Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hiện trạng môi trường và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý mỏ than khánh hòa tỉnh thái nguyên

Luận văn thạc sĩ môi trường nghiên cứu nghiên cứu hiện trạng môi trường và đề xuất giải pháp cải thiện kết quả công tác quản lý mỏ than, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Dương Thị Bích Hồng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lưu Đức Hải
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Hiện Trạng Môi Trường Và Đề Xuất Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Công Tác Quản Lý Mỏ Than Khánh Hòa, Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Công nghiệp khai thác than
• 1.2. Khai thác than ở Việt Nam
• 1.3. Khai thác than ở Thái Nguyên
• 1.4. Tổng quan về mỏ than Khánh Hòa
• 1.5. Điều kiện tự nhiên
• 1.6. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.7. Đặc điểm than khoáng sản tại mỏ than Khánh Hòa
• 1.8. Hiện trạng khai thác tại mỏ than Khánh Hòa
• 1.9. Kế hoạch phát triển mỏ
• 2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng và dự báo diễn biến chất lượng môi trường khu vực mỏ
• 3.1.1. Môi trường không khí
• 3.1.2. Môi trường nước
• 3.1.3. Môi trường đất
• 3.1.4. Đa dạng sinh học
• 3.1.5. Kinh tế xã hội, sức khỏe cộng đồng
• 3.2. Rủi ro, sự cố môi trường
• 3.3. Đánh giá tổng quan hiện trạng công tác quản lý môi trường khu vực mỏ
• 3.4. Các giải pháp quản lý môi trường đang thực hiện
• 3.5. Đánh giá tổng thể và các vấn đề môi trường ưu tiên giải quyết
• 3.6. Đề xuất các giải pháp cải thiện chất lượng môi trường khu vực mỏ
• 3.6.1. Các giải pháp kĩ thuật
• 3.6.2. Các giải pháp quản lý
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý mỏ than Khánh Hòa và thách thức hiện tại

Mỏ than Khánh Hòa, nằm ở tỉnh Thái Nguyên, là một trong những mỏ than lớn nhất tại Việt Nam. Hoạt động khai thác than tại đây đã diễn ra từ nhiều thập kỷ qua, đóng góp đáng kể vào nền kinh tế địa phương. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với nhiều thách thức về môi trường và quản lý. Các vấn đề như ô nhiễm không khí, nước thải và sự suy giảm đa dạng sinh học đang ngày càng trở nên nghiêm trọng. Việc nâng cao hiệu quả quản lý mỏ than Khánh Hòa là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

1.1. Hiện trạng môi trường tại mỏ than Khánh Hòa

Môi trường tại mỏ than Khánh Hòa đang chịu áp lực lớn từ hoạt động khai thác. Ô nhiễm không khí do bụi và khí thải từ các phương tiện vận chuyển và máy móc khai thác là một trong những vấn đề chính. Theo số liệu, hàm lượng bụi tại khu vực này vượt tiêu chuẩn cho phép từ 1,2 đến 5,2 lần. Nước thải từ mỏ cũng gây ra ô nhiễm nghiêm trọng cho các nguồn nước xung quanh, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái.

1.2. Các thách thức trong công tác quản lý mỏ than

Công tác quản lý mỏ than Khánh Hòa đang gặp nhiều khó khăn. Thiếu hụt công nghệ hiện đại trong khai thác và xử lý môi trường là một trong những nguyên nhân chính. Ngoài ra, việc thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và doanh nghiệp khai thác cũng làm giảm hiệu quả quản lý. Các vấn đề như sạt lở bãi thải và ô nhiễm nước cần được giải quyết kịp thời để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

II. Phương pháp nâng cao hiệu quả quản lý mỏ than Khánh Hòa

Để nâng cao hiệu quả quản lý mỏ than Khánh Hòa, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và bền vững. Việc áp dụng công nghệ mới trong khai thác và xử lý môi trường là rất quan trọng. Đồng thời, cần có sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội trong quá trình quản lý.

2.1. Ứng dụng công nghệ mới trong khai thác than

Việc áp dụng công nghệ khai thác hiện đại như công nghệ địa chấn và khoan hiện đại có thể giúp giảm thiểu tác động đến môi trường. Công nghệ này không chỉ giúp tăng hiệu quả khai thác mà còn giảm thiểu ô nhiễm do bụi và nước thải. Các thiết bị hiện đại cũng giúp theo dõi chất lượng môi trường một cách chính xác hơn.

2.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Cộng đồng địa phương cần được tham gia vào quá trình quản lý mỏ than. Việc tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm để lắng nghe ý kiến của người dân sẽ giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của họ đối với môi trường. Sự tham gia của cộng đồng cũng giúp tăng cường tính minh bạch trong hoạt động khai thác.

III. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại mỏ than Khánh Hòa

Nghiên cứu hiện trạng môi trường tại mỏ than Khánh Hòa đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Các giải pháp đã được đề xuất và thử nghiệm cho thấy hiệu quả tích cực trong việc cải thiện chất lượng môi trường. Việc áp dụng các giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế cho doanh nghiệp.

3.1. Đánh giá hiệu quả của các giải pháp đã áp dụng

Các giải pháp như cải thiện công nghệ khai thác và xử lý nước thải đã cho thấy hiệu quả rõ rệt. Chất lượng không khí và nước tại khu vực mỏ đã được cải thiện đáng kể. Sự giảm thiểu ô nhiễm đã góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng và bảo vệ hệ sinh thái xung quanh.

3.2. Các mô hình quản lý bền vững

Mô hình quản lý bền vững tại mỏ than Khánh Hòa đã được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại và sự tham gia của cộng đồng. Mô hình này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả khai thác mà còn bảo vệ môi trường và đảm bảo quyền lợi cho người dân địa phương.

IV. Kết luận và hướng đi tương lai cho quản lý mỏ than Khánh Hòa

Quản lý mỏ than Khánh Hòa cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Các giải pháp đã được đề xuất cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả. Hướng đi tương lai là áp dụng công nghệ mới, tăng cường sự tham gia của cộng đồng và nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường.

4.1. Tầm quan trọng của quản lý bền vững

Quản lý bền vững không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo sự phát triển kinh tế lâu dài cho địa phương. Việc áp dụng các giải pháp bền vững sẽ giúp mỏ than Khánh Hòa phát triển một cách ổn định và hiệu quả.

4.2. Đề xuất các chính sách hỗ trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ và các cơ quan chức năng để thúc đẩy việc áp dụng công nghệ mới và cải thiện quản lý môi trường tại mỏ than Khánh Hòa. Các chính sách này cần hướng đến việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành khai thác than tại Việt Nam, đặc biệt là tỉnh Thái Nguyên, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế với tổng trữ lượng than gần 100 triệu tấn, đứng thứ hai cả nước. Mỏ than Khánh Hòa, với diện tích 3,28 km² và trữ lượng 59,3 triệu tấn, là một trong những mỏ than chủ lực của tỉnh. Tuy nhiên, hoạt động khai thác than đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường như ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước, suy giảm đa dạng sinh học và biến đổi địa hình. Sản lượng khai thác than trên địa bàn tỉnh tăng 28,94% từ năm 2006 đến 2009, đồng nghĩa với áp lực môi trường ngày càng lớn. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá hiện trạng môi trường khu vực mỏ than Khánh Hòa, dự báo các tác động môi trường đến năm 2029 và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý môi trường. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại mỏ than Khánh Hòa và vùng lân cận, với dữ liệu thu thập từ năm 2009 đến 2011. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ môi trường, đảm bảo phát triển bền vững ngành khai thác than và nâng cao chất lượng sống của cộng đồng dân cư xung quanh mỏ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng mô hình DPSIR (Driving Force - Pressure - State - Impact - Response) do Tổ chức Môi trường Châu Âu phát triển, được Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam khuyến khích sử dụng trong đánh giá môi trường. Mô hình này giúp phân tích chuỗi quan hệ nguyên nhân - kết quả trong các vấn đề môi trường:

• Động lực (Driving Force): Các kế hoạch phát triển kinh tế xã hội, nhu cầu than ngày càng tăng.
• Áp lực (Pressure): Lưu lượng nước thải, khí thải, bụi phát sinh từ khai thác, vận chuyển, khoan nổ mìn.
• Hiện trạng (State): Chất lượng không khí, nước, đất, đa dạng sinh học tại khu vực mỏ.
• Tác động (Impact): Ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, suy giảm đa dạng sinh học, biến đổi địa hình.
• Đáp ứng (Response): Các giải pháp kỹ thuật, quản lý nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực.

Ngoài ra, phương pháp đánh giá môi trường dựa trên tiêu chí đánh giá công tác quản lý môi trường, được xây dựng và cho điểm dựa trên khảo sát ý kiến chuyên gia, giúp xác định mức độ tuân thủ và hiệu quả quản lý hiện tại.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo quan trắc môi trường định kỳ của mỏ than Khánh Hòa giai đoạn 2009-2011, bao gồm mẫu không khí, nước mặt, nước ngầm, nước thải và đất. Đồng thời, tiến hành khảo sát thực địa, thu thập thông tin kinh tế xã hội và sức khỏe cộng đồng qua phiếu điều tra gửi đến các xã chịu ảnh hưởng (Phúc Hà, An Khánh, Sơn Cẩm). Cỡ mẫu khảo sát khoảng 100 hộ dân với các chỉ tiêu về thu nhập, sức khỏe và sản xuất nông nghiệp. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, đánh giá tải lượng ô nhiễm theo phương pháp Rapid Assessment của WHO, kết hợp đánh giá định lượng công tác quản lý môi trường theo công thức CT = TC x QT x TT (CT: điểm công tác quản lý, TC: điểm tiêu chí, QT: trọng số tiêu chí, TT: mức độ tuân thủ). Timeline nghiên cứu kéo dài từ 2009 đến 2012, tập trung đánh giá hiện trạng và dự báo đến năm 2029 theo kế hoạch mở rộng mỏ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ô nhiễm không khí: Hàm lượng bụi tại khu vực mỏ Khánh Hòa vượt tiêu chuẩn QCVN 05:2013/BTNMT từ 1,1 đến 2,6 lần, đặc biệt tại vị trí gần bãi thải với giá trị bụi lơ lửng lên đến 10,5 mg/m³ (năm 2011), trong khi tiêu chuẩn cho phép là 4 mg/m³. Mức độ tiếng ồn dao động từ 68 đến 90 dBA, có vị trí vượt ngưỡng 85 dBA cho phép. Các khí SO2, NO2, CO đều nằm trong giới hạn cho phép nhưng có xu hướng tăng nhẹ qua các năm.

2. Ô nhiễm nguồn nước: Lưu lượng nước thải mỏ Khánh Hòa khoảng 1 triệu m³/năm, chứa các chất ô nhiễm như tổng chất rắn lơ lửng (TSS) vượt tiêu chuẩn từ 1,7 đến 2,4 lần, độ pH dao động từ 3,1 đến 6,5, gây ảnh hưởng đến suối Tân Long - nguồn nước tưới tiêu chính. Hàm lượng BOD5 và COD tại các phụ lưu sông Cầu vượt tiêu chuẩn từ 1,3 đến 3 lần, đặc biệt tại sông Đu có mức ô nhiễm cao nhất.

3. Biến đổi địa hình và đất đai: Diện tích khai trường hiện tại là 111 ha, bãi thải chiếm 145 ha, trong đó bãi thải Nam đã đổ đến cao độ +80 m, gây nguy cơ sạt lở và vùi lấp đất nông nghiệp. Tỷ lệ che phủ rừng tự nhiên giảm mạnh từ 33,7% năm 1970 xuống còn 4,7% năm 1997 tại khu vực lân cận. Diện tích đất nông nghiệp bị lấp bởi bùn, đất đá thải tăng từ 200 ha năm 1970 lên 238 ha năm 1997.

4. Công tác quản lý môi trường: Đánh giá theo tiêu chí cho thấy công tác quản lý môi trường tại mỏ còn nhiều hạn chế, điểm trung bình đạt khoảng 60% so với mức tối ưu. Các hoạt động như xử lý nước thải, kiểm soát bụi và tiếng ồn chưa được thực hiện đồng bộ và hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của ô nhiễm không khí là do hoạt động khoan nổ mìn, vận chuyển đất đá và than, cùng với công nghệ khai thác lộ thiên tạo ra lượng bụi lớn. So sánh với các mỏ than khác trong tỉnh, mức độ ô nhiễm bụi tại Khánh Hòa tương đương hoặc cao hơn, đặc biệt tại các vị trí gần bãi thải. Ô nhiễm nguồn nước chủ yếu do nước thải chưa được xử lý triệt để, cùng với nước mưa chảy tràn mang theo cặn bẩn và kim loại nặng. Biến đổi địa hình và suy giảm đất nông nghiệp là hệ quả tất yếu của khai thác lộ thiên với bãi thải lớn, chưa có biện pháp hoàn thổ hiệu quả. Công tác quản lý môi trường chưa đáp ứng được yêu cầu do thiếu đồng bộ về kỹ thuật và chính sách, cần được cải thiện để giảm thiểu tác động tiêu cực. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ hàm lượng bụi theo vị trí và thời gian, bảng so sánh chất lượng nước mặt với tiêu chuẩn QCVN, cũng như bản đồ biến đổi diện tích đất và rừng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng công nghệ xử lý bụi tiên tiến: Lắp đặt hệ thống phun sương, bạt phủ bãi thải và đường vận chuyển nhằm giảm lượng bụi phát sinh, mục tiêu giảm bụi lơ lửng xuống dưới 4 mg/m³ trong vòng 2 năm, do Công ty Mỏ than Khánh Hòa phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường thực hiện.

2. Xây dựng hệ thống xử lý nước thải hoàn chỉnh: Đầu tư hồ lắng, bể xử lý sinh học và hệ thống thu gom nước mưa để đảm bảo nước thải đạt tiêu chuẩn QCVN trước khi xả ra môi trường, hoàn thành trong 3 năm tới, do Ban Quản lý Mỏ và đơn vị tư vấn môi trường triển khai.

3. Hoàn thổ và phục hồi môi trường: Thiết kế và thực hiện kế hoạch hoàn thổ bãi thải theo tiêu chuẩn kỹ thuật, trồng cây phủ xanh nhằm giảm nguy cơ sạt lở và phục hồi đa dạng sinh học, tiến hành đồng bộ trong 5 năm, phối hợp với chính quyền địa phương và các tổ chức bảo vệ môi trường.

4. Nâng cao năng lực quản lý môi trường: Tổ chức đào tạo, nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý và công nhân về bảo vệ môi trường, xây dựng hệ thống giám sát môi trường liên tục, áp dụng các tiêu chuẩn quản lý môi trường ISO, thực hiện trong 1 năm đầu tiên và duy trì thường xuyên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý ngành than: Giúp hiểu rõ tác động môi trường của khai thác than và các giải pháp quản lý hiệu quả, hỗ trợ hoạch định chính sách phát triển bền vững.

2. Chuyên gia môi trường và kỹ sư khai thác: Cung cấp dữ liệu thực tiễn và phương pháp đánh giá môi trường, làm cơ sở cho nghiên cứu và ứng dụng công nghệ xử lý ô nhiễm.

3. Cơ quan quản lý nhà nước địa phương: Hỗ trợ trong việc giám sát, kiểm tra và ban hành các quy định về bảo vệ môi trường tại các khu vực khai thác than.

4. Cộng đồng dân cư vùng mỏ: Nâng cao nhận thức về tác động môi trường và sức khỏe, từ đó tham gia giám sát và phản hồi các hoạt động khai thác than.

Câu hỏi thường gặp

1. Hoạt động khai thác than ảnh hưởng thế nào đến môi trường không khí?
   Khai thác than phát sinh bụi đất đá, khí độc hại và tiếng ồn từ khoan nổ mìn, vận chuyển và sàng tuyển than. Ví dụ, hàm lượng bụi tại mỏ Khánh Hòa vượt tiêu chuẩn từ 1,1 đến 2,6 lần, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người dân.

2. Nguồn nước tại khu vực mỏ có bị ô nhiễm không?
   Nước thải mỏ chứa chất rắn lơ lửng vượt tiêu chuẩn 1,7-2,4 lần, độ pH thấp gây ảnh hưởng đến suối Tân Long – nguồn nước tưới tiêu chính, làm giảm chất lượng nước mặt và nước ngầm.

3. Biến đổi địa hình do khai thác than diễn ra như thế nào?
   Khai thác lộ thiên tạo ra các bãi thải cao đến 80 m, diện tích đất nông nghiệp bị lấp tăng lên, đồng thời diện tích rừng tự nhiên giảm mạnh, làm suy giảm đa dạng sinh học và tăng nguy cơ sạt lở.

4. Công tác quản lý môi trường tại mỏ hiện nay ra sao?
   Công tác quản lý còn nhiều hạn chế, điểm đánh giá chỉ đạt khoảng 60% mức tối ưu, các biện pháp xử lý bụi, nước thải chưa đồng bộ và hiệu quả, cần nâng cao năng lực và áp dụng công nghệ mới.

5. Giải pháp nào được đề xuất để cải thiện môi trường khu vực mỏ?
   Bao gồm áp dụng công nghệ xử lý bụi, xây dựng hệ thống xử lý nước thải hoàn chỉnh, hoàn thổ bãi thải và phục hồi môi trường, đồng thời nâng cao năng lực quản lý và giám sát môi trường.

Kết luận

• Hoạt động khai thác than tại mỏ Khánh Hòa đã gây ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước và biến đổi địa hình nghiêm trọng.
• Hàm lượng bụi vượt tiêu chuẩn từ 1,1 đến 2,6 lần, nước thải chứa chất rắn lơ lửng vượt 2 lần, diện tích đất nông nghiệp bị lấp tăng lên 238 ha.
• Công tác quản lý môi trường hiện tại còn nhiều hạn chế, điểm đánh giá chỉ đạt khoảng 60% mức tối ưu.
• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật và quản lý nhằm giảm thiểu ô nhiễm, phục hồi môi trường và nâng cao hiệu quả quản lý.
• Tiếp tục nghiên cứu, giám sát và áp dụng các công nghệ mới trong quản lý môi trường mỏ đến năm 2029 để đảm bảo phát triển bền vững.

Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp khai thác than cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường giám sát và đánh giá định kỳ để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Trong xu thế hội nhập và phát triển, các ngành công nghiệp nước ta được quan tâm đầu tư và đẩy mạnh. Trong số đó phải kể đến các hoạt động của công nghiệp khai thác và chế biến khoáng sản. Khai thác than là một hoạt động đã được quan tâm đầu tư phát triển từ khá lâu. Sự tăng trưởng của các ngành kinh tế như điện, xi măng.luôn tỉ lệ thuận với nhu cầu sử dụng than.

Trên cơ sở nhu cầu than ngày càng tăng trên thị trường, các hoạt động khai thác và chế biến than cũng liên tục gia tăng. Bên cạnh những lợi ích kinh tế mà ngành khai thác than mang lại, thì hoạt động này cũng đã can thiệp khá mạnh mẽ đến môi trường, gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường đòi hỏi các nhà đầu tư cần phải có các giải pháp quản lý, giải pháp công nghệ và các giải pháp xử lý hợp lý nhằm giảm thiểu những ảnh hưởng xấu đến môi trường. Thái Nguyên hiện là một trong những cái nôi của ngành khai thác và chế biến khoáng sản của Việt Nam. Hiện nay trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên có khoảng 156 mỏ và điểm khoáng sản đã và đang được đưa vào khai thác, chế biến.

Than là khoáng sản có tiềm năng của tỉnh Thái Nguyên. Trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đã phát hiện 7 mỏ và điểm khoáng sản than, trong đó thăm dò, khai thác 6 mỏ; tổng trữ lượng đã đánh giá cấp A + B + C1 đạt trên 90 triệu tấn, có 2 loại than: antraxit và than mỡ. Các mỏ than chủ yếu sử dụng công nghệ khai thác lộ thiên với các moong sâu hàng trăm mét, bãi thải trở thành các núi thải khổng lồ như các mỏ Phấn Mễ, mỏ Khánh Hòa, Mỏ than Bá Sơn. Ngoài những lợi ích do ngành công nghiệp khai thác chế biến than mang lại cho địa phương Thái Nguyên thì những tác động đến môi trường hiện nay cũng không nhỏ: Vấn đề sạt lở bãi thải, hạ thấp mực nước ngầm, ô nhiễm môi trường không khí, làm bẩn nguồn nước tưới tiêu.đang ngày càng gây bức xúc trong nhân dân.

Trước thực tế trên, đề tài ”Nghiên cứu hiện trạng môi trường và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái Nguyên” nhằm mục đích đánh giá hiện trạng môi trường, dự báo các vấn đề môi trường phát sinh trên cơ sở đó đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý môi trường mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái Nguyên. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Công nghiệp khai thác than 1. Khai thác than ở Việt Nam 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Đặc điểm các mỏ than nƣớc ta [17] Việt Nam được thiên nhiên ưu đãi là nước có nhiều nguồn khoáng sản trong đó than đá chủ yếu tập trung tại các mỏ ở Hải Phòng, Quảng Ninh thuộc cuối hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Lượng than tại đây chiếm 90% trên cả nước. Đặc điểm quan trọng nhất của các mỏ than ở Việt Nam thuộc khu vực hành lang kinh tế là phần nhiều các mỏ than đều ở lộ thiên dễ khai thác. Tuy nhiên phần than ở sâu trong lòng đất cũng khá dồi dào.

Chỉ riêng ở Quảng Ninh trữ lượng than ở dưới sâu -350 m đã có khoảng 6,5 - 7 tỷ tấn [19]. Than ở Việt Nam có 5 loại chính: - Than antraxit - Than mỡ - Than bùn - Than ngọn lửa dài - Than nâu. Than antraxit (than đá): Trữ lượng than đá được đánh giá là 3,5 tỷ tấn trong đó ở vùng Quảng Ninh trên 3,3 tỷ tấn (tính đến độ sâu - 300m); còn lại gần 200 triệu tấn là nằm rải rác ở các tỉnh: Thái nguyên, Hải Dương, Bắc Giang. Trữ lƣợng các mỏ than Quảng Ninh (1000 tấn) Trữ lượng khai Trữ lượng khai Trữ lượng khai Tổng trữ lượng thác giếng thác lộ thiên thác lò bằng đứng Trữ lượng đã 3.808 thăm dò Trữ lượng mỏ 1.127 đang khai thác Trữ lượng các mỏ chuẩn bị 333.407 khai thác Than mỡ: Trữ lượng tiềm năng được đánh giá sơ bộ là 27 triệu tấn, trong đó trữ lượng địa chất là 17,6 triệu tấn, chủ yếu tập trung ở 2 mỏ Làng Cẩm (Thái Nguyên) và mỏ Khe Bố (Nghệ An).

3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Than bùn: Than bùn ở Việt Nam nằm rải rác từ Bắc đến Nam, nhưng chủ yếu tập trung ở đồng bằng sông Cửu Long (với hai mỏ than lớn là U-Minh-Thượng và U- Minh-Hạ). Than ngọn lửa dài: Chủ yếu tập trung ở mỏ Na Dương (Lạng Sơn), với trữ lượng địa chất trên 100 triệu tấn. Hiện nay khai thác được thực hiện bằng phương pháp lộ thiên, than khai thác chủ yếu phục vụ sản xuất xi măng ở Hải Phòng và Bỉm Sơn với sản lượng trên dưới 100 nghìn tấn/năm. Nhưng do nhà máy Xi măng Hải Phòng sẽ ngừng hoạt động, nhà máy xi măng Bỉm Sơn được cải tạo với công nghệ mới, nên không dùng than Na Dương từ 1999 trở đi.

Than Na Dương là loại than có hàm lượng lưu huỳnh cao, có tính tự cháy, nên việc khai thác, vận chuyển, chế biến sử dụng rất khó khăn và hạn chế. Than nâu: Tập trung chủ yếu ở đồng bằng Bắc Bộ, trữ lượng dự báo 100 tỷ tấn. Theo đánh giá sơ bộ, than có chất lượng tốt, có thể sử dụng cho sản xuất điện, xi măng và công nghiệp hoá học. Nhưng để có thể khai thác được, cần tiến hành thăm dò ở khu vực Bình Minh - Khoái châu Hưng Yên, để đánh giá một cách chính xác trữ lượng, chất lượng than, điều kiện kiến tạo của vỉa than, nghiên cứu công nghệ khai thác thiết kế.

Nói chung việc khai thác than này rất khó khăn về mặt địa hình, dân cư trong vùng và về phương pháp khai thác v. Theo đánh giá của một số nhà nghiên cứu địa chất và khai thác, đối với than nâu ở đồng bằng sông Hồng thì có thể đưa vào đầu tư xây dựng mỏ và khai thác từ 2015-2020 trở đi. Công nghệ khai thác than nƣớc ta [17] Những năm gần đây ngành than Việt Nam đã mạnh dạn cải tiến công tác quản lí và áp dụng công nghệ tiên tiến vào khâu thăm dò, khai thác, sàng tuyển than làm thay đổi hẳn diện mạo ngành khai thác than: công nghệ địa chấn, công nghệ khoan hiện đại vừa lấy mẫu than, mẫu đá vừa phân tích được mẫu nước, mẫu khí. Trong các lò khai thác thì sử dụng cột thủy lực đơn, đi cùng khoan nổ mìn hoặc máy khấu liên hợp trong các vỉa than dày đến 2,5m; độ dốc đến 35o.

Hiện trạng môi trƣờng các khu vực khai thác than nƣớc ta Về ô nhiễm môi trường không khí: Môi trường không khí các khu vực khai thác khoáng sản và lân cận thường xuyên bị ô nhiễm do bụi, khí độc, khí nổ và tiếng ồn phát sinh ở hầu hết các khâu sản xuất. Đặc biệt khu vực Cẩm Phả, Uông Bí, Mạo Khê và các phường Hà Khánh, Hà Lầm, Hà Trung, Hà Tu, Hà Phong - TP Hạ Long. Nhìn 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chung, hàm lượng bụi tại các khu vực khai thác than, chế biến than đều vượt tiêu chuẩn cho phép từ 1,2 - 5,2 lần (trung bình trong 24 giờ); hàm lượng bụi tại các khu dân cư lân cận các khu vực sản xuất, chế biến than tại Quảng Ninh vượt tiêu chuẩn cho phép 3,3 lần (trung bình 24 giờ) [29]. Về nước thải mỏ: Tại vùng than, theo số liệu kê khai, nộp phí bảo vệ môi trường đối với nước thải công nghiệp của các đơn vị thuộc ngành than thì tổng lượng nước thải mỏ năm 2009 đã kê khai là 38.

Tuy nhiên, lượng nước thải này chưa tính đến nước rửa trôi từ các bãi thải mỏ. Hai thông số điển hình tác động đến môi trường là tính axit và cặn lơ lửng, bên cạnh đó là hàm lượng Fe và Mn. Độ pH của nước thải mỏ dao động từ 3,1 - 6,5, hàm lượng tổng chất rắn lơ lửng (TSS) vượt tiêu chuẩn cho phép từ 1,7 - 2,4 lần, cá biệt có nơi vượt đến 8,09 lần. Nước thải mỏ gây nhiều ảnh hưởng đến hệ thống sông, suối, hồ, vùng ven biển như gây bồi lấp, làm mất nguồn sinh thủy, suy giảm chất lượng nước.

Do tác động lâu ngày, trong đó có tác động của khai thác than trái phép trong một thời gian dài, một số hồ thủy lợi vùng Đông Triều, Quảng Ninh đã bị chua hóa, làm ảnh hưởng đến chất lượng nước phục vụ nông nghiệp [29]. Tác động đến địa hình, cảnh quan: Những biến đổi mạnh nhất diễn ra chủ yếu ở những khu vực có khai thác than lộ thiên. Các bãi đổ thải tạo nên những quả đồi ở Cọc Sáu cao 280 m, Nam Đèo Nai có độ cao 200 m, Đông Cao Sơn cao 250 m, Đông Bắc Bàng Nâu cao 150 m và Núi Béo cao 240 m. và nhiều bãi thải trên các sườn đồi.

Bãi thải thường có sườn dốc tới 350. Nhiều moong khai thác lộ thiên tạo nên địa hình âm có độ sâu từ - 50 m đến - 150 m dưới mực nước biển trung bình (các mỏ Cọc Sáu, Hà Tu, Núi Béo. Vấn đề chiếm dụng đất trồng trọt và cây xanh: Diện tích đất canh tác và thảm thực vật mà các mỏ khai thác than lộ thiên chiếm dụng là khá lớn. Tính riêng khu vực Hòn Gai - Cẩm Phả hiện nay có khoảng 30 mỏ than lớn nhỏ đang hoạt động sử dụng gần 4500 ha (trong đó có 04 mỏ đèo Nai, Cao Sơn, Cọc Sáu và Hà Tu là 3200ha).

Tại khu vực Hòn Gai, Nam đường 18A (Cẩm Phả) trong giai đoạn 1970 -1997, các hoạt động khai thác than đã làm mất khoảng 2900 ha (trung bình mỗi năm mất 100 - 110 ha) đất rừng các loại, trong đó khoảng 2000 ha bị mất do mở vỉa, đổ đất đá thải. Độ che phủ rừng tự nhiên từ 33,7% (1970) giảm xuống còn 6,7% (1985) và 4,7% (1997) [20]. 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Biến động độ che phủ rừng tự nhiên khu vực Hòn Gai - Cẩm Phả (%) Năm 1970 1985 1997 Rừng tự nhiên 33,7 6,7 4,7 Rừng trồng+Rừng tự nhiên 40,6 14,5 14,4 Nguồn: [21] Bãi thải cao cũng gây các nguy cơ sạt lở, vùi lấp diện tích đất nông nghiệp.

Số liệu tại khu vực Cẩm Phả diện tích đất nông nghiệp bị vùi lấp cụ thể như sau: Bảng 1.