phần mở đầu và kết luận thì nội dung của luận văn đƣợc chia thành ba chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan về quản trị rủi ro hoạt động tại các NHTM Việt Nam Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản trị rủi ro hoạt động tại Ngân hàng TMCP Á Châu Chƣơng 3: Một số giải pháp góp phần hoàn thiện công tác quản trị rủi ro hoạt động tại ACB. Do kiến thức lý luận và thực tiễn còn nhiều hạn chế nên luận văn này không thể tránh khỏi những thiếu sót cả về mặt nội dung và hình thức, vì vậy, tác giả rất mong nhận đƣợc sự góp ý của thầy cô và các bạn. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO HOẠT ĐỘNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Khái niệm chung về rủi ro, rủi ro hoạt động trong hoạt động của các NHTM 1.1 Khái niệm chung về rủi ro, các loại rủi ro trong hoạt động của NHTM 1.1 Khái niệm về rủi ro Rủi ro (Risk) có thể xuất hiện trong mọi ngành, mọi lĩnh vực và đặc biệt là trong kinh doanh ngân hàng. Cho đến nay, chƣa có định nghĩa thống nhất về rủi ro, nhiều trƣờng phái, nhiều tác giả đã đƣa ra những định nghĩa khác nhau về rủi ro.
Theo định nghĩa truyền thống, rủi ro là những sự kiện có thể làm mất mát tài sản hay làm phát sinh một khoản nợ. Định nghĩa hiện đại về rủi ro bao hàm nghĩa rộng hơn và không chỉ tính đến rủi ro tài chính mà còn bao gồm cả những rủi ro liên quan đến những mục tiêu hoạt động và mục tiêu chiến lƣợc: “rủi ro là khả năng những sự kiện chưa chắc chắn trong tương lai sẽ làm cho chủ thể không đạt được những mục tiêu chiến lược và mục tiêu hoạt động, cũng như chi phí cơ hội của việc làm mất những cơ hội thị trường”.Rose (2004, tr207, Quản trị ngân hàng thương mại): “rủi ro đối với một ngân hàng có nghĩa là mức độ không chắc chắn liên quan tới một vài sự kiện. Ví dụ, liệu khách hàng có xin tái gia hạn khoản vay của anh ta không? Tiền gửi có tăng trong tháng tới không? Giá cổ phiếu và thu nhập của ngân hàng tăng không? Lãi suất sẽ tăng hay giảm trong tuần tới và ngân hàng có mất đi thu nhập hay giảm giá trị không nếu điều đó xảy ra”. Tựu chung lại, rủi ro trong kinh doanh ngân hàng có thể hiểu là những biến cố không mong đợi mà khi xảy ra sẽ dẫn đến sự tổn thất về tài sản của ngân hàng, giảm sút lợi nhuận thực tế so với dự kiến hoặc phải bỏ thêm một khoản chi phí để có thể hoàn thành đƣợc một nghiệp vụ tài chính nhất định.
Các loại rủi ro trong kinh doanh ngân hàng Hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh rủi ro, rủi ro của ngân hàng bao gồm 5 loại chính: rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro lãi suất, rủi ro thị trƣờng và rủi ro hoạt động. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Rủi ro tín dụng Rủi ro thanh khoản Rủi ro Mất khả năng trong Lãi suất thanh toán hoạt Rủi ro lãi suất động (sổ NH) Tiền tệ ngân hàng Rủi ro thị trƣờng Hàng hóa Rủi ro hoạt động Cổ phiếu Sơ đồ 1.1: Phân loại rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngân hàng a. Rủi ro tín dụng Rủi ro tín dụng là rủi ro do (i) khách hàng đƣợc cấp tín dụng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình theo hợp đồng tín dụng với ngân hàng; (ii) đối tác không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ thanh toán khi đến hạn giao dịch với ngân hàng (rủi ro tín dụng đối tác). Đây đƣợc coi là loại rủi ro nguy hiểm trong hoạt động ngân hàng.
Hiện nay, hoạt động cho vay trong các ngân hàng vẫn là chủ yếu, chiếm từ 70% đến 90% tổng tài sản có và một tỷ lệ tƣơng đƣơng trong tổng thu nhập của hệ thống ngân hàng, do vậy, rủi ro tín dụng có thể làm giảm hoạt động kinh doanh thu lợi nhuận của ngân hàng, thậm chí phá sản. Rủi ro thanh khoản Rủi ro thanh khoản là rủi ro do (i) ngân hàng không có khả năng thực hiện các nghĩa vụ, trả tiền khi đến hạn; hoặc (ii) ngân hàng có khả năng thực hiện nghĩa vụ khi đến hạn nhƣng chịu chi phí cao bất thƣờng để thực hiện nghĩa vụ đó. Thanh khoản là vấn đề nhạy cảm trong hoạt động của các ngân hàng. Rủi ro thanh khoản làm giảm thu nhập, uy tín, mất khả năng thanh toán.
Trong ngắn hạn, có lẽ các ngân hàng sợ nhất tình trạng này, đặc biệt khi thông tin rủi ro bị lọt ra bên ngoài. Mỗi khi thanh khoản hệ thống có vấn đề, lãi suất, đặc biệt là lãi suất huy động và lãi suất liên ngân hàng lại bị đẩy lên cao khiến ngân hàng gặp rủi ro về thu nhập và giá trị tài sản của ngân hàng chịu ảnh hƣởng bất lợi của những biến động lãi suất. Từ đó lại dẫn đến rủi ro thanh khoản. Đây là một vòng luẩn quẩn mà nếu không có khung quản trị rủi ro tốt thì ngân hàng không thể thoát ra đƣợc.
Rủi ro lãi suất (sổ ngân hàng) Rủi ro lãi suất trên sổ ngân hàng là rủi ro do biến động bất lợi của lãi suất đối với 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thu nhập, giá trị tài sản và giá trị nợ phải trả của ngân hàng, phát sinh do (i) chênh lệch thời điểm ấn định mức lãi suất mới hoặc kỳ xác định lại lãi suất; (ii) thay đổi mối quan hệ giữa các mức lãi suất của các công cụ tài chính khác nhau nhƣng có cùng thời điểm đáo hạn; (iii) thay đổi mối quan hệ giữa các mức lãi suất ở các kỳ hạn khác nhau; (iv) tác động từ các sản phẩm quyền chọn lãi suất. Các yếu tố ảnh hƣởng đến lãi suất của ngân hàng nhƣ: Chính sách điều hành lãi suất của ngân hàng trung ƣơng (NHTƢ); Tƣơng quan cung – cầu trên thị trƣờng vốn; Chính sách khách hàng của ngân hàng thƣơng mại (NHTM). Rủi ro thị trƣờng Rủi ro thị trƣờng là rủi ro do biến động bất lợi của lãi suất, tỷ giá, giá chứng khoán và giá hàng hóa trên thị trƣờng. Rủi ro thị trƣờng bao gồm: Rủi ro lãi suất: là rủi ro do biến động bất lợi của lãi suất trên thị trƣờng Rủi ro tỷ giá: là rủi ro do biến động bất lợi của tỷ giá trên thị trƣờng Rủi ro giá cổ phiếu: là rủi ro do biến động bất lợi của giá cổ phiếu, chứng khoán phái sinh trên thị trƣờng Rủi ro giá hàng hóa: là rủi ro do biến động bất lợi của giá hàng hóa trên thị trƣờng đối với giá trị của sản phẩm phái sinh hàng hóa của ngân hàng.
Rủi ro hoạt động Rủi ro hoạt động là rủi ro do các quy trình nội bộ quy định không đầy đủ hoặc có sai sót, do yếu tố con ngƣời, do các lỗi, sự cố của hệ thống hoặc do các yếu tố bên ngoài làm tổn thất về tài chính, tác động tiêu cực phi tài chính đối với ngân hàng (bao gồm cả rủi ro pháp lý). Rủi ro hoạt động không bao gồm rủi ro chiến lƣợc và rủi ro danh tiếng/uy tín. Rủi ro chiến lƣợc: là rủi ro do ngân hàng không có chiến lƣợc, chính sách ứng phó kịp thời trƣớc các thay đổi môi trƣờng kinh doanh hoặc do các chiến lƣợc, chính sách kinh doanh sai lầm; Rủi ro danh tiếng/uy tín: là rủi ro do khách hàng, đối tác, cổ đông, nhà đầu tƣ hoặc công chúng có phản ứng tiêu cực về uy tín của ngân hàng. Trong những năm qua, các NHTM Việt Nam và trên thế giới đã phải gánh chịu những tổn thất không nhỏ do rủi ro hoạt động gây ra, ảnh hƣởng rất lớn đến uy tín và tài sản của ngân hàng.
Trong tất cả các dạng rủi ro thì rủi ro hoạt động là loại rủi ro có mặt trong hầu hết các hoạt động của ngân hàng nhƣng lại khó lƣờng nhất. Vì vậy, đề tài muốn hƣớng đến là hoàn thiện công tác quản trị rủi ro hoạt động trong NHTM mà cụ thể là trong ACB. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mối quan hệ giữa các loại rủi ro Mỗi loại rủi ro có những đặc thù riêng song chúng có mối quan hệ chặt chẽ và tác động qua lại với nhau, đều ảnh hƣởng trực tiếp tới hoạt động kinh doanh của ngân hàng, gây tổn thất lớn cho ngân hàng và đều có thể làm ngân hàng mất khả năng thanh toán dẫn tới đổ vỡ ngân hàng.
Các loại rủi ro có mối quan hệ biện chứng với nhau, một rủi ro này xảy ra sẽ kéo theo một loạt các rủi ro khác. Trong các loại rủi ro trong kinh doanh ngân hàng thì rủi ro hoạt động là loại rủi ro ảnh hƣởng nhiều nhất và bao trùm lên tất cả các loại rủi ro. Đây là rủi ro từ con ngƣời, từ hệ thống nội bộ nên nó gắn liền với từng phòng ban hiện có của ngân hàng. Chính vì vậy trong quản trị rủi ro nếu quản trị tốt rủi ro hoạt động sẽ làm giảm thiểu nguy cơ xảy ra các rủi ro khác.
Rủi ro mô hình Rủi ro Rủi ro tín dụng thanh RỦI RO khoản HOẠT ĐỘNG Rủi ro Rủi ro thị kinh trƣờng doanh Hình 1.1: Mối quan hệ giữa các loại rủi ro cơ bản trong NHTM (Nguồn: KPMG Business Dialogue, KPMG Luxembourg, 23nd May 2012) 1. Rủi ro hoạt động trong hoạt động của NHTM 1. Khái niệm về rủi ro hoạt động Rủi ro hoạt động (Operational Risk) còn đƣợc gọi là rủi ro tác nghiệp hay rủi ro vận hành, là rủi ro do các quy trình nội bộ quy định không đầy đủ hoặc có sai sót, do yếu tố con ngƣời, do các lỗi, sự cố của hệ thống hoặc do các yếu tố bên ngài làm tổn thất về tài chính, tác động tiêu cực phi tài chính đối với ngân hàng (bao gồm cả rủi ro pháp lý). Theo Basel II (2001, Basel Committee on Banking Super vision) định nghĩa: “Rủi ro hoạt động là nguy cơ xảy ra tổn thất trực tiếp hay gián tiếp do các quy trình, con người và hệ thống nội bộ không đạt yêu cầu hoặc thất bại hay do các sự kiện bên ngoài.
Rủi ro hoạt động bao gồm cả rủi ro pháp lý nhưng loại trừ rủi ro chiến lược và rủi ro uy tín”. Các nguyên nhân dẫn đến rủi ro hoạt động a. Nguyên nhân từ bên trong nội bộ ngân hàng 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.