phần mở đầu, kết luận, danh mục tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý thuyết về hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Chƣơng 2: Thực trạng hiệu quả hoạt động kinh doanh của Công ty Cổ phần Cát Nam Bình Thuận. Chƣơng 3: Các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của Công ty Cổ phần Cát Nam Bình Thuận. 8 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp 1.1 Khái niệm hiệu quả hoạt động kinh doanh và vai trò của việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh 1.1 Khái niệm hiệu quả hoạt động kinh doanh Mọi hoạt động kinh doanh của bất kỳ doanh nghiệp nào cũng hướng đến mục tiêu mang lại hiệu quả kinh doanh.
Các doanh nghiệp đều có mục tiêu chung là làm thế nào khi một đồng vốn bỏ ra phải mang về hiệu quả cao nhất, khả năng sinh lời nhiều nhất. Chính vì vậy, hiệu quả kinh doanh là một vấn đề được các nhà kinh tế và quản lý kinh tế rất quan tâm. Vậy hiệu quả hoạt động kinh doanh là gì? Tùy thuộc vào cách tiếp cận và mục tiêu nghiên cứu mà có nhiều quan điểm khác nhau về hiệu quả hoạt động kinh doanh. Theo Adam Smith, nhà kinh tế học người Anh cho rằng: “Hiệu quả hoạt động kinh doanh là kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế, là doanh thu tiêu thụ hàng hóa” [1, tr.
Quan điểm này đã đồng nhất hiệu quả kinh doanh với kết quả kinh doanh. Trong quan điểm này vấn đề chi phí không được đề cập, do vậy nếu hai kỳ kinh doanh như nhau thì hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong hai kỳ ấy có cùng hiệu quả kinh doanh, mặc dù hai kỳ này có mức chi phí khác nhau. Quan điểm này đến nay đã không còn phù hợp nữa. Quan điểm của Alfred Marshall thì cho rằng: “Hiệu quả hoạt động kinh doanh là quan hệ tỷ lệ giữa phần tăng thêm của kết quả và phần tăng thêm của chi phí” [37, tr.
Quan điểm này thể hiện được mối quan hệ giữa kết quả và chi phí nhưng chỉ đề cập đến phần tăng thêm. Còn theo nhà kinh tế học người Mỹ, Paul. A Samuelson và William D. Nordhaus lại cho rằng: “Hiệu quả tức là sử dụng một cách hiệu quả nhất các nguồn lực của nền kinh tế để thỏa mãn nhu cầu mong muốn của con người” [22, tr.
9 Quan điểm này cho thấy được nguồn lực của nền kinh tế có ảnh hưởng đến hiệu quả nhưng chưa cho biết được các đại lượng cụ thể nào để xác định hiệu quả. Một số nghiên cứu trong nước về hiệu quả hoạt động kinh doanh như tác giả Ngô Đình Giao cho rằng: “Hiệu quả của một quá trình nào đó theo nghĩa chung nhất là quan hệ tỷ lệ giữa kết quả với những điều kiện, nhân tố chi phí vật chất sử dụng để đạt được kết quả theo mục đích của quá trình đó” [18, tr. Quan điểm này xem hiệu quả kinh doanh là kết quả của quá trình sử dụng chi phí, đã bỏ qua và không đề cập đến trình độ sử dụng các nguồn lực. Kết quả và chi phí là những đại lượng luôn vận động nên quan điểm này còn bộc lộ nhiều hạn chế do chưa biểu hiện được mối tương quan về lượng và chất giữa kết quả và chi phí.
Theo tác giả Nguyễn Văn Tạo quan niệm rằng: “Hiệu quả kinh doanh không chỉ là sự so sánh giữa chi phí đầu vào và kết quả nhận được ở đầu ra. Hiệu quả kinh doanh được hiểu trước tiên là hoàn thành mục tiêu, nếu không đạt được mục tiêu thì không thể có hiệu quả và để hoàn thành mục tiêu ta cần phải sử dụng nguồn lực như thế nào” [24, tr. Quan điểm này cho thấy hiệu quả được gắn với một mục tiêu nhất định kết hợp với việc sử dụng nguồn lực tốt nhất. Nghiên cứu của tác giả Lê Thị Bích Thủy lại cho rằng: “Hiệu quả hoạt động kinh doanh là phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn tài lực, vật lực của doanh nghiệp nhằm đạt được kết quả mục tiêu của doanh nghiệp” [29, tr.
Quan điểm này phản ánh một cách tổng quát nhưng chưa rõ ràng về hiệu quả hoạt động kinh doanh. Từ những khái niệm trên, tác giả đưa ra quan điểm về hiệu quả hoạt động kinh doanh như sau: Hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực của doanh nghiệp đạt kết quả cao nhất ứng với mức chi phí thấp nhất.2 Vai trò của việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh Thứ nhất, hiệu quả hoạt động kinh doanh là công cụ quản lý kinh doanh. Để tiến hành bất kỳ một hoạt động sản xuất kinh doanh nào cũng đều phải tập hợp các phương tiện vật chất, con người và thực hiện sự kết hợp lao động với các yếu tố vật 10 chất này để tạo ra kết quả phù hợp với mục tiêu của doanh nghiệp. Mục tiêu lớn nhất trong kinh doanh của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận.
Để làm được điều này, doanh nghiệp phải thực hiện mọi hoạt động sản xuất kinh doanh để tạo ra sản phẩm đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng. Doanh nghiệp càng sử dụng tiết kiệm các nguồn lực kinh tế càng có cơ hội thu được nhiều lợi nhuận. Chính sự nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh là con đường nâng cao khả năng cạnh tranh, sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Thứ hai, sản xuất kinh doanh có hiệu quả là điều kiện sống còn đối với mọi doanh nghiệp.
Hiệu quả kinh doanh là nhân tố trực tiếp đảm bảo sự tồn tại của doanh nghiệp trên thị trường và mục tiêu của doanh nghiệp là luôn muốn tồn tại và phát triển một cách vững chắc trên thị trường này. Do yêu cầu của sự tồn tại và phát triển đòi hỏi nguồn thu nhập của doanh nghiệp phải không ngừng tăng lên. Nhưng do trong điều kiện nguồn vốn, các điều kiện bên ngoài, các yếu tố kỹ thuật chỉ thay đổi trong khuôn khổ nhất định nên để tăng lợi nhuận thì doanh nghiệp phải nâng cao hiệu quả kinh doanh. Vì vậy, nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh là yêu cầu tất yếu đối với tất cả các doanh nghiệp hoạt động trong cơ chế thị trường hiện nay.
Bên cạnh đó, sự tồn tại của doanh nghiệp còn được xác định từ việc tạo ra hàng hóa, của cải vật chất và các dịch vụ phục vụ cho nhu cầu của xã hội. Do đó, doanh nghiệp phải làm thế nào để đảm bảo nguồn thu nhập đủ bù đắp cho các khoản chi phí và phải mang lại lợi nhuận. Có như vậy mới đáp ứng được nhu cầu tái sản xuất trong nền kinh tế. Mục tiêu của doanh nghiệp lúc này không còn bó hẹp ở sự tồn tại nữa mà phải hướng đến sự phát triển và mở rộng hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Vậy để phát triển và mở rộng, doanh nghiệp phải đảm bảo có khoản tích lũy để phục vụ tái sản xuất và một lần nữa nâng cao hiệu quả kinh doanh được nhấn mạnh. Thứ ba, nâng cao hiệu quả kinh doanh cũng là nhân tố thúc đẩy sự cạnh tranh và tiến bộ trong kinh doanh. Chính sự cạnh tranh đã khiến các doanh nghiệp phải tự tìm tòi, nghiên cứu các hướng phát triển tốt nhất tạo nên sự tiến bộ trong kinh 11 doanh. Thị trường ngày càng phát triển thì cạnh tranh giữa các doanh nghiệp ngày càng gay gắt và khốc liệt.
Lúc này sự cạnh tranh không còn là cạnh tranh về mặt số lượng mà phải đảm bảo về chất lượng, giá cả và các yếu tố khác nữa. Chính thị trường này có thể giúp doanh nghiệp mạnh lên nhưng cũng có thể hạ gục doanh nghiệp bất cứ lúc nào [31]. Thứ tư, nâng cao hiệu quả kinh doanh có tác động trực tiếp đến đời sống của người lao động và của quốc gia. Doanh nghiệp làm ăn có hiệu quả sẽ tạo công ăn việc làm, mức sống người lao động được nâng cao (nhờ tăng lương, các khoản thưởng), chế độ xã hội tốt hơn, tăng nguồn thu cho ngân sách tạo điều kiện cho Nhà nước phát triển mạnh và bền vững.
Ngược lại, nếu doanh nghiệp làm ăn không hiệu quả sẽ dẫn đến tình trạng thất nghiệp, tệ nạn xã hội diễn ra, mức sống người dân thấp, nguồn thu ngân sách eo hẹp, đất nước chậm phát triển.2 Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Hiệu quả của doanh nghiệp được xem xét một cách tổng thể bao gồm hiệu quả hoạt động kinh doanh và hiệu quả hoạt động tài chính. Trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, hai hoạt động kinh doanh và tài chính có mối quan hệ qua lại với nhau nên phân tích hiệu quả của doanh nghiệp phải xem xét đầy đủ cả hai hoạt động này. Một doanh nghiệp có thể có hiệu quả hoạt động kinh doanh cao nhưng cũng có thể có hiệu quả hoạt động tài chính thấp, nguyên nhân là do các chính sách tài trợ không phù hợp.1 Phân tích hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp được phân thành hai loại, là hiệu quả kinh doanh cá biệt và hiệu quả kinh doanh tổng hợp. Để phân tích hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp được rõ ràng và chi tiết hơn, ta tiến hành phân tích hiệu quả kinh doanh cá biệt và hiệu quả kinh doanh tổng hợp.
12 Hiệu quả kinh doanh cá biệt Hiệu suất sử dụng tài sản doanh nghiệp Hiệu suất sử dụng tài sản được thể hiện bằng mối quan hệ giữa kết quả đạt được trên tài sản của doanh nghiệp. Nếu sử dụng giá trị sản xuất để thể hiện kết quả, ta có chỉ tiêu sau: Giá trị sản xuất Hiệu suất sử dụng tài sản = [26, tr. Tổng tài sản bình quân Giá trị sản xuất = Doanh thu thuần – Trị giá vốn hàng bán ra + Trợ cấp sản xuất (nếu có) [26, tr. Chỉ tiêu hiệu suất sử dụng tài sản thể hiện một đồng tài sản đầu tư tại doanh nghiệp sẽ tạo ra bao nhiêu đồng giá trị sản xuất.
Chỉ tiêu này càng cao chứng tỏ hiệu quả sử dụng tài sản của doanh nghiệp càng lớn, khả năng tạo ra và cung cấp của cải cho xã hội càng nhiều. Ngoài giá trị sản xuất, doanh thu và thu nhập của những hoạt động khác cũng là chỉ tiêu phản ánh kết quả của doanh nghiệp.