Đánh giá đặc điểm ngoại hình và sức sản xuất lợn địa tại huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn

Luận văn phân tích đặc điểm ngoại hình và năng suất sản xuất của lợn địa tại huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn, góp phần nâng cao chăn nuôi.

• Tác giả: Nông Viết Đạo
• Người hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Duy Hoan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Đánh Giá Đặc Điểm Ngoại Hình Và Sức Sản Xuất Của Lợn Địa Tại Huyện Chợ Đồn, Tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở về việc nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của lợn
• 1.1.1. Đặc điểm về di truyền của lợn
• 1.1.2. Tập tính của lợn
• 1.1.3. Đặc điểm về sự thích nghi của lợn
• 1.1.4. Đặc điểm ngoại hình, thể chất của lợn
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp nghiên cứu nội dung 1
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu nội dung 2
• 2.3.3. Phương pháp nghiên cứu nội dung 3
• 2.3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Biến động về số lượng và phân bố đàn lợn qua 4 năm (2014 - 2017) của huyện Chợ Đồn
• 3.2. Cơ cấu đàn lợn tại 6 xã điều tra của huyện Chợ Đồn
• 3.3. Một số đặc điểm ngoại hình của lợn địa phương
• 3.4. Khả năng sản xuất của lợn nái địa phương
• 3.5. Sinh lý sinh dục của lợn nái hậu bị
• 3.6. Một số chỉ tiêu sinh sản của lợn nái
• 3.7. Khả năng sinh trưởng của lợn con thí nghiệm
• 3.8. Sinh trưởng tương đối của lợn con thí nghiệm
• 3.9. Hiệu quả sử dụng thức ăn của chăn nuôi lợn nái sinh sản
• 3.10. Sinh trưởng và khả năng cho thịt của lợn
• 3.11. Sinh trưởng của lợn thí nghiệm thương phẩm
• 3.12. Khả năng sản xuất thịt của lợn thí nghiệm
• 3.13. Khả năng chuyển hóa thức ăn và hiệu quả kinh tế chăn nuôi lợn thí nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc điểm ngoại hình lợn địa

Đặc điểm ngoại hình của lợn địa tại huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn được đánh giá qua nhiều tiêu chí khác nhau như kích thước, hình dáng, màu sắc và các chỉ số sinh lý. Theo nghiên cứu, đặc điểm ngoại hình lợn địa thường có kích thước nhỏ hơn so với các giống lợn khác, với thân hình chắc chắn và khỏe mạnh. Màu sắc lông của chúng rất đa dạng, thường là màu đen, nâu hoặc hỗn hợp. Những đặc điểm này không chỉ phản ánh tình trạng sức khỏe mà còn ảnh hưởng đến khả năng sinh sản và phát triển. Các nghiên cứu trước đây cũng chỉ ra rằng, lợn địa có khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu và môi trường sống tại địa phương, điều này giúp chúng tồn tại và phát triển trong bối cảnh chăn nuôi hiện đại. Số liệu thu thập cho thấy, các chỉ số ngoại hình như chiều cao, cân nặng và số lượng con trong mỗi lứa đều có sự khác biệt đáng kể giữa các cá thể, điều này cho thấy sự đa dạng trong giống lợn địa tại khu vực này.

1.1. Hình dáng và kích thước

Hình dáng và kích thước của lợn địa là những yếu tố quan trọng trong việc đánh giá khả năng sản xuất. Theo kết quả nghiên cứu, chiều cao trung bình của lợn địa khoảng 60-70 cm, và cân nặng trung bình từ 80-100 kg. Những con lợn có kích thước lớn thường có khả năng sinh sản tốt hơn, với số lượng lợn con sinh ra cao hơn. Đặc biệt, sức sản xuất lợn địa được thể hiện qua khả năng sinh trưởng và phát triển. Những con lợn có hình dáng cân đối, khỏe mạnh thường có tỷ lệ sống sót cao hơn, điều này góp phần vào năng suất chăn nuôi. Việc nghiên cứu và đánh giá các chỉ số này không chỉ giúp xác định giá trị kinh tế của lợn địa mà còn tạo cơ sở để cải thiện chất lượng giống lợn trong tương lai.

II. Sức sản xuất của lợn địa

Sức sản xuất của lợn địa tại huyện Chợ Đồn được phân tích qua các chỉ tiêu như khả năng sinh sản, sinh trưởng và hiệu quả sử dụng thức ăn. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, lợn nái địa phương có khả năng sinh sản tốt với tỷ lệ đẻ từ 2 đến 2,4 lứa mỗi năm. Điều này cho thấy khả năng tái sản xuất của chúng rất cao, góp phần vào việc duy trì đàn lợn trong khu vực. Ngoài ra, khả năng sinh trưởng của lợn con cũng được đánh giá thông qua các chỉ số như tăng trọng và tỷ lệ sống sót. Kết quả cho thấy, lợn con có khả năng tăng trọng tốt, trung bình từ 500-700 gram/ngày, điều này cho thấy lợn địa có khả năng chuyển hóa thức ăn hiệu quả. Các yếu tố như chế độ dinh dưỡng và phương pháp chăn nuôi cũng ảnh hưởng lớn đến sức sản xuất lợn địa.

2.1. Khả năng sinh sản

Khả năng sinh sản của lợn địa là một trong những yếu tố quan trọng trong chăn nuôi lợn. Theo kết quả nghiên cứu, lợn nái địa phương có tỷ lệ sinh sản cao, với trung bình mỗi lứa có từ 6-10 con. Điều này không chỉ giúp tăng số lượng đàn mà còn đảm bảo nguồn cung thịt lợn cho thị trường. Thêm vào đó, lợn địa có khả năng nuôi con tốt, tỷ lệ sống sót của lợn con sau khi sinh đạt khoảng 80-90%. Những yếu tố như gen di truyền, chế độ dinh dưỡng và điều kiện chăm sóc đều ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của lợn. Việc cải thiện các yếu tố này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm từ lợn địa.

III. Giá trị và ứng dụng thực tiễn

Đánh giá đặc điểm ngoại hình và sức sản xuất lợn địa không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có giá trị thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm cơ sở cho các chính sách phát triển chăn nuôi lợn địa phương, nhằm bảo tồn nguồn gen và nâng cao thu nhập cho người dân. Việc phát triển giống lợn địa cũng giúp bảo tồn những đặc điểm quý giá của giống lợn bản địa, đồng thời cải thiện chất lượng thịt, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao. Chính quyền địa phương có thể áp dụng các kết quả nghiên cứu để xây dựng các chương trình hỗ trợ nông dân trong việc phát triển chăn nuôi, từ đó góp phần vào việc phát triển kinh tế xã hội của huyện Chợ Đồn.

3.1. Ứng dụng trong phát triển kinh tế

Kết quả nghiên cứu về sức sản xuất lợn địa có thể được ứng dụng trong việc xây dựng các chương trình phát triển kinh tế cho người dân địa phương. Việc cải thiện giống lợn địa không chỉ giúp tăng năng suất mà còn tạo ra sản phẩm thịt lợn chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu thị trường. Ngoài ra, việc phát triển chăn nuôi lợn địa cũng góp phần bảo tồn nguồn gen quý giá của giống lợn bản địa, từ đó duy trì đa dạng sinh học trong nông nghiệp. Các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương sẽ là yếu tố quan trọng giúp người dân nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi lợn giữ vai trò quan trọng trong nền nông nghiệp Việt Nam, đặc biệt tại các vùng miền núi như huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn. Theo số liệu thống kê, đàn lợn của huyện đã tăng từ 38.545 con năm 2014 lên khoảng 40.546 con năm 2016, phản ánh sự phát triển ổn định của ngành chăn nuôi địa phương. Lợn địa phương chiếm khoảng 31% tổng đàn, với các nhóm màu sắc lông đa dạng như đen tuyền, đen có điểm trắng và lang trắng đen, thể hiện sự phong phú về nguồn gen. Tuy nhiên, phương thức chăn nuôi truyền thống, chủ yếu là thả rông và thức ăn tự nhiên, còn hạn chế về năng suất và khả năng sinh trưởng.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá đặc điểm ngoại hình và sức sản xuất của lợn địa phương tại huyện Chợ Đồn trong giai đoạn từ tháng 8/2016 đến tháng 8/2017. Qua đó, đề tài hướng tới việc bảo tồn nguồn gen quý giá, đồng thời nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân miền núi. Nghiên cứu tập trung vào các chỉ tiêu sinh lý sinh sản của lợn nái, khả năng sinh trưởng của lợn con và chất lượng thịt lợn thịt, góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu khoa học phục vụ phát triển chăn nuôi bền vững.

Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ nằm ở việc bảo tồn đa dạng sinh học mà còn giúp cải thiện thu nhập cho người dân thông qua việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Kết quả nghiên cứu có thể làm cơ sở cho các chính sách phát triển giống và kỹ thuật chăn nuôi phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội của huyện Chợ Đồn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về di truyền học Mendel và sinh lý sinh sản của lợn. Theo đó, các tính trạng số lượng như số con trên lứa, khả năng tăng trọng và chất lượng thịt chịu ảnh hưởng bởi nhiều gen nhỏ (polygen) và môi trường nuôi dưỡng. Công thức tổng quát mô tả kiểu hình là $P = G + E$, trong đó $P$ là giá trị kiểu hình, $G$ là giá trị kiểu gen và $E$ là ảnh hưởng môi trường. Hệ số di truyền của các tính trạng sinh trưởng và sinh sản dao động từ thấp đến cao, ảnh hưởng đến hiệu quả chọn lọc và lai tạo.

Ngoài ra, các mô hình sinh trưởng tích lũy, sinh trưởng tuyệt đối và sinh trưởng tương đối được áp dụng để đánh giá khả năng phát triển của lợn con. Các chỉ tiêu về thân thịt như tỷ lệ móc hàm, tỷ lệ nạc, độ dày mỡ lưng và diện tích cơ thăn cũng được sử dụng để đánh giá chất lượng thịt. Lý thuyết về ảnh hưởng của các yếu tố ngoại cảnh như dinh dưỡng, tuổi giết mổ, mùa vụ và điều kiện chăn nuôi cũng được xem xét để giải thích sự biến thiên trong năng suất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn trong khoảng thời gian từ tháng 8/2016 đến tháng 8/2017. Đối tượng nghiên cứu gồm 60 con lợn nái địa phương và 30 con lợn thịt địa phương. Phương pháp chọn mẫu là chọn ngẫu nhiên các hộ gia đình có quy mô chăn nuôi từ 10-15 con lợn, đảm bảo đại diện cho điều kiện chăn nuôi truyền thống của địa phương.

Dữ liệu thu thập bao gồm số liệu thứ cấp từ Chi cục Thống kê huyện và số liệu sơ cấp qua quan sát, đo đạc trực tiếp các chỉ tiêu ngoại hình (dài thân, vòng ngực, cao vây, vòng ống), theo dõi sinh lý sinh sản (chu kỳ động dục, số con đẻ ra, tỷ lệ nuôi sống), sinh trưởng lợn con (khối lượng sơ sinh, 21 ngày, 56 ngày tuổi) và hiệu quả sử dụng thức ăn. Thức ăn cho lợn được phối trộn từ nguyên liệu địa phương như ngô, cám gạo, khô dầu đậu tương, bột cá và rau xanh.

Phân tích số liệu sử dụng phần mềm Excel 2003, áp dụng các công thức tính sinh trưởng tuyệt đối, sinh trưởng tương đối, tỷ lệ nuôi sống và tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng. Thời gian theo dõi sinh trưởng lợn thịt từ 2 đến 8 tháng tuổi, trong khi theo dõi sinh sản lợn nái kéo dài từ ngày đầu đến hết lứa đẻ thứ ba.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Biến động đàn lợn và cơ cấu giống: Đàn lợn huyện Chợ Đồn tăng từ 38.545 con năm 2014 lên 40.546 con năm 2016, trong đó lợn địa phương chiếm khoảng 31%. Cơ cấu đàn tại 6 xã điều tra cho thấy xã Xuân Lạc có số lượng lợn địa phương nhiều nhất với 1.735 con (60,46% tổng đàn xã), trong khi xã Bình Trung có số lượng thấp nhất với 119 con. Tỷ lệ lợn nái sinh sản chiếm trung bình 16,73% tổng đàn lợn địa phương.

2. Đặc điểm ngoại hình: Lợn địa phương có 3 nhóm màu sắc chính: đen tuyền (38% nái, 56,67% lợn thịt), đen có điểm trắng (62% nái, 16,67% lợn thịt), và lang trắng đen (0% nái, 26,66% lợn thịt). Kích thước các chiều đo của lợn thịt lớn hơn lợn nái, với chiều dài thân trung bình 82,7 cm so với 74,23 cm, vòng ngực 72,77 cm so với 62,88 cm.

3. Khả năng sinh sản của lợn nái: Thời gian động dục trung bình khoảng 3-4 ngày, số con đẻ ra/lứa dao động từ 7 đến 11 con, tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa đạt khoảng 85%. Thời gian mang thai ổn định khoảng 114 ngày. Các chỉ tiêu sinh sản này phù hợp với các giống lợn nội địa khác tại miền núi phía Bắc.

4. Khả năng sinh trưởng của lợn con: Lợn con có tốc độ sinh trưởng tuyệt đối trung bình khoảng 300-400 g/con/ngày trong giai đoạn từ 2 đến 8 tháng tuổi. Tỷ lệ nuôi sống của lợn thí nghiệm đạt trên 90%. Tiêu tốn thức ăn trung bình khoảng 3,5 kg thức ăn/kg tăng khối lượng, chi phí thức ăn/kg tăng khối lượng dao động theo giá nguyên liệu địa phương.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy lợn địa phương huyện Chợ Đồn giữ được nhiều đặc điểm ưu việt như khả năng thích nghi cao, sức đề kháng tốt và chất lượng thịt thơm ngon, phù hợp với điều kiện chăn nuôi truyền thống. Sự tăng trưởng đàn lợn địa phương phản ánh nhu cầu thị trường về sản phẩm thịt sạch, đặc sản vùng miền. Tuy nhiên, phương thức chăn nuôi thả rông và thức ăn tự nhiên còn hạn chế năng suất sinh trưởng và sinh sản.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, các chỉ tiêu sinh sản và sinh trưởng của lợn địa phương huyện Chợ Đồn tương đương hoặc cao hơn một số giống lợn nội địa khác như lợn Táp Ná, lợn Mường Khương. Điều này khẳng định tiềm năng phát triển và bảo tồn nguồn gen quý giá của lợn địa phương. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ sinh trưởng tích lũy và bảng so sánh tỷ lệ sinh sản giữa các giống để minh họa rõ nét hơn.

Việc cải tiến kỹ thuật chăn nuôi, nâng cao chất lượng thức ăn và quản lý đực giống chuyên biệt sẽ góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế. Đồng thời, bảo tồn và phát triển lợn địa phương cũng giúp duy trì đa dạng sinh học và bản sắc văn hóa nông thôn miền núi.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng chương trình bảo tồn và phát triển giống lợn địa phương: Tổ chức các cơ sở nhân giống tập trung, áp dụng kỹ thuật chọn lọc để duy trì tính thuần chủng và nâng cao năng suất sinh sản. Thời gian thực hiện trong 3-5 năm, chủ thể là các cơ quan nông nghiệp địa phương phối hợp với trường đại học.

2. Cải tiến kỹ thuật chăn nuôi: Hướng dẫn người dân áp dụng phương pháp nuôi nhốt kết hợp thả rông, cải thiện chuồng trại và vệ sinh môi trường để giảm thiểu bệnh tật, tăng tỷ lệ nuôi sống. Mục tiêu giảm tỷ lệ chết lợn con xuống dưới 10% trong vòng 2 năm.

3. Nâng cao chất lượng thức ăn: Khuyến khích sử dụng thức ăn phối trộn có giá trị dinh dưỡng cao từ nguyên liệu địa phương, bổ sung khoáng, vitamin và protein phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng. Giảm tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng xuống dưới 3,5 kg trong 2 năm tới.

4. Quản lý đực giống chuyên biệt: Khuyến khích nuôi đực giống riêng biệt, áp dụng kỹ thuật nhân giống có chọn lọc để nâng cao tỷ lệ thụ thai và chất lượng đàn con. Thời gian thực hiện 1-2 năm, chủ thể là các hộ chăn nuôi lớn và trung tâm giống.

5. Tuyên truyền và đào tạo: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật chăn nuôi, quản lý đàn và bảo tồn nguồn gen cho người dân, đặc biệt là các hộ dân tộc thiểu số. Mục tiêu nâng cao nhận thức và kỹ năng chăn nuôi trong vòng 1 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi tại các vùng miền núi: Nghiên cứu cung cấp thông tin chi tiết về đặc điểm sinh học và kỹ thuật chăn nuôi lợn địa phương, giúp họ nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo tồn nguồn gen quý.

2. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Cơ sở dữ liệu và phân tích trong luận văn hỗ trợ xây dựng các chương trình phát triển giống vật nuôi bản địa, chính sách hỗ trợ kỹ thuật và tài chính phù hợp.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành chăn nuôi: Tài liệu tham khảo khoa học về di truyền, sinh lý sinh sản và sinh trưởng của lợn địa phương, đồng thời cung cấp phương pháp nghiên cứu thực tiễn.

4. Doanh nghiệp chế biến và kinh doanh thịt lợn: Hiểu rõ đặc điểm chất lượng thịt lợn địa phương để phát triển sản phẩm đặc sản, nâng cao giá trị kinh tế và đáp ứng nhu cầu thị trường về thực phẩm an toàn, chất lượng.

Câu hỏi thường gặp

1. Lợn địa phương có ưu điểm gì so với lợn ngoại?
   Lợn địa phương có khả năng thích nghi cao với điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, sức đề kháng tốt, chất lượng thịt thơm ngon và phù hợp với tập quán chăn nuôi truyền thống, trong khi lợn ngoại thường có năng suất cao hơn nhưng cần điều kiện chăm sóc tốt hơn.

2. Phương pháp nuôi lợn địa phương hiệu quả nhất là gì?
   Kết hợp nuôi nhốt và thả rông, cải thiện chuồng trại, cung cấp thức ăn phối trộn giàu dinh dưỡng và quản lý đực giống chuyên biệt giúp nâng cao năng suất và giảm thiểu rủi ro bệnh tật.

3. Tỷ lệ sinh sản trung bình của lợn nái địa phương là bao nhiêu?
   Lợn nái địa phương tại huyện Chợ Đồn có số con đẻ ra/lứa từ 7 đến 11 con, tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa đạt khoảng 85%, phù hợp với các giống lợn nội địa khác ở miền núi phía Bắc.

4. Làm thế nào để bảo tồn nguồn gen lợn địa phương?
   Bảo tồn thông qua việc duy trì đàn thuần chủng, áp dụng kỹ thuật chọn lọc, xây dựng cơ sở nhân giống tập trung và nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của giống bản địa.

5. Chi phí thức ăn ảnh hưởng thế nào đến hiệu quả chăn nuôi?
   Chi phí thức ăn chiếm phần lớn trong tổng chi phí chăn nuôi. Việc sử dụng thức ăn phối trộn hợp lý, tận dụng nguyên liệu địa phương giúp giảm tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng và nâng cao lợi nhuận.

Kết luận

• Đàn lợn địa phương huyện Chợ Đồn phát triển ổn định, chiếm khoảng 31% tổng đàn, với đa dạng màu sắc và đặc điểm ngoại hình phù hợp điều kiện miền núi.
• Lợn địa phương có khả năng sinh sản và sinh trưởng tương đối tốt, phù hợp với phương thức chăn nuôi truyền thống nhưng còn nhiều hạn chế về năng suất.
• Phương pháp nghiên cứu kết hợp điều tra thực địa, đo đạc chỉ tiêu sinh học và phân tích số liệu cho kết quả tin cậy, làm cơ sở khoa học cho phát triển giống.
• Cần triển khai các giải pháp bảo tồn, cải tiến kỹ thuật chăn nuôi và nâng cao chất lượng thức ăn để phát huy tiềm năng lợn địa phương.
• Đề tài mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về lai tạo giống và ứng dụng công nghệ sinh học trong phát triển chăn nuôi lợn miền núi.

Hành động tiếp theo là triển khai các đề xuất kỹ thuật và chính sách bảo tồn, đồng thời mở rộng nghiên cứu để nâng cao giá trị kinh tế và bảo vệ đa dạng sinh học vật nuôi bản địa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở về việc nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của lợn 1. Đặc điểm về di truyền của lợn Cũng như các loài gia súc khác, đặc điểm di truyền các tính trạng chất lượng và số lượng trên lợn cũng tuân theo các quy luật di truyền của Mendel. Màu sắc lông da như trắng, đen, vàng… là những tính trạng chất lượng do một đôi gen quy định, không thay đổi qua các thế hệ.

Còn các tính trạng: Số con trên lứa, khả năng tăng trọng, phẩm chất thịt xẻ, chất lượng thân thịt… là những tính trạng số lượng, do nhiều đôi gen quy định và chịu sự tác động của ngoại cảnh với nhiều mức độ khác nhau (Nguyễn Văn Thiện và cs, 2005) [39]. Các tính trạng số lượng và chất lượng đều chịu sự tác động giữa kiểu di truyền và môi trường. Kiểu di truyền hay kiểu gen là sự có mặt và hoạt động của từng gen riêng rẽ để ảnh hưởng đến sự hình thành của tính trạng hoặc là sự tổng hợp, sự tác động tương hỗ giữa các gen trong quá trình phát triển cá thể, thể hiện như một thể thống nhất, toàn vẹn, điều hoà toàn bộ đời sống của con vật. Kiểu di truyền là kết quả của quá trình tiến hoá lâu dài thông qua sự chọn lọc tự nhiên.

Kiểu hình là toàn bộ tính trạng của cá thể, hình thành biểu hiện gắn với kiểu di truyền, nhưng có thể quan sát, phân tích được và chịu ảnh hưởng thay đổi của các yếu tố môi trường, (Trần Đình Miên, Nguyễn Văn Thiện và cs, 1995) [27]. Cũng theo tác giả trên cho biết: Sự phân chia đầu tiên của giá trị kiểu hình là sự phân chia nó thành các phần có thể bị ảnh hưởng của kiểu gen và môi trường. Kiểu gen là một tập hợp đặc biệt của các gen có được của một cá thể và môi trường là tất cả các yếu tố không di truyền (non - genetic). Các giá trị có liên hệ với kiểu di truyền và môi trường là giá trị kiểu gen và sai lệch môi trường.

Kiểu di truyền quy định một giá trị nào đó của cá thể và môi trường gây ra một sự sai lệch từ giá trị này theo hướng này hoặc hướng khác. Quan hệ này được biểu thị bằng công thức: P=G+E 5 P là giá trị kiểu hình của 1 tính trạng (phenotype); G là giá trị kiểu gen (genotype) và E là giá trị ngoại cảnh hay gọi là sai lệch môi trường (environment). Giá trị kiểu gen (G) của giá trị số lượng do nhiều gen có hiệu ứng nhỏ (minorgene) cấu tạo thành. Đó là các gen có hiệu ứng riêng biệt của từng gen thì rất nhỏ, nhưng tập hợp nhiều gen nhỏ sẽ ảnh hưởng rất rõ rệt tới tính trạng nghiên cứu, hiện tượng này gọi là hiện tượng đa gen (polygen).

Các minorgene này tác động lên tính trạng theo 3 phương thức: Cộng gộp, trội và át gen. Vì vậy giá trị kiểu gen hoạt động thể hiện qua công thức: G=A+D+I Trong đó: G : Giá trị kiểu gen A : Giá trị cộng gộp D : Giá trị sai lệch trội I : Giá trị sai lệch tương tác A là thành phần quan trọng nhất của kiểu gen vì nó ổn định, có thể xác định được và di truyền cho đời sau. Hai thành phần D và I cũng có vai trò quan trọng vì đó là giá trị giống đặc biệt và chỉ xác định được thông qua con đường thực nghiệm. F, 1974 (dẫn theo Trần Văn Tường và Nguyễn Quang Tuyên, 2 2000) [15], những tính trạng có hệ số di truyền (h ) từ 0,12 - 0,30 là những tính trạng có hệ số di truyền thấp.

Những tính trạng có hệ số di truyền bằng 0,4 - 0,5 là những tính trạng có hệ số di truyền trung bình. Những tính trạng có hệ số di truyền bằng 0,5 trở lên là những tính trạng có hệ số di truyền cao và cho hệ quả chọn lọc cao. Những tính trạng cho hệ số di truyền thấp sẽ cho ưu thế lai cao. Ngày nay, người ta thu được những bằng chứng cho thấy tác động bổ sung một mình của gen không liên quan chặt chẽ với sự di truyền các tính trạng số lượng, mà các kiểu tác động khác của gen như siêu trội, trội và át gen cũng rất quan trọng, hơn nữa điều kiện ngoại cảnh là một nguyên nhân quan trọng của sự biến thiên ở hầu hết các tính 6 trạng.

Việc xác định ảnh hưởng của các nhân tố ngoại cảnh tới các tính trạng kinh tế ở gia súc sẽ rất có ích trong việc đưa ra những biện pháp lai giống và chọn lọc có hiệu quả nhất (Lasley. Trong chăn nuôi lợn, tính trạng số lượng quyết định đến các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật, các tính trạng về năng suất ở lợn cũng như các vật nuôi khác là kết quả tác động giữa các yếu tố di truyền và các yếu tố môi trường. Yếu tố di truyền được thể hiện cao hay thấp phụ thuộc vào nhiều môi trường sống như: Khí hậu, dinh dưỡng, thức ăn. Hai cá thể giống nhau về kiểu gen nhưng có thể khác nhau về kiểu hình nếu được nuôi trong hai môi trường khác nhau.

Một cá thể có năng lực di truyền yếu nếu được nuôi trong môi trường thuận lợi hơn dễ được xếp hạng cao hơn cá thể khác có năng lực di truyền cao nhưng được nuôi trong môi trường kém (Nguyễn Thiện, Trần Đình Miên và cs, 2005) [39]. Vì thế, trong thực tiễn công tác giống, muốn vật nuôi đạt năng suất chất lượng cao thì ngoài việc thay đổi kiểu gen tạo ra những tổ hợp gen mới có năng suất chất lượng cao, cần phải chú ý đến việc cải tiến môi trường nuôi dưỡng, chăm sóc đối với con vật. Tập tính của lợn Theo Vũ Đình Tôn và Trần Thị Thuận, 2005 [42], trong tự nhiên lợn có tập tính sống theo bầy đàn. Tuy nhiên, con đực có thể tách đàn đi riêng một mình, nó đủ sức tự vệ, không cần sự che chở của con khác.

Tập tính phòng vệ và đấu tranh sinh tồn của lợn: Lợn đực nhà nuôi riêng, khi hai con gặp nhau, lông gáy dựng đứng, hai hàm răng va vào nhau phát ra tiếng kêu kịch, kịch đe doạ lẫn nhau, bọt mép sùi ra hai bên mũi, lợn đực xông lên nhằm đe doạ nhau; trong giao phối tự nhiên vào mùa sinh sản của lợn thường xảy ra các cuộc chiến tranh dành lợn cái giữa các con đực. Lợn có tính tò mò cao và rất hiếu động; lợn nhà được tập luyện cho ăn với hiệu lệnh, đúng giờ ăn, ỉa, đái, nằm ngủ đúng chỗ quy định. Khi sợ hãi, lợn thường kêu rít, cơ bắp run, chụm vào nhau ở một góc chuồng, lợn thích ngủ nơi tối. Lợn có một số tập tính hoạt động thông thường như đi lại, đứng và ngủ trong thời gian nằm.

Một số tập tính đặc thù của lợn: - Hoạt động bú sữa của lợn: Khi cho con bú, con mẹ nằm nghiêng, thẳng, hai hàng vú lộ rõ. Đàn con bú mỗi con một vú, tranh thủ mút liên tục mỗi con 9 - 10 giây, con mẹ phát tiếng kêu “Ịt, ịt…” liên tục đều đặn trong khi tiết sữa cho con bú. Lợn con mới sinh ra có thể đứng ngay được và có thể tự tìm vú mẹ để bú, lợn mẹ vừa đẻ vừa cho con bú. Trong chăn nuôi lợn nái xem xét hoạt động này để đánh giá một phần khả năng tiết s ữa của lợn mẹ, sức khoẻ và chất lượng đàn con.

Nếu thời gian thúc vú nhiều mà mút sữa ít, chứng tỏ khả năng sản xuất sữa của lợn mẹ hạn chế. - Hoạt động phối giống của lợn đực: Con đực còn có hoạt động nhảy cái, có bản năng phát hiện được con cái động dục, nó tìm cách tiếp cận, nếu con cái tiếp nhận thì lợn đực sẽ tiến hành giao phối. - Hoạt động của lợn nái đẻ: Lợn nái chuẩn bị đẻ có biểu hiện tìm ổ, cào phá. Biết được hoạt động của lợn nái đẻ người chăn nuôi lợn có thể quan sát theo dõi lợn sinh sản tốt hơn, phát hiện tình trạng bệnh lý trong quá trình đẻ của lợn để có can thiệp kịp thời (Vũ Đình Tôn và Trần Thị Thuận, 2005) [42].

Tập tính của lợn thể hiện ra hàng ngày, trong quá trình chăn nuôi chúng ta theo dõi và phát hiện ra tập tính của lợn, để có phương pháp chăm sóc cũng như quy trình chăn nuôi hợp lý, huấn luyện lợn theo phản xạ có điều kiện, làm cho khả năng thích nghi của lợn trong điều kiện chăn nuôi tập trung trở nên phong phú hơn, lợn có thể phát huy hết tiềm năng của nó. Đặc điểm về sự thích nghi của lợn Khả năng thích nghi của lợn là khả năng thích ứng với sự thay đổi môi trường sống, từ môi trường cũ sang môi trường sống mới con lợn vẫn sinh tồn phát triển, giữ vững được các tính năng sản xuất và di truyền các đặc điểm này cho đời sau. Lợn có khả năng thích nghi cao với các điều kiện khí hậu khác nhau, do đó địa bàn phân bố của chúng tương đối rộng rãi trên thế giới. Khả năng thích nghi của lợn còn thể hiện ở khả năng duy trì được các đặc điểm về sinh trưởng phát triển, tính năng sản xuất và di truyền các đặc điểm tốt này cho đời sau.

Khi di chuyển từ vùng ôn đới sang nhiệt đới và ngược lại, lợn vẫn giữ được các đặc điểm của giống. 8 Trong thực tiễn sản xuất, người ta lợi dụng đặc điểm này để tập cho lợn có phản xạ có điều kiện thuận lợi như: tập cho lợn có phản xạ bài tiết phân, nước tiểu đúng nơi quy định, tập cho lợn ăn đúng chỗ, đúng giờ, huấn luyện đực giống nhảy giá để khai thác tinh trong truyền giống nhân tạo (Trần Văn Phùng và cs, 2004) [31]. Đặc điểm ngoại hình, thể chất của lợn Theo Trần Đình Miên và cs (1997) [28], thông qua việc đánh giá ngoại hình và thể chất của gia súc, có thể chọn làm con giống, cũng như để nuôi thịt và xác định giá trị của con vật. Hơn nữa, có những tính trạng không thể tiến hành cân đo hoặc phân tích bằng phương pháp hoá lý sinh, cho nên, càng phải đánh giá qua ngoại hình, thể chất.

Ngoại hình là hình dáng bên ngoài có liên quan đến thể chất, sức khoẻ, hoạt động của các bộ phận bên trong cơ thể cũng như khả năng sản xuất của gia súc và là hình dạng đặc trưng của một phẩm giống. Thể chất liên quan chặt chẽ với sức khoẻ, con vật có thể chất tốt thì suốt đời khoẻ mạnh, nhanh, có sức sản xuất cao, dù điều kiện ngoại cảnh có thay đổi khá nhiều.