Chương 1: Tổng quan của vấn đề nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý luận về phát triển dịch vụ Đại lý hải quan Chương 3: Thực trạng phát triển dịch vụ Đại lý hải quan tại công ty Cổ phần giao nhận vận tải Kepler giai đoạn 2021-2023 Chương 4: Định hướng phát triển và đề xuất một số giải pháp phát triển dịch vụ Đại lý hải quan tại công ty Cổ phần giao nhận vận tải Kepler 7 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ ĐẠI LÝ HẢI QUAN 2. Tổng quan về đại lý hải quan 2. Khái niệm đại lý hải quan Do tập quán thương mại khác nhau, nên tên gọi “đại lý hải quan” ở mỗi quốc gia là khác nhau. Đại lý hải quan theo thuật ngữ tiếng Anh là “Customs Broker” (người môi giới hải quan).
Ở Indonesia, được gọi là “công ty môi giới hải quan”, Philippines là “môi giới hải quan”, Trung Quốc là “xí nghiệp khai thuê hải quan”, Nhật Bản là “môi giới hải quan”, Hàn Quốc là “công ty môi giới hải quan”, Pháp là “đơn vị được chấp nhận làm người ăn hoa hồng về hải quan”, Hoa Kỳ là “người môi giới hải quan”… và ở Việt Nam được gọi là “đại lý làm thủ tục hải quan” hay gọi tắt là “đại lý hải quan”. Theo Từ điển về Thuế, đại lý làm thủ tục hải quan là “Hình thức đại lý đóng vai trò trung gian trong việc xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa. Đại lý làm thủ tục hải quan được cơ quan hải quan cấp giấy phép để được tham gia vào việc làm thủ tục hải quan. Khác với người trung gian, người đại lý không có quyền sở hữu, định đoạt với tài sản.” Theo tinh thần của Công ước quốc tế về Đơn giản hoá và hài hoà hoá thủ tục hải quan sửa đổi (Công ước Kyoto): “Đại lý hải quan là “người” thay mặt chủ hàng hoá xuất nhập khẩu thực hiện trách nhiệm của người khai hải quan và thực hiện các công việc khác về thủ tục hải quan theo thoả thuận trong hợp đồng.” Theo Điều 1 Nghị định số 14/2011/NĐ-CP ngày 16/2/2011 của Chính phủ quy định về điều kiện đăng ký và hoạt động đại lý hải quan:“Đại lý hải quan là thương nhân thay mặt người có hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu (gọi chung là chủ hàng) thực hiện trách nhiệm của người khai hải quan theo quy định của Luật Hải quan và thực hiện các công việc khác về thủ tục hải quan theo thỏa thuận trong hợp đồng”.
Theo quy định này, đại lý hải quan là những người chuyên làm dịch vụ hải quan theo hợp đồng đại lý. Họ đứng tên đại lý trên tờ khai hải quan, ký tên và đóng dấu của mình vào ô người khai hải quan hoặc dùng chữ ký số của mình để truyền tờ khai. Tuy nhiên, đại lý hải quan lại khác với người khai thuê hải quan. Mặc dù đều là đơn vị cung cấp dịch vụ thông quan, nhưng đại lý hải quan phải đứng tên trên Tờ khai hải quan, với 8 vai trò đại lý, dùng chữ ký và dấu pháp nhân của mình để khai.
Trong khi đó, người khai thuê hải quan dùng giấy giới thiệu của chủ hàng để làm thủ tục hải quan. Họ không xuất hiện trên bất cứ chứng từ nào của bộ hồ sơ khai hải quan. Theo khoản 1 Điều 5 Thông tư 12/2015/TT – BTC ngày 30/01/2015, “Đại lý làm thủ tục hải quan là doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện theo quy định tại khoản 1 Điều 20 Luật Hải quan, thay mặt người có hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu (sau đây gọi chung là chủ hàng) thực hiện việc khai hải quan; nộp, xuất trình bộ hồ sơ hải quan có liên quan đến lô hàng xuất khẩu, nhập khẩu theo quy định và thực hiện toàn bộ hoặc một phần các công việc liên quan đến thủ tục hải quan theo thỏa thuận trong hợp đồng ký với chủ hàng, gồm: a) Xuất trình hàng hóa để cơ quan hải quan kiểm tra theo quy định của pháp luật; b) Vận chuyển, làm thủ tục hải quan đưa vào, đưa ra khu vực giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; c) Cung cấp dịch vụ tư vấn về thủ tục hải quan và quản lý thuế cho chủ hàng; d) Nộp các khoản thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật có liên quan đến hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; đ) Thực hiện thủ tục miễn thuế, xét miễn thuế, hoàn thuế, xét hoàn thuế, giảm thuế, xét giảm thuế, không thu thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; e) Thực hiện các quyết định xử phạt vi phạm hành chính của cơ quan hải quan; g) Thực hiện các thủ tục hành chính khác với cơ quan hải quan.” Như vậy, có nhiều cách tiếp cận khác nhau về “đại lý hải quan”. Nói tóm lại, “Đại lý hải quan là một tổ chức hoặc cá nhân được ủy quyền và chứng nhận bởi cơ quan Hải quan, thay mặt đại diện chủ hàng, chịu trách nhiệm trong phạm vi được ủy quyền, thực hiện quyền, nghĩa vụ và các thủ tục hải quan khác theo thỏa thuận trong hợp đồng ký với chủ hàng xuất nhập khẩu hàng hóa.
Các loại hình Đại lý hải quan Đại lý hải quan được phân loại dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau như phạm vi hoạt động, quy mô, tính chuyên môn hóa và cơ cấu tổ chức. Dưới đây là một số loại hình đại lý hải quan phổ biến: 9 2. Theo tính chuyên môn hóa của ngành Đại lý hải quan tổng hợp (General Customs Broker): Đây là loại đại lý hải quan phổ biến nhất hiện nay, chủ yếu chuyên cung cấp các dịch vụ hải quan tổng hợp cho một loạt các loại hàng hóa và ngành công nghiệp. Đặc điểm của loại hình doanh nghiệp này là thường có quy mô lớn và hoạt động tại nhiều cảng hàng không, cảng biển và cửa khẩu biên giới, đại diện cho một loạt các khách hàng, bao gồm cả các nhà sản xuất, nhà xuất khẩu, nhà nhập khẩu, và các doanh nghiệp thương mại khác.
Đại lý hải quan chuyên ngành (Specialized Customs Broker): Khác với đại lý hải quan tổng hợp, đại lý hải quan chuyên ngành tập trung cung cấp dịch vụ vào một lĩnh vực hoặc ngành công nghiệp cụ thể. Các doanh nghiệp này cung cấp dịch vụ chuyên môn và kiến thức sâu rộng về quy định hải quan và pháp lý liên quan đến ngành hàng hóa cụ thể và có mối quan hệ chặt chẽ với các chuyên gia trong lĩnh vực chuyên môn đó để đảm bảo tuân thủ quy định và tối ưu hóa quy trình hải quan. Một số mặt hàng chuyên ngành phổ biến thường gặp như: Dược phẩm và thiết bị y tế, thực phẩm, hàng hóa nông sản, hóa chất, sản phẩm hóa dầu, hàng điện tử… Đại lý hải quan đặc biệt (Special Customs Broker): Đây là loại hình đại lý đặc thù, tập trung về các loại hình thủ tục hải quan đặc biệt hoặc phức tạp, chẳng hạn như hải quan sức khỏe thú y, hải quan an ninh, hoặc hải quan vận chuyển hàng hóa nguy hiểm. Để đáp ứng với các yêu cầu đó, đội ngũ nhân viên phải có kiến thức và kỹ năng chuyên môn cao.
Loại hình doanh nghiệp này thường làm việc với các cơ quan chức năng hoặc các tổ chức quốc tế để đảm bảo tuân thủ và thực hiện các quy định đặc biệt và có khả năng xử lý các thủ tục hải quan đặc biệt hoặc phức tạp mà đại lý hải quan chuyên ngành thường không đảm bảo được. Theo phạm vi hoạt động Đại lý hải quan địa phương (Local Customs Broker): Đại lý hải quan địa phương có phạm vi hoạt động tại một khu vực hoặc cảng cụ thể, thường chỉ phục vụ các khách hàng trong khu vực địa phương hoặc khu vực gần đó như cụm tỉnh, thành phố. Ưu điểm của loại hình hoạt động này là sự hiểu biết sâu rộng về các quy định và quy trình hải quan tại trong khu vực hoạt động và có mối quan hệ chặt chẽ với các cơ quan hải quan địa phương và các đối tác địa phương nhằm đáp ứng tối đa nhu cầu 10 của khách hàng. Đại lý hải quan quốc tế (International Customs Broker): Đây là loại hình đại lý hải quan có phạm vi hoạt động tại nhiều quốc gia trên thế giới, cung cấp dịch vụ cho các khách hàng tham gia vào thương mại quốc tế, hoạt động ở cả nước xuất khẩu và nhập khẩu.
Điểm chung của các doanh nghiệp này thường có quy mô lớn và hoạt động ở các cảng và cửa khẩu biên giới quốc tế, đồng thời cần có kiến thức và sự am hiểu sâu sắc về các quy định hải quan và thương mại quốc tế của nhiều quốc gia. Theo nghiệp vụ xuất nhập khẩu hàng hóa Đại lý hải quan xuất khẩu hàng hóa: Là đơn vị thay mặt người có hàng hóa xuất khẩu tiến hành các thủ tục hải quan tại nước xuất khẩu để đưa hàng hóa ra khỏi lãnh thổ của nước xuất khẩu. Trong trường hợp này, đại lý phải chịu trách nhiệm khai hải quan, quản lý, theo dõi hàng hóa từ khi đưa vào khu vực làm thủ tục hải quan đến khi thực xuất khỏi lãnh thổ nước xuất khẩu và trao trả lại cho chủ hàng bộ chứng từ, hồ sơ hàng xuất khẩu. Đại lý không thực hiện các thủ tục liên quan đến nhập khẩu hàng hóa tại nước nhập và giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu.
Đại lý hải quan nhập khẩu hàng hóa: Đại lý hải quan nhập khẩu thay mặt người có hàng hóa nhập khẩu tiến hành các thủ tục hải quan tại nước nhập khẩu để đưa hàng hóa ra khỏi khu vực quản lý của cơ quan hải quan và giao cho người nhập khẩu. Trong trường hợp này, đại lý hải quan phải chịu trách nhiệm khai báo, làm thủ tục hải quan, giao hàng hóa đã làm xong thủ tục hải quan cho người vận chuyển do người nhập khẩu chỉ định và trao trả lại cho chủ hàng bộ chứng từ, hồ sơ hàng nhập khẩu đã được cơ quan hải quan xác nhận. Đại lý hải quan không thực hiện các thủ tục liên quan đến xuất khẩu hàng hóa tại nước xuất và các dịch vụ giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu. Đại lý hải quan xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa: Đại lý thay mặt người có hàng hóa xuất khẩu và/hoặc nhập khẩu tiến hành các thủ tục hải quan tại nước xuất khẩu và/hoặc nước nhập khẩu để đưa hàng hóa ra khỏi lãnh thổ của nước xuất khẩu và/hoặc đưa hàng hóa ra khỏi khu vực quản lý của cơ quan hải quan và giao cho người nhập khẩu.