CHƯƠNG I NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TÀI TRỢ XUẤT KHẨU TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI (NHTM) 1. Vai trò của hoạt động XNK đối với nền kinh tế Xuất Nhập Khẩu là một hoạt động đóng vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển đất nước. Đặc biệt là trong thời đại ngày nay, sự tham gia vào phân công lao động quốc tế của một nước tức là nước đó chuyên môn hóa vào sản xuất hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ có ưu thế cạnh tranh cho các quốc gia khác thông qua hoạt động giao thương, dựa trên những lợi thế vốn có của mình. Trong điều kiện hội nhập quốc tế và thương mại hóa toàn cầu đang diễn ra với tốc độ càng lớn như hiện nay đã buộc các quốc gia trong khu vực và thế giới vận động trong mối tương quan chặt chẽ với nhau.
Không một quốc gia nào muốn phát triển mà lại cho phép mình đứng ngoài “ cuộc chơi” chung. Đứng ngoài đồng nghĩa với việc tự tách mình ra ngoài lề của sự phát triển, là đánh mất cơ hội và có thể sẽ phải tự mình đối phó với những khó khăn to lớn. Vì vậy có thể nói XNK là phương tiện thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Vậy Xuất khẩu là gì? Nhập khẩu là gì? Và vai trò của XNK đối với nền kinh tế như thế nào? Xuất khẩu là bán hàng hay đưa hàng ra nước ngoài.
Hàng hóa xuất khẩu rất đa dạng: hàng công nghệ, hàng nông nghiệp, tiêu dùng… kiến thức khoa học kĩ thuật, dịch vụ( tư vấn, kĩ thuật, sửa chữa, dịch vụ vận chuyển…). Nhập khẩu là mua hàng từ nước ngoài, đưa vào trong nước. Xuất khẩu làm tăng thu nhập ngoại tệ cho đất nước và cho nhu cầu nhập khẩu. Để Công Nghiệp Hóa đất nước trong thời gian ngắn, đòi hỏi phải có số vốn rất lớn để nhập khẩu máy móc, thiết bị kĩ thuật, công nghệ tiên tiến.
Nguồn vốn Nhập khẩu có thể được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau nhưng nguồn vốn quan trọng nhất vẫn là từ Xuất khẩu. Mặt khác, Xuất khẩu còn tạo điều kiện cho các Doanh Nghiệp trong nước tiếp cận với những thị trường mới, tận dụng lợi thế kinh tế theo qui mô, lợi thế tài nguyên thiên nhiên của quốc gia, chuyên môn hóa, tạo điều kiện cho các ngành khác có cơ hội phát triển thuận lợi, mở rộng thị trường tiêu thụ, mở rộng khả năng cung cấp các yếu tố đầu vào cho sản xuất, tạo tiền đề kinh tế- kĩ thuật nhằm cải tạo, nâng cao năng lực sản xuất trong nước, giải quyết công ăn việc làm và cải thiện đời sống nhân của dân. Thông qua Xuất khẩu hàng hóa sẽ tham gia vào cuộc cạnh tranh trên thị trường thế giới về giá cả, chất lượng, vì thế đòi hỏi các Doanh nghiệp phải luôn cải tiến và hoàn thiện công việc quản trị sản xuất kinh doanh, thúc đẩy sản xuất và mở rộng thị trường. Cùng với phát triển Xuất khẩu, nhu cầu Nhập khẩu cũng tác động một cách trực tiếp và quyết định đến sản xuất, đời sống trong nước.
Nhập khẩu để bổ sung những hàng hóa trong nước không sản xuất được hoặc không đủ đáp ứng nhu cầu. Nhập khẩu còn để thay thế, tức là thay vì sản xuất trong nước những hàng hóa không có lợi bằng Nhập khẩu sẽ Nhập khẩu. Nhập khẩu tạo điều kiện đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng Công Nghiệp Hóa đất nước, kịp thời bổ sung những mặt cân đối của nền kinh tế đảm bảo phát triển kinh tế cân đối và ổn định, góp phần cải thiện và nâng cao mức sống của nhân dân. Nhập khẩu có tác động tích cực đến thúc đẩy Xuất khẩu, nghĩa là Nhập khẩu hàng hóa đầu vào cho sản xuất hàng Xuất khẩu, tạo điều kiện cho các quốc gia chủ động hội nhập kinh tế quốc tế.
Như vậy, Xuất Nhập khẩu là cầu nối quan trọng giữa nền kinh tế trong nước với nền kinh tế thế giới, biến nền kinh tế thế giới thành đầu mối cung cấp các “yếu tố đầu vào ” và tiêu thụ các “yếu tố đầu ra ” cho nền kinh tế quốc dân trong hệ thống kinh tế quốc tế. Rủi ro trong hoạt động Xuất Nhập khẩu và nhu cầu tài trợ Xuất Nhập khẩu 2. Rủi ro trong hoạt động XNK Rủi ro trong nền kinh tế nói chung là sự mất mát tổn thất trong hoạt động sản xuất kinh doanh mà người thực hiện các công việc đó không trực tiếp gây ra, không nhận thức trước được khi có các sự việc đó xảy ra. Rủi ro trong giao dịch quốc tế cũng như rủi ro xảy ra trong các giao dịch nội địa, tuy nhiên nó phức tạp hơn trong quá trình xử lí.
Những rủi ro này xảy ra do rất nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan khác nhau, có thể là do sự khác nhau về pháp luật và kinh tế - xã hội, cũng có thể là do Doanh nghiệp không giữ chữ tín… Các rủi ro thường gặp trong hoạt động Xuất Nhập khẩu: Rủi ro trong khâu thanh toán: do thiếu thông tin và mối quan hệ với đối tác nước ngoài dẫn tới tình trạng đánh giá không chính xác về năng lực tài chính của đối tác hoặc đối tác bất ngờ rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán, bị cấm thực hiện thanh toán. Rủi ro tiền tệ và tỷ giá (trong thực hiện có thoả thuận thanh toán bằng ngoại tệ ): đây là khả năng xảy ra những tổn thất mà nhà XNK phải chịu khi tỷ giá hối đoái thay đổi vượt qua thay đổi ngoài dự tính. Trong cơ chế thị trường, tỷ giá hối đoái với tư cách là giá cả của một loại hàng hoá đặc biệt luôn luôn biến động không ngừng do nhiều yếu tố tác động gây ra những rủi ro cho các nhà XNK. Rủi ro quốc gia: là những rủi ro liên quan tới sự thay đổi về chính trị, kinh tế, chính sách quản lí ngoại hối - ngoại thương của một quốc gia khiến cho nhà XK không nhận được tiền hàng, nhà NK không nhận được hàng hoá.
Ví dụ như rủi ro chiến tranh ở nước NK hoặc XK, rủi ro cấm vận: hàng hoá bị cấm XK hoặc NK do thay đổi về chính sách sau khi đã kí hợp đồng với đối tác… Rủi ro về pháp lý: Nguyên nhân của rủi ro này là do không nắm vững và thông thạo luật pháp quốc gia của bên đối tác dẫn tới các tranh chấp hay khiếu kiện giữa các bên tham gia XNK. Mỗi một quốc gia có một hệ thống pháp luật khác nhau vì vậy vấn đề đặt ra khi xảy ra tranh chấp là toà án nước nào thụ lí và xử lí trên cơ sở pháp lí nước nào, tuy trong hợp đồng ngoại thương có đề cập tới vấn đề này nhưng vẫn còn nhiều phức tạp. Rủi ro đạo đức: Đạo đức hay còn được hiểu là tín nhiệm, uy tín trong kinh doanh. Đây là vấn đề quan trọng trong thương mại, vì các bên đối tác tham gia thương vụ thường ở rất cách xa nhau, thậm chí không gặp mặt nhau trong quá trình thực hiện thương vụ.
Rủi ro này phát sinh khi một trong các bên cố tình không thực hiện đúng các nghĩa vụ đã nêu trong hợp đồng gây thiệt hại tới quyền lợi của các bên còn lại. Ví dụ như đối tác khước từ thanh toán, bị từ chối nhận hàng, bị ép giảm giá khi hàng hoá đã được chuyển cho nhà NK… Rủi ro vận chuyển: là những tổn thất xảy ra trong quá trình vận chuyển giữa các bên do khoảng cách lớn giữa các nước đối tác. Nhu cầu tài trợ XNK Với hoạt động XNK ngày càng đa dạng, phức tạp và có sự cạnh tranh gay gắt trên một thị trường rộng lớn thì ngoài việc cần thiết phải có sự hỗ trợ của nhà nước như ưu đãi về thuế, sự điều chỉnh tỷ giá hối đoái phù hợp…, đòi hỏi các nhà XNK phải tìm kiếm một sự hỗ trợ rất lớn về mặt tài chính cũng như về mặt kĩ thuật từ các Ngân Hàng Thương Mại để đảm bảo hạn chế rủi ro phát sinh và đủ khả năng tiến hành một thương vụ quốc tế được an toàn bởi hoạt động XNK luôn tiềm ẩn các nguy cơ dẫn tới rủi ro và thất bại.Chính vì thế, nhu cầu tài trợ XNK càng trở nên rất cần thiết và thể hiện ở những mặt sau: ● Nhu cầu tài trợ cho Xuất Khẩu: + Giai đoạn phân tích nhu cầu, tìm kiếm khách hàng: đây là một giai đoạn rất quan trọng khởi đầu cho hoạt động XNK, chi phí cho những hoạt động này không nhỏ, đặc biệt là đối với những Doanh Nghiệp năng lực tài chính còn hạn hẹp. Giai đoạn này, các chuyên gia phải thực hiện phân tích nhu cầu thị trường, tiến hành các cuộc đàm phán, làm ra các mô hình hoặc sản phẩm mẫu để trưng bày, giới thiệu với khách hàng.
+ Giai đoạn kí kết hợp đồng: nếu nhà XK chưa có uy tín lớn trên thị trường nước ngoài thì đối tác có thể yêu cầu một đảm bảo giao hàng hoặc đảm bảo hoàn thành công trình. Khi việc giao hàng hoặc hoàn thành công trình không theo thoả thuận thì đảm bảo này sẽ có hiệu lực. + Giai đoạn chuẩn bị sản xuất: đây là giai đoạn đòi hỏi chi phí khá lớn, đầu tư vào xây dựng các công trình chuẩn bị cho sản xuất như nhà máy, xí nghiệp, mua sắm máy móc thiết bị… + Giai đoạn sản xuất: giai đoạn này, chi phí chủ yếu là tập trung vào mua sắm nguyên vật liệu và các chi phí liên quan khác để sản xuất ra sản phẩm. + Giai đoạn cung ứng: tuỳ theo điều kiện cung ứng mà phát sinh các chi phí, có thể là chi phí vận tải, chi phí bảo hiểm… + Giai đoạn lắp ráp, chạy thử, bàn giao công trình: khi hàng hoá được giao tới địa điểm quy định, nhà xuất khẩu cần phải lắp ráp, chạy thử sản phẩm để đảm bảo đúng quy cách cho tới khi người mua chấp nhận và thanh toán.
+ Giai đoạn thanh toán: hiện nay để việc cung cấp hàng hoá xuất khẩu được thuận lợi và tăng sức cạnh tranh của Doanh nghiệp, thì nhà XK thường phải dành cho nhà NK một sự ưu đãi thanh toán mà nhà XK và Ngân hàng có thể chấp nhận được.Và để đảm bảo cho quá trình tái sản xuất tiếp theo, nhà XK thường yêu cầu Ngân hàng tiếp tục tài trợ cho mình.