Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Thực trạng và giải pháp hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp tại Công ty Cổ phần Địa Ốc Happy" được thực hiện bởi sinh viên Trần Thị Mỹ Dung (MSSV: 1821004756), chuyên ngành Quản trị Kinh doanh, Khoa Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Tài chính – Marketing, dưới sự hướng dẫn của ThS. Phạm Thị Trâm Anh vào tháng 12 năm 2021.

Về bối cảnh nghiên cứu, tác giả xuất phát từ quy luật vận động của nền kinh tế thị trường, nơi áp lực cạnh tranh giữa các doanh nghiệp cùng ngành và liên ngành ngày càng gia tăng, đòi hỏi mỗi tổ chức phải chủ động thích ứng với biến động môi trường. Việc xây dựng nền văn hóa đặc trưng trở thành yêu cầu thiết yếu nhằm khai phóng tiềm năng cá nhân, hướng tới mục tiêu chung và tạo dựng lợi thế cạnh tranh bền vững. Khóa luận dẫn chứng nghiên cứu thực nghiệm của Shahzad và cộng sự (2012) khẳng định sự cam kết cùng hệ giá trị chung của nhân viên tác động tích cực đến hiệu suất tổ chức, đồng thời nhấn mạnh quan điểm của TS. Nguyễn Mạnh Quân (2007) về vai trò của văn hóa doanh nghiệp trong việc thúc đẩy năng suất và tính tự giác của người lao động. Dù vậy, thực tế tại Việt Nam cho thấy đa số doanh nghiệp chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của công tác này. Tại Công ty Cổ phần Địa Ốc Happy, dù đã từng bước hình thành sứ mệnh, tầm nhìn và giá trị cốt lõi, nhưng việc định hình và chuẩn hóa văn hóa doanh nghiệp vẫn còn nhiều điểm nghẽn, đặc biệt là công tác truyền thông hình ảnh ra bên ngoài còn hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được tác giả xác định thành 2 nhiệm vụ cụ thể:

  1. Phân tích thực trạng văn hóa doanh nghiệp tại Công ty Cổ phần Địa Ốc Happy; qua đó nhận biết, tổng hợp và phân tích các ưu điểm cũng như hạn chế còn tồn tại trong văn hóa của công ty.
  2. Tìm hiểu mục tiêu hoạt động và phương hướng phát triển của công ty trong giai đoạn tiếp theo (2021–2022) để đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp phù hợp với đặc thù thực tiễn.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu được xác định rõ:

  • Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến văn hóa doanh nghiệp tại Công ty Cổ phần Địa Ốc Happy.
  • Phạm vi nội dung: Tập trung vào các biểu trưng trực quan, biểu trưng phi trực quan của văn hóa tổ chức và các giải pháp hoàn thiện văn hóa tại đơn vị.
  • Phạm vi không gian: Nghiên cứu được tiến hành tại trụ sở chính của Công ty Cổ phần Địa Ốc Happy, đặt tại Cao ốc 123, TP. Hồ Chí Minh.
  • Phạm vi thời gian: Số liệu và thực trạng văn hóa doanh nghiệp được thu thập, phân tích trong giai đoạn từ năm 2018 đến năm 2020. Thời gian sinh viên thực tập trực tiếp tại công ty diễn ra từ ngày 20/09/2021 đến tháng 12/2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các công trình nghiên cứu kinh điển về hành vi tổ chức và quản trị nhân sự. Tác giả tiếp cận khái niệm văn hóa doanh nghiệp từ góc nhìn của Elliott Jaques (1952) coi văn hóa là thói quen, cách nghĩ truyền thống và cách làm việc được chia sẻ; kết hợp quan điểm của Stephen Robbins (2000) về hệ thống ý nghĩa chung phân biệt giữa các tổ chức. Khóa luận cũng làm rõ khái niệm văn hóa bộ phận xuất phát từ tính chất công việc hoặc sự bố trí phòng ban.

Hạt nhân lý thuyết của công trình là mô hình 3 cấp độ văn hóa doanh nghiệp của Edgar Schein (1989):

  • Cấp độ 1: Những giá trị văn hóa hữu hình (biểu trưng trực quan gồm kiến trúc, diện mạo công ty, lễ kỷ niệm, nghi thức, sinh hoạt văn hóa, ngôn ngữ, khẩu hiệu, logo, đồng phục, bài hát truyền thống, ấn phẩm).
  • Cấp độ 2: Những giá trị được tuyên bố (chiến lược, mục tiêu, tầm nhìn, sứ mệnh, triết lý kinh doanh, các quy định và giá trị cơ bản).
  • Cấp độ 3: Những giá trị ngầm định (các quan niệm ăn sâu vào tiềm thức về mối quan hệ giữa con người với môi trường, giữa con người với con người, bản chất con người, bản chất hành vi cá nhân, cùng bản chất sự thật và lẽ phải).

Đồng thời, đề tài tổng hợp 7 đặc trưng cốt lõi hình thành văn hóa doanh nghiệp (đổi mới và chấp nhận rủi ro, chú ý chi tiết, định hướng kết quả sản xuất, hướng tới con người, hướng tới nhóm, tính cạnh tranh/hiếu thắng, sự ổn định); 4 mô hình văn hóa theo Goffee và Jones (1996) gồm văn hóa mạng lưới, văn hóa phân tán, văn hóa vụ lợi và văn hóa cộng đồng; cùng các chức năng cơ bản của văn hóa tổ chức (xác định ranh giới, lan truyền chủ thể, thúc đẩy cam kết, tăng cường ổn định và kiểm soát hành vi).

Để giải thích các nhân tố tác động đến văn hóa tổ chức, tác giả phân tích sâu các phong cách lãnh đạo thông qua quan điểm phân chia theo quyền lực của Kurt Lewin, mô hình quản trị Hệ thống 4 của Rensis Likert và Ô bàn cờ quản trị của Robert Blake và Jane Mouton.

Tiêu chí Phong cách độc đoán Phong cách dân chủ Phong cách tự do
Khái niệm Nhà quản trị tự ra quyết định; nhân viên chỉ nhận và thi hành mệnh lệnh; giám sát thường xuyên; thông tin một chiều ở mức tối thiểu. Nhà quản trị tham khảo ý kiến cấp dưới trước khi quyết định; quyết định dựa trên ý kiến đa số; duy trì thông tin hai chiều. Nhà quản trị giao toàn quyền quyết định cho cấp dưới trong phạm vi cho phép; chỉ đóng vai trò hỗ trợ, tạo điều kiện thực hiện.
Ưu điểm Giải quyết công việc nhanh chóng; thể hiện rõ năng lực và quyền uy của người lãnh đạo. Không khí làm việc thoải mái; phát huy tính chủ động, năng lực sáng tạo của tập thể nhân viên. Tối đa hóa tính độc lập, tự chủ và khả năng sáng tạo của cấp dưới.
Nhược điểm Áp đặt, gây không khí căng thẳng; triệt tiêu động lực và tính sáng tạo của người lao động. Mất nhiều thời gian thảo luận, bàn bạc; nguy cơ người lãnh đạo bị dao động theo quần chúng. Dễ rơi vào tình trạng mất kiểm soát; công việc dễ trì trệ nếu nhân viên thiếu tính tự giác.
Bối cảnh áp dụng Tổ chức mới hình thành, giai đoạn khủng hoảng, công việc cấp bách hoặc nhân viên thiếu kỷ luật. Các quyết định dài hạn, tình huống không quá cấp bách; nhân viên có năng lực và tính chủ động. Công việc mang tính nghiên cứu, chú trọng kết quả; đội ngũ nhân sự có trình độ chuyên môn và ý thức cao.

Về phương pháp nghiên cứu, khóa luận sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu làm chủ đạo. Tác giả tiến hành thu thập các tài liệu học thuật, giáo trình quản trị học, bài giảng của Trường Đại học Tài chính – Marketing và các ấn phẩm khoa học liên quan. Dữ liệu thực tế được cung cấp bởi Công ty Cổ phần Địa Ốc Happy thông qua các báo cáo tài chính giai đoạn 2018–2020, bảng thống kê máy móc thiết bị, tài liệu cơ cấu tổ chức và văn bản nội bộ. Tác giả kết hợp quan sát hiện trường trong quá trình thực tập, thu thập hình ảnh và trao đổi với đồng nghiệp nội bộ để tổng hợp, so sánh, đối chiếu và đánh giá thực trạng.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý thuyết về văn hóa doanh nghiệp

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết nền tảng về văn hóa tổ chức. Tác giả trình bày các định nghĩa từ cổ điển đến hiện đại, nhấn mạnh văn hóa như một hệ thống ý nghĩa chung dẫn dắt hành vi và tạo bản sắc riêng biệt. Nội dung chương đi sâu vào phân tích 3 cấp độ văn hóa của Edgar Schein: từ các biểu trưng trực quan dễ nhận biết (kiến trúc trụ sở, mặt bằng văn phòng, nghi thức hội họp, đồng phục, logo), đến các giá trị được tuyên bố (sứ mệnh, tầm nhìn, mục tiêu chiến lược) và hệ thống giá trị ngầm định trong nhận thức.

Chương này cũng phân loại văn hóa theo Goffee và Jones thành 4 dạng thức dựa trên mức độ thân thiện và mức độ tương hỗ mục tiêu, làm rõ 5 chức năng cơ bản của văn hóa trong điều phối hành vi nhân sự. Bên cạnh đó, tác giả phân tích chi tiết các nhân tố định hình văn hóa, đặc biệt là phong cách lãnh đạo (thuyết quyền lực của Kurt Lewin, hệ thống 4 của Likert, ô bàn cờ quản trị Blake & Mouton) cùng các yếu tố về nguồn nhân lực, lĩnh vực kinh doanh bất động sản và đặc điểm công việc.

Chương 2: Tổng quan về Công ty Cổ phần Địa Ốc Happy

Chương 2 phác họa bức tranh toàn diện về đơn vị thực tập. Công ty Cổ phần Địa Ốc Happy có trụ sở chính tại Cao ốc 123, TP. Hồ Chí Minh. Tác giả trình bày chức năng, nhiệm vụ, lịch sử hình thành và phát triển của công ty, cùng sơ đồ cơ cấu bộ máy tổ chức gồm các phòng ban chức năng phối hợp vận hành.

Về nguồn lực, khóa luận khảo sát cơ cấu nhân sự thông qua tỷ lệ giới tính nam – nữ, năng lực nhân sự và cơ sở vật chất, trang thiết bị máy móc phục vụ hoạt động tính đến năm 2020. Tác giả phân tích tình hình tài chính và kết quả sản xuất kinh doanh thông qua các bảng biểu số liệu giai đoạn 2018–2020. Điểm nhấn trong chương là việc phân tích các sản phẩm bất động sản chủ lực mà công ty đã và đang triển khai, bao gồm: Dự án khu phức hợp và khu nhà ở Phước Lợi, Dự án khu dân cư Vườn Tài (kèm hạng mục Trung tâm thương mại Vườn Tài) và Dự án resort sinh thái Cozy Garden. Đồng thời, chương 2 cũng đánh giá tổng quan thị trường bất động sản và phân khúc khách hàng mục tiêu của công ty.

Chương 3: Thực trạng văn hóa doanh nghiệp tại Công ty Cổ phần Địa Ốc Happy

Chương 3 là phần nghiên cứu thực chứng trọng tâm của khóa luận. Tác giả phân tích các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến văn hóa công ty: phong cách lãnh đạo của ban giám đốc, đặc thù nguồn nhân lực, áp lực từ lĩnh vực kinh doanh địa ốc và tính chất công việc môi giới - dự án.

Tiếp đó, tác giả mổ xẻ thực trạng văn hóa công ty theo khung Schein:

  • Biểu trưng trực quan: Không gian kiến trúc trụ sở tại Cao ốc 123, cách bố trí bàn làm việc giám đốc và nhân viên; hình ảnh nhận diện logo công ty; quy định đồng phục; chế độ hội họp, lễ nghi kỷ niệm và các hoạt động trách nhiệm xã hội (nổi bật là chuyến đi thăm và tặng quà người khuyết tật Xã Cam An Bắc cùng hộ nghèo Xã Suối Cát, tỉnh Khánh Hòa vào ngày 16/10/2021); các ấn phẩm tài liệu lưu hành nội bộ.
  • Biểu trưng phi trực quan: Khảo sát mức độ nhận biết và thực thi tầm nhìn, sứ mệnh, triết lý kinh doanh, giá trị cốt lõi, cùng các chuẩn mực niềm tin, thái độ ứng xử giữa nhân viên với nhau và với khách hàng.

Cuối chương, tác giả tổng hợp các mặt đạt được (tạo dựng được sự gắn kết nội bộ, có ý thức xây dựng hình ảnh qua đồng phục và hoạt động thiện nguyện) cùng những hạn chế, nguyên nhân (doanh nghiệp truyền thông hình ảnh đối ngoại còn yếu, thiếu kho tư liệu truyền thông bài bản, nhiều giá trị văn hóa chưa được văn bản hóa cụ thể để nhân viên thấu hiểu sâu sắc).

Chương 4: Giải pháp nhằm hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp tại Công ty Cổ phần Địa Ốc Happy

Dựa trên phương hướng hoạt động và mục tiêu phát triển của Công ty Cổ phần Địa Ốc Happy giai đoạn 2021–2022, chương 4 đề xuất 3 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng thực tiễn:

  1. Nâng cao nhận thức về văn hóa doanh nghiệp cho ban lãnh đạo công ty: Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng tư duy quản trị văn hóa cho cán bộ quản lý, xác định rõ vai trò nêu gương của người đứng đầu trong việc định hình phong cách làm việc.
  2. Hoàn thiện và nâng cao các biểu trưng trực quan: Chuẩn hóa hệ thống nhận diện thương hiệu, thiết kế lại không gian làm việc chuyên nghiệp tại văn phòng, bổ sung hoàn thiện đồng phục, chuẩn hóa quy trình tổ chức lễ kỷ niệm, hội họp và gia tăng ấn phẩm truyền thông nội bộ.
  3. Nâng cao các biểu trưng phi trực quan: Tuyên truyền sâu rộng sứ mệnh, tầm nhìn và giá trị cốt lõi đến từng nhân viên; xây dựng bộ quy tắc ứng xử chuẩn mực; thiết lập niềm tin và tinh thần hợp tác bền vững trong nội bộ doanh nghiệp.

Kết quả và đóng góp

Về kết quả thực nghiệm, khóa luận đã phản ánh trung thực hiện trạng văn hóa doanh nghiệp tại Công ty Cổ phần Địa Ốc Happy thông qua chuỗi dữ liệu thứ cấp và quan sát trực tiếp giai đoạn 2018–2020:

  • Về hoạt động kinh doanh và dự án: Làm rõ năng lực thực tế của công ty thông qua việc phát triển 3 dự án trọng điểm gồm Khu phức hợp và nhà ở Phước Lợi, Khu dân cư và Trung tâm thương mại Vườn Tài, cùng Resort sinh thái Cozy Garden.
  • Về biểu trưng văn hóa: Khóa luận chỉ ra rằng công ty đã bước đầu hình thành các biểu hiện văn hóa trực quan cơ bản như trụ sở làm việc tại Cao ốc 123, logo nhận diện, quy định đồng phục và duy trì hoạt động thiện nguyện cộng đồng (chứng minh qua chuyến công tác xã hội ngày 16/10/2021 tại tỉnh Khánh Hòa).
  • Về mặt hạn chế: Tác giả phát hiện điểm nghẽn lớn nhất của doanh nghiệp là công tác truyền thông thương hiệu và văn hóa còn yếu; công ty không đẩy mạnh truyền thông đối ngoại, dẫn đến thiếu hụt hình ảnh chính thức và tài liệu lưu hành chuẩn mực; nhận thức về giá trị cốt lõi ở cấp nhân viên chưa thực sự đồng nhất.

Về đóng góp học thuật và thực tiễn:

  • Đóng góp so với nghiên cứu trước: Đề tài vận dụng sáng tạo khung lý thuyết 3 cấp độ của Edgar Schein kết hợp cùng các mô hình phong cách lãnh đạo (Lewin, Likert, Blake & Mouton) vào một doanh nghiệp bất động sản cụ thể quy mô vừa tại TP. Hồ Chí Minh. Nghiên cứu chỉ rõ tác động hai chiều giữa đặc thù ngành kinh doanh địa ốc với cách thức xây dựng biểu trưng văn hóa trực quan và phi trực quan.
  • Đóng góp cho doanh nghiệp: Luận văn cung cấp cho Ban Giám đốc Công ty Cổ phần Địa Ốc Happy một bức tranh đánh giá khách quan về thực trạng văn hóa tổ chức, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp phân kỳ cho giai đoạn 2021–2022 giúp doanh nghiệp hoàn thiện môi trường làm việc và củng cố năng lực nội tại.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra những hạn chế xuất phát từ điều kiện thực tế trong quá trình nghiên cứu:

  • Hạn chế về dữ liệu và truyền thông: Do Công ty Cổ phần Địa Ốc Happy chưa chú trọng truyền thông rộng rãi hình ảnh ra bên ngoài, nguồn tư liệu và hình ảnh chính thức của công ty rất hạn chế. Phần lớn hình ảnh minh họa trong khóa luận phải tổng hợp từ nguồn chia sẻ nội bộ của đồng nghiệp trong kỳ thực tập.
  • Hạn chế về phạm vi không gian và phương pháp: Đề tài chỉ tập trung khảo sát tại trụ sở chính của công ty tại TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2018–2020, chủ yếu dựa trên phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp và quan sát thực tế; chưa triển khai được khảo sát định lượng quy mô lớn trên toàn thể nhân viên bằng phiếu hỏi có cấu trúc.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được gợi mở từ văn bản:

  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu đến các văn phòng đại diện, ban điều hành dự án tại các địa phương nơi công ty triển khai công trình (như Khánh Hòa hoặc khu vực dự án Phước Lợi, Vườn Tài).
  • Ứng dụng các mô hình định lượng để đo lường mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố văn hóa doanh nghiệp đến sự gắn kết và hiệu quả làm việc của nhân viên kinh doanh bất động sản.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho:

  • Sinh viên chuyên ngành Quản trị Kinh doanh, Quản trị Nguồn nhân lực tại các trường đại học kinh tế khi thực hiện khóa luận tốt nghiệp hoặc báo cáo thực tập về chủ đề văn hóa doanh nghiệp.
  • Học viên, người nghiên cứu có thể tham khảo phương pháp tiếp cận khung lý thuyết Schein kết hợp cùng các lý thuyết phong cách lãnh đạo trong việc phân tích một doanh nghiệp dịch vụ - bất động sản.
  • Cán bộ quản lý nhân sự, ban điều hành các doanh nghiệp bất động sản vừa và nhỏ trong việc nhận diện các biểu trưng văn hóa, từ cách bố trí không gian làm việc đến xây dựng bộ giá trị cốt lõi và tổ chức các hoạt động gắn kết nội bộ.

Nội dung đáng tham khảo nhất của công trình là phần hệ thống hóa cơ sở lý luận ở Chương 1 (đặc biệt là bảng tổng hợp phong cách lãnh đạo theo Kurt Lewin) và phương pháp phân tích thực trạng văn hóa gắn liền với danh mục sản phẩm dự án cụ thể ở Chương 2 và Chương 3.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng các khung lý thuyết nào để phân tích văn hóa doanh nghiệp?
Khóa luận sử dụng mô hình 3 cấp độ văn hóa doanh nghiệp của Edgar Schein (1989) làm khung phân tích chủ đạo (giá trị hữu hình, giá trị được tuyên bố, giá trị ngầm định). Ngoài ra, tác giả kết hợp lý thuyết phân loại văn hóa của Goffee và Jones (1996), 7 đặc trưng văn hóa tổ chức, cùng các lý thuyết phong cách lãnh đạo của Kurt Lewin, Rensis Likert (Hệ thống 4) và Ô bàn cờ quản trị của Blake & Mouton.

2. Công ty Cổ phần Địa Ốc Happy đang triển khai những dự án bất động sản trọng điểm nào theo ghi nhận trong khóa luận?
Theo nội dung phân tích tại Chương 2, công ty có 3 sản phẩm bất động sản chủ lực gồm: Dự án khu phức hợp và khu nhà ở Phước Lợi, Dự án khu dân cư Vườn Tài (bao gồm hạng mục Trung tâm thương mại Vườn Tài) và Dự án khu resort sinh thái Cozy Garden.

3. Hoạt động trách nhiệm xã hội nào của công ty được đưa vào phân tích như một biểu trưng văn hóa trực quan?
Khóa luận ghi nhận và phân tích hoạt động thiện nguyện diễn ra vào ngày 16/10/2021, khi công ty tổ chức đoàn đến thăm và tặng quà chia sẻ cho người khuyết tật tại Xã Cam An Bắc và các hộ nghèo tại Xã Suối Cát, tỉnh Khánh Hòa.

4. Vì sao tư liệu hình ảnh chính thức về công ty trong khóa luận lại tương đối hạn chế?
Tác giả giải trình trong phần mở đầu và chương 3 rằng do Công ty Cổ phần Địa Ốc Happy chưa đầu tư truyền thông rộng rãi hình ảnh ra bên ngoài, nên công ty không có nhiều hình ảnh truyền thông chính thức. Các tư liệu hình ảnh sử dụng trong báo cáo chủ yếu do tác giả thu thập và tổng hợp từ các đồng nghiệp trực tiếp làm việc tại doanh nghiệp.

5. Đề tài đề xuất những nhóm giải pháp cụ thể nào nhằm hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp cho giai đoạn 2021–2022?
Tại Chương 4, tác giả đề xuất 3 nhóm giải pháp chính: (1) Nâng cao nhận thức về văn hóa doanh nghiệp cho đội ngũ lãnh đạo công ty; (2) Hoàn thiện và nâng cao các biểu trưng trực quan (kiến trúc văn phòng, đồng phục, ấn phẩm, lễ nghi); (3) Nâng cao các biểu trưng phi trực quan (chuẩn hóa giá trị cốt lõi, tầm nhìn, sứ mệnh và thái độ ứng xử).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Trần Thị Mỹ Dung đã hệ thống hóa chặt chẽ cơ sở lý luận về văn hóa doanh nghiệp và phong cách lãnh đạo, đồng thời phản ánh khách quan thực trạng xây dựng văn hóa tại Công ty Cổ phần Địa Ốc Happy trong giai đoạn 2018–2020. Mặc dù công tác truyền thông đối ngoại và nguồn tư liệu hình ảnh của đơn vị còn nhiều điểm hạn chế, nghiên cứu đã phân tích rõ nét các biểu trưng trực quan lẫn phi trực quan gắn với hoạt động kinh doanh bất động sản thực tế. Các giải pháp đề xuất cho giai đoạn 2021–2022 có tính khả thi, cung cấp định hướng thiết thực giúp doanh nghiệp củng cố bản sắc nội bộ và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.