Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tài trợ thương mại quốc tế đối với ngân hàng thương mại cổ phần ngoại thương việt nam

Tài trợ thương mại quốc tế (TMQT) đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu, đặc biệt là đối… 90 trang · Học viện Ngân hàng · 2015.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hồng Hải
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Tài Trợ Thương Mại Quốc Tế Tại Vietcombank
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ TỰ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ
• MỤC LỤC
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ HIỆU QUẢ TÀI TRỢ THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
• 1.1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÀI TRỢ THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
• 1.1.1. Khái niệm tài trợ thƣơng mại quốc tế của ngân hàng thƣơng mại
• 1.1.2. Vai trò của tài trợ thƣơng mại quốc tế
• 1.1.3. Phân loại tài trợ thƣơng mại quốc tế của ngân hàng thƣơng mại
• 1.2. HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ ĐỐI VỚI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
• 1.2.1. Khái niệm hiệu quả hoạt động tài trợ thƣơng mại quốc tế
• 1.2.2. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động tài trợ thƣơng mại quốc tế của ngân hàng thƣơng mại
• 1.2.3. Nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng hoạt động tài trợ thƣơng mại quốc tế
• 1.3. KINH NGHIỆM TRONG VIỆC NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ VÀ BÀI HỌC RÚT RA ĐỐI VỚI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM
• 1.3.1. Bài học rút ra đối với Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM
• 2.1. KHÁI QUÁT VỀ NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển của Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam
• 2.1.2. Cơ cấu tổ chức
• 2.1.3. Tình hình hoạt động kinh doanh
• 2.2. THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM
• 2.2.1. Cơ sở pháp lý điều chỉnh hoạt động tài trợ thƣơng mại quốc tế tại Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam
• 2.2.2. Thực trạng hiệu quả hoạt động tài trợ thƣơng mại quốc tế tại Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam
• 2.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM
• 2.3.1. Kết quả đạt đƣợc
• 2.3.2. Nguyên nhân của tồn tại
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ ĐỐI VỚI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM
• 3.1. ĐỊNH HƢỚNG HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM
• 3.1.1. Định hƣớng chung
• 3.1.2. Định hƣớng hoạt động tài trợ thƣơng mại quốc tế của Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam
• 3.2. GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ ĐỐI VỚI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM
• 3.2.1. Nâng cao năng lực tài chính
• 3.2.2. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực
• 3.2.3. Cải tiến và đổi mới công nghệ ngân hàng
• 3.2.4. Xây dựng mô hình hoạt động tài trợ thƣơng mại tập trung thống nhất và chuyên sâu trong toàn hệ thống
• 3.2.5. Mở rộng hiệu quả mạng lƣới chi nhánh và ngân hàng đại lý
• 3.2.6. Đa dạng hóa các hình thức tài trợ thƣơng mại quốc tế để nâng cao chất lƣợng nghiệp vụ
• 3.2.7. Xây dựng chính sách khách hàng phù hợp
• 3.2.8. Xây dựng chiến lƣợc Marketing phù hợp
• 3.2.9. Xây dựng, hoàn thiện hệ thống đánh giá rủi ro
• 3.2.10. Kiến nghị đối với Chính phủ
• 3.2.11. Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nƣớc
• 3.2.12. Kiến nghị đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tài Trợ Thương Mại Quốc Tế Tại Vietcombank

Tài trợ thương mại quốc tế (TMQT) đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp Việt Nam. Vietcombank, với vai trò là một trong những ngân hàng hàng đầu, đã và đang tích cực tham gia vào lĩnh vực này. Tài trợ TMQT không chỉ đơn thuần là cấp vốn mà còn bao gồm nhiều dịch vụ hỗ trợ khác như tư vấn, bảo lãnh, và thanh toán quốc tế. Hoạt động này giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro, tiếp cận thị trường quốc tế dễ dàng hơn, và nâng cao năng lực cạnh tranh. Theo báo cáo của Vietcombank, doanh số tài trợ TMQT liên tục tăng trưởng trong những năm gần đây, khẳng định vai trò quan trọng của hoạt động này đối với sự phát triển của ngân hàng và nền kinh tế. Tài trợ thương mại quốc tế là một hiện tượng kinh tế khách quan, gồm tập hợp các chính sách, biện pháp và hình thức hỗ trợ tài chính trực tiếp hay gián tiếp cho các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh thương mại quốc tế trong một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quy trình tái sản xuất từ đầu tư, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường thế giới nhằm mục đích sinh lợi.

1.1. Định Nghĩa Chi Tiết Về Tài Trợ Thương Mại Quốc Tế

Tài trợ thương mại quốc tế (TTQT) có thể được hiểu theo nhiều góc độ khác nhau. Từ góc độ tín dụng, nó là cho vay xuất nhập khẩu. Ở góc độ rộng hơn, nó là sự hỗ trợ tài chính. Tuy nhiên, TTQT có ý nghĩa rộng hơn rất nhiều so với tín dụng và hỗ trợ tài chính cộng lại. TTQT là tập hợp các chính sách, biện pháp và hình thức hỗ trợ tài chính trực tiếp hoặc gián tiếp cho các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh thương mại quốc tế. Vietcombank cung cấp dịch vụ nhờ thu, tín dụng chứng từ, bảo lãnh nước ngoài.

1.2. Vai Trò Của Tài Trợ Thương Mại Quốc Tế Đối Với Vietcombank

Hoạt động tài trợ thương mại quốc tế đóng vai trò quan trọng đối với Vietcombank, không chỉ là dịch vụ mà còn là hoạt động kinh doanh không thể thiếu. Giúp thu hút khách hàng có nhu cầu giao dịch quốc tế, tăng quy mô, tăng nguồn thu, tăng khả năng cạnh tranh. Đẩy mạnh hoạt động tài trợ xuất nhập khẩu, tăng nguồn vốn huy động tạm thời. Thu được nguồn ngoại tệ lớn để phát triển nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối, bảo lãnh. Tăng tính thanh khoản thông qua lượng tiền ký quỹ. Tạo dựng uy tín trên thị trường quốc tế và đối với khách hàng.

II. Thách Thức Rủi Ro Trong Tài Trợ Thương Mại Quốc Tế

Mặc dù mang lại nhiều lợi ích, hoạt động tài trợ thương mại quốc tế tại Vietcombank cũng đối mặt với không ít thách thức và rủi ro. Rủi ro tín dụng, biến động tỷ giá hối đoái, và các yếu tố chính trị - kinh tế toàn cầu đều có thể ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động. Bên cạnh đó, sự cạnh tranh gay gắt từ các ngân hàng nước ngoài cũng đòi hỏi Vietcombank phải không ngừng cải tiến và nâng cao chất lượng dịch vụ. Cần có các giải pháp hiệu quả để giảm thiểu rủi ro và nâng cao khả năng cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng. Các doanh nghiệp Việt Nam cũng phải đối mặt với nhất nhiều rủi ro từ rào cản địa lý, sự khác biệt về ngôn ngữ tập quán cho đến những hạn chế về trình độ, kinh nghiệm và năng lực tài chính.

2.1. Nhận Diện Rủi Ro Tín Dụng Trong Tài Trợ Xuất Nhập Khẩu

Rủi ro tín dụng là một trong những rủi ro lớn nhất trong hoạt động tài trợ thương mại quốc tế. Việc đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đòi hỏi sự cẩn trọng và chuyên nghiệp. Các yếu tố như lịch sử tín dụng, tình hình tài chính, và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp cần được xem xét kỹ lưỡng. Ngân hàng cần xây dựng hệ thống đánh giá rủi ro hiệu quả để hạn chế tổn thất.

2.2. Ảnh Hưởng Của Biến Động Tỷ Giá Đến Hoạt Động Tài Trợ TMQT

Biến động tỷ giá hối đoái có thể gây ảnh hưởng lớn đến lợi nhuận của các giao dịch thương mại quốc tế. Việc quản lý rủi ro tỷ giá, thông qua các công cụ phái sinh và chính sách phòng ngừa, là vô cùng quan trọng. Vietcombank cần cung cấp các giải pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá hiệu quả cho khách hàng, giúp họ ổn định dòng tiền và giảm thiểu rủi ro.

III. Giải Pháp Nâng Cao Năng Lực Tài Chính Tại Vietcombank

Để nâng cao hiệu quả tài trợ thương mại quốc tế, Vietcombank cần tập trung vào việc nâng cao năng lực tài chính. Điều này bao gồm việc tăng vốn điều lệ, đa dạng hóa nguồn vốn, và quản lý vốn hiệu quả. Năng lực tài chính vững mạnh sẽ giúp Vietcombank đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng tăng của doanh nghiệp, đồng thời tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Ngân hàng luôn tập trung vào phát triển các hoạt động tài trợ thương mại quốc tế với nhiều sản phẩm ngày càng phong phú, đóng góp không nhỏ vào việc nâng cao hiệu quả hoạt động của mình.

3.1. Tăng Vốn Điều Lệ Để Mở Rộng Quy Mô Tài Trợ

Tăng vốn điều lệ là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực tài chính của Vietcombank. Vốn điều lệ lớn hơn cho phép ngân hàng mở rộng quy mô tài trợ, đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng tăng của doanh nghiệp. Việc tăng vốn có thể được thực hiện thông qua phát hành cổ phiếu, hoặc các hình thức huy động vốn khác.

3.2. Đa Dạng Hóa Nguồn Vốn Để Giảm Phụ Thuộc

Phụ thuộc vào một nguồn vốn duy nhất có thể gây ra rủi ro cho ngân hàng. Việc đa dạng hóa nguồn vốn, thông qua huy động từ thị trường trong nước và quốc tế, sẽ giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro và tăng tính ổn định. Vietcombank cần chủ động tìm kiếm các nguồn vốn mới, đồng thời xây dựng quan hệ đối tác chiến lược với các tổ chức tài chính quốc tế.

3.3. Quản Lý Vốn Hiệu Quả Nâng Cao Khả Năng Sinh Lời

Quản lý vốn hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo khả năng sinh lời của hoạt động tài trợ thương mại quốc tế. Ngân hàng cần tối ưu hóa việc sử dụng vốn, giảm thiểu chi phí vốn, và quản lý rủi ro thanh khoản. Cần sử dụng các công cụ phân tích và dự báo dòng tiền để đưa ra các quyết định đầu tư và tài trợ hiệu quả.

IV. Đào Tạo Phát Triển Nguồn Nhân Lực Chuyên Nghiệp

Nguồn nhân lực đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả tài trợ thương mại quốc tế. Vietcombank cần đầu tư vào đào tạo và phát triển đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp, am hiểu về nghiệp vụ, luật pháp quốc tế, và có khả năng tư vấn cho khách hàng. Việc xây dựng đội ngũ nhân sự chất lượng cao sẽ giúp Vietcombank nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Hơn lúc nào hết, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần sự hỗ trợ rất lớn về uy tín, tài chính từ Chính phủ và các Tổ chức tài chính khác.

4.1. Chương Trình Đào Tạo Nghiệp Vụ Tài Trợ TMQT Chuyên Sâu

Cần xây dựng chương trình đào tạo nghiệp vụ tài trợ thương mại quốc tế chuyên sâu, bao gồm các kiến thức về tín dụng chứng từ, thanh toán quốc tế, bảo lãnh, và các công cụ phòng ngừa rủi ro. Chương trình đào tạo cần được cập nhật thường xuyên để đáp ứng với những thay đổi của thị trường.

4.2. Nâng Cao Kỹ Năng Ngoại Ngữ Hiểu Biết Về Luật Pháp Quốc Tế

Kỹ năng ngoại ngữ và hiểu biết về luật pháp quốc tế là yếu tố không thể thiếu đối với cán bộ tham gia vào hoạt động tài trợ thương mại quốc tế. Ngân hàng cần tạo điều kiện cho cán bộ tham gia các khóa học ngoại ngữ, và các khóa đào tạo về luật pháp quốc tế.

V. Ứng Dụng Công Nghệ Số Trong Tài Trợ Thương Mại Quốc Tế VCB

Ứng dụng công nghệ số là xu hướng tất yếu trong hoạt động tài trợ thương mại quốc tế. Vietcombank cần đầu tư vào các giải pháp công nghệ tiên tiến, như blockchain, trí tuệ nhân tạo (AI), và big data, để tự động hóa quy trình, giảm thiểu chi phí, và nâng cao trải nghiệm khách hàng. Việc ứng dụng công nghệ số sẽ giúp Vietcombank tăng cường khả năng cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

5.1. Tự Động Hóa Quy Trình Xử Lý Giao Dịch Tài Trợ TMQT

Ứng dụng công nghệ số để tự động hóa quy trình xử lý giao dịch tài trợ thương mại quốc tế, từ khâu tiếp nhận hồ sơ, thẩm định, đến giải ngân và thanh toán. Việc tự động hóa sẽ giúp giảm thiểu thời gian xử lý, giảm chi phí, và nâng cao hiệu quả hoạt động.

5.2. Sử Dụng Blockchain Để Tăng Tính Minh Bạch An Toàn

Sử dụng công nghệ blockchain để tăng tính minh bạch và an toàn trong các giao dịch tài trợ thương mại quốc tế. Blockchain giúp tạo ra một hệ thống ghi nhận giao dịch không thể sửa đổi, giúp giảm thiểu rủi ro gian lận và tranh chấp.

VI. Kết Luận Triển Vọng Tài Trợ TMQT Tại Vietcombank

Tài trợ thương mại quốc tế là một lĩnh vực quan trọng đối với Vietcombank, đóng góp không nhỏ vào sự phát triển của ngân hàng và nền kinh tế. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động, từ nâng cao năng lực tài chính, đào tạo nguồn nhân lực, đến ứng dụng công nghệ số, sẽ giúp Vietcombank củng cố vị thế trên thị trường và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của khách hàng. Triển vọng của tài trợ thương mại quốc tế tại Vietcombank là rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng.

6.1. Tóm Tắt Các Giải Pháp Chính Đề Xuất

Các giải pháp chính bao gồm: Nâng cao năng lực tài chính thông qua tăng vốn điều lệ và đa dạng hóa nguồn vốn. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chuyên nghiệp. Ứng dụng công nghệ số để tự động hóa quy trình và tăng tính minh bạch. Xây dựng chính sách khách hàng phù hợp và chiến lược marketing hiệu quả.

6.2. Dự Báo Xu Hướng Phát Triển Của Tài Trợ TMQT Trong Tương Lai

Xu hướng phát triển của tài trợ thương mại quốc tế trong tương lai sẽ tập trung vào ứng dụng công nghệ số, phát triển các sản phẩm tài chính xanh, và tăng cường hợp tác quốc tế. Vietcombank cần chủ động nắm bắt các xu hướng này để duy trì và phát triển vị thế trên thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sự kiện Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2006 đã tạo điều kiện mở rộng quy mô sản xuất, đa dạng hóa hoạt động đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu trong nước. Tuy nhiên, hoạt động thương mại quốc tế cũng đặt các doanh nghiệp Việt Nam trước nhiều rủi ro xuất phát từ rào cản địa lý, sự khác biệt về ngôn ngữ, tập quán thương mại, cùng những hạn chế nội tại về trình độ quản lý, kinh nghiệm đàm phán và năng lực tài chính. Trong bối cảnh đó, sự tham gia của các ngân hàng thương mại với vai trò trung gian tài chính và bảo lãnh thanh toán trở thành yếu tố hỗ trợ thiết yếu đối với các chủ thể kinh doanh ngoại thương.

Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank), với tiền thân là ngân hàng chuyên doanh phục vụ kinh tế đối ngoại, đã chuyển đổi mô hình thành ngân hàng đa năng nhưng vẫn xác định tài trợ thương mại quốc tế là mảng nghiệp vụ nòng cốt. Dù vậy, trước áp lực cạnh tranh gay gắt từ các định chế tài chính quốc tế có quy mô tài sản lớn đang hiện diện tại Việt Nam như HSBC, Deutsche Bank, Standard Chartered Bank, Vietcombank cần liên tục hoàn thiện chất lượng và hiệu quả hoạt động tài trợ thương mại quốc tế. Xuất phát từ thực tiễn trên, tác giả Nguyễn Thị Thu Hà đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp với đề tài "Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tài trợ thương mại quốc tế đối với Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam".

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể qua ba nhiệm vụ:

1. Hệ thống hóa và làm rõ những vấn đề cơ sở khoa học liên quan đến hiệu quả tài trợ thương mại quốc tế tại các ngân hàng thương mại.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng hiệu quả hoạt động tài trợ thương mại quốc tế tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam nhằm chỉ ra các kết quả đạt được, những mặt tồn tại và nguyên nhân trong quá trình thực hiện.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tài trợ thương mại quốc tế đối với Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hiệu quả hoạt động tài trợ thương mại quốc tế tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam.
• Phạm vi nghiên cứu: Về mặt thời gian, dữ liệu và thực trạng hoạt động được khảo sát, phân tích trong giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2014; về mặt không gian, nghiên cứu giới hạn trong phạm vi toàn hệ thống Vietcombank.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận hoạt động tài trợ thương mại quốc tế (International Trade Finance) như một hiện tượng kinh tế khách quan, gồm tập hợp các chính sách, biện pháp và hình thức hỗ trợ tài chính trực tiếp hoặc gián tiếp cho các doanh nghiệp ở các công đoạn tái sản xuất nhằm mục đích sinh lời. Tác giả phân định hai phương thức cơ bản:

• Tài trợ thương mại quốc tế trực tiếp: Tác động tài chính trực tiếp qua hoạt động cung ứng dịch vụ tiền tệ, tín dụng ngân hàng (thanh toán quốc tế, cho vay xuất nhập khẩu, bao thanh toán, thuê mua).
• Tài trợ thương mại quốc tế gián tiếp: Tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi thông qua chính sách thuế, tỷ giá hối đoái, lãi suất, môi trường pháp lý và các hiệp định tài trợ song phương, đa phương.

Về bản chất nghiệp vụ ngân hàng, tài trợ thương mại quốc tế được hiểu là việc ngân hàng sử dụng cả uy tín (credit) và năng lực tài chính (capital) để hỗ trợ kỹ thuật và nguồn vốn cho các nhà kinh doanh ngoại thương. Dựa trên cơ sở nghiệp vụ, tác giả phân loại tài trợ thương mại quốc tế thành:

• Tài trợ trên cơ sở nghiệp vụ cho vay: Cho vay ngắn hạn (bổ sung vốn lưu động) và trung - dài hạn (đầu tư tài sản cố định, đổi mới công nghệ).
• Tài trợ trên cơ sở phương thức tín dụng chứng từ (L/C): Phát hành L/C, xác nhận L/C, và các loại L/C đặc biệt (L/C chuyển nhượng, L/C giáp lưng, L/C tuần hoàn, L/C dự phòng, L/C điều khoản đỏ, L/C đối ứng).
• Tài trợ trên cơ sở phương thức nhờ thu: Chấp nhận thanh toán (D/A), D/P kỳ hạn, ủy quyền nhận hàng và ký hậu vận đơn (B/L), ứng trước vốn.
• Tài trợ trên cơ sở phương thức chuyển tiền.
• Tài trợ trên cơ sở hối phiếu: Chiết khấu, chấp nhận và bảo lãnh hối phiếu.
• Tài trợ trên cơ sở nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng: Bảo lãnh dự thầu, thực hiện hợp đồng, tiền đặt cọc/ứng trước, thanh toán.
• Tài trợ trên cơ sở nghiệp vụ bao thanh toán: Bao thanh toán tương đối (Factoring) và bao thanh toán tuyệt đối (Forfaiting).

Về cơ sở pháp lý, nghiên cứu căn cứ vào hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong nước: Luật Ngân hàng Nhà nước số 46/2010/QH12; Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12; Luật Doanh nghiệp số 60/2005/QH11; Luật Các công cụ chuyển nhượng số 49/2005/QH11; Pháp lệnh Ngoại hối số 28/2005/PL-UBTVQH11; Nghị định 160/2006/NĐ-CP; Nghị định 161/2006/NĐ-CP; Quyết định 2635/2008/QĐ-NHNN; Quyết định 21/2008/QĐ-NHNN; Quyết định 16/2008/QĐ-NHNN; Quyết định 30/2006/QĐ-NHNN; Quyết định 226/2002/QĐ-NHNN; cùng Quyết định số 40/QĐ/NHNT.THTT ngày 28/01/2008 của Vietcombank về quy trình thanh toán xuất nhập khẩu theo phương thức tín dụng chứng từ và nhờ thu. Nguồn luật và tập quán quốc tế áp dụng bao gồm: UCP 600, ISBP 745, URC 522, URR 525, Incoterms 2010, Công ước Geneva về Luật thống nhất hối phiếu (ULB 1930), Công ước Liên Hợp Quốc về hối phiếu và lệnh phiếu quốc tế (1980), URCG 325 và URDG 458 của ICC.

Phương pháp nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin. Các phương pháp cụ thể được sử dụng gồm: khảo sát thực tế, toán học, thống kê mô tả, phân tích - tổng hợp và so sánh đối chiếu. Dữ liệu thứ cấp phục vụ nghiên cứu được trích lục trực tiếp từ Báo cáo thường niên giai đoạn 2012 - 2014, Báo cáo tình hình hoạt động kinh doanh và Báo cáo tình hình thanh toán quốc tế của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở khoa học về hiệu quả tài trợ thương mại quốc tế của ngân hàng thương mại

Chương này tập trung xác lập khung lý luận về hiệu quả tài trợ thương mại quốc tế thông qua hai nhóm chỉ tiêu đánh giá:

• Chỉ tiêu định tính: Mức độ hài lòng của khách hàng; sự tin tưởng tín nhiệm đối với ngân hàng; tính tuân thủ pháp luật và quy trình nội bộ; mức độ hỗ trợ sự phát triển của các nghiệp vụ ngân hàng khác (đặc biệt là kinh doanh ngoại hối); năng lực cạnh tranh và uy tín thương hiệu trên thị trường trong nước lẫn quốc tế.
• Chỉ tiêu định lượng: Số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ; doanh số tài trợ (gồm số món và tổng giá trị); doanh thu từ phí dịch vụ; lợi nhuận tài trợ (Doanh thu trừ Chi phí); tỷ số Lợi nhuận tài trợ/Doanh thu tài trợ (LNTT/DTTT); tỷ số Doanh thu tài trợ/Tổng doanh thu dịch vụ (DTTT/DTDV); tỷ số Lợi nhuận tài trợ/Lợi nhuận kinh doanh (LNTT/LNKD); và tỷ lệ nợ quá hạn trong tín dụng xuất nhập khẩu (với mốc chuẩn an toàn dưới 5%, mức quản trị tốt dưới 3%).

Tác giả phân tích các nhóm nhân tố tác động đến hoạt động, bao gồm nhân tố khách quan (chính sách kinh tế đối ngoại, chính sách thuế xuất nhập khẩu, quản lý ngoại hối, môi trường pháp lý, đặc điểm khách hàng, biến cố bất khả kháng) và nhân tố chủ quan (năng lực nguồn vốn, uy tín ngân hàng, trình độ cán bộ, hạ tầng công nghệ, mô hình tổ chức, mạng lưới ngân hàng đại lý, chính sách khách hàng, chiến lược tiếp thị và năng lực kiểm soát rủi ro).

Chương 1 cũng khảo cứu kinh nghiệm phát triển hoạt động tài trợ ngoại thương từ bốn định chế tài chính quốc tế: Ngân hàng Xuất nhập khẩu Hoa Kỳ (Ex-Im Bank Hoa Kỳ, thành lập năm 1934, nổi bật với bảo hiểm tín dụng xuất khẩu ngừa rủi ro thương mại/chính trị, mở rộng tín dụng người mua và tài trợ vốn lưu động); Ngân hàng Xuất nhập khẩu Hàn Quốc (KEXIM, thành lập năm 1976, triển khai tín dụng tư liệu sản xuất, tín dụng dịch vụ kỹ thuật, tái tài trợ ngân hàng nước ngoài và bảo hiểm doanh số); Ngân hàng Xuất nhập khẩu Thái Lan (Eximbank Thái Lan, thành lập năm 1993, cung ứng tín dụng trước giao hàng, tài trợ hợp đồng nước ngoài); và Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc (EximBank Trung Quốc, thành lập năm 1999, tập trung xúc tiến xuất khẩu sản phẩm cơ khí, điện tử và công nghệ cao). Từ đó, tác giả rút ra bài học cho Vietcombank về việc mở rộng cho vay đầu tư sản xuất hàng xuất khẩu, hỗ trợ dòng tiền qua chiết khấu bộ chứng từ miễn truy đòi, cho vay nhà nhập khẩu nước ngoài và hoàn thiện nghiệp vụ bảo lãnh.

Chương 2: Thực trạng hiệu quả hoạt động tài trợ thương mại quốc tế tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam

Nội dung chương trình bày tổng quan về Vietcombank: thành lập ngày 01/04/1963 theo Nghị định 115/CP, chuyển đổi thành NHTMCP ngày 02/06/2008 và niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (mã VCB) ngày 30/06/2009. Tính đến hết năm 2014, ngân hàng sở hữu 14.099 cán bộ nhân viên, mạng lưới gồm 1 Hội sở chính, 1 Sở giao dịch, 89 chi nhánh, 351 phòng giao dịch tại 46/63 tỉnh thành, 5 công ty con, 4 công ty liên doanh liên kết, cùng 1.853 ngân hàng đại lý tại 176 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Chỉ tiêu kinh doanh và tài trợ TMQT	Năm 2012	Năm 2013	Năm 2014
Tổng nguồn vốn huy động (tỷ đồng)	303.204	334.259	Tăng 27,08% so với 2013
- Tỷ trọng vốn tổ chức kinh tế (%)	47%	48%	46%
- Tỷ trọng vốn dân cư (%)	53%	52%	54%
Dư nợ tín dụng nền kinh tế (tỷ đồng)	-	278.357	Tăng 17,87% so với 2013
Doanh số thanh toán XNK (tỷ USD)	38,80	41,60	48,14
Thị phần thanh toán XNK (%)	17,00%	15,80%	16,32%
Số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ	-	20.821	Trên 200.000
Doanh số cho vay xuất khẩu (tỷ đồng)	-	111.690	112.570
Doanh số cho vay nhập khẩu (tỷ đồng)	-	Tăng 26.763 tỷ đồng	389.042
Thanh toán L/C xuất khẩu (triệu USD)	-	1.193,10	Tăng 4,1% so với 2013
Thông báo L/C xuất khẩu (triệu USD)	-	1.148,50	Tăng 9,5% (đạt +108,7 triệu USD)
Lợi nhuận trước trích DPRR (tỷ đồng)	9.442	9.263	10.442
Chi phí trích lập DPRR (tỷ đồng)	-	3.520	4.566
Lợi nhuận sau trích DPRR (tỷ đồng)	-	5.743	5.876
Tỷ suất sinh lời ROAA (%)	-	0,99%	0,88%
Tỷ suất sinh lời ROAE (%)	-	10,38%	10,76%
Hệ số an toàn vốn tối thiểu CAR (%)	-	13,13%	-

Số liệu thực tế phản ánh hoạt động huy động vốn của Vietcombank tăng trưởng liên tục: năm 2013 đạt 334.259 tỷ đồng (tăng 16,3%), năm 2014 tăng 27,08% (cao hơn mức bình quân 15,8% của toàn ngành). Dư nợ tín dụng tăng 14,8% trong năm 2013 và tiếp tục tăng 17,87% năm 2014 (bình quân toàn hệ thống là 14,5%). Doanh số thanh toán xuất nhập khẩu năm 2014 đạt 48,14 tỷ USD, giúp thị phần phục hồi lên 16,32% sau khi giảm xuống 15,8% năm 2013.

Về mảng tài trợ theo nghiệp vụ, cho vay xuất nhập khẩu ghi nhận quy mô cho vay nhập khẩu chiếm tỷ trọng áp đảo (năm 2014 đạt 389.042 tỷ đồng so với 112.570 tỷ đồng cho vay xuất khẩu). Nghiệp vụ thanh toán L/C có tốc độ tăng trưởng chậm lại (thanh toán xuất khẩu năm 2014 tăng 4,1%, thanh toán nhập khẩu tăng 3,3%; phát hành L/C nhập khẩu tăng 1,9%), do khách hàng và doanh nghiệp dịch chuyển dần sang phương thức chuyển tiền nhằm tiết giảm chi phí giao dịch khi mức độ tin cậy giữa các đối tác thương mại đã gia tăng.

Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tài trợ thương mại quốc tế đối với Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam

Dựa trên định hướng chung và mục tiêu phát triển mảng kinh tế đối ngoại của Vietcombank, tác giả đề xuất hệ thống 9 nhóm giải pháp nội bộ:

1. Nâng cao năng lực tài chính: Gia tăng quy mô vốn tự có nhằm mở rộng hạn mức tài trợ và tăng khả năng chống chịu rủi ro.
2. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực: Nâng cao trình độ nghiệp vụ tài trợ thương mại quốc tế, ngoại ngữ, pháp luật và tập quán quốc tế cho cán bộ ngân hàng.
3. Cải tiến và đổi mới công nghệ ngân hàng: Đẩy mạnh tự động hóa quy trình xử lý, phát triển nền tảng ngân hàng điện tử (VCB Internet Banking, VCB Money).
4. Xây dựng mô hình hoạt động tài trợ thương mại tập trung thống nhất và chuyên sâu trong toàn hệ thống: Tối ưu hóa bộ máy quản lý, giảm thiểu khâu trung gian, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ.
5. Mở rộng hiệu quả mạng lưới chi nhánh và ngân hàng đại lý: Khai thác tốt mạng lưới 1.853 ngân hàng đại lý tại 176 quốc gia để thu thập thông tin đối tác và hỗ trợ giao dịch ngoại thương.
6. Đa dạng hóa các hình thức tài trợ thương mại quốc tế để nâng cao chất lượng nghiệp vụ: Triển khai các hình thức tài trợ chuyên biệt như UPAS L/C, bao thanh toán (Factoring, Forfaiting) và chiết khấu chứng từ xuất khẩu miễn truy đòi.
7. Xây dựng chính sách khách hàng phù hợp: Phân loại đối tượng khách hàng để áp dụng biểu phí, hạn mức và điều kiện tín dụng linh hoạt.
8. Xây dựng chiến lược Marketing phù hợp: Tăng cường quảng bá các gói sản phẩm tài trợ xuất nhập khẩu đến cộng đồng doanh nghiệp.
9. Xây dựng, hoàn thiện hệ thống đánh giá rủi ro: Nâng cao năng lực thẩm định khách hàng, kiểm soát chất lượng tín dụng xuất nhập khẩu nhằm giữ tỷ lệ nợ quá hạn ở mức an toàn.

Đồng thời, khóa luận nêu ra ba nhóm kiến nghị vĩ mô:

• Kiến nghị đối với Chính phủ: Ổn định môi trường kinh tế vĩ mô, hoàn thiện hành lang pháp lý thương mại và hỗ trợ xúc tiến ngoại thương.
• Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước: Điều hành linh hoạt chính sách tiền tệ và tỷ giá, hoàn thiện các quy định về quản lý ngoại hối và thanh toán không dùng tiền mặt.
• Kiến nghị đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Nâng cao tính minh bạch tài chính, tuân thủ hợp đồng thương mại và chủ động cập nhật tập quán quốc tế.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa kết quả hoạt động tài trợ thương mại quốc tế của Vietcombank trong giai đoạn 2012 - 2014 thông qua hệ thống dữ liệu thực tế:

• Doanh số thanh toán xuất nhập khẩu đạt mức 48,14 tỷ USD vào năm 2014, đưa thị phần hồi phục lên mức 16,32%.
• Doanh số tài trợ bằng nghiệp vụ cho vay được mở rộng, trong đó cho vay nhập khẩu đạt 389.042 tỷ đồng và cho vay xuất khẩu đạt 112.570 tỷ đồng vào năm 2014.
• Số lượng khách hàng sử dụng sản phẩm tài trợ thương mại quốc tế tăng trưởng từ 20.821 khách hàng (năm 2013) lên trên 200.000 khách hàng (năm 2014).
• Kết quả kinh doanh hợp nhất duy trì mức sinh lời ổn định: lợi nhuận trước thuế sau trích lập dự phòng rủi ro đạt 5.743 tỷ đồng (năm 2013) và 5.876 tỷ đồng (năm 2014); tỷ số an toàn vốn CAR đạt 13,13% (năm 2013).

Về mặt học thuật và thực tiễn, công trình đã hệ thống hóa các phương thức tài trợ thương mại quốc tế theo chuẩn mực nghiệp vụ ngân hàng hiện đại; chỉ ra sự dịch chuyển thị phần và xu hướng chuyển đổi từ thanh toán L/C sang phương thức chuyển tiền của các doanh nghiệp ngoại thương; đồng thời chắt lọc kinh nghiệm vận hành từ các mô hình ngân hàng xuất nhập khẩu quốc tế (Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Thái Lan, Trung Quốc) để đề xuất hệ thống giải pháp tổ chức quản lý tập trung và phân tán rủi ro phù hợp với thực tiễn Vietcombank.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn gắn liền với phạm vi dữ liệu và thời điểm thực hiện:

• Dữ liệu nghiên cứu thực chứng chỉ tập trung trong chu kỳ 3 năm (2012 - 2014), chưa bao quát được các biến động kinh tế vĩ mô và chu kỳ tái cơ cấu ngân hàng trong các giai đoạn tiếp theo.
• Nguồn số liệu chủ yếu dừng ở cấp độ tổng hợp toàn hệ thống Vietcombank, chưa đi sâu phân tích bóc tách cơ cấu tài trợ theo từng vùng kinh tế trọng điểm hoặc các chi nhánh trọng yếu.
• Một số sản phẩm tài trợ mới như bao thanh toán (Factoring), bao thanh toán tuyệt đối (Forfaiting) hay chiết khấu miễn truy đòi mới chỉ dừng ở mức độ phân tích định tính và đề xuất áp dụng, do thực tế triển khai tại ngân hàng trong giai đoạn này còn hạn chế.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát số liệu sau năm 2015; đánh giá tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (như EVFTA, CPTPP) tới cấu trúc sản phẩm tài trợ ngoại thương; hoặc xây dựng mô hình định lượng đánh giá các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ rủi ro tín dụng trong tài trợ xuất nhập khẩu.

Giá trị tham khảo

Công trình là tài liệu tham khảo chuyên ngành hữu ích đối với:

• Sinh viên, học viên cao học và giảng viên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh doanh quốc tế, Kinh tế đối ngoại khi tìm hiểu về kỹ thuật tài trợ ngoại thương và phương pháp phân tích thực trạng kinh doanh ngân hàng.
• Cán bộ tác nghiệp tại phòng Thanh toán quốc tế, Tài trợ thương mại và Quản lý rủi ro của các ngân hàng thương mại trong việc tra cứu các quy tắc quốc tế (UCP 600, ISBP 745, URC 522) và thiết kế sản phẩm tài trợ.
• Bộ phận kế toán, tài chính của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu nhằm nắm rõ điều kiện cấp tín dụng, nghiệp vụ chiết khấu chứng từ và các hình thức bảo lãnh ngân hàng.

Nội dung có giá trị tham khảo cao nhất nằm ở hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả định tính/định lượng (Chương 1), chuỗi số liệu hoạt động ngoại thương của Vietcombank giai đoạn 2012 - 2014 (Chương 2) và nhóm giải pháp về mô hình tài trợ tập trung gắn với kiểm soát rủi ro (Chương 3).

Câu hỏi thường gặp

1. Doanh số thanh toán xuất nhập khẩu và thị phần của Vietcombank biến động như thế nào trong giai đoạn 2012 - 2014?
Doanh số thanh toán xuất nhập khẩu của Vietcombank tăng trưởng liên tục: từ 38,8 tỷ USD (năm 2012) lên 41,6 tỷ USD (năm 2013, tăng 7,2%) và đạt 48,14 tỷ USD (năm 2014, tăng 15,79%). Về thị phần, do sự cạnh tranh gay gắt từ các ngân hàng trong và ngoài nước, thị phần của Vietcombank giảm từ 17% (năm 2012) xuống 15,8% (năm 2013), sau đó phục hồi lên mức 16,32% vào năm 2014.

2. Cơ cấu cho vay tài trợ xuất nhập khẩu của Vietcombank thể hiện đặc điểm gì qua số liệu thực tế?
Dữ liệu giai đoạn 2012 - 2014 cho thấy doanh số cho vay nhập khẩu luôn chiếm tỷ trọng lớn hơn rất nhiều so với cho vay xuất khẩu. Cụ thể vào năm 2014, doanh số cho vay nhập khẩu đạt 389.042 tỷ đồng (tăng 7% so với năm 2013), trong khi doanh số cho vay xuất khẩu đạt 112.570 tỷ đồng (tăng 7,9%).

3. Vì sao nghiệp vụ tài trợ bằng L/C tại Vietcombank có tốc độ tăng trưởng chậm lại trong giai đoạn nghiên cứu?
Tốc độ tăng trưởng doanh số L/C có dấu hiệu chậm lại do hai nguyên nhân chính: áp lực cạnh tranh từ các ngân hàng nước ngoài có ưu thế về nguồn ngoại tệ và biểu phí thấp; đồng thời, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam có xu hướng chuyển sang sử dụng phương thức chuyển tiền để tiết kiệm chi phí và đơn giản hóa thủ tục khi quan hệ kinh doanh với các đối tác nước ngoài đã đạt được sự tin cậy.

4. Khóa luận rút ra bài học gì từ mô hình hoạt động của các Ngân hàng Xuất nhập khẩu (Eximbank) trên thế giới?
Qua kinh nghiệm của Ex-Im Bank Hoa Kỳ, KEXIM Hàn Quốc, Eximbank Thái Lan và EximBank Trung Quốc, tác giả chỉ ra các định chế này đóng vai trò đòn bẩy chiến lược cho ngoại thương thông qua việc cung cấp bảo hiểm tín dụng xuất khẩu, tài trợ vốn lưu động, cấp tín dụng cho nhà nhập khẩu nước ngoài và tài trợ xuất khẩu tư liệu sản xuất/dịch vụ kỹ thuật, từ đó đề xuất Vietcombank vận dụng các nghiệp vụ như chiết khấu chứng từ miễn truy đòi và hoàn thiện bảo lãnh ngoại thương.

5. Các văn bản pháp lý quốc tế chủ yếu nào điều chỉnh hoạt động tài trợ thương mại quốc tế tại Vietcombank được nêu trong khóa luận?
Các chuẩn mực và tập quán quốc tế được áp dụng bao gồm: Quy tắc thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ UCP 600, Tập quán ngân hàng tiêu chuẩn quốc tế ISBP 745, Quy tắc thống nhất về nhờ thu URC 522, Quy tắc thống nhất về hoàn trả URR 525, Điều kiện thương mại quốc tế Incoterms 2010, Quy tắc bảo lãnh hợp đồng URCG 325 và Quy tắc thống nhất về bảo lãnh theo yêu cầu URDG 458 của ICC.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Thị Thu Hà đã giải quyết toàn diện bài toán nâng cao hiệu quả hoạt động tài trợ thương mại quốc tế tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam thông qua hệ thống hóa lý luận, phân tích thực trạng số liệu giai đoạn 2012 - 2014 và tham chiếu kinh nghiệm quốc tế. Tác giả đã làm rõ bức tranh hoạt động của Vietcombank với những điểm mạnh về vị thế thị phần, quy mô thanh toán ngoại thương song hành cùng những thách thức cạnh tranh từ các ngân hàng ngoại và sự chuyển dịch phương thức thanh toán của khách hàng. Trên cơ sở đó, hệ thống 9 nhóm giải pháp nội bộ cùng 3 nhóm kiến nghị vĩ mô được đề xuất mang tính đồng bộ, cung cấp cơ sở tham khảo có giá trị ứng dụng cho hoạt động kinh doanh đối ngoại của ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở khoa học về hiệu quả tài trợ thƣơng mại quốc tế của ngân hàng thƣơng mại 3 Chương 2: Thực trạng hiệu quả hoạt động tài trợ thƣơng mại quốc tế tại Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tài trợ thƣơng mại quốc tế đối với Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam 4 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ HIỆU QUẢ TÀI TRỢ THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÀI TRỢ THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái niệm tài trợ thƣơng mại quốc tế của ngân hàng thƣơng mại Tài trợ thƣơng mại quốc tế là một khái niệm có thể đƣợc hiểu ở nhiều góc độ khác nhau. Ở góc độ tín dụng ngƣời ta gọi tài trợ thƣơng mại quốc tế là cho vay xuất nhập khẩu, tín dụng trong ngoại thƣơng,.

nhƣng ở góc độ rộng hơn tín dụng nhƣ là sự hỗ trợ tài chính, ngƣời ta lại gọi là tài trợ thƣơng mại, tài trợ ngoại thƣơng, tài trợ xuất nhập khẩu,. Thực ra tài trợ thƣơng mại quốc tế (International Trade Finance) còn có ý nghĩa rộng hơn rất nhiều so với tín dụng và hỗ trợ tài chính cộng lại. Ta có thể đƣa ra một khái niệm về tài trợ thƣơng mại quốc tế nhƣ sau: “Tài trợ thương mại quốc tế là một hiện tượng kinh tế khách quan, gồm tập hợp các chính sách, biện pháp và hình thức hỗ trợ tài chính trực tiếp hay gián tiếp cho các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh thương mại quốc tế trong một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quy trình tái sản xuất từ đầu tư, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường thế giới nhằm mục đích sinh lợi.” Khái niệm trên cho thấy, tài trợ TMQT đƣợc thực hiện dƣới hai hình thức là: Thứ nhất, tài trợ TMQT trực tiếp là tập hợp các chính sách, biện pháp và hình thức hỗ trợ về tài chính trực tiếp tác động đến hoạt động kinh doanh TMQT để tài trợ cho các hoạt động XNK nguyên liệu, hàng tiêu dùng, thay đổi dây chuyền công nghệ máy móc thiết bị hoặc đƣợc thực hiện thông qua hình thức cung ứng dịch vụ tiền tệ, tín dụng ngân hàng nhƣ các dịch vụ TTQT, bao thanh toán tƣơng đối, bao thanh toán tuyệt đối, thuê mua,. Thứ hai, tài trợ TMQT gián tiếp là tập hợp các chính sách, biện pháp và hình thức hỗ trợ hữu hiệu nhằm tạo ra môi trƣờng kinh doanh TMQT thuận tiện cho doanh nghiệp nhƣ: Chính sách thuế xuất nhập khẩu, chính sách tỷ giá hối đoái, môi trƣờng pháp lý ổn định phù hợp với thực tiễn TMQT, các hiệp định tài trợ song phƣơng đa phƣơng, chính sách lãi suất,.

5 Cụ thể hơn về Tài trợ TMQT của ngân hàng thƣơng mại, theo quan điểm của Ngân hàng MaritimeBank: “Tài trợ thương mại (Commercial Sponsorship) là hình thức ngân hàng hỗ trợ cho đơn vị tổ chức hoặc doanh nghiệp thông qua các dịch vụ như: dịch vụ nhờ thu, tín dụng chứng từ, bảo lãnh nước ngoài,. mà ở đó khách hàng tham gia giao dịch tài trợ thương mại phải trả một khoản phí nhất định để hưởng những quyền lợi và tiềm năng thương mại có thể mang lại từ việc tài trợ chương trình.” Ngoài ra, tài trợ thƣơng mại quốc tế của ngân hàng thƣơng mại còn đƣợc hiểu là việc ngân hàng dùng uy tín (credit) và tài chính (capital) của mình để hỗ trợ, tài trợ cho hoạt động thương mại quốc tế từ khâu sản xuất đến tiêu dùng sản phẩm trên thị trường thế giới hoặc “Tài trợ thương mại quốc tế là mảng dịch vụ của các ngân hàng thương mại, hỗ trợ về mặt uy tín, tài chính và kỹ thuật cho các nhà kinh doanh XNK trong hoạt động ngoại thương.” Qua các khái niệm và phân tích ở trên, có thể thấy rằng, bản chất các khoản tài trợ của NHTM cho các doanh nghiệp XNK không chỉ đơn thuẩn là bằng tiền, ngoài việc hỗ trợ về mặt tài chính và kỹ thuật, NHTM còn có thể hỗ trợ cho họ bằng cách “cho vay” uy tín của mình. Tuy nhiên, mức độ tài trợ của các NHTM còn phụ thuộc vào mức độ của doanh nghiệp thỏa mãn một số điều kiện nhất định theo yêu cầu của NHTM. Vai trò của tài trợ thƣơng mại quốc tế 1.

Đối với nền kinh tế Đối với hầu hết các quốc gia trên thế giới, nếu nhƣ ngoại thƣơng đƣợc coi là một trong những giải pháp mũi nhọn trong chiến lƣợc phát triển kinh tế thì tài trợ XNK chính là công cụ hữu hiệu thúc đẩy hoạt động TMQT. Tài trợ TMQT không những tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển, mở rộng sản xuất kinh doanh, hiện đại hóa trang thiết bị mà còn tạo điều kiện cho hàng hóa XNK lƣu thông trôi chảy. Thông qua tài trợ của ngân hàng, hàng hóa XNK theo yêu cầu của thị trƣờng đƣợc thực hiện thƣờng xuyên liên tục đảm bảo sự ổn định của nền kinh tế, doanh nghiệp phát triển kéo theo kinh tế đất nƣớc phát triển. Bên cạnh đó, do tài trợ TMQT là cầu nối giữa các quốc gia trong hoạt động kinh doanh đối ngoại nên hoạt động này thúc đẩy hoạt động ngoại thƣơng phát triển, mở rộng quan hệ đối 6 ngoại, tăng khối lƣợng thanh toán không dùng tiền mặt, qua đó góp phần phát triển kinh tế.

Đối với ngân hàng Hoạt động tài trợ TMQT có vai trò hết sức quan trọng đối với NHTM. Nó không chỉ thuần túy là dịch vụ mà còn đƣợc coi là một mặt hoạt động không thể thiếu trong hoạt động kinh doanh của NHTM. Bên cạnh việc tạo ra một khoản lợi nhuận không nhỏ đóng góp vào khoản lợi nhuận chung của ngân hàng, nó còn hỗ trợ cho các hoạt động khác. Thứ nhất, hoạt động tài trợ TMQT giúp NHTM thu hút thêm đƣợc khách hàng có nhu cầu giao dịch quốc tế.

Trên cơ sở đó, NHTM phát triển thêm quy mô, tăng thêm nguồn thu nhập, tăng khả năng cạnh tranh trong cơ chế thị trƣờng. Thứ hai, thông qua hoạt động tài trợ TMQT, ngân hàng có thể đẩy mạnh hoạt động tài trợ XNK cũng nhƣ tăng đƣợc nguồn vốn huy động tạm thời do quản lý đƣợc nguồn vốn nhà rỗi của các tổ chức, cá nhân. Thứ ba, giúp NHTM thu đƣợc nguồn ngoại tệ lớn từ đó có thể phát triển nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối, bảo lãnh và nghiệp vụ ngân hàng quốc tế khác. Thứ tư, hoạt động tài trợ TMQT giúp NHTM tăng tính thanh khoản thông qua lƣợng tiền ký quỹ.

Mức kỹ quỹ phụ thuộc vào độ tin cậy, an toàn của từng khách hàng cụ thể. Song xét về tổng thể thì các khoản ký quỹ này phát sinh một cách thƣờng xuyên và ổn định. Vì vậy trong thời gian chờ đợi thanh toán, ngân hàng có thể sử dụng các khoản này để hỗ trợ thanh khoản khi cần thiết, thậm chí có thể sử dụng để kinh doanh, đầu tƣ ngắn hạn để kiếm lời. Hơn thế nữa, hoạt động tài trợ TMQT còn giúp ngân hàng đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng trên cơ sở nâng cao uy tín của ngân hàng.

Hoạt động tài trợ TMQT giúp cho ngân hàng tạo đƣợc uy tín trên thị trƣờng quốc tế cũng nhƣ uy tín đối với khách hàng, từ đó ngân hàng có thể khai thác đƣợc các nguồn vốn tài trợ của các ngân hàng nƣớc ngoài và nguồn vốn trên thị trƣờng tài chính quốc tế để đáp ứng nhu câu của khách hàng. Hoạt động tài trợ TMQT cũng làm tăng cƣờng quan hệ đối ngoại của ngân hàng, tăng cƣờng khả năng cạnh tranh của ngân hàng, đồng thời giúp cho ngân hàng vƣợt khỏi phạm vi quốc gia và hòa nhập với các quốc gia trên thế giới. Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu 7 Với sự giúp đỡ của ngân hàng trong việc hỗ trợ nhu cầu vốn của doanh nghiệp XNK, doanh nghiệp XNK có thể tồn tại và đứng vững trong nền kinh tế thị trƣờng, mở rộng sản xuất kinh doanh, tạo công ăn việc làm cho ngƣời lao động, giảm tỷ lệ thất nghiệp đồng thời hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế cho Nhà nƣớc. Tài trợ TMQT làm tăng hiệu quả của doanh nghiệp trong quá trình thực hiện hợp đồng.

Đối với NXK, vốn tài trợ giúp mua hàng đúng thời vụ, gia công và giao hàng đúng thời điểm. Đối với NNK, vốn tài trợ giúp mua đƣợc những lô hàng lớn, giá hạ góp phần nâng cao chất lƣợng hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Tài trợ TMQT của NHTM làm giảm rủi ro của hoạt động XNK. Hoạt động XNK thƣờng diễn ra ở hai nƣớc khác nhau.

Do vậy, sự hiểu biết giữa ngƣời mua và ngƣời bán không đƣợc đầy đủ, chính xác. Nhờ sử dụng tín dụng ngân hàng, NNK và NXK sẽ yên tâm nhận đúng số tiền, số hàng của mình thông qua các ngân hàng trung gian đứng ra bảo đảm. Đặc biệt, nhờ hoạt động tài trợ TMQT, doanh nghiệp XNK thực hiện đƣợc những thƣơng vụ lớn. Vốn tài trợ của ngân hàng kịp thời, đúng lúc giúp cho doanh nghiệp đảm bảo thực hiện hợp đồng từ đó làm cho uy tín của doanh nghiệp đƣợc nâng cao trên thị trƣờng thế giới.

Cùng với sự phát triển của ngoại thƣơng, nhu cầu tài trợ TMQT của các doanh nghiệp XNK, các tổ chức kinh tế ngày càng gia tăng. Nó đòi hỏi ngân hàng ngày càng phải hoàn thiện và phát triển các nghiệp vụ tín dụng đáp ứng nhu cầu của các nhà xuất nhập khẩu và sự biến động của nền kinh tế. Ngân hàng cần nắm bắt đƣợc nhu cầu tài trợ nảy sinh trong hoạt động xuất nhập khẩu để có thể đáp ứng đƣợc nhu cầu của doanh nghiệp và mở rộng hoạt động của mình. Vai trò trung gian thanh toán trong hoạt động tài trợ TMQT của NHTM giúp cho quá trình thanh toán theo yêu cầu của khách hàng đƣợc tiến hành nhanh chóng, chính xác, an toàn tiện lợi và tiết kiệm tối đa chi phí.

Trong quá trình thực hiện thanh toán, nếu khách hàng không đủ khả năng tài chính cần đến sự tài trợ của ngân hàng thì ngân hàng sẽ chiết khấu chứng từ xuất khẩu. Qua việc thực hiện thanh toán ngân hàng còn có thể giám sát đƣợc tình hình kinh doanh của doanh nghiệp để có những tƣ vấn cho khách hàng và điều chỉnh chiến lƣợc khách hàng. Phân loại tài trợ thƣơng mại quốc tế của ngân hàng thƣơng mại Tài trợ TMQT có thể đƣợc chia thành nhiều hình thức dựa theo từng tiêu chí cụ thể khác nhau nhƣ: cơ sở nghiệp vụ, tiến trình giao hàng hay đối tƣợng tài trợ. Tuy nhiên, trong phạm vi bài viết, tác giả chỉ phân loại tài trợ TMQT căn cứ trên cơ sở nghiệp vụ nhƣ sau: 1.