CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG NHẬP KHẨU HÀNG HÓA GIA CÔNG Chương này tác giả giới thiệu các khía cạnh tổng quát của hoạt động gia công. Gia công là một trong số nhiều hoạt động nằm trong lĩnh vực xuất nhập khẩu. Ngày ngay khi nền kinh tế ngày càng hội nhập, hoạt động xuất nhập khẩu đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế kéo theo đó là sự phát triển của hoạt động gia công quốc tế tại Việt Nam.1 Cơ sở lý thuyết về hoạt động gia công 1.1 Khái niệm về gia công Là hoạt động thương mại, theo đó bên nhận gia công sử dụng một phần hay toàn bộ nguyên liệu, vật liệu của bên đặt gia công để thực hiện một hay nhiều công đoạn trong quá trình sản xuất theo yêu cầu của bên đặt gia công để hưởng thù lao. Gia công hàng hóa xuất khẩu hay còn gọi là gia công quốc tế là các hoạt động sản xuất, chế biến lắp ráp, đóng gói….
Nhằm chuyển hóa nguyên liệu, phụ liệu, bán thành phẩm theo các yêu cầu bên đặt gia công.2 Phân loại Dựa vào các tiêu chí để phân loại các hình thức gia công: quyền sở hữu vật liệu, mức độ cung cấp nguyên phụ liệu, giá cả gia công. Tùy thuộc vào tính chất của hợp đồng gia công mà ta có thể phân loại như sau: Xét về mặt quyền sở hữu nguyên vật liệu gia công ta có thể phân thành 3 loại như sau: o Hình thức nhận nguyên phụ liệu rồi giao thảnh phẩm: Bên đặt gia công giao nguyên liệu hoặc bán thành phẩm cho bên nhận gia công và sau thời gian sản xuất, chế tạo, sẽ thu hồi thành phẩm và trả phí gia công. Trong trường hợp này, trong thời gian chế tạo, quyền sở hữu về nguyên liệu vẫn thuộc về bên đặt gia công. o Hỉnh thức mua đứt bán đoạn: dựa trên hợp đồng mua bán hàng dài hạn với bên thuê gia công ở nước ngoài.
Bên đặt gia công bán đứt nguyên liệu cho 4 bên nhận gia công và sau thời gian sản xuất, chế tạo, sẽ mua lại thành phẩm. Trong trường hợp này quyền sở hữu nguyên vật liệu chuyển từ bên đặt gia công sang bên nhận gia công. o Hình thức kết hơp: trong đó bên đặt gia công chỉ giao nguyên vật liệu chính, còn bên nhận gia công cung cấp những nguyên vật liệu phụ. Sau khi hoàn thành sản phẩm sẽ giao cho bên đặt gia công.
Xét về khía cạnh chủ thể gia công, gia công hàng hóa được phân thành: o Gia công hàng hóa cho thương nhân nước ngoài: Bên đặt gia công là thương nhân nước ngoài. o Đặt hàng hóa gia công ở nước ngoài: bên đặt gia công là thương nhân Việt Nam.3 Vai trò của hoạt động gia công hàng hóa - Tại Việt Nam, hoạt động gia công hiện nay đang phát triển mạnh mẽ cả quy mô và tốc độ đã đem lại những lợi ích nhiều mặt về kinh tế, xã hội. Trong điều kiện nền kinh tế nước ta hiện nay, vai trò của hoạt động gia công thể hiện ở các khía cạnh sau đây: - Với chính sách ưu đãi thuế đã khuyến khích doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư sản xuất xuất khẩu. Hàng hóa xuất khẩu, hơn nữa là từ nguyên vật liệu nhập khẩu, đã mang tính chất công nghệ cao, phù hợp với thị trường thế giới, do đó yêu cầu doanh nghiệp phải đầu tư máy móc thiết bị với công nghệ thích hợp bằng nhiều hình thức vay vốn, liên doanh, sử dụng vốn trong nước, tiếp nhận đầu tư nước ngoài…và do vậy đã tranh thủ được vốn, khoa học công nghệ của nước ngoài, góp phần đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và chiến lược hướng về xuất khẩu.
- Thông qua gia công xuất khẩu có thể kết hợp xuất khẩu được nguồn tài nguyên, vật tư nguyên liệu sẵn có trong nước, khai thác và phát triển thêm nguồn hàng cho xuất khẩu. Nguyên liệu nhập khẩu để gia công sản phẩm xuất khẩu thường là nguyên liệu chính có tiêu chuẩn kỹ thuật cao, nhưng chưa phải là toàn bộ đầu vào cho sản xuất xuất khẩu, phần nguyên liệu còn lại thị trường trong nước có thể cung cấp, đây là cơ hội khai thác, phát huy nguồn tài nguyên, nguyên liệu có sẵn trong nước. 5 - Ngoài ra, sau thời gian đầu nhập nguyên liệu, các doanh nghiệp đầu tư sản xuất nguyên liệu thay thế nguyên liệu nhập khẩu hoặc sản xuất những nguyên liệu khác, hoặc sản xuất ra những sản phẩm khác làm cho nguồn hàng xuất khẩu mạnh hơn, đa dạng phong phú hơn. - Nước ta là nước có lợi thế về nguồn nhân lực: lực lượng lao động dồi dào, trẻ về độ tuổi, trình độ học vấn phổ thông tương đối khá, có khả năng tiếp thu nhanh những ứng dụng công nghệ mới…Hoạt động gia công xuất khẩu phát triển cần thiết phải tuyển dụng nhân công vào làm việc trong các công ty, nhà máy.
do đó đã góp phần giải quyết nhiều công ăn việc làm, tạo cho người lao động có thu nhập ổn định, vì vậy đã dần từng bước góp phần nâng cao đời sống xã hội. - Thông qua hoạt động gia công xuất khẩu, doanh nghiệp tham gia mạnh mẽ vào quá trình phân công lao động quốc tế theo từng cấp độ khác nhau, theo từng ngành, từng lĩnh vực khác nhau; khi hoạt động gia công xuất khẩu đủ mạnh đồng nghĩa với việc khẳng định vị trí, thương hiệu hàng xuất khẩu trên thị trường thế giới. Như vậy hoạt động gia công xuất khẩu góp phần thúc đẩy hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu, hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế.2 Cơ sở lý thuyết về hoạt động nhập khẩu 1.1 Khái niệm Theo điều 28 khoản 1 của Luật thương mại năm 2015 định nghĩa nhập khẩu như sau: "Nhập khẩu hànghóa là việc hàng hoá được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theoquy định của pháp luật.2 Đặc điểm của hoạt động nhập khẩu - Hoạt động nhập khẩu chịu sự điều chỉnh của nhiều nguồn luật như điều ước quốc tế và Ngoại thương, luật quốc gia của các nước hữu quan, tập quán Thương mại quốc tế. - Các phương thức giao dịch mua bán trên thị trường quốc tế rất phong phú: Giao dịch thông thường, giao dịch qua trung gian, giao dịch tại hội chợ triển lãm.
- Các phương thức thanh toán rất đa dạng: nhờ thu, hàng đổi hàng, L/C. - Tiền tệ dùng trong thanh toán thường là ngoại tệ mạnh có sức chuyển đổi cao như: USD, bảng Anh. - Điều kiện cơ sở giao hàng: có nhiều hình thức nhưng phổ biến là nhập khẩu theo điều kiện CIF, FOB. - Kinh doanh nhập khẩu là kinh doanh trên phạm vi quốc tế nên dịa bàn rộng, thủ tục phức tạp, thời gian thực hiện lâu.
- Kinh doanh nhập khẩu phụ thuộc vào kiến thức kinh doanh, trình độ quản lý, trình độ nghiệp vụ Ngoại thương, sự nhanh nhạy nắm bắt thông tin. - Trong hoạt động nhập khẩu có thể xảy ra những rủi ro thuộc về hàng hoá. Để đề phong rủi ro, có thể mua bảo hiểm tương ứng. - Nhập khẩu là cơ hội để các doanh nghiệp có quốc tịch khác nhau hợp tác lâu dài.
Thương mại quốc tế có ảnh hưởng trực tiếp đến quan hệ kinh tế - chính trị của các nước xuất khẩu, góp phần phát triển kinh tế đối ngoại.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động nhập khẩu nguyên phụ liệu gia công 1.1 Yếu tố chủ quan Trình độ năng lực lãnh đạo doanh nghiệp Trình độ năng lực lãnh đạo và quản trị kinh doanh của ban giám đốc doanh nghiệp: Đây là nhân tố hết sức quan trọng, quyết định đến sự thành công trong kinh doanh của doanh nghiệp. Bởi vì trình độ và năng lực quản trị kinh doanh của ban giám đốc doanh nghiệp cho phép doanh nghiệp có được các chiến lược kinh doanh đúng đắn, đảm bảo cho doanh nghiệp có thể tận dụng được các cơ hội của thị trường quốc tế trên cơ sở khả năng vốn có của mình. Trình độ năng lực sản xuất Trình độ và năng lực sản xuất của doanh nghiệp, doanh nghiệp cần nắm rõ được quy trình sản xuất và những nguyên liệu cần thiết để sản xuất, gia công tne6n thành phẩm. Khi năng lực sản xuất được cải thiện doanh nghiệp sẽ tối ưu được các chi phí hao tổn trong quá trình sản xuất từ đó tối ưu được lợi nhuận.
Khả năng tài chính của doanh nghiệp Biểu hiện ở quy mô vốn hiện có và khả năng huy động vốn của doanh nghiệp. Năng lực tài chính có thể làm hạn chế hoặc mở rộng các khả năng khác của doanh nghiệp, vì vốn là tiền đề cho mọi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp Điều này có tác động không nhỏ tới kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Nếu chiến lược kinh doanh không phù hợp làm cho doanh nghiệp bị thua lỗ dẫn đến phá sản còn phù hợp (đúng hướng) sẽ phát triển tốt.2 Yếu tố khách quan Chế độ, chính sách và pháp luật của Nhà nước về nhập khẩu nguyên phụ liệu gia công Các chính sách ưu đãi về thuế và thủ tục hải quan đối với hàng hóa là nguyên phụ liệu dùng để gia công xuất khẩu là một trong những yếu tố quan trọng giúp cho doanh nghiệp tiết kiệm được thời gian và chi phí khi nhập khẩu nguyên phụ liệu gia công.
Nhà nước luôn tạo điều kiện, khuyến khích hoạt động gia công xuất 8 khẩu bằng những chính sách ưu đãi như miễn thuế nhập khẩu nguyên phụ liệu, đơn giản hóa thủ tục hải quan và nhiều chính sách khác có lợi cho doanh nghiệp. Luật pháp, môi trường kinh doanh của nước xuất khẩu và quốc tế: Sự khác biệt lớn nhất giữa kinh doanh nội địa và kinh doanh thương mại quốc tế nói chung, kinh doanh nhập khẩu nói riêng là sự tác động của luật pháp nước ngoài, các công ước quốc tế. Hợp đồng kinh doanh nhập khẩu và các hoạt động nhập khẩu phải tuân theo luật pháp của nước xuất khẩu, luật pháp của nước thứ ba (nếu được quy định trong hợp đồng nhập khẩu), tập quán kinh doanh quốc tế và các công ước, hiệp ước quốc tế mà nước ta tham gia. Luật pháp và các yếu tố về chính sách của nước xuất khẩu làm cho quá trình nhập khẩu của doanh nghiệp có thể đơn giản hoặc phức tạp hơn nhiều, điều này ảnh hưởng đến chi phí cho hoạt động nhập khẩu và do đó, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động nhập khẩu của doanh nghiệp trong nước.