MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Con lợn đã gắn liền với cuộc sống của ngƣời nông dân từ nhiều năm nay, gắn với nền văn minh lúa nƣớc trong lịch trình tiến hoá của các cộng đồng dân tộc Việt Nam. Ở nƣớc ta đâu đâu cũng nuôi lợn, đã trở thành nghề truyền thống lâu đời. Với lợi thế về điều kiện tự nhiên, xã hội chăn nuôi lợn đang khẳng định cơ cấu trong ngành chăn nuôi, góp phần nâng cao thu nhập của ngƣời sản xuất.
Xu hƣớng phát triển chăn nuôi lợn là một tất yếu khách quan, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của toàn xã hội, góp phần đẩy mạnh quá trình thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Chăn nuôi lợn không chỉ cung cấp thực phẩm trong nƣớc mà còn hƣ- ớng mạnh đến xuất khẩu ra thị trƣờng thế giới. Ngày nay con lợn không những giữ vị trí hàng đầu trong việc cung cấp thực phẩm giàu dinh dƣỡng cho mọi ngƣời mà còn là loại hàng hóa chủ lực của ngành nông nghiệp thu lại nhiều ngoại tệ. Vì vậy làm thế nào để phát triển chăn nuôi lợn đạt hiệu quả cao, và trở thành hàng hóa chủ lực của ngành luôn là mối quan tâm lớn của nhà nƣớc và ngƣời chăn nuôi.
Trong chiến lƣợc phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 2011- 2020 và đến năm 2030, ngành nông nghiệp phát triển theo hƣớng sản xuất hàng hoá tập trung, trong đó chăn nuôi lợn đƣợc xác định là ngành chăn nuôi chính. Bởi nhu cầu về thịt ngày càng tăng, sự phát triển của nền kinh tế sản xuất hàng hóa càng tạo điều kiện thuận lợi để thúc đẩy chăn nuôi lợn ở hộ gia đình phát triển. Do vậy, chăn nuôi lợn thịt nói riêng và chăn nuôi lợn nói chung có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn ở vùng ngoại ô cũng nhƣ đối với nền kinh tế. Trong những năm gần đây, chăn nuôi lợn ở nƣớc ta đã có những bƣớc tăng trƣởng rõ nét.
Theo kết quả điều tra sơ bộ tại thời điểm 1/4/2015 tổng số lợn của cả nƣớc có 27,1 triệu con, tăng 2,8% so với cùng kỳ năm ngoái. Chăn nuôi lợn hiện đang phát triển tƣơng đối tốt do dịch lợn tai xanh không xảy ra 2 và giá bán lợn hơi vẫn ở mức có lợi cho ngƣời chăn nuôi. Một số tỉnh đang tiến hành quy hoạch lại vùng chăn nuôi tập trung nên xu hƣớng chăn nuôi đang có sự chuyển dịch từ chăn nuôi nhỏ lẻ sang chăn nuôi với quy mô ngày càng lớn hơn theo quy mô gia trại, trang trại. Huyện Thanh Oai nằm phía Nam Thủ đô Hà Nội, cách trung tâm thủ đô hơn 20 km theo quốc lộ 21B.
Vị trí của huyện có điều kiện thuận lợi trong việc trao đổi, lƣu thông hàng hoá với các tỉnh khác trong vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nƣớc. Với địa hình tƣơng đối bằng phẳng, song có hai vùng rõ rệt là vùng bãi sông Đáy và vùng trũng ven sông Nhuệ rất thuận lợi cho phát triển sản xuất đa dạng hoá cây trồng và vật nuôi, có khả năng cho thâm canh tăng vụ, chuyển đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp. Là một trong những địa phƣơng có nhiều tiềm năng phát triển chăn nuôi đặc biệt là chăn nuôi lợn thịt theo hƣớng sản xuất hàng hoá. Do tính chất địa bàn có truyền thống chăn nuôi lợn lâu đời, tập trung nhiều làng nghề phát triển.
Địa phƣơng đã cung cấp lƣợng thịt thƣơng phẩm lớn cho thị trƣờng Hà Nội và các địa phƣơng phụ cận trong và ngoài huyện. Hiện nay, chăn nuôi lợn ở các hộ gia đình phát triển theo hƣớng tiến bộ cả về mặt số lƣợng và chất lƣợng. Tuy nhiên, phƣơng thức chăn nuôi lợn hiện nay của Huyện ngoài mô hình kinh tế trang trại chăn nuôi ra thì phần lớn tập trung trong các nông hộ. Do vậy hiệu quả kinh tế chƣa cao, chƣa có tính chất chuyên môn hoá và sản xuất hàng hoá, sản phẩm chƣa có tính cạnh tranh cao.
Việc chăn nuôi gia súc, gia cầm hiện nay chủ yếu vẫn nằm đan xen trong khu dân cƣ, vì vậy đã làm cho môi trƣờng ngày càng bị ô nhiễm, nhất là khâu xử lý chất thải từ chăn nuôi lợn chƣa đƣợc đảm bảo đã gây ô nhiễm môi trƣờng nƣớc, không khí diễn ra rất nghiêm trọng và không kiểm soát đƣợc là nguyên nhân gây ra các loại dịch bệnh. Vì vậy cần phải có sự quan tâm từ các chính sách của Nhà nƣớc. Xuất phát từ thực tiễn trên tôi đã chọn “Giải pháp phát triển chăn nuôi lợn thịt trên địa bàn huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội” làm luận văn tốt nghiệp. Mục tiêu nghiên cứu đề tài 2.
Mục tiêu chung Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng chăn nuôi lợn thịt của huyện Thanh Oai trong những năm gần đây, đề xuất định hƣớng và các biện pháp chủ yếu nhằm phát triển chăn nuôi lợn thịt trong những năm tới. Mục tiêu cụ thể - Góp phần hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển nông nghiệp và phát triển chăn nuôi lợn thịt; - Đánh giá đúng thực trạng phát triển chăn nuôi lợn thịt trên địa bàn huyện Thanh Oai, TP Hà Nội trong thời gian vừa qua; - Xác định những yếu tố chủ yếu ảnh hƣởng đến phát triển chăn nuôi lợn thịt trên địa bàn huyện Thanh Oai, TP Hà Nội; - Đƣa ra định hƣớng, đề xuất biện pháp nhằm phát triển chăn nuôi lợn thịt trên địa bàn huyện Thanh Oai, TP Hà Nội trong những năm tới. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3. Đối tượng nghiên cứu - Đề tài tập trung nghiên cứu vào tình hình phát triển chăn nuôi lợn thịt huyện Thanh Oai.
- Đối tƣợng nghiên cứu là các hộ gia đình và trang trại; các hộ chăn nuôi lợn thịt theo 3 loại hình là quy mô lớn (QML), quy mô vừa (QMV) và quy mô nhỏ (QMN). Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi về không gian: Nghiên cứu phát triển chăn nuôi lợn thịt huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội. - Về thời gian: Nghiên cứu vấn đề về phát triển chăn nuôi lợn thịt qua 3 năm (2013-2015), từ đó đƣa ra các định hƣớng và giải pháp phát triển chăn nuôi lợn thịt của huyện đến năm 2020. 4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN CHĂN NUÔI 1.
Cơ sở lý luận về phát triển nông nghiệp và phát triển chăn nuôi 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm về phát triển Sự phát triển về nghĩa hẹp, đó là sự mở rộng, khuếch chƣơng phát đạt, mở mang của sự vật, hiện tƣợng, hoặc ý tƣởng tƣ duy trong đời sống một cách tƣơng đối hoàn chỉnh trong một giai đoạn nhất định. Phát triển đƣợc hiểu là một phạm trù triết học dùng để chỉ quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của sự vật.
Quá trình đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt, đƣa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ. Quan điểm này cũng cho rằng, sự phát triển là kết quả của quá trình thay đổi dần dần về lƣợng dẫn đến sự thay đổi về chất, là quá trình diễn ra theo đƣờng xoáy ốc và hết mỗi chu kỳ sự vật lặp lại dƣờng nhƣ sự vật ban đầu nhƣng ở cấp độ cao hơn. Từ khái niệm về phát triển, có thể rút ra khái niệm về phát triển sản xuất nông nghiệp: Phát triển sản xuất nông nghiệp là quá trình vận động của đối tƣợng sản xuất nông nghiệp từ trình độ thấp đến trình độ cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn, nó cũng bao hàm việc phát triển về cả mặt lƣợng và mặt chất. Khái niệm phát triển kinh tế Phát triển kinh tế đƣợc hiểu là quá trình tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế.
Phát triển kinh tế đƣợc xem nhƣ là quá trình biến đổi cả về lƣợng và về chất; nó là sự kết hợp một cách chặt chẽ quá trình hoàn thiện của hai vấn đề về kinh tế và xã hội ở mỗi quốc gia. 5 Quá trình biến đổi về lƣợng là sự gia tăng tổng mức thu nhập của nền kinh tế và mức gia tăng thu nhập bình quân trên một đầu ngƣời; Sự biến đổi về chất kinh tế là sự biến đổi theo đúng xu thế của cơ cấu kinh tế và sự biến đổi ngày càng tốt hơn trong các vấn đề xã hội. Mục tiêu cuối cùng của sự phát triển kinh tế trong các quốc gia không phải là tăng trƣởng hay chuyển dịch cơ cấu kinh tế, mà là việc xoá bỏ nghèo đói, suy dinh dƣỡng, sự tăng lên của tuổi thọ bình quân, khả năng tiếp cận đến các dịch vụ y tế, nƣớc sạch, trình độ dân trí giáo dục của quảng đại quần chúng nhân dân v. Hoàn thiện các tiêu chí trên là sự thay đổi về chất xã hội của quá trình phát triển.
Còn sự tăng trƣởng đƣợc so sánh theo các thời điểm liên tục trong một giai đoạn nhất định sẽ cho ta khái niệm tốc độ tăng trƣởng, đó là sự tăng thêm sản lƣợng nhanh hay chậm so với thời điểm gốc. Tốc độ tăng trƣởng đƣợc tính bằng tỷ lệ phần trăm thông qua việc so sánh quy mô của 2 thời kỳ. Phát triển bền vững là một loại phát triển lành mạnh vừa đáp ứng đƣợc nhu cầu hiện tại, lại vừa không xâm phạm đến lợi ích tƣơng lai. Phát triển nông nghiệp Phát triển nông nghiệp là quá trình thay đổi của nền nông nghiệp ở giai đoạn này so với giai đoạn trƣớc đó và thƣờng đạt ở mức độ cao hơn cả về lƣợng và về chất.
Nền nông nghiệp phát triển là một nền sản xuất vật chất không những có nhiều hơn về đầu ra (sản phẩm và dịch vụ) đa dạng hơn về chủng loại và phù hợp hơn về cơ cấu, thích ứng hơn về tổ chức và thể chế, thoả mãn tốt hơn nhu cầu của xã hội về nông nghiệp. Vị trí, vai trò chăn nuôi lợn thịt trong nền kinh tế quốc dân và trong kinh tế hộ gia đình 1. Vị trí thiết yếu chăn nuôi lợn thịt Chăn nuôi lợn có ý nghĩa rất quan trọng trong chăn nuôi gia súc, cung cấp thực phẩm có giá trị cao cho con ngƣời (100 g thịt có tới 367 Kcal và 22 g protein); cung cấp phân bón cho trồng trọt (1 con lợn thịt có thể thải 2,5 - 4 kg 6 phân/ngày); cung cấp sản phẩm phụ cho công nghiệp chế biến. Bên cạnh đó, chăn nuôi lợn giữ vững cân bằng sinh thái, có thể tạo ra nguồn nguyên liệu cho y học trong công nghệ sinh học y học; làm tăng tính an ninh lƣơng thực cho các hộ gia đình.