Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác đấu thầu các công trình xây dựng. - Chương 2: Thực trạng công tác đấu thầu các công trình xây dựng của Công Ty TNHH CSC Việt Nam. - Chương 3: Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao khả năng trúng thầu các công trình xây dựng của Công Ty TNHH CSC Việt Nam. 3 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC ĐẤU THẦU CÁC CÔNG TRÌNH XÂY DỰNG 1.1 Tổng quan chung về hoạt động đấu thầu 1.1 Khái niệm đấu thầu Thuật ngữ đấu thầu đã trở nên quen thuộc ở Việt Nam trong hơn chục năm trở lại đây mặc dù nó đã xuất hiện từ lâu trên thế giới bởi thuật ngữ này gắn với một hoạt động chỉ xuất hiện những nhà dự thầu hay những người bán, do vậy đấu thầu chỉ có thể thực hiện được trong nền kinh tế thị trường.
Trước đây, khi nền kinh tế Việt Nam còn ở trong chế độ bao cấp, người bán chỉ sản xuất và bán những gì mình có và không quan tâm đến nhu cầu của người mua, do đó người mua không có quyền lựa chọn cho mình những hàng hoá phù hợp. Chỉ đến khi nền kinh tế Việt Nam chuyển dần sang hướng thị trường thì tính cạnh tranh xuất hiện, khái niệm về đấu thầu cũng dần dần hình thành và được chấp nhận như một điều tất yếu. Luật đấu thầu số 43/2013/QH13 ngày 26/11/2013 đã quy định: “Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế” [7]. Trong ngành tư vấn xây dựng, do là ngành đặc thù mà ta có thể chia làm 3 loại hình đấu thầu: Đấu thầu mua sắm hàng hóa, dịch vụ; đấu thầu xây lắp; đấu thầu lựa chọn đối tác thực hiện dự án.
- Đấu thầu mua sắm hàng hóa: Khái niệm hàng hóa rất rộng, nó bao gồm máy móc thiết bị, dây chuyền sản xuất, nguyên vật liệu, vật liệu, thành phẩm, bán thành phẩm, bản quyền sở hữu công nghiệp, bản quyền sở hữu công nghệ…Còn các dịch vụ khác ở đây được hiểu là các dịch vụ ngoài những dịch vụ tư vấn đã nêu ở trên, các dịch vụ này có thể là dịch vụ vận chuyển, dịch vụ bảo hiểm, dịch vụ sữa chữa bảo hành…Đấu thầu mua sắm hàng hóa và các dịch vụ khác là quá trình lựa chọn nhà thầu cung cấp hàng hóa, dịch vụ đạt yêu cầu về chất lượng và có giá hợp lý nhất. - Đấu thầu xây lắp: là quá trình lựa chọn nhà thầu để thực hiện các công việc trong lĩnh vực xây lắp như xây dựng công trình, hạng mục công trình và lắp đặt thiết bị cho các công trình, hạng mục công trình. Đấu thầu xây lắp được tiến hành ở 4 giai đoạn thực hiện dự án khi mà những ý tưởng đầu tư được thể hiện trong báo cáo nghiên cứu khả thi sẽ trở thành hiện thực. Tuyển chọn được nhà thầu xây lắp có vai trò rất quan trọng đối với sự thành công của dự án.
Trên thực tế đã có những dự án do nhà thầu xây lắp không đủ năng lực thực hiện công việc khiến cho dự án bị đình trệ, công trình không được đưa vào sử dụng đúng tiến độ hoặc chất lượng công trình kém và ảnh hưởng lớn đến sự phát huy hiệu quả của chủ đầu tư sau này. Như vậy đấu thầu xây lắp có th ể hiểu là quá trình mua bán đặc biệt, sản phẩm là các công trình xây d ựng. Trong lĩnh vực xây lắp, các nhà th ầu chủ yếu cạnh tranh nhau b ằng giải pháp kỹ thuật, chất lượng công trình và giá cả, đặc biệt giải pháp thực hiện luôn là yếu tố quan trọng để giành thắng lợi. Tuy nhiên với các trường hợp yêu cầu kỹ thuật không cao thì giá lại là yếu tố quan trọng giúp nhà thầu thắng lợi.
- Đấu thầu lựa chọn đối tác thực hiện dự án: Khi chủ đầu tư có ý tưởng về một dự án đầu tư nhưng do một hạn chế nào đó (có thể do hạn chế về tài chính hoặc kỹ thuật) mà không thể tự tiến hành chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư và thậm chí vận hành kết quả của đầu tư thì chủ đầu tư có thể tổ chức đấu thầu để chọn một đối tác thực hiện ý tưởng của mình và sau đó có thể bàn giao lại dự án vào một thời điểm thỏa thuận giữa hai bên. Đó là các dự án có dạng chìa khóa trao tay, dự án BOT (build, operate and transfer- xây dựng, vận hành và chuyển giao), dự án BT (build and tranfer), …Đối với loại hình này, đối tượng mà bên mời thầu muốn “mua” là toàn bộ một dự án chứ không phải một phần công việc cụ thể nào.2 Hoạt động đấu thầu Hoạt động đấu thầu gồm hai bên: bên mời thầu và bên dự thầu. a) Bên mời thầu Bên mời thầu là cơ quan, tổ chức có chuyên môn và năng lực để thực hiện các hoạt động đấu thầu, bao gồm: - Chủ đầu tư hoặc tổ chức do chủ đầu tư quyết định thành lập hoặc lựa chọn; - Đơn vị dự toán trực tiếp sử dụng nguồn vốn mua sắm thường xuyên; - Đơn vị mua sắm tập trung; - Cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc tổ chức trực thuộc do cơ quan nhà nước có thẩm quyền lựa chọn. Bên mời thầu có một số chức năng nhiệm vụ đối với các gói thầu khác nhau của bên mời thầu Đối với lựa chọn nhà thầu thực hiện gói thầu thuộc dự án: - Chuẩn bị lựa chọn nhà thầu; tổ chức lựa chọn nhà thầu, đánh giá hồ sơ quan tâm, hồ sơ dự sơ tuyển, hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất; 5 - Quyết định thành lập tổ chuyên gia; - Yêu cầu nhà thầu làm rõ hồ sơ quan tâm, hồ sơ dự sơ tuyển, hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất trong quá trình đánh giá hồ sơ; - Trình duyệt kết quả lựa chọn danh sách ngắn, kết quả lựa chọn nhà thầu; - Thương thảo, hoàn thiện hợp đồng với nhà thầu; - Bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật cho các bên liên quan nếu thiệt hại đó do lỗi của mình gây ra; - Bảo mật các tài liệu trong quá trình lựa chọn nhà thầu; - Bảo đảm trung thực, khách quan, công bằng trong quá trình lựa chọn nhà thầu; - Cung cấp các thông tin cho Báo đấu thầu và hệ thống mạng đấu thầu quốc gia; cung cấp thông tin, tài liệu liên quan và giải trình việc thực hiện các quy định tại khoản này theo yêu cầu của người có thẩm quyền, chủ đầu tư, cơ quan thanh tra, kiểm tra, cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu; - Chịu trách nhiệm trước pháp luật và chủ đầu tư về quá trình lựa chọn nhà thầu.
Đối với lựa chọn nhà thầu trong mua sắm thường xuyên, ngoài quy định lựa chọn nhà thầu thực hiện gói thầu thuộc dự án bên mời thầu còn phải thực hiện chức năng sau đây: - Phê duyệt hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu; - Phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu; - Ký kết và quản lý việc thực hiện hợp đồng với nhà thầu; - Quyết định xử lý tình huống; - Giải quyết kiến nghị trong quá trình lựa chọn nhà thầu; - Chịu trách nhiệm trước pháp luật và người có thẩm quyền về quá trình lựa chọn nhà thầu; - Lưu trữ các thông tin liên quan trong quá trình lựa chọn nhà thầu theo quy định của pháp luật về lưu trữ và quy định của Chính phủ; - Cung cấp các thông tin cho Báo đấu thầu và hệ thống mạng đấu thầu quốc gia; cung cấp thông tin, tài liệu liên quan và giải trình việc thực hiện các quy định tại khoản này theo yêu cầu của người có thẩm quyền, cơ quan thanh tra, kiểm tra, cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu; - Báo cáo công tác đấu thầu hàng năm. Đối với việc lựa chọn nhà đầu tư: - Chuẩn bị lựa chọn nhà đầu tư; tổ chức lựa chọn nhà đầu tư; tổ chức đánh giá hồ sơ dự sơ tuyển, hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất theo quy định của Luật này; 6 - Quyết định thành lập tổ chuyên gia; - Yêu cầu nhà đầu tư làm rõ hồ sơ dự sơ tuyển, hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất trong quá trình đánh giá hồ sơ; - Trình duyệt hồ sơ mời sơ tuyển, kết quả sơ tuyển, hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu, kết quả lựa chọn nhà đầu tư; - Đàm phán hợp đồng với nhà đầu tư; - Bồi thường thiệt hại cho các bên liên quan nếu thiệt hại đó do lỗi của mình gây ra theo quy định của pháp luật; - Bảo mật các tài liệu trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư; - Lưu trữ các thông tin liên quan trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư theo quy định của pháp luật về lưu trữ và quy định của Chính phủ; - Giải quyết kiến nghị trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư; - Bảo đảm trung thực, khách quan, công bằng trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư; - Cung cấp các thông tin cho Báo đấu thầu và hệ thống mạng đấu thầu quốc gia; cung cấp thông tin, tài liệu liên quan và giải trình việc thực hiện các quy định tại khoản này theo yêu cầu của người có thẩm quyền, cơ quan thanh tra, kiểm tra, cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu. b) Nhà thầu Nhà thầu, nhà đầu tư là tổ chức có tư cách hợp lệ khi đáp ứng đủ các điều kiện. Có đăng ký thành lập, hoạt động do cơ quan có thẩm quyền của nước cho phép hoạt động; hạch toán tài chính độc lập; không đang trong quá trình giải thể; không bị kết luận đang lâm vào tình trạng phá sản hoặc nợ không có khả năng chi trả theo quy định của pháp luật; đã đăng ký trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia; Bảo đảm cạnh tranh trong đấu thầu; không đang trong thời gian bị cấm tham dự thầu; có tên trong danh sách ngắn đối với trường hợp đã lựa chọn được danh sách ngắn; phải liên danh với nhà thầu trong nước hoặc sử dụng nhà thầu phụ trong nước đối với nhà thầu nước ngoài khi tham dự thầu quốc tế tại Việt Nam, trừ trường hợp nhà thầu trong nước không đủ năng lực tham gia vào bất kỳ phần công việc nào của gói thầu.