho vay…) thì mới gọi là dịch vụ ngân hàng (như: dịch vụ chuyển tiền, tư vấn, môi giới, uỷ thác,…). Ngược lại, có quan niệm lại xem xét dịch vụ ngân hàng dưới góc độ rộng hơn khi cho rằng lĩnh vực dịch vụ ngân hàng bao hàm tất cả các hoạt động tiền tệ, tín dụng, thanh toán, ngoại hối,…của hệ thống ngân hàng đối với khách hàng là doanh nghiệp và cá nhân. Khi nói lĩnh vực dịch vụ ngân hàng đối với nền kinh tế, các nước đều quan niệm dịch vụ ngân hàng theo nghĩa rộng.
Ở những nước phát triển, các ngân hàng bán lẻ lớn có thể cung cấp đến vài trăm dịch vụ khác nhau cho khách hàng là cá nhân và doanh nghiệp. Dịch vụ ngân hàng ngày càng phát triển đa dạng và không có giới hạn khi nền kinh tế ngày càng phát triển, nhu cầu của con người ngày càng cao. Theo Tổ chức thương mại thế giới (WTO), một dịch vụ tài chính là bất kỳ dịch vụ nào có tính chất tài chính, được một nhà cung cấp dịch vụ tài chính cung cấp. Dịch vụ tài chính bao gồm mọi dịch vụ bảo hiểm và dịch vụ liên quan đến bảo Hướng dẫn khoa học: TS Hồ Phúc Nguyên Học viên: Nguyễn Thu Trang LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trang 6 hiểm, mọi dịch vụ ngân hàng và dịch vụ tài chính khác (ngoại trừ bảo hiểm).
Như vậy, dịch vụ ngân hàng là một bộ phận cấu thành nên dịch vụ tài chính. Saûn phaåm dòch vuï ngaân haøng laø moät boä phaän caáu thaønh cuûa saûn phaåm dòch vuï taøi chính. Dòch vuï taøi chính laø moät khaùi nieäm môùi, vaø cuõng chöa coù moät ñònh nghóa thoáng nhaát. Tuy nhieân do tính chaát quan troïng cuûa noù ñoái vôùi söï phaùt trieån kinh teá, nhaát laø trong boái caûnh môû cöûa vaø hoäi nhaäp kinh teá quoác teá hieän nay thì caàn coù caùch hieåu chung vaø thoáng nhaát, töø ñoù taïo ñieàu kieän thuaän lôïi trong vieäc nghieân cöùu, tìm giaûi phaùp cho söï phaùt trieån lónh vöïc naøy trong thôøi gian tôùi.
Thò tröôøng dòch vuï taøi chính laø moät khaùi nieäm do toå chöùc thöông maïi theá giôùi (WTO) ñöa ra nhaèm hình thaønh caùc quy taéc öùng xöû giöõa caùc nöôùc thaønh vieân WTO trong hoaït ñoäng thöông maïi dòch vuï. Theo WTO: “Moät dòch vuï taøi chính laø baát kyø dòch vuï naøo coù tính chaát taøi chính, ñöôïc moät nhaø cung caáp dòch vuï taøi chính cung caáp. Dòch vuï taøi chính bao goàm moïi dòch vuï baûo hieåm vaø dòch vuï lieân quan ñeán baûo hieåm, moïi dòch vuï ngaân haøng vaø dòch vuï taøi chính khaùc ( ngoaïi tröø baûo hieåm)”. Theo GATS: Caùc dòch vuï taøi chính ngaân haøng laø: nhaän tieàn göûi, cho vay, cho thueâ taøi chính, chuyeån tieàn vaø thanh toaùn theû, seùc, baûo laõnh vaø cam keát, mua baùn caùc coâng cuï thò tröôøng taøi chính, phaùt haønh chöùng khoaùn, moâi giôùi tieàn teä, quaûn lyù taøi saûn, dòch vuï thanh toaùn vaø buø tröø, cung caáp vaø chuyeån giao thoâng tin taøi chính, dòch vuï tö vaán vaø trung gian, hoã trôï taøi chính.
Dòch vuï ngaân haøng coù hai ñaëc ñieåm noåi baät: Hướng dẫn khoa học: TS Hồ Phúc Nguyên Học viên: Nguyễn Thu Trang LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trang 7 Thöù nhaát: ñoù laø dòch vuï maø chæ coù ngaân haøng vôùi nhöõng öu theá cuûa noù môùi coù theå thöïc hieän ñöôïc moät caùch troïn veïn vaø ñaày ñuû. Thöù hai: ñoù laø caùc dòch vuï gaén lieàn vôùi hoaït ñoäng ngaân haøng Nhö vaäy, chuùng ta coù theå cho raèng toaøn boä hoaït ñoäng tieàn teä, tín duïng, thanh toaùn, ngoaïi hoái,… cuûa heä thoáng ngaân haøng ñeàu laø hoaït ñoäng cung öùng dòch vuï taøi chính cho neàn kinh teá. Quan nieäm naøy phuø hôïp vôùi caùch phaân ngaønh dòch vuï ngaân haøng trong dòch vuï taøi chính cuûa WTO vaø hieäp ñònh thöông maïi Vieät – Myõ cuõng nhö nhieàu nöôùc phaùt trieån khaùc. Nhìn nhaän moät caùch toång theå thì caùc NHTM hoaït ñoäng kinh doanh treân 3 maûng nghieäp vuï lôùn: nghieäp vuï nguoàn voán, nghieäp vuï tín duïng- ñaàu tö, vaø nghieäp vuï kinh doanh saûn phaåm dòch vuï ngaân haøng.
Moãi nghieäp vuï ñeàu coù moät vò trí vaø taùc duïng khaùc nhau, nhöng ñeàu höôùng tôùi muïc tieâu chung vaø toång quaùt cuûa baát kyø NHTM naøo, ñoù laø ñaùp öùng ñöôïc nhu caàu cuûa khaùch haøng vôùi hieäu quaû cao nhaát thoâng qua caùc saûn phaåm dòch vuï maø ngaân haøng mang laïi cho khaùch haøng. Một khi Việt Nam đã gia nhập WTO, cùng tham gia sân chơi với các nền kinh tế lớn trên thế giới thì việc xem xét khái niệm dịch vụ tài chính cũng như khái niệm dịch vụ ngân hàng theo quan niệm chung của các nước là vấn đề cần thiết và tất yếu. Chính vì vậy, dịch vụ ngân hàng được đề cập trong Luận văn là một bộ phận của dịch vụ tài chính được hiểu theo nghĩa rộng như đã nêu ở trên.2 Các loại dịch vụ ngân hàng phổ biến hiện nay Nhu cầu xã hội ngày càng cao, dịch vụ ngân hàng ngày càng phát triển đa dạng vì vậy rất khó để thống kê toàn bộ các dịch vụ ngân hàng. Sự phân loại tuỳ thuộc vào đặc điểm, chiến lược kinh doanh của mỗi ngân hàng nhưng về cơ bản thì dịch Hướng dẫn khoa học: TS Hồ Phúc Nguyên Học viên: Nguyễn Thu Trang LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trang 8 vụ ngân hàng bao gồm những loại chính như: Huy động vốn, tín dụng, dịch vụ thanh toán và các dịch vụ khác.1 Dịch vụ ngân hàng truyền thống ¾ Huy động vốn Một trong những chức năng quan trọng của NHTM là huy động vốn để cho vay và đầu tư.
Để huy động được nguồn vốn cần thiết, các NHTM cung cấp hàng loạt các loại dịch vụ huy động vốn như sau: Tiền gửi không kỳ hạn: Là loại tiền gửi hoàn toàn theo nguyên tắc khả dụng, nghĩa là người gửi tiền có quyền rút tiền vào bất cứ lúc nào họ muốn. Khách hàng lựa chọn tiền gửi không kỳ hạn vì mục đích đảm bảo an toàn về tài sản và những tiện ích trong việc thực hiện các giao dịch thanh toán qua ngân hàng. Tiền gửi có kỳ hạn: Là loại tiền gửi có sự thoả thuận về thời gian rút tiền giữa khách hàng và ngân hàng. Tiền gửi có kỳ hạn được hưởng lãi suất cố định tuỳ theo kỳ hạn gửi và số tiền gửi.
Lãi suất mà ngân hàng áp dụng cho tiền gửi có kỳ hạn thường cao hơn nhiều so với tiền gửi không kỳ hạn. Hiện nay, các NHTM Việt Nam đang huy động tiền gửi có kỳ hạn dưới các hình thức đó là: tiền gửi có kỳ hạn: 1 tuần, 1 tháng, 2 tháng, 3 tháng,… đến 36 tháng; phát hành kỳ phiếu ngân hàng, chứng chỉ tiền gửi. Tiền gửi tiết kiệm: Tiền gửi tiết kiệm ở các nước trên thế giới có hai loại chủ yếu: - Tiền gửi tiết kiệm theo tài khoản có thông tri, tức là tiền gửi không có thời gian đáo hạn mà người gửi khi muốn rút ra phải báo trước cho ngân hàng một thời gian nhất định. Tuy nhiên ngày nay các ngân hàng thường cho phép khách hàng rút tiền tiết kiệm mà không cần báo trước nhưng áp dụng mức lãi suất phù hợp.
- Tiền gửi tiết kiệm có mục đích: Khách hàng gửi tiền vào ngân hàng để tiết Hướng dẫn khoa học: TS Hồ Phúc Nguyên Học viên: Nguyễn Thu Trang LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trang 9 kiệm tích luỹ nhằm mục đích chủ yếu là tiêu dùng như: mua nhà, mua xe, trang trải chi phí học tập… Đối với những người gửi tiền loại này ngân hàng thường cấp tín dụng để bù đắp thêm phần thiếu hụt khi sử dụng theo mục đích của tiền gửi tiết kiệm. Ở Việt Nam hiện nay, các hình thức huy động của các NHTM ngày càng đa dạng và linh hoạt hơn như tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm bậc thang theo số dư, bậc thang theo lãi suất, bậc thang theo thời gian, tiết kiệm dự thưởng, tiết kiệm rút lãi và gốc linh hoạt, tiết kiệm đảm bảo theo giá trị vàng. ¾ Tín dụng Cấp tín dụng là việc tổ chức tín dụng thoả thuận để khách hàng sử dụng một khoản tiền với nguyên tắc có hoàn trả bằng các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ khác (theo Điều 20 Luật các Tổ chức tín dụng Việt Nam). Nghiệp vụ tín dụng bao gồm những dịch vụ chủ yếu sau: Cho vay: Là một loại hình tín dụng được hiểu như là một giao dịch về tài sản (tiền hoặc hàng hoá) giữa bên cho vay (ngân hàng và các định chế tài chính khác) và bên đi vay, trong đó bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thoả thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán.
Có nhiều loại cho vay tùy vào cách phân loại: — Căn cứ vào thời hạn cho vay: cho vay ngắn hạn, trung hạn, dài hạn. — Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn vay: vay sản xuất kinh doanh, xuất nhập khẩu, tiêu dùng, du học,… — Căn cứ vào mức độ tín nhiệm của khách hàng: cho vay có đảm bảo tiền Hướng dẫn khoa học: TS Hồ Phúc Nguyên Học viên: Nguyễn Thu Trang LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trang 10 vay và không có đảm bảo tiền vay… Chiết khấu: Ngân hàng được chiết khấu thương phiếu và các giấy tờ có giá đối với tổ chức, cá nhân và có thể tái chiết khấu các thương phiếu và giấy tờ có giá từ ngân hàng khác.