Chương 1: Cơ sở khoa học về hiệu quả tài trợ thƣơng mại quốc tế của ngân hàng thƣơng mại 3 Chương 2: Thực trạng hiệu quả hoạt động tài trợ thƣơng mại quốc tế tại Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tài trợ thƣơng mại quốc tế đối với Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam 4 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ HIỆU QUẢ TÀI TRỢ THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÀI TRỢ THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái niệm tài trợ thƣơng mại quốc tế của ngân hàng thƣơng mại Tài trợ thƣơng mại quốc tế là một khái niệm có thể đƣợc hiểu ở nhiều góc độ khác nhau. Ở góc độ tín dụng ngƣời ta gọi tài trợ thƣơng mại quốc tế là cho vay xuất nhập khẩu, tín dụng trong ngoại thƣơng,.
nhƣng ở góc độ rộng hơn tín dụng nhƣ là sự hỗ trợ tài chính, ngƣời ta lại gọi là tài trợ thƣơng mại, tài trợ ngoại thƣơng, tài trợ xuất nhập khẩu,. Thực ra tài trợ thƣơng mại quốc tế (International Trade Finance) còn có ý nghĩa rộng hơn rất nhiều so với tín dụng và hỗ trợ tài chính cộng lại. Ta có thể đƣa ra một khái niệm về tài trợ thƣơng mại quốc tế nhƣ sau: “Tài trợ thương mại quốc tế là một hiện tượng kinh tế khách quan, gồm tập hợp các chính sách, biện pháp và hình thức hỗ trợ tài chính trực tiếp hay gián tiếp cho các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh thương mại quốc tế trong một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quy trình tái sản xuất từ đầu tư, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường thế giới nhằm mục đích sinh lợi.” Khái niệm trên cho thấy, tài trợ TMQT đƣợc thực hiện dƣới hai hình thức là: Thứ nhất, tài trợ TMQT trực tiếp là tập hợp các chính sách, biện pháp và hình thức hỗ trợ về tài chính trực tiếp tác động đến hoạt động kinh doanh TMQT để tài trợ cho các hoạt động XNK nguyên liệu, hàng tiêu dùng, thay đổi dây chuyền công nghệ máy móc thiết bị hoặc đƣợc thực hiện thông qua hình thức cung ứng dịch vụ tiền tệ, tín dụng ngân hàng nhƣ các dịch vụ TTQT, bao thanh toán tƣơng đối, bao thanh toán tuyệt đối, thuê mua,. Thứ hai, tài trợ TMQT gián tiếp là tập hợp các chính sách, biện pháp và hình thức hỗ trợ hữu hiệu nhằm tạo ra môi trƣờng kinh doanh TMQT thuận tiện cho doanh nghiệp nhƣ: Chính sách thuế xuất nhập khẩu, chính sách tỷ giá hối đoái, môi trƣờng pháp lý ổn định phù hợp với thực tiễn TMQT, các hiệp định tài trợ song phƣơng đa phƣơng, chính sách lãi suất,.
5 Cụ thể hơn về Tài trợ TMQT của ngân hàng thƣơng mại, theo quan điểm của Ngân hàng MaritimeBank: “Tài trợ thương mại (Commercial Sponsorship) là hình thức ngân hàng hỗ trợ cho đơn vị tổ chức hoặc doanh nghiệp thông qua các dịch vụ như: dịch vụ nhờ thu, tín dụng chứng từ, bảo lãnh nước ngoài,. mà ở đó khách hàng tham gia giao dịch tài trợ thương mại phải trả một khoản phí nhất định để hưởng những quyền lợi và tiềm năng thương mại có thể mang lại từ việc tài trợ chương trình.” Ngoài ra, tài trợ thƣơng mại quốc tế của ngân hàng thƣơng mại còn đƣợc hiểu là việc ngân hàng dùng uy tín (credit) và tài chính (capital) của mình để hỗ trợ, tài trợ cho hoạt động thương mại quốc tế từ khâu sản xuất đến tiêu dùng sản phẩm trên thị trường thế giới hoặc “Tài trợ thương mại quốc tế là mảng dịch vụ của các ngân hàng thương mại, hỗ trợ về mặt uy tín, tài chính và kỹ thuật cho các nhà kinh doanh XNK trong hoạt động ngoại thương.” Qua các khái niệm và phân tích ở trên, có thể thấy rằng, bản chất các khoản tài trợ của NHTM cho các doanh nghiệp XNK không chỉ đơn thuẩn là bằng tiền, ngoài việc hỗ trợ về mặt tài chính và kỹ thuật, NHTM còn có thể hỗ trợ cho họ bằng cách “cho vay” uy tín của mình. Tuy nhiên, mức độ tài trợ của các NHTM còn phụ thuộc vào mức độ của doanh nghiệp thỏa mãn một số điều kiện nhất định theo yêu cầu của NHTM. Vai trò của tài trợ thƣơng mại quốc tế 1.
Đối với nền kinh tế Đối với hầu hết các quốc gia trên thế giới, nếu nhƣ ngoại thƣơng đƣợc coi là một trong những giải pháp mũi nhọn trong chiến lƣợc phát triển kinh tế thì tài trợ XNK chính là công cụ hữu hiệu thúc đẩy hoạt động TMQT. Tài trợ TMQT không những tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển, mở rộng sản xuất kinh doanh, hiện đại hóa trang thiết bị mà còn tạo điều kiện cho hàng hóa XNK lƣu thông trôi chảy. Thông qua tài trợ của ngân hàng, hàng hóa XNK theo yêu cầu của thị trƣờng đƣợc thực hiện thƣờng xuyên liên tục đảm bảo sự ổn định của nền kinh tế, doanh nghiệp phát triển kéo theo kinh tế đất nƣớc phát triển. Bên cạnh đó, do tài trợ TMQT là cầu nối giữa các quốc gia trong hoạt động kinh doanh đối ngoại nên hoạt động này thúc đẩy hoạt động ngoại thƣơng phát triển, mở rộng quan hệ đối 6 ngoại, tăng khối lƣợng thanh toán không dùng tiền mặt, qua đó góp phần phát triển kinh tế.
Đối với ngân hàng Hoạt động tài trợ TMQT có vai trò hết sức quan trọng đối với NHTM. Nó không chỉ thuần túy là dịch vụ mà còn đƣợc coi là một mặt hoạt động không thể thiếu trong hoạt động kinh doanh của NHTM. Bên cạnh việc tạo ra một khoản lợi nhuận không nhỏ đóng góp vào khoản lợi nhuận chung của ngân hàng, nó còn hỗ trợ cho các hoạt động khác. Thứ nhất, hoạt động tài trợ TMQT giúp NHTM thu hút thêm đƣợc khách hàng có nhu cầu giao dịch quốc tế.
Trên cơ sở đó, NHTM phát triển thêm quy mô, tăng thêm nguồn thu nhập, tăng khả năng cạnh tranh trong cơ chế thị trƣờng. Thứ hai, thông qua hoạt động tài trợ TMQT, ngân hàng có thể đẩy mạnh hoạt động tài trợ XNK cũng nhƣ tăng đƣợc nguồn vốn huy động tạm thời do quản lý đƣợc nguồn vốn nhà rỗi của các tổ chức, cá nhân. Thứ ba, giúp NHTM thu đƣợc nguồn ngoại tệ lớn từ đó có thể phát triển nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối, bảo lãnh và nghiệp vụ ngân hàng quốc tế khác. Thứ tư, hoạt động tài trợ TMQT giúp NHTM tăng tính thanh khoản thông qua lƣợng tiền ký quỹ.
Mức kỹ quỹ phụ thuộc vào độ tin cậy, an toàn của từng khách hàng cụ thể. Song xét về tổng thể thì các khoản ký quỹ này phát sinh một cách thƣờng xuyên và ổn định. Vì vậy trong thời gian chờ đợi thanh toán, ngân hàng có thể sử dụng các khoản này để hỗ trợ thanh khoản khi cần thiết, thậm chí có thể sử dụng để kinh doanh, đầu tƣ ngắn hạn để kiếm lời. Hơn thế nữa, hoạt động tài trợ TMQT còn giúp ngân hàng đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng trên cơ sở nâng cao uy tín của ngân hàng.
Hoạt động tài trợ TMQT giúp cho ngân hàng tạo đƣợc uy tín trên thị trƣờng quốc tế cũng nhƣ uy tín đối với khách hàng, từ đó ngân hàng có thể khai thác đƣợc các nguồn vốn tài trợ của các ngân hàng nƣớc ngoài và nguồn vốn trên thị trƣờng tài chính quốc tế để đáp ứng nhu câu của khách hàng. Hoạt động tài trợ TMQT cũng làm tăng cƣờng quan hệ đối ngoại của ngân hàng, tăng cƣờng khả năng cạnh tranh của ngân hàng, đồng thời giúp cho ngân hàng vƣợt khỏi phạm vi quốc gia và hòa nhập với các quốc gia trên thế giới. Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu 7 Với sự giúp đỡ của ngân hàng trong việc hỗ trợ nhu cầu vốn của doanh nghiệp XNK, doanh nghiệp XNK có thể tồn tại và đứng vững trong nền kinh tế thị trƣờng, mở rộng sản xuất kinh doanh, tạo công ăn việc làm cho ngƣời lao động, giảm tỷ lệ thất nghiệp đồng thời hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế cho Nhà nƣớc. Tài trợ TMQT làm tăng hiệu quả của doanh nghiệp trong quá trình thực hiện hợp đồng.
Đối với NXK, vốn tài trợ giúp mua hàng đúng thời vụ, gia công và giao hàng đúng thời điểm. Đối với NNK, vốn tài trợ giúp mua đƣợc những lô hàng lớn, giá hạ góp phần nâng cao chất lƣợng hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Tài trợ TMQT của NHTM làm giảm rủi ro của hoạt động XNK. Hoạt động XNK thƣờng diễn ra ở hai nƣớc khác nhau.
Do vậy, sự hiểu biết giữa ngƣời mua và ngƣời bán không đƣợc đầy đủ, chính xác. Nhờ sử dụng tín dụng ngân hàng, NNK và NXK sẽ yên tâm nhận đúng số tiền, số hàng của mình thông qua các ngân hàng trung gian đứng ra bảo đảm. Đặc biệt, nhờ hoạt động tài trợ TMQT, doanh nghiệp XNK thực hiện đƣợc những thƣơng vụ lớn. Vốn tài trợ của ngân hàng kịp thời, đúng lúc giúp cho doanh nghiệp đảm bảo thực hiện hợp đồng từ đó làm cho uy tín của doanh nghiệp đƣợc nâng cao trên thị trƣờng thế giới.
Cùng với sự phát triển của ngoại thƣơng, nhu cầu tài trợ TMQT của các doanh nghiệp XNK, các tổ chức kinh tế ngày càng gia tăng. Nó đòi hỏi ngân hàng ngày càng phải hoàn thiện và phát triển các nghiệp vụ tín dụng đáp ứng nhu cầu của các nhà xuất nhập khẩu và sự biến động của nền kinh tế. Ngân hàng cần nắm bắt đƣợc nhu cầu tài trợ nảy sinh trong hoạt động xuất nhập khẩu để có thể đáp ứng đƣợc nhu cầu của doanh nghiệp và mở rộng hoạt động của mình. Vai trò trung gian thanh toán trong hoạt động tài trợ TMQT của NHTM giúp cho quá trình thanh toán theo yêu cầu của khách hàng đƣợc tiến hành nhanh chóng, chính xác, an toàn tiện lợi và tiết kiệm tối đa chi phí.
Trong quá trình thực hiện thanh toán, nếu khách hàng không đủ khả năng tài chính cần đến sự tài trợ của ngân hàng thì ngân hàng sẽ chiết khấu chứng từ xuất khẩu. Qua việc thực hiện thanh toán ngân hàng còn có thể giám sát đƣợc tình hình kinh doanh của doanh nghiệp để có những tƣ vấn cho khách hàng và điều chỉnh chiến lƣợc khách hàng. Phân loại tài trợ thƣơng mại quốc tế của ngân hàng thƣơng mại Tài trợ TMQT có thể đƣợc chia thành nhiều hình thức dựa theo từng tiêu chí cụ thể khác nhau nhƣ: cơ sở nghiệp vụ, tiến trình giao hàng hay đối tƣợng tài trợ. Tuy nhiên, trong phạm vi bài viết, tác giả chỉ phân loại tài trợ TMQT căn cứ trên cơ sở nghiệp vụ nhƣ sau: 1.