Nghiên Cứu Đặc Điểm Ngoại Hình Và Khả Năng Sản Xuất Của Lợn Hung Hà Giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm ngoại hình và khả năng sản xuất của lợn Hưng Hà Hà Giang, cung cấp thông tin hữu ích cho ngành chăn nuôi.

• Tác giả: Nguyễn Văn Mão
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Huê Viên
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Xác định một số đặc điểm ngoại hình, khả năng sản xuất của lợn Hung Hà Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.1.1. Các điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội hình thành giống lợn
• 1.1.1.1. Nguồn gốc các giống lợn nhà
• 1.1.1.2. Ảnh hưởng của các điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tới việc hình thành giống lợn
• 1.1.2. Cơ sơ khoa học của việc nghiên cứu các đặc điểm ngoại hình và khả năng sản xuất của lợn
• 1.1.2.1. Đặc điểm di truyền các tính trạng
• 1.1.2.2. Đặc điểm về cấu tạo hệ tiêu hoá và sinh lý tiêu hoá
• 1.1.2.3. Đặc điểm sinh sản của lợn
• 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.2.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.2.2. Đánh giá chung
• 1.2.3. Kết quả nghiên cứu một số giống lợn nội phổ biến ở Việt Nam
• 1.2.4. Kết quả nghiên cứu một số giống lợn bản địa
• 1.2.5. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.2.1. Điều tra điều kiện tự nhiên, xã hội, tình hình chăn nuôi lợn Hung tại huyện Hoàng Su Phì tỉnh Hà Giang
• 2.3.2.2. Đánh giá một số đặc điểm ngoại hình của lợn Hung
• 2.3.2.3. Đánh giá khả năng sinh sản của lợn Hung
• 2.3.2.4. Đánh giá khả năng sinh trưởng, cho thịt và chất lượng thịt lợn Hung
• 2.3.2.5. Mổ khảo sát đánh giá khả năng cho thịt và chất lượng thịt lợn Hung
• 2.3.2.6. Phương pháp phân tích thành phần hoá học thịt nạc
• 2.3.2.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều tra đánh giá tình hình chăn nuôi lợn Hung về số lượng, cơ cấu, phương thức chăn nuôi
• 3.1.1. Tình hình chăn nuôi lợn và lợn Hung tại Hoàng Su Phì - Hà Giang
• 3.1.2. Số lượng và cơ cấu đàn lợn Hung
• 3.1.3. Phương thức chăn nuôi lợn
• 3.2. Đặc điểm ngoại hình lợn Hung
• 3.3. Đặc điểm sinh lý sinh dục và khả năng sinh sản của lợn Hung
• 3.3.1. Đặc diểm sinh lý sinh dục
• 3.3.2. Kết quả sinh sản của lợn nái Hung
• 3.4. Khả năng sinh trưởng của lợn Hung
• 3.4.1. Kết quả sinh trưởng tích lũy của lợn
• 3.4.2. Sinh trưởng tuyệt đối của lợn Hung
• 3.4.3. Kết quả sinh trưởng tương đối
• 3.5. Kết quả nghiên cứu khả năng cho thịt và chất lượng thịt của lợn Hung
• 3.5.1. Kết quả khảo sát thân thịt lợn Hung
• 3.5.2. Kết quả phân tích thành phần hóa học và tỷ lệ một số axit amin của thịt lợn Hung
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Lợn Hung Hà Giang

Lợn Hung Hà Giang là một giống lợn bản địa được nuôi phổ biến tại các huyện Hoàng Su Phì, Bắc Mê và Vị Xuyên của tỉnh Hà Giang. Giống lợn này có khả năng thích nghi cao với điều kiện sinh thái địa phương, sức đề kháng tốt và chịu được kham khổ. Chất lượng thịt của Lợn Hung Hà Giang được đánh giá là thơm ngon, được ưa chuộng trên thị trường với giá bán cao hơn các giống lợn khác từ 20-25%. Tuy nhiên, các nghiên cứu toàn diện về giống lợn này vẫn còn hạn chế, đặc biệt là về đặc điểm ngoại hình và khả năng sản xuất.

1.1. Đặc điểm ngoại hình lợn

Đặc điểm ngoại hình lợn Hung Hà Giang được đặc trưng bởi màu lông hung, thân hình nhỏ gọn và khả năng thích nghi tốt với điều kiện tự nhiên. Giống lợn này có sức đề kháng cao, chịu được kham khổ và có khả năng tận dụng thức ăn thô xanh hiệu quả. Các đặc điểm ngoại hình này là cơ sở quan trọng để bảo tồn và phát triển giống lợn này trong tương lai.

1.2. Khả năng sản xuất lợn

Khả năng sản xuất lợn Hung Hà Giang được đánh giá qua các chỉ tiêu về sinh trưởng, sinh sản và chất lượng thịt. Giống lợn này có tốc độ sinh trưởng chậm nhưng chất lượng thịt cao, phù hợp với mô hình chăn nuôi truyền thống. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng Lợn Hung Hà Giang có khả năng sinh sản tốt, đặc biệt là trong điều kiện chăn nuôi tự nhiên.

II. Giống lợn địa phương

Giống lợn địa phương như Lợn Hung Hà Giang đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì đa dạng sinh học và bảo tồn nguồn gen quý. Các giống lợn bản địa thường có khả năng thích nghi cao với điều kiện tự nhiên và chịu được kham khổ, phù hợp với mô hình chăn nuôi nhỏ lẻ. Tuy nhiên, do thiếu sự chọn lọc và cải tiến giống, năng suất của các giống lợn này thường thấp, không đáp ứng được nhu cầu thị trường.

2.1. Chăn nuôi lợn

Chăn nuôi lợn bản địa như Lợn Hung Hà Giang chủ yếu được thực hiện theo phương thức truyền thống, với quy mô nhỏ và dựa vào thức ăn tự nhiên. Mô hình này tuy đơn giản nhưng có hiệu quả kinh tế cao, đặc biệt là trong việc tạo ra các sản phẩm thịt chất lượng cao. Tuy nhiên, để nâng cao năng suất, cần áp dụng các kỹ thuật nuôi lợn hiện đại và cải thiện chế độ dinh dưỡng.

2.2. Thức ăn cho lợn

Thức ăn cho lợn bản địa chủ yếu là các loại thức ăn thô xanh, phụ phẩm nông nghiệp và thức ăn tự nhiên. Điều này giúp giảm chi phí chăn nuôi và tạo ra sản phẩm thịt có chất lượng cao. Tuy nhiên, để đảm bảo năng suất, cần bổ sung các loại thức ăn giàu dinh dưỡng và cân đối khẩu phần ăn cho lợn.

III. Kỹ thuật nuôi lợn

Kỹ thuật nuôi lợn đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đối với Lợn Hung Hà Giang, việc áp dụng các kỹ thuật nuôi hiện đại như quản lý chuồng trại, kiểm soát dịch bệnh và cải thiện chế độ dinh dưỡng sẽ giúp tăng hiệu quả chăn nuôi. Ngoài ra, việc kết hợp giữa phương thức chăn nuôi truyền thống và hiện đại sẽ giúp bảo tồn và phát triển giống lợn này một cách bền vững.

3.1. Năng suất lợn

Năng suất lợn Hung Hà Giang được đánh giá qua các chỉ tiêu về sinh trưởng, sinh sản và chất lượng thịt. Mặc dù tốc độ sinh trưởng chậm, nhưng chất lượng thịt của giống lợn này được đánh giá cao, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng. Việc cải thiện năng suất lợn thông qua các biện pháp kỹ thuật sẽ giúp tăng hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi.

3.2. Đặc điểm sinh học lợn

Đặc điểm sinh học lợn Hung Hà Giang bao gồm khả năng thích nghi cao với điều kiện tự nhiên, sức đề kháng tốt và khả năng tận dụng thức ăn thô xanh. Các đặc điểm này là cơ sở quan trọng để phát triển các biện pháp kỹ thuật chăn nuôi phù hợp, nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi lợn là ngành sản xuất quan trọng trên thế giới, chiếm khoảng 40% tổng lượng thịt tiêu thụ, trong đó thịt lợn chiếm 64,8% tổng lượng thịt tiêu thụ tại Việt Nam. Năm 2012, Việt Nam có khoảng 26,7 triệu con lợn với sản lượng 2,6 triệu tấn, trong đó lợn nuôi quy mô nhỏ hộ gia đình chiếm trên 60%. Giống lợn bản địa Việt Nam rất đa dạng, chiếm khoảng 20,57% tổng số giống vật nuôi bản địa, phân bố rộng khắp từ Bắc đến Nam với đặc điểm thích nghi cao, chịu đựng kham khổ tốt và phẩm chất thịt thơm ngon. Tuy nhiên, các giống lợn bản địa như lợn Hung ở Hà Giang vẫn chưa được nghiên cứu toàn diện về đặc điểm ngoại hình và khả năng sản xuất, dẫn đến nguy cơ pha tạp nguồn gen và giảm hiệu quả kinh tế.

Luận văn tập trung nghiên cứu lợn Hung tại huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang, một giống lợn bản địa có màu lông hung đặc trưng, sức đề kháng tốt và chất lượng thịt được thị trường ưa chuộng với giá bán cao hơn 20-25% so với các giống khác. Mục tiêu nghiên cứu là xác định các đặc điểm ngoại hình, khả năng sinh trưởng, sinh sản và chất lượng thịt của lợn Hung nhằm làm cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn, khai thác và phát triển giống lợn này. Nghiên cứu được thực hiện trong điều kiện tự nhiên và xã hội đặc thù của huyện Hoàng Su Phì, với ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn nguồn gen quý hiếm và phát triển kinh tế địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về di truyền học Mendel và đa gen (polygen) để giải thích các tính trạng số lượng và chất lượng của lợn Hung. Công thức kiểu hình được sử dụng là $P = G + E$ (Phenotype = Genotype + Environment), trong đó giá trị kiểu gen bao gồm các thành phần cộng gộp, trội và tương tác. Hệ số di truyền của các tính trạng sinh trưởng và sinh sản được xem xét để đánh giá khả năng chọn lọc và cải tiến giống.

Ngoài ra, các lý thuyết về sinh lý tiêu hóa và sinh sản của lợn được áp dụng để phân tích đặc điểm cấu tạo hệ tiêu hóa, khả năng hấp thu dinh dưỡng, cũng như các chỉ tiêu sinh lý sinh dục như tuổi động dục, chu kỳ động dục, thời gian mang thai và khả năng sinh sản. Mô hình sinh trưởng tích lũy, sinh trưởng tuyệt đối và sinh trưởng tương đối được sử dụng để đánh giá tốc độ tăng trọng và phát triển cơ thể lợn Hung.

Các khái niệm chính bao gồm: đặc điểm ngoại hình, khả năng sinh trưởng, khả năng sinh sản, chất lượng thịt và bảo tồn nguồn gen.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang, trong khoảng thời gian từ năm 2012 đến 2013. Đối tượng nghiên cứu là đàn lợn Hung bản địa được nuôi tại các hộ gia đình và trang trại trên địa bàn huyện.

Nguồn dữ liệu bao gồm khảo sát thực địa về số lượng, cơ cấu đàn lợn, phương thức chăn nuôi; đo đạc các chỉ tiêu ngoại hình như kích thước, màu sắc lông; thu thập số liệu sinh trưởng qua các tháng tuổi; đánh giá khả năng sinh sản qua số con sơ sinh, số con cai sữa, tuổi động dục, chu kỳ động dục; phân tích thành phần hóa học và axit amin trong thịt lợn Hung.

Phương pháp phân tích số liệu sử dụng thống kê mô tả, phân tích phương sai và so sánh trung bình để xác định sự khác biệt giữa các chỉ tiêu. Cỡ mẫu được lựa chọn đảm bảo tính đại diện cho đàn lợn Hung trên địa bàn, với số lượng mẫu khảo sát khoảng vài chục con lợn ở các độ tuổi khác nhau. Phương pháp chọn mẫu theo phương pháp ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy của kết quả.

Timeline nghiên cứu gồm giai đoạn khảo sát điều kiện tự nhiên, thu thập số liệu ngoại hình và sinh sản, phân tích mẫu thịt, xử lý số liệu và tổng hợp kết quả trong vòng 12 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm ngoại hình lợn Hung: Lợn Hung có màu lông hung đặc trưng, thân hình trung bình, tai nhỏ, mõm ngắn, lưng thẳng, bụng gọn. Kích thước trung bình của lợn trưởng thành đạt khoảng 70-80 kg, phù hợp với điều kiện chăn nuôi thả rông tại địa phương.

2. Khả năng sinh sản: Lợn nái Hung có tuổi động dục lần đầu khoảng 5-6 tháng, tuổi phối giống lần đầu 6-7 tháng với khối lượng 40-50 kg. Số con sơ sinh trung bình đạt 7-9 con/lứa, số con cai sữa đạt khoảng 6-8 con/lứa, tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa đạt trên 85%. Chu kỳ động dục kéo dài 18-21 ngày, thời gian mang thai trung bình 114 ngày.

3. Khả năng sinh trưởng: Tốc độ tăng trọng trung bình của lợn Hung đạt khoảng 300-350 g/ngày, khối lượng lợn con lúc 2 tháng tuổi đạt 12-15 kg, khối lượng xuất chuồng ở 8 tháng tuổi đạt 70-80 kg. Sinh trưởng tuyệt đối và tương đối qua các tháng tuổi cho thấy lợn Hung phát triển ổn định, phù hợp với điều kiện dinh dưỡng và môi trường địa phương.

4. Chất lượng thịt: Phân tích thành phần hóa học thịt lợn Hung cho thấy hàm lượng protein cao, tỷ lệ mỡ thấp, đặc biệt có hàm lượng axit amin thiết yếu cao, góp phần tạo nên hương vị thơm ngon, được thị trường ưa chuộng. Giá bán thịt lợn Hung cao hơn 20-25% so với các giống lợn khác.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy lợn Hung giữ được nhiều đặc điểm ngoại hình và sinh học đặc trưng của giống bản địa, phù hợp với điều kiện sinh thái vùng núi Hà Giang. Khả năng sinh sản và sinh trưởng của lợn Hung tuy không bằng các giống ngoại nhập cao sản nhưng có ưu thế về sức đề kháng, khả năng chịu đựng kham khổ và chất lượng thịt đặc sản.

So sánh với các giống lợn bản địa khác như Móng Cái, Táp Ná, Lũng Pù, lợn Hung có tốc độ sinh trưởng và khả năng sinh sản tương đương hoặc cao hơn, đồng thời giữ được tính thích nghi tốt với môi trường địa phương. Các biểu đồ sinh trưởng tích lũy và sinh trưởng tuyệt đối minh họa rõ sự phát triển ổn định của lợn Hung qua các tháng tuổi.

Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về vai trò quan trọng của giống lợn bản địa trong bảo tồn nguồn gen và phát triển chăn nuôi bền vững. Việc duy trì và phát triển lợn Hung không chỉ góp phần bảo tồn đa dạng sinh học mà còn tạo ra sản phẩm thịt đặc sản có giá trị kinh tế cao, đáp ứng nhu cầu thị trường ngày càng tăng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác bảo tồn và nhân giống: Xây dựng các trại giống tập trung tại huyện Hoàng Su Phì để bảo tồn nguồn gen lợn Hung, áp dụng kỹ thuật chọn lọc nhằm duy trì đặc điểm ngoại hình và nâng cao năng suất sinh sản. Thời gian thực hiện trong 2-3 năm, chủ thể là các cơ quan nông nghiệp địa phương phối hợp với viện nghiên cứu.

2. Nâng cao kỹ thuật chăn nuôi: Đào tạo kỹ thuật viên và người chăn nuôi về quy trình chăm sóc, dinh dưỡng và phòng bệnh cho lợn Hung, đặc biệt chú trọng giai đoạn mang thai và nuôi con. Mục tiêu tăng tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa lên trên 90% trong vòng 1-2 năm.

3. Phát triển thị trường và xây dựng thương hiệu: Xây dựng thương hiệu “Lợn Hung Hà Giang” gắn với chất lượng thịt đặc sản, tổ chức các chương trình quảng bá và xúc tiến thương mại nhằm nâng cao giá trị sản phẩm. Chủ thể thực hiện là các tổ chức kinh tế địa phương và các doanh nghiệp chế biến thực phẩm trong vòng 1-2 năm.

4. Khuyến khích phát triển mô hình chăn nuôi tập trung: Hỗ trợ các hộ dân chuyển đổi sang mô hình gia trại, trang trại với quy mô 10-12 nái đẻ, áp dụng công nghệ sinh học và quản lý hiện đại để tăng năng suất và hiệu quả kinh tế. Thời gian triển khai 3-5 năm, chủ thể là chính quyền địa phương và các tổ chức tín dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành chăn nuôi: Luận văn cung cấp dữ liệu khoa học chi tiết về giống lợn Hung, giúp phục vụ nghiên cứu nâng cao năng suất và bảo tồn nguồn gen.

2. Cơ quan quản lý nông nghiệp địa phương: Thông tin về đặc điểm sinh trưởng, sinh sản và chất lượng thịt giúp hoạch định chính sách phát triển chăn nuôi bền vững và bảo tồn giống bản địa.

3. Người chăn nuôi và doanh nghiệp chăn nuôi lợn: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật và mô hình chăn nuôi hiệu quả để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và lợi nhuận kinh tế.

4. Các tổ chức bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển nông thôn: Tài liệu hỗ trợ công tác bảo tồn nguồn gen quý hiếm, phát triển chăn nuôi sinh thái và bảo vệ môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Lợn Hung có đặc điểm ngoại hình gì nổi bật?
   Lợn Hung có màu lông hung đặc trưng, thân hình trung bình, tai nhỏ, mõm ngắn và lưng thẳng, phù hợp với điều kiện chăn nuôi thả rông vùng núi.

2. Khả năng sinh sản của lợn Hung như thế nào?
   Lợn nái Hung động dục lần đầu ở 5-6 tháng tuổi, số con sơ sinh trung bình 7-9 con/lứa, tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa trên 85%, chu kỳ động dục 18-21 ngày.

3. Tốc độ sinh trưởng của lợn Hung ra sao?
   Lợn Hung tăng trọng trung bình 300-350 g/ngày, khối lượng xuất chuồng 70-80 kg ở 8 tháng tuổi, phát triển ổn định qua các tháng tuổi.

4. Chất lượng thịt lợn Hung có gì đặc biệt?
   Thịt lợn Hung có hàm lượng protein cao, tỷ lệ mỡ thấp, nhiều axit amin thiết yếu, tạo nên hương vị thơm ngon, được thị trường ưa chuộng và giá bán cao hơn 20-25% so với các giống khác.

5. Làm thế nào để bảo tồn và phát triển giống lợn Hung?
   Cần xây dựng trại giống tập trung, áp dụng kỹ thuật chọn lọc, nâng cao kỹ thuật chăn nuôi, phát triển mô hình trang trại và xây dựng thương hiệu sản phẩm đặc sản.

Kết luận

• Lợn Hung là giống lợn bản địa có đặc điểm ngoại hình và sinh học phù hợp với điều kiện sinh thái vùng núi Hà Giang, giữ được tính thích nghi và phẩm chất thịt đặc sản.
• Khả năng sinh sản và sinh trưởng của lợn Hung ổn định, đáp ứng nhu cầu phát triển chăn nuôi bền vững và bảo tồn nguồn gen quý hiếm.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn, nhân giống và phát triển giống lợn Hung tại địa phương.
• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật và chính sách hỗ trợ nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi.
• Tiếp tục triển khai nghiên cứu sâu hơn về dinh dưỡng, quản lý chăn nuôi và phát triển thị trường để khai thác tối đa tiềm năng của giống lợn Hung.

Hành động ngay hôm nay để bảo tồn và phát triển giống lợn Hung – nguồn gen quý của Hà Giang, góp phần nâng cao đời sống người dân và phát triển kinh tế địa phương bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Các điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội hình thành giống lợn 1. Nguồn gốc các giống lợn nhà Giống lợn nhà hiện nay là do lợn rừng tiến hoá mà thành và bắt nguồn từ hai nhóm lợn rừng hoang dại.

Đó là lợn rừng Châu Âu (Sus serofaferus) và lợn rừng Châu Á (Sus orientalis, Sus cristatus, Sus vittatus) được con người thuần hoá trong thời gian dài mà thành. Căn cứ vào hình dáng của tai, người ta chia cả hai nhóm lợn nguyên thuỷ Châu Âu và Châu Á thành hai loại: Lợn tai dài và lợn tai ngắn. Giống lợn lai cổ đại là do giống lợn nguyên thuỷ Châu Âu và nguyên thuỷ Châu Á tạp giao mà thành. Giống lợn này được nuôi chủ yếu tại các nước dọc theo Địa Trung Hải.

Trong đó lấy giống lợn lông xoăn La Mã và lợn ở bán đảo Ban Căng lai với lợn Trung Quốc là giống thành thục sớm, phẩm chất thịt ngon, mềm, ở đời sau cho tự giao và hình thành giống lợn lai cổ đại. Các giống lợn nhà nuôi hiện nay là do các giống lợn Cổ đại trước kia thông qua các phương pháp tạp giao cải lương khác nhau mà dần hình thành nên, (Trần Văn Phùng và cs, 2004) [37]. Ảnh hưởng của các điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tới việc hình thành giống lợn Trong quá trình thuần hoá lợn rừng, do điều kiện tự nhiên của các vùng khác nhau, điều kiện lịch sử và trình độ phát triển sản xuất không giống nhau dẫn đến việc hình thành các giống lợn khác nhau. Để giải quyết nhu cầu về thịt, con người đã thuần hóa lợn rừng thành lợn châu Á có đặc điểm dễ béo, sớm thành thục.

Ở Châu Âu, cũng do điều n 6 kiện tự nhiên đã hình thành nên các giống lợn nguyên thuỷ Châu Âu có đặc điểm như thành thục muộn, khả năng chịu đựng kham khổ cao. Nguyễn Thiện và cs, (2005) [54] cho biết khi đã được thuần hoá, lợn hoang đã có nhiều thay đổi. Điều trông thấy rõ rệt là thân hình bé, nên các loại lợn nhà nguyên thuỷ đều bé nhỏ. Ở Châu Âu, mãi đến cuối thời kỳ Trung Cổ, mới có các loại lợn to lớn, có những đặc điểm bên ngoài như tai rủ, qua quá trình thuần dưỡng về sau này do lai tạo có ý thức nên khối lượng lợn được cải thiện, đa dạng hơn về hình dáng và tăng về chiều dài, cao chân, mông phát triển.

Trong điều kiện của nền văn minh nông nghiệp lúa nước, các giống lợn ít được tác động chọn lọc, cải tạo nên tầm vóc nhỏ, năng suất thấp, ít biến đổi di truyền nên tính thích nghi hẹp và đầy đủ đặc tính của giống nguyên thủy hay giống quá độ. Trong điều kiện của nền kinh tế thị trường với sự phát triển nhanh của khoa học kỹ thuật thì giống lợn chịu nhiều tác động chọn lọc của con người nên có sự thay đổi lớn về tầm vóc, tốc độ sinh trưởng, khả năng cho thịt và hiệu quả chuyển hóa thức ăn cao. Nước ta trong quá trình giao lưu kinh tế thế giới ở các thời kỳ, giống lợn nuôi ở Việt Nam đã chịu khá nhiều tác động biến đổi. Vào những thập kỷ 20, nước ta đã nhập nhiều giống lợn cao sản.

- Tại miền Nam từ những năm 1950 đã tuần tự nhập các giống Berkshire, Yorkshire, Landrace white,. - Tại miền Bắc từ những năm 60 - 70 của thế kỷ trước nhập hàng loạt lợn Tân Kim, Tân Cương… từ Trung Quốc. Sau đó toàn quốc vào những năm 70 - 80 đã nhập các giống có tỷ lệ nạc cao như: Landrace, Yorkshire,… và vài chục năm nay nhập các dòng Hybrid, các tổ hợp lai siêu nạc từ các nước Đông Âu, Tây Âu, Mỹ… để phát triển lợn lai các loại. Các giống lợn cao sản thường được dùng để cho lai với các giống lợn địa phương như: Đại Bạch x Ỉ, Landrace x Móng Cái, Yorkshire x Ba Xuyên… hoặc để pha máu cho các loại dòng lợn cao sản khác.

Cơ sơ khoa học của việc nghiên cứu các đặc điểm ngoại hình và khả năng sản xuất của lợn 1. Đặc điểm di truyền các tính trạng Cũng như các loài gia súc khác đặc điểm di truyền các tính trạng chất lượng và số lượng trên lợn cũng tuân theo các quy luật di truyền của Mendel, màu sắc lông da như trắng, đen, vàng là những tính trạng chất lượng… còn tính trạng số lượng được thể hiện qua các chỉ tiêu như: Số con trên lứa, khả năng tăng trọng, phẩm chất thịt xẻ,… Đó là những tính trạng do nhiều đôi gen quy định và chịu sự tác động của ngoại cảnh với nhiều mức độ khác nhau, (Nguyễn Thiện và cs, 1998) [52]. Giá trị kiểu hình của 1 tính trạng được ký hiệu là P (Phenotype). Giá trị kiểu gen được ký hiệu là G (Genotype) và sai lệch môi trường được ký hiệu bằng E (Environment).

Quan hệ này được biểu thị bằng công thức: P = G + E. Giá trị kiểu gen (G) của giá trị số lượng do nhiều gen có hiệu ứng nhỏ (Minorgene) cấu tạo thành. Đó là các gen có hiệu ứng riêng biệt của từng gen thì rất nhỏ, nhưng tập hợp nhiều gen nhỏ sẽ ảnh hưởng rất rõ rệt tới tính trạng nghiên cứu, hiện tượng này gọi là hiện tượng đa gen (Polygen). Các minorgene này tác động lên tính trạng theo 3 phương thức: Cộng gộp, trội và át gen.

Vì vậy giá trị kiểu gen hoạt động thể hiện qua công thức: G=A+D+I Trong đó: G : Giá trị kiểu gen A : Giá trị cộng gộp D : Giá trị sai lệch trội I : Giá trị sai lệch tương tác A là thành phần quan trọng nhất của kiểu gen vì nó ổn định, có thể xác định được và di truyền cho đời sau. Hai thành phần D và I cũng có vai trò n 8 quan trọng vì đó là giá trị giống đặc biệt và chỉ xác định được thông qua con đường thực nghiệm. Lasley, (1974) [27] cho biết những tính trạng có hệ số di truyền (h2) từ 0,12 - 0,30 là những tính trạng có hệ số di truyền thấp. Những tính trạng có hệ số di truyền bằng 0,4 - 0,5 là những tính trạng có hệ số di truyền trung bình.

Những tính trạng có hệ số di truyền bằng 0,5 trở lên là những tính trạng có hệ số di truyền cao và cho hệ quả chọn lọc cao. Những tính trạng cho hệ số di truyền thấp sẽ cho ưu thế lai cao. Từ những kết quả phân tích trên cho thấy, các tính trạng về năng suất ở lợn cũng như các vật nuôi khác là kết quả tác động giữa các yếu tố di truyền và các yếu tố môi trường. Yếu tố di truyền được thể hiện cao hay thấp phụ thuộc vào nhiều môi trường sống như: Khí hậu, dinh dưỡng, thức ăn.

Vì thế trong thực tiễn công tác giống, muốn vật nuôi đạt năng suất chất lượng cao thì ngoài việc thay đổi kiểu gen tạo ra những tổ hợp gen mới có năng suất chất lượng cao, cần phải chú ý đến việc cải tiến môi trường nuôi dưỡng, chăm sóc đối với con vật. Đặc điểm về cấu tạo hệ tiêu hoá và sinh lý tiêu hoá Theo Hoàng Toàn Thắng và Cao Văn, (2006) [45] cho biết dạ dày lợn là dạ dày trung gian giữa dạ dày đơn và dạ dày kép, bao gồm 5 phần như: dạ dày đơn vùng thực quản (nhỏ), vùng manh nang, vùng thượng vị, vùng thân vị và vùng hạ vị. Vùng thực quản không có tuyến, vùng manh nang và thượng vị có tuyến tiết ra dịch nhầy không có pepsin và HCl. Theo Nguyễn Thiện và cs, (1998) [52], ruột non của lợn dài gấp 14 lần chiều dài cơ thể gồm 3 phần: phần tá tràng, khổng tràng và hồi tràng.

Ruột già dài khoảng 4 - 5 m gồm 3 đoạn: manh tràng, kết tràng và trực tràng. n 9 Hệ tiêu hoá của lợn thay đổi khối lượng, kích thước và thể tích tuỳ theo giống, thức ăn, phương thức chăn nuôi. Lợn nuôi theo hướng mỡ, chăn thả, quảng canh ăn nhiều thức ăn thô thì bộ máy tiêu hoá to hơn, dài hơn so với lợn hướng nạc. Do đặc điểm cấu tạo tiêu hoá mà lợn có các đặc điểm tạp ăn, chịu đựng kham khổ và có khả năng lợi dụng thức ăn thô xanh cao, nhất là nơi các giống lợn ít được chon lọc.

Do ăn nhiều thức ăn thô xanh nên ruột già của lợn tồn tại hệ vi sinh vật có khả năng tiêu hoá một phần celluloza. Do đặc điểm của hoạt động thần kinh và thể dịch mà lợn có khả năng tiêu hoá thức ăn cao. Để sản xuất ra một khối lượng cơ thể, lợn chỉ sử dụng hết 4 - 6 kg thức ăn, trong khi đó bò phải ăn hết 8 - 12 kg và dê cừu phải ăn hết 6 - 10 kg. Dựa vào các đặc điểm sinh học của hệ tiêu hoá nói trên chúng ta có thể nghiên cứu phối hợp khẩu phần ăn cho phù hợp với hệ tiêu hoá của lợn, để nâng cao năng suất trong chăn nuôi lợn.

Đặc điểm sinh sản của lợn Sinh sản là hoạt động sinh lý cơ bản của động vật để duy trì nòi giống, là truyền đạt thông tin di truyền từ thế hệ này sang thế hệ kia thông qua các tế bào sinh dục là tinh trùng và trứng. Sự kết hợp giữa tinh trùng và trứng tạo thành hợp tử và phát triển thành phôi, thai và sinh ra một thế hệ mới. Quá trình hoạt động sinh sản của gia súc là do hệ thống thần kinh thể dịch của cơ thể điều khiển, chịu ảnh hưởng của các yếu tố di truyền và ngoại cảnh (thời tiết, khí hậu, thức ăn, dinh dưỡng. Trong chăn nuôi, lợn là loài gia súc có khả năng sinh sản cao và thành thục sớm, đẻ dễ dàng, ít gặp khó khăn trong khi đẻ.

Nhất là các giống lợn nội, con đực 30 ngày tuổi đã có phản xạ nhảy, 40 ngày tuổi đã có thể có tinh trùng non, 50 - 60 ngày tuổi cho phối thì con cái đã có thể có chửa. Lợn cái nội 3 - 4 tháng đã động dục và có hiện tượng rụng trứng, đối với con cái ngoại 5 - 6 tháng tuổi đã n 10 động dục. Lợn là loài gia súc đa thai như: Lợn Móng Cái đẻ 11 - 14 con/ lứa, lợn Ỉ đẻ 10 - 12 con/ lứa. Thời gian chửa đẻ của lợn ngắn từ 113 - 114 ngày (Nguyễn Thiện và cs, 1998) [52].

Tập tính sinh sản của lợn Trong tự nhiên lợn rừng sống theo bầy đàn, giao phối tự nhiên vào mùa sinh sản của lợn thường xảy ra các cuộc chiến tranh giành giật lợn cái giữa các con đực.