Chương I: Cơ sở lý luận về bảo đảm tiền vay trong hoạt động cho vay của ngân hàng thƣơng mại. Chương II: Thực trạng áp dụng pháp luật bảo đảm tiền vay trong hoạt động cho vay của các ngân hàng thƣơng mại tại Hà Nội. Chương III: Một số giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay trong hoạt động cho vay của các ngân hàng thƣơng mại tại Hà Nội. Tôi xin chân thành cảm ơn Tiến sỹ Lê Thị Thu Thuỷ – Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội đã hướng dẫn khoa học trực tiếp, đã giúp tôi có được cách tiếp cận khoa học trong việc tìm tòi, nghiên cứu đề tài.
Tôi xin cảm ơn các thầy giáo, cô giáo Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội đã truyền đạt cho tôi những kiến thức quý giá trong quá trình học tập. Sự quan tâm của gia đình, sự ủng hộ của bạn bè, đồng nghiệp cũng là nguồn động viên quý giá đối với tôi trong quá trình học tập và thực hiện Luận văn. 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM TIỀN VAY TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái quát chung về hoạt động cho vay của ngân hàng thƣơng mại Trong điều kiện của của nền kinh tế thị trường, ngân hàng thương mại – tổ chức kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ có vai trò cực kỳ quan trọng đối với nền kinh tế.
Ngân hàng được hình thành trên cơ sở sự phát triển của nền sản xuất hàng hoá và đến lượt mình, các ngân hàng thực hiện các hoạt động tạo ra các tiện ích phục vụ trở lại nền kinh tế, kinh tế càng phát triển, nhu cầu sử dụng các hoạt động và tiện ích của ngân hàng càng đa dạng. Trong từng điều kiện cụ thể, hoạt động ngân hàng được thực hiện phụ thuộc vào những quy định có tính ràng buộc của luật pháp mỗi quốc gia, nhưng đều thực hiện một số hoạt động cơ bản nhất định vốn có được thể hiện ở ba lĩnh vực chủ yếu: Hoạt động huy động vốn; hoạt động cho vay, đầu tư; và hoạt động trung gian (dịch vụ thanh toán, đại lý, bảo quản giấy tờ có giá và các dịch vụ ngân hàng khác). Khái niệm, đặc điểm hoạt động cho vay của ngân hàng thƣơng mại Khái niệm về cho vay của ngân hàng thương mại Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó TCTD giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thoả thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Cho vay khác với các hình thức cấp tín dụng khác của TCTD: chiết khấu, bảo lãnh, cho thuê tài chính.
Trong nghiệp vụ cho vay, TCTD giao một khoản tiền nhất định trong một thời gian nhất định cho bên đi vay để dùng vào mục đích nhất định và bên đi vay phải hoàn trả cả gốc và lãi khi đến hạn. Hoạt động cho vay của NHTM thực chất là giao dịch hợp đồng. Chủ thể tham gia quan hệ cho vay là bên cho vay (NHTM) và bên đi vay (khách hàng vay). Hình thức pháp lý của quan hệ cho vay giữa NHTM và khách hàng vay là hợp đồng tín dụng 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ngân hàng.
Theo pháp luật Việt Nam hiện hành, bên cho vay thông thường là TCTD được thành lập và thực hiện nghiệp vụ cho vay theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng. Ngoài ra các tổ chức khác không phải là TCTD nếu được NHNN Việt Nam cho phép thực hiện hoạt động tín dụng thì cũng có thể là bên cho vay trong hợp đồng tín dụng và cũng phải thoả mãn các điều kiện nhất định theo luật định[25]. Cho vay và đầu tư để kiếm lời từ tiền huy động là một trong những hoạt động cơ bản nhất của Ngân hàng thương mại. Mọi loại, mọi hình thức cho vay của Ngân hàng thương mại đều vì mục tiêu lợi nhuận.
Mỗi loại cho vay có những đặc điểm riêng về thủ tục, điều kiện, độ an toàn… nhưng chúng đều có chung đặc điểm là luôn phải đối mặt với nguy cơ mất an toàn khi đưa tiền cho người vay sử dụng. Là doanh nghiệp kinh doanh tiền tệ, các Ngân hàng thương mại luôn tìm mọi biện pháp để thu được mức lợi nhuận cao nhất thông qua cho vay và cung ứng dịch vụ thanh toán cho nền kinh tế, nhưng đồng thời phải đạt được mục tiêu là an toàn cao nhất cho tài sản của mình. Đặc điểm hoạt động cho vay Cho vay là hoạt động chủ yếu của ngân hàng, các ngân hàng sử dụng nguồn tiền huy động để cho vay, các khoản cho vay chiếm tỷ trọng lớn, là hoạt động mang lại nguồn thu lớn cho ngân hàng. Tiền lãi thu được từ hoạt động cho vay được dùng trả cho người gửi tiền, trang trải chi phí hoạt động của ngân hàng, phần còn lại là lợi nhuận của ngân hàng.
Hiệu quả cho vay đóng vai trò quan trọng, quyết định sự tồn tại và phát triển của NHTM. Hoạt động cho vay là hoạt động luôn tiềm ẩn rủi ro, rủi ro trong hoạt động tín dụng nói chung và trong hoạt động cho vay nói riêng luôn là nguy cơ và khi xảy ra ngân hàng phải gánh chịu. Các rủi ro này thường xuất hiện khi khách hàng không trả nợ đúng hạn, không trả hoặc trả không đầy đủ cả vốn gốc và lãi. Rủi ro này phát sinh do hoạt động kinh doanh của khách hàng gặp khó khăn từ các nguyên nhân chủ quan và khách quan, do khách hàng cố tình lừa đảo chiếm dụng vốn của ngân hàng, do khả năng yếu kém của cán bộ tín dụng ngân hàng trong quá trình thẩm định dự án cho vay.
có thể nói, rủi ro tín dụng chỉ có thể được hạn chế bằng các biện pháp nhất định chứ không thể loại trừ rủi ro. 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Các loại cho vay của Ngân hàng thương mại: Thông thường hoạt động cho vay được phân loại theo một số tiêu thức nhất định, như sau: Theo mục đích sử dụng tiền vay Phân loại theo tiêu thức này, các khoản cho vay được phân thành hai loại (1)Cho vay kinh doanh và (2)Cho vay tiêu dùng. Do mục đích sử dụng tiền vay khác nhau sẽ ảnh hưởng đến khả năng hoàn trả tiền vay, nên ngân hàng có thể thiết lập những điều kiện ràng buộc khác nhau đối với người vay tuỳ thuộc mục đích sử dụng tiền vay. Các điều kiện ràng buộc đó có liên quan đến các vấn đề như nguồn tiền để trả nợ, về các bảo đảm của người vay.
cũng như có thể có những ưu đãi nhất định đối với người vay. Khi cho vay kinh doanh, khi đã tin và khẳng định được hiệu quả của phương án sử dụng tiền vay, ngân hàng có thể không đòi hỏi khách hàng phải có những bảo đảm khác như cầm cố, thế chấp tài sản hoặc bảo lãnh của bên thứ ba. Nhưng khi cho vay tiêu dùng, do tiền vay không tạo thêm thu nhập cho người vay, nên ngoài việc căn cứ vào thu nhập ổn định trong hiện tại và tương lai của người vay (tiền lương, thưởng), ngân hàng còn yêu cầu người vay phải dùng tài sản hoặc bảo lãnh của bên thứ ba để bảo đảm cho khoản vay. Theo thời hạn sử dụng tiền vay của khách hàng Theo tiêu thức thời hạn sử dụng tiền vay, các khoản cho vay của ngân hàng được chia thành (1)Cho vay không thời hạn và (2)Cho vay có thời hạn.
Cho vay không thời hạn thực chất là khoản cho vay mà thời hạn và thời điểm hoàn trả không được xác định vào thời điểm cho vay và ghi trong hợp đồng. Thay vào đó là những điều kiện liên quan tới việc hoàn trả của người vay và việc thu hồi tiền cho vay của ngân hàng. Bằng cách quy định các điều kiện như vậy, ngân hàng tạo cho người vay điều kiện để ổn định hoạt động kinh doanh trong quá trình sử dụng tiền vay. Loại cho vay không có thời hạn chỉ được áp dụng đối với một số khách hàng nhất định, tiền cho vay được sử dụng vào những mục đích nhất định.
14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Cho vay có thời hạn được chia thành: Cho vay ngắn hạn (thời hạn dưới 12 tháng), cho vay trung hạn (thời hạn trên 12 tháng đến 5 hoặc 7 năm) và cho vay dài hạn (trên 5 hoặc trên 7 năm). Phân chia các khoản vay theo các thời hạn cụ thể giúp cho ngân hàng theo dõi, giám sát được các khoản vay một cách chặt chẽ và kế hoạch hoá, cân đối được các nguồn vốn của ngân hàng. Hơn nữa, cho vay với những thời hạn cụ thể còn là căn cứ để xác định các mức lãi suất cần thu của ngân hàng, đồng thời giúp cho người vay có căn cứ để lựa chọn các thời hạn vay phù hợp nhu cầu sử dụng và giảm chi phí trả lãi đến mức có thể. Theo điều kiện bảo đảm khoản vốn vay Theo tiêu chí này, các khoản cho vay của ngân hàng được chia thành: (1)Cho vay có bảo đảm bằng tài sản và (2)Cho vay không có bảo đảm bằng tài sản.
Cho vay có bảo đảm bằng tài sản là những khoản cho vay mà theo đó, người vay hoặc người bảo lãnh phải chuyển cho ngân hàng một lượng tài sản nhất định và ngân hàng sẽ được quyền xử lý tài sản đó để thu hồi tiền cho vay khi người vay vi phạm những điều khoản qui định ghi trong hợp đồng vay. Ngân hàng cho khách hàng vay dựa trên cơ sở cầm cố, thế chấp tài sản thuộc sở hữu (hoặc sử dụng) của người vay được đưa ra làm vật bảo đảm cho khoản vay. Các tài sản có thể là vàng, trái phiếu và các chứng từ có giá khác, các khoản phải thu, đất đai, nhà cửa, cổ phiếu, bảo lãnh (như một sự bảo đảm) của bên thứ ba. Nếu người vay không trả đúng hạn như cam kết, ngân hàng có quyền xử lý tài sản bảo đảm để thu nợ.
Cho vay không có tài sản bảo đảm là những khoản cho vay mà người vay không phải chuyển tài sản cho ngân hàng để tạo nguồn thu nợ cho ngân hàng khi người vay không thực hiện được cam kết khi vay. Không có tài sản bảo đảm khi cho vay luôn được bổ sung bằng các điều kiện ràng buộc khác của ngân hàng nhằm bảo đảm cho việc thu hồi được nợ đã cho vay của ngân hàng. Cho vay không có bảo đảm bằng tài sản là việc cho vay của ngân hàng dựa trên uy tín, năng lực tài chính và khả năng tạo thu nhập đủ mức để trả nợ khoản vay của người vay.