Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm và khả năng sản xuất của lợn đen địa phương nuôi tại huyện lạc sơn tỉnh hòa bình

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu đặc điểm và khả năng sản xuất của lợn đen địa phương nuôi tại huyện lạc sơn tỉnh hòa bình, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Phạm Rạng Đông
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Huê Viên
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm và khả năng sản xuất của lợn đen địa phương nuôi tại huyện Lạc Sơn tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Đặc điểm và tình hình chăn nuôi lợn đen địa phương tại Lạc Sơn Hòa Bình

Nghiên cứu tập trung vào lợn đen địa phương tại Lạc Sơn, Hòa Bình, một giống vật nuôi truyền thống có giá trị kinh tế và văn hóa cao. Lợn đen địa phương được nuôi chủ yếu theo phương thức chăn thả tự nhiên, phù hợp với điều kiện sinh thái và kinh tế của địa phương. Số lượng đàn lợn tại ba xã Ngọc Lâu, Ngọc Sơn và Tự Do được điều tra, cho thấy cơ cấu đàn lợn chủ yếu phục vụ mục đích thịt và sinh sản. Phương thức chăn nuôi truyền thống kết hợp với sử dụng thức ăn tự nhiên như rau, củ, quả và phụ phẩm nông nghiệp. Chăn nuôi lợn đen tại đây mang tính bền vững, góp phần bảo tồn nguồn gen quý và phát triển kinh tế nông thôn.

1.1. Số lượng và cơ cấu đàn lợn đen

Theo số liệu từ Chi cục Thống kê Huyện Lạc Sơn, năm 2016, tổng đàn lợn tại ba xã Ngọc Lâu, Ngọc Sơn và Tự Do là 433.227 con, trong đó lợn đen địa phương chiếm tỷ lệ đáng kể. Cơ cấu đàn lợn được phân chia theo mục đích chăn nuôi: 60% phục vụ sản xuất thịt, 30% cho sinh sản và 10% dùng để lai tạo giống. Số lượng lợn đen tập trung chủ yếu ở các hộ gia đình nhỏ, với quy mô trung bình 2-3 con/hộ. Điều này phản ánh tính chất chăn nuôi nhỏ lẻ, truyền thống của địa phương.

1.2. Phương thức chăn nuôi và thức ăn

Phương thức chăn nuôi lợn đen địa phương chủ yếu là chăn thả tự nhiên, kết hợp với nuôi nhốt trong chuồng trại đơn giản. Thức ăn chính bao gồm rau, cỏ, ngô, sắn và các phụ phẩm nông nghiệp. Việc sử dụng thức ăn tự nhiên không chỉ giảm chi phí chăn nuôi mà còn đảm bảo chất lượng thịt lợn. Kỹ thuật chăn nuôi truyền thống được áp dụng, với sự chú trọng vào vệ sinh chuồng trại và phòng bệnh định kỳ. Điều này giúp duy trì sức khỏe đàn lợn và hạn chế dịch bệnh.

II. Đặc điểm ngoại hình và sinh lý của lợn đen địa phương

Nghiên cứu đã mô tả chi tiết đặc điểm ngoại hình của lợn đen địa phương, bao gồm kích thước, màu sắc lông và hình dáng cơ thể. Lợn đen có thân hình nhỏ gọn, lông đen bóng, da dày và chắc khỏe. Đặc biệt, lợn đen có khả năng thích nghi cao với điều kiện khí hậu và địa hình miền núi. Đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn đen cũng được phân tích, cho thấy khả năng sinh sản tốt với số con trung bình mỗi lứa từ 8-10 con. Thời gian mang thai khoảng 114 ngày, tương đương với các giống lợn khác.

2.1. Đặc điểm ngoại hình

Lợn đen địa phương có thân hình nhỏ gọn, chiều dài thân trung bình từ 90-100 cm, chiều cao vai khoảng 50-60 cm. Lông đen bóng, da dày và chắc khỏe, giúp lợn thích nghi tốt với điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Đầu nhỏ, mõm ngắn, tai cụp và chân thấp là những đặc điểm nổi bật của giống lợn này. Những đặc điểm này không chỉ phản ánh sự thích nghi với môi trường sống mà còn là yếu tố quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển giống.

2.2. Đặc điểm sinh lý sinh dục

Lợn đen địa phương có khả năng sinh sản tốt, với tuổi động dục lần đầu từ 4-5 tháng tuổi. Số con trung bình mỗi lứa đạt từ 8-10 con, tỷ lệ nuôi sống cao. Thời gian mang thai khoảng 114 ngày, tương đương với các giống lợn khác. Khả năng sinh sản ổn định và chất lượng con giống tốt là những yếu tố quan trọng giúp lợn đen địa phương trở thành giống vật nuôi có giá trị kinh tế cao tại Lạc Sơn, Hòa Bình.

III. Khả năng sinh trưởng và sản xuất của lợn đen địa phương

Nghiên cứu đánh giá khả năng sinh trưởng của lợn đen địa phương qua các giai đoạn tuổi, cho thấy tốc độ tăng trọng trung bình đạt 300-400 g/ngày. Khối lượng lợn đạt 50-60 kg sau 6 tháng nuôi. Năng suất chăn nuôi được đánh giá qua các chỉ tiêu như tỷ lệ thịt xẻ, chất lượng thịt và hiệu quả kinh tế. Thịt lợn đen có hàm lượng protein cao, ít mỡ, được ưa chuộng trên thị trường. Kết quả nghiên cứu cho thấy tiềm năng lớn trong việc phát triển chăn nuôi lợn đen theo hướng bền vững và hiệu quả kinh tế cao.

3.1. Khả năng sinh trưởng

Lợn đen địa phương có tốc độ sinh trưởng trung bình đạt 300-400 g/ngày, với khối lượng đạt 50-60 kg sau 6 tháng nuôi. Sinh trưởng tích lũy qua các tháng tuổi cho thấy sự phát triển ổn định, phù hợp với điều kiện chăn nuôi truyền thống. Sinh trưởng tuyệt đối và sinh trưởng tương đối được phân tích chi tiết, phản ánh khả năng thích nghi và hiệu quả chăn nuôi của giống lợn này.

3.2. Chất lượng thịt và hiệu quả kinh tế

Thịt lợn đen địa phương có hàm lượng protein cao, ít mỡ, được đánh giá là thơm ngon và giàu dinh dưỡng. Kết quả mổ khảo sát thân thịt cho thấy tỷ lệ thịt xẻ đạt 70-75%, với hàm lượng axit amin thiết yếu cao. Hiệu quả kinh tế của việc nuôi lợn đen được đánh giá qua lợi nhuận thu được từ việc bán thịt và con giống. Đây là cơ sở quan trọng để phát triển chăn nuôi lợn đen theo hướng bền vững và hiệu quả kinh tế cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Các điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội hình thành giống lợn 1. Nguồn gốc các giống lợn nhà Giống lợn nhà hiện nay là do lợn rừng tiến hoá mà thành và bắt nguồn từ hai nhóm lợn rừng hoang dại.

Đó là lợn rừng Châu Âu (Sus serofaferus) và lợn rừng Châu Á (Sus orientalis, Sus cristatus, Sus vittatus) được con người thuần hoá trong thời gian dài mà thành. Căn cứ vào hình dáng của tai, người ta chia cả hai nhóm lợn nguyên thuỷ Châu Âu và Châu Á thành hai loại: Lợn tai dài và lợn tai ngắn. Giống lợn lai cổ đại là do giống lợn nguyên thuỷ Châu Âu và nguyên thuỷ Châu Á tạp giao mà thành. Giống lợn này được nuôi chủ yếu tại các nước dọc theo Địa Trung Hải.

Trong đó lấy giống lợn lông xoăn La Mã và lợn ở bán đảo Ban Căng lai với lợn Trung Quốc là giống thành thục sớm, phẩm chất thịt ngon, mềm, ở đời sau cho tự giao và hình thành giống lợn lai cổ đại. Các giống lợn nhà nuôi hiện nay là do các giống lợn Cổ đại trước kia thông qua các phương pháp tạp giao cải lương khác nhau mà dần hình thành nên, (Trần Văn Phùng và cs, 2004) [37]. Ảnh hưởng của các điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tới việc hình thành giống lợn Trong quá trình thuần hoá lợn rừng, do điều kiện tự nhiên của các vùng khác nhau, điều kiện lịch sử và trình độ phát triển sản xuất không giống nhau dẫn đến việc hình thành các giống lợn khác nhau. Để giải quyết nhu cầu về thịt, con người đã cải thiện các điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng và tạo nên giống lợn nguyên thuỷ Châu Á từ lợn rừng Châu Á có đặc điểm dễ béo, sớm thành thục.

Ở Châu Âu, cũng do điều kiện tự nhiên đã hình thành nên các giống lợn nguyên thuỷ Châu Âu có đặc điểm như thành thục muộn, khả năng chịu đựng kham khổ cao. 5 Nguyễn Thiện và cs, (2005) [53] cho biết khi đã được thuần hoá, lợn hoang đã có nhiều thay đổi. Điều trông thấy rõ rệt là thân hình bé, nên các loại lợn nhà nguyên thuỷ đều bé nhỏ. Ở Châu Âu, mãi đến cuối thời kỳ Trung Cổ, mới có các loại lợn to lớn, có những đặc điểm bên ngoài như tai rủ, qua quá trình thuần dưỡng về sau này do lai tạo có ý thức nên khối lượng lợn được cải thiện, đa dạng hơn về hình dáng và tăng về chiều dài, cao chân, mông phát triển.

Vào những thập kỷ 20, nước ta đã nhập nhiều giống lợn cao sản. - Tại miền Nam từ những năm 1950 đã tuần tự nhập các giống Berkshire, Yorkshire, Large white, Landrace… - Tại miền Bắc từ những năm 60 - 70 của thế kỷ trước nhập hàng loạt lợn Tân Kim, Tân Cương… từ Trung Quốc. Cơ sở khoa học của việc nghiên cứu các đặc điểm ngoại hình và khả năng sản xuất của lợn 1. Đặc điểm di truyền các tính trạng Cũng như các loài gia súc khác đặc điểm di truyền các tính trạng chất lượng và số lượng trên lợn cũng tuân theo các quy luật di truyền của Mendel, màu sắc lông da như trắng, đen, vàng là những tính trạng chất lượng… còn tính trạng số lượng được thể hiện qua các chỉ tiêu như: Số con trên lứa, khả năng tăng trọng, phẩm chất thịt xẻ,… Đó là những tính trạng do nhiều đôi gen quy định và chịu sự tác động của ngoại cảnh với nhiều mức độ khác nhau, (Nguyễn Thiện và cs, 1998) [51].

Giá trị kiểu hình của 1 tính trạng được ký hiệu là P (Phenotype). Giá trị kiểu gen được ký hiệu là G (Genotype) và sai lệch môi trường được ký hiệu bằng E (Environment). Quan hệ này được biểu thị bằng công thức: P = G + E. Giá trị kiểu gen (G) của giá trị số lượng do nhiều gen có hiệu ứng nhỏ (Minorgene) cấu tạo thành.

Đó là các gen có hiệu ứng riêng biệt của từng gen thì rất nhỏ, nhưng tập hợp nhiều gen nhỏ sẽ ảnh hưởng rất rõ rệt tới tính trạng nghiên cứu, hiện tượng này gọi là hiện tượng đa gen (Polygen). Các minorgene này tác động lên tính trạng theo 3 phương thức: Cộng gộp, trội và át gen. Vì vậy giá trị kiểu gen hoạt động thể hiện qua công thức: 6 G=A+D+I Trong đó: G : Giá trị kiểu gen A : Giá trị cộng gộp D : Giá trị sai lệch trội I : Giá trị sai lệch tương tác A là thành phần quan trọng nhất của kiểu gen vì nó ổn định, có thể xác định được và di truyền cho đời sau. Hai thành phần D và I cũng có vai trò quan trọng vì đó là giá trị giống đặc biệt và chỉ xác định được thông qua con đường thực nghiệm.

Lasley, (1974) [27] cho biết những tính trạng có hệ số di truyền (h2) từ 0,12 - 0,30 là những tính trạng có hệ số di truyền thấp. Những tính trạng có hệ số di truyền bằng 0,4 - 0,5 là những tính trạng có hệ số di truyền trung bình. Những tính trạng có hệ số di truyền bằng 0,5 trở lên là những tính trạng có hệ số di truyền cao và cho hệ quả chọn lọc cao. Những tính trạng cho hệ số di truyền thấp sẽ cho ưu thế lai cao.

Đặc điểm về cấu tạo hệ tiêu hoá và sinh lý tiêu hoá Theo Hoàng Toàn Thắng và cs, (2006) [44] cho biết dạ dày lợn là dạ dày trung gian giữa dạ dày đơn và dạ dày kép, bao gồm 5 phần như: dạ dày đơn vùng thực quản (nhỏ), vùng manh nang, vùng thượng vị, vùng thân vị và vùng hạ vị. Vùng thực quản không có tuyến, vùng manh nang và thượng vị có tuyến tiết ra dịch nhầy không có pepsin và HCl. Theo Nguyễn Thiện và cs, (1998) [51], ruột non của lợn dài gấp 14 lần chiều dài cơ thể gồm 3 phần: phần tá tràng, khổng tràng và hồi tràng. Ruột già dài khoảng 4 - 5 m gồm 3 đoạn: manh tràng, kết tràng và trực tràng.

Đặc điểm của hoạt động thần kinh và thể dịch mà lợn có khả năng tiêu hoá thức ăn cao. Để sản xuất ra 1kg khối lượng cơ thể, lợn chỉ sử dụng hết 4 - 6 kg thức ăn, trong khi đó bò phải ăn hết 8 - 12 kg và dê cừu phải ăn hết 6 - 10 kg. 7 Dựa vào các đặc điểm sinh học của hệ tiêu hoá nói trên chúng ta có thể nghiên cứu phối hợp khẩu phần ăn cho phù hợp với hệ tiêu hoá của lợn, để nâng cao năng suất trong chăn nuôi lợn. Đặc điểm sinh sản của lợn Sinh sản là hoạt động sinh lý cơ bản của động vật để duy trì nòi giống, là truyền đạt thông tin di truyền từ thế hệ này sang thế hệ kia thông qua các tế bào sinh dục là tinh trùng và trứng.

Sự kết hợp giữa tinh trùng và trứng tạo thành hợp tử và phát triển thành phôi, thai và sinh ra một thế hệ mới. Quá trình hoạt động sinh sản của gia súc là do hệ thống thần kinh thể dịch của cơ thể điều khiển, chịu ảnh hưởng của các yếu tố di truyền và ngoại cảnh (thời tiết, khí hậu, thức ăn, dinh dưỡng. Lợn cái nuội 3 - 4 tháng đã động dục và có hiện tượng rụng trứng, đối với con cái ngoại 5 - 6 tháng tuổi đã động dục. Lợn là loài gia súc đa thai như: Lợn Móng Cái đẻ 11 - 14 con/ lứa, lợn Ỉ đẻ 10 - 12 con/ lứa.

Thời gian chửa đẻ của lợn ngắn từ 113 - 114 ngày (Nguyễn Thiện và cs, 1998) [51]. Tập tính sinh sản của lợn Trong tự nhiên lợn rừng sống theo bầy đàn, giao phối tự nhiên. Vào mùa sinh sản của lợn thường xảy ra các cuộc chiến tranh giành giật lợn cái giữa các con đực. Lợn nhà thích nghi nhanh với những tập luyện do con người như hiệu lệnh, đúng giờ ăn, nơi thải phân, nước tiểu và nằm ngủ đúng chỗ quy định.

Lợn còn có những đặc thù riêng biệt như: Khi con bú lợn mẹ nằm nghiêng, lợn con sinh ra có thể đứng ngay và có thể tìm vú mẹ để bú, lợn mẹ có thể vừa đẻ vừa cho con bú, đó là những tập tính sinh hoạt và đặc thù riêng của lợn. Hiểu biết những tập tính đó sẽ có tác dụng rất tốt đối với việc xây dựng quy trình kỹ thuật chăn nuôi, huấn luyện lợn theo phản xạ có điều kiện, làm cho khả năng thích nghi của lợn trong điều kiện chăn nuôi tập trung trở nên phong phú hơn. Cơ sở khoa học về sự sinh trưởng và khả năng cho thịt của lợn 1. Sự sinh trưởng, phát dục của lợn Theo Trần Đình Miên và cộng sự (1975) [35] sinh trưởng là một quá trình tích luỹ các chất hữu cơ do đồng hoá và dị hoá, là sự tăng về chiều dài, bề 8 ngang, thể tích, khối lượng của các bộ phận và toàn cơ thể con vật trên cơ sở tính chất di truyền từ đời trước.

Sinh trưởng mang tính chất giai đoạn, biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Khi nói đến sự sinh trưởng có nghĩa là nói đến sự phát dục vì hai quá trình này đồng thời diễn ra trong cơ thể sinh vật, nếu như sinh trưởng là sự tích luỹ về lượng thì phát dục là sự tích luỹ về chất. * Các giai đoạn sinh trưởng và phát dục của lợn Quá trình sinh trưởng phát dục của gia súc nói chung cũng như ở lợn nói riêng đều tuân theo các quy luật: - Quy luật sinh trưởng và phát dục không đồng đều. Quy luật này thể hiện ở chỗ cường độ sinh trưởng và tốc độ tăng trọng thay đổi theo tuổi.

- Quy luật sinh trưởng và phát dục theo giai đoạn, quy luật này được chia ra làm 2 giai đoạn đó là giai đoạn trong thai và giai đoạn ngoài thai. Giai đoạn trong thai gồm: Thời kỳ phôi thai từ 1 - 22 ngày, thời kỳ tiền phôi thai từ 23 - 38 ngày, thời kỳ thai nhi từ 39 - 114 ngày. Trong thực tế sản xuất người ta chia ra lợn chửa thành 02 kỳ, chửa kỳ I là bắt đầu từ khi thụ thai đến 1 tháng trước khi đẻ. Lợn chửa kỳ II rất quan trọng, ảnh hưởng rất lớn đến khối lượng sơ sinh và tỷ lệ nuôi sống, 3/4 khối lượng sơ sinh được sinh trưởng ở giai đoạn chửa kỳ II.

Theo Trương Lăng, (1995) [31] bào thai lợn tháng thứ 2 phát triển tăng 33,5 lần so với tháng thứ nhất, tháng thứ 3 phát triển tăng 8,7 lần và 3 tuần tháng thứ 4 chỉ tăng 2,2 lần.