Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hoạt động sản xuất kinh doanh của bất kỳ doanh nghiệp nào, nguồn nhân lực luôn giữ vai trò quyết định đến sự tồn tại và phát triển bền vững. Để thu hút và giữ chân đội ngũ lao động có trình độ chuyên môn, kinh nghiệm, việc xây dựng và hoàn thiện chính sách đãi ngộ nhân sự phù hợp là yêu cầu tất yếu. Báo cáo trích dẫn khảo sát của Tower Watson (2014) tại Singapore cho thấy, chỉ có khoảng 1/3 người lao động hài lòng với phúc lợi ngoài lương (so với mức trung bình thế giới là 46%) và 36% hài lòng với phúc lợi liên quan đến lương (trung bình thế giới là 52%), qua đó khẳng định tầm quan trọng của việc kết hợp hài hòa giữa đãi ngộ tài chính và phi tài chính đối với động lực làm việc của nhân viên.

Tại Việt Nam, các doanh nghiệp đang đối mặt với bài toán tối ưu hóa nguồn nhân lực khi chất lượng và năng suất lao động ở nhiều đơn vị còn hạn chế, công tác quản trị nhân sự chưa phát huy tối đa tiềm năng của người lao động. Công ty Cổ phần Xây dựng Tư vấn Đầu tư Bình Dương (BICONSI) là đơn vị hoạt động lâu năm trong lĩnh vực xây dựng và kinh doanh bất động sản. Trước sự cạnh tranh gay gắt của thị trường lao động và tác động của biến động kinh tế, việc nâng cao chế độ đãi ngộ nhân sự tại BICONSI trở thành nhiệm vụ cấp thiết nhằm duy trì lợi thế cạnh tranh.

Văn bản xác định 04 câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

  1. Hệ thống hóa lý thuyết về chế độ đãi ngộ nhân sự bao gồm những nội dung gì?
  2. Công ty Cổ phần Xây dựng Tư vấn Đầu tư Bình Dương (BICONSI) đã thực hiện chế độ đãi ngộ nhân sự như thế nào?
  3. Chế độ đãi ngộ nhân sự tại Công ty BICONSI có những ưu điểm và nhược điểm gì?
  4. Làm thế nào để nâng cao chế độ đãi ngộ nhân sự tại Công ty BICONSI?

Mục tiêu nghiên cứu bao gồm:

  • Mục tiêu tổng quát: Xây dựng giải pháp nâng cao chế độ đãi ngộ nhân sự tại Công ty Cổ phần Xây dựng Tư vấn Đầu tư Bình Dương (BICONSI).

  • Mục tiêu cụ thể:

    1. Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về chế độ đãi ngộ nhân sự trong doanh nghiệp.
    2. Phân tích thực trạng chế độ đãi ngộ nhân sự tại Công ty Cổ phần Xây dựng Tư vấn Đầu tư Bình Dương.
    3. Đề xuất một số nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả chế độ đãi ngộ nhân sự tại Công ty BICONSI.
  • Đối tượng nghiên cứu: Chế độ đãi ngộ nhân sự trong doanh nghiệp.

  • Phạm vi nghiên cứu: Chế độ đãi ngộ nhân sự tại Công ty Cổ phần Xây dựng Tư vấn Đầu tư Bình Dương (BICONSI); dữ liệu và thực tiễn thực tập được thu thập trong khoảng thời gian từ tháng 8/2020 đến tháng 11/2020, kết hợp các chuỗi số liệu hoạt động và nhân sự giai đoạn 2015 – 2019.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

Báo cáo tổng hợp quan điểm từ nhiều học giả về đãi ngộ nhân sự:

  • Theo Lê Quân (2009), đãi ngộ là sự nhìn nhận của doanh nghiệp về các nỗ lực của nhân viên, bù đắp hao phí lao động cả về vật chất lẫn tinh thần.
  • Đinh Thùy Vân (2010) tiếp cận đãi ngộ như hoạt động đối đãi, trả công của doanh nghiệp tương xứng với cống hiến của người lao động.
  • Hoàng Văn Hải và cộng sự (2011) nhấn mạnh đãi ngộ là quá trình chăm lo đời sống vật chất và tinh thần để người lao động hoàn thành tốt nhiệm vụ, đóng góp vào mục tiêu chung.
  • Vũ Thị Hoa (2019) xác định đãi ngộ bao gồm tất cả các khoản bù đắp vật chất và tinh thần mà người lao động được hưởng.

Hệ thống đãi ngộ được chia thành hai nhóm chính:

  • Đãi ngộ tài chính: Bao gồm tiền lương (trả theo thời gian hoặc theo sản phẩm: trực tiếp không hạn chế, gián tiếp, khoán, có thưởng), tiền thưởng (năng suất, tiết kiệm vật tư, sáng kiến kỹ thuật, kết quả kinh doanh, tiến độ), cổ phần, phụ cấp (trách nhiệm, độc hại, khu vực, thu hút, lưu động), trợ cấp và phúc lợi (phúc lợi bắt buộc theo quy định pháp luật như 5 chế độ bảo hiểm xã hội: ốm đau, thai sản, tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp, hưu trí, tử tuất; cùng các phúc lợi tự nguyện như bảo hiểm sức khỏe, bảo đảm thu nhập, dịch vụ hỗ trợ).
  • Đãi ngộ phi tài chính: Bao gồm đãi ngộ thông qua công việc (tính chất công việc, sự phù hợp năng lực, cơ hội thăng tiến, tiêu chuẩn đánh giá rõ ràng) và đãi ngộ thông qua môi trường làm việc (không khí làm việc, quan hệ đồng nghiệp, an toàn vệ sinh lao động, hoạt động đoàn thể, phong trào văn hóa - thể thao, thời gian làm việc linh hoạt).

Các yếu tố ảnh hưởng và tổng quan nghiên cứu

Các nhân tố tác động đến chế độ đãi ngộ được xem xét từ 4 phương diện:

  • Môi trường bên ngoài: Thị trường lao động, tình trạng nền kinh tế, công đoàn, hệ thống luật pháp và mong đợi xã hội/chi phí sinh hoạt.
  • Môi trường bên trong: Chính sách doanh nghiệp, văn hóa tổ chức, cơ cấu tổ chức và quy mô, khả năng chi trả tài chính.
  • Công việc: Giá trị thực, mức độ phức tạp, tính sáng tạo và tính chất nguy hiểm của vị trí công tác.
  • Cá nhân người lao động: Mức độ hoàn thành công việc, thâm niên, kinh nghiệm làm việc, sự trung thành và tiềm năng phát triển.

Bảng tổng quan các công trình nghiên cứu trước được tác giả tổng hợp như sau:

STT Tên công trình Năm Kết quả nghiên cứu chính
1 Hoàn thiện công tác đãi ngộ nhân sự tại Công ty Điện Lực Quảng Ninh (Đinh Thùy Vân) 2010 Đưa ra các giải pháp phát huy thế mạnh và khắc phục tồn tại trong công tác đãi ngộ tại đơn vị.
2 Đổi mới chính sách đãi ngộ nhân sự của các doanh nghiệp thời kỳ hậu gia nhập WTO (Hoàng Văn Hải và cs) 2011 Đưa ra gợi ý đổi mới chính sách đãi ngộ nhằm sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực, tạo lợi thế cạnh tranh.
3 Chế độ đãi ngộ như một yếu tố quyết định hiệu suất làm việc của nhân viên (S. Martono, Moh. Khoiruddin, Nury Ariani Wulansari) 2018 Ứng dụng mô hình SEM chỉ ra mức thù lao, sự hài lòng và động lực công việc tác động tích cực đến hiệu suất làm việc.
4 Nghiên cứu sự ảnh hưởng của chế độ đãi ngộ đến động lực làm việc của quản trị viên cấp trung trong các công ty XNK thủy sản tỉnh Cà Mau (Ngô Mỹ Trân và cs) 2018 Xác định 06 nhân tố tác động gồm: Lương, thưởng, cơ hội nghề nghiệp - thăng tiến, phúc lợi, thử thách công việc, sự công nhận và môi trường làm việc.
5 Giải pháp hoàn thiện chế độ đãi ngộ tại Công ty lưới điện cao thế miền Bắc - chi nhánh Hải Phòng (Vũ Thị Hoa) 2019 Chỉ ra 04 nhóm yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp hoàn thiện chế độ đãi ngộ cho chi nhánh.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Nghiên cứu áp dụng quy trình gồm 5 bước: (1) Lựa chọn đề tài; (2) Xác định câu hỏi và phương pháp nghiên cứu; (3) Xây dựng đề cương và lập kế hoạch; (4) Thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu; (5) Viết báo cáo hoàn chỉnh.

Các phương pháp cụ thể bao gồm:

  • Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Hệ thống hóa các khái niệm, vai trò, hình thức và nhân tố ảnh hưởng đến đãi ngộ nhân sự từ giáo trình, sách chuyên ngành và các công trình khoa học.
  • Phương pháp quan sát và phân tích tài liệu thực tế: Khảo sát trực tiếp quy trình xử lý công việc tại phòng ban, phân tích số liệu thứ cấp từ các báo cáo nội bộ, thống kê nhân sự và tài chính của BICONSI.
  • Phương pháp phân tích và đánh giá tổng hợp: Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu trong thực trạng đãi ngộ thông qua ma trận đánh giá các yếu tố bên trong (IFE) và bên ngoài (EFE) làm căn cứ đề xuất giải pháp.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Hệ thống hóa lý thuyết về chế độ đãi ngộ nhân sự

Chương 1 tập trung làm rõ bản chất và cấu trúc của hệ thống đãi ngộ nhân sự trong tổ chức. Tác giả phân tích chi tiết vai trò của đãi ngộ trên 3 bình diện:

  • Đối với hoạt động kinh doanh: Là điều kiện để nâng cao năng suất, duy trì lực lượng lao động ổn định, tiết kiệm chi phí tuyển dụng lại và xây dựng văn hóa doanh nghiệp lành mạnh.
  • Đối với người lao động: Tạo động lực làm việc, đáp ứng nhu cầu vật chất lẫn tinh thần, nâng cao vị thế và uy tín cá nhân, mang lại niềm tin và sự gắn kết lâu dài.
  • Đối với xã hội: Tái sản xuất mở rộng sức lao động, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đóng góp vào chiến lược phát triển con người của quốc gia.

Chương này cũng phân loại chi tiết các công cụ đãi ngộ tài chính trực tiếp (lương, thưởng, phụ cấp) và gián tiếp (phúc lợi bắt buộc, phúc lợi tự nguyện), đồng thời phân tích các khía cạnh đãi ngộ phi tài chính thông qua thiết kế công việc và xây dựng môi trường văn hóa làm việc an toàn, bình đẳng.

Chương 2: Phân tích chế độ đãi ngộ của Công ty BICONSI

Chương 2 trình bày tổng quan về Công ty Cổ phần Xây dựng Tư vấn Đầu tư Bình Dương (BICONSI) và phân tích thực trạng công tác đãi ngộ tại đơn vị:

  • Tổng quan tổ chức và nhân sự: Khái quát lịch sử hình thành, cơ cấu tổ chức, chức năng nhiệm vụ các phòng ban và kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2017 – 2019. Báo cáo sử dụng dữ liệu thống kê cơ cấu lao động năm 2019 theo loại hợp đồng lao động, theo giới tính và theo trình độ chuyên môn.
  • Thực trạng đãi ngộ tài chính: Đánh giá thang lương các cấp, biến động thu nhập bình quân của người lao động từ năm 2015 đến năm 2019, các hình thức trả lương, chính sách thưởng (định kỳ, theo kết quả kinh doanh, dự án) và hệ thống các khoản phụ cấp đang áp dụng tại công ty.
  • Thực trạng đãi ngộ phi tài chính: Đánh giá điều kiện làm việc thực tế, trang thiết bị, các hoạt động văn hóa - thể thao, chế độ khám sức khỏe định kỳ và các chương trình khích lệ tinh thần người lao động.
  • Phân tích các yếu tố tác động: Đánh giá môi trường nội bộ và môi trường bên ngoài thông qua việc thiết lập ma trận đánh giá yếu tố bên trong và ma trận đánh giá yếu tố bên ngoài liên quan đến chính sách nhân sự của BICONSI.

Chương 3: Đề xuất giải pháp nâng cao chế độ đãi ngộ nhân sự tại Công ty BICONSI

Dựa trên định hướng phát triển của doanh nghiệp và những hạn chế được phát hiện qua phân tích thực trạng, chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện công tác đãi ngộ tại BICONSI:

  • Nhóm giải pháp đãi ngộ tài chính: Hoàn thiện thang bảng lương đảm bảo tính cạnh tranh với thị trường; đa dạng hóa các hình thức khen thưởng kịp thời; rà soát và điều chỉnh các chế độ phụ cấp, trợ cấp tương xứng với điều kiện làm việc và áp lực công việc.
  • Nhóm giải pháp đãi ngộ phi tài chính: Cải thiện môi trường làm việc vật lý và tâm lý; xây dựng lộ trình thăng tiến và cơ hội đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn; tăng cường các hoạt động gắn kết đoàn thể và chăm sóc đời sống tinh thần cho nhân viên.
  • Giải pháp dựa vào các yếu tố tác động từ môi trường: Điều chỉnh chính sách phù hợp với biến động thị trường lao động tại Bình Dương, tăng cường phối hợp với tổ chức công đoàn và tối ưu hóa khả năng chi trả tài chính của doanh nghiệp.

Kết quả và đóng góp

  • Hệ thống hóa cơ sở lý luận: Làm rõ khung phân tích về đãi ngộ nhân sự, phân định ranh giới và mối quan hệ giữa đãi ngộ tài chính (trực tiếp, gián tiếp) và đãi ngộ phi tài chính (qua công việc, qua môi trường làm việc).
  • Phản ánh bức tranh thực tiễn tại BICONSI: Tổng hợp các dữ liệu về cơ cấu lao động năm 2019 (theo hợp đồng, giới tính, trình độ), kết quả kinh doanh 2017 – 2019 và thu nhập bình quân người lao động giai đoạn 2015 – 2019 tại Công ty BICONSI.
  • Đề xuất giải pháp có căn cứ: Xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ kết hợp giữa tài chính và phi tài chính, gắn liền với đặc thù của doanh nghiệp ngành xây dựng và đầu tư bất động sản tại địa bàn tỉnh Bình Dương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế về dữ liệu và thời gian nghiên cứu: Đề tài được thực hiện trong khuôn khổ báo cáo thực tập tốt nghiệp với thời gian khảo sát thực tế tại doanh nghiệp khoảng 02 tháng (từ tháng 8/2020 đến tháng 11/2020).
  • Phương pháp thu thập thông tin: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên quan sát, thu thập số liệu nội bộ và tổng hợp tài liệu thứ cấp tại các phòng ban của BICONSI, chưa triển khai khảo sát định lượng diện rộng bằng bảng hỏi điều tra mức độ hài lòng của toàn thể nhân viên.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu bằng phương pháp định lượng (như phân tích nhân tố khám phá EFA, hồi quy tương quan hoặc mô hình phương trình cấu trúc SEM) để lượng hóa mức độ tác động của từng yếu tố đãi ngộ đến sự gắn kết và hiệu suất làm việc của cán bộ công nhân viên tại BICONSI trong các giai đoạn tiếp theo.

Giá trị tham khảo

Báo cáo tốt nghiệp là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

  • Sinh viên ngành Quản trị kinh doanh, Quản trị nguồn nhân lực và Kinh tế khi tìm hiểu phương pháp thực hiện báo cáo/khóa luận tốt nghiệp chuyên đề đãi ngộ nhân sự.
  • Sinh viên và người làm nghiên cứu cần tham khảo mẫu biểu theo dõi tiến độ, phiếu chấm điểm, phiếu nhận xét của giảng viên hướng dẫn, phản biện và hội đồng theo quy định của Trường Đại học Thủ Dầu Một.
  • Cán bộ phụ trách nhân sự tại các doanh nghiệp xây dựng, bất động sản muốn tham khảo khung phân tích các yếu tố ảnh hưởng và ma trận đánh giá môi trường nội bộ/bên ngoài phục vụ hoạch định chính sách đãi ngộ.

Câu hỏi thường gặp

Đề tài nghiên cứu về đơn vị nào và do ai thực hiện?

Đề tài nghiên cứu tại Công ty Cổ phần Xây dựng Tư vấn Đầu tư Bình Dương (BICONSI), do sinh viên Lê Thị Bích Phượng (Lớp D17QT04, Khóa 2017 – 2021, Ngành Quản trị kinh doanh, Khoa Kinh tế, Trường Đại học Thủ Dầu Một) thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Đỗ Thị Ý Nhi vào tháng 11/2020.

Khảo sát của Tower Watson (2014) được tác giả dẫn chứng nhằm mục đích gì?

Tác giả dẫn chứng số liệu khảo sát của Tower Watson (2014) tại Singapore để chứng minh rằng bên cạnh tiền lương, các chính sách phúc lợi ngoài lương và đãi ngộ phi tài chính đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự thỏa mãn và động lực làm việc của nhân sự cấp quản lý.

Đãi ngộ tài chính trong bài nghiên cứu bao gồm những yếu tố nào?

Đãi ngộ tài chính bao gồm tiền lương (theo thời gian, theo sản phẩm), tiền thưởng (năng suất, sáng kiến, kết quả kinh doanh, tiến độ), cổ phần, các khoản phụ cấp (trách nhiệm, độc hại, lưu động, khu vực), trợ cấp và các chế độ phúc lợi (gồm phúc lợi bắt buộc theo pháp luật và phúc lợi tự nguyện do doanh nghiệp ban hành).

Chế độ đãi ngộ phi tài chính được phân tích qua những khía cạnh nào?

Được phân tích qua hai khía cạnh chính: (1) Đãi ngộ thông qua công việc (vai trò công việc, mức độ phù hợp năng lực, cơ hội thăng tiến, đánh giá công bằng); (2) Đãi ngộ thông qua môi trường làm việc (không khí làm việc, quan hệ đồng nghiệp, an toàn vệ sinh lao động, hoạt động văn hóa - thể thao, cơ chế làm việc linh hoạt).

Báo cáo sử dụng dữ liệu thực tế nào của Công ty BICONSI?

Báo cáo sử dụng các số liệu thứ cấp do BICONSI cung cấp, bao gồm cơ cấu nhân sự năm 2019 (phân theo hợp đồng lao động, giới tính, trình độ chuyên môn), kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2017 – 2019, thang bảng lương và thu nhập bình quân của người lao động giai đoạn 2015 – 2019.

Kết luận

Báo cáo tốt nghiệp của sinh viên Lê Thị Bích Phượng đã hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết về đãi ngộ tài chính và phi tài chính trong doanh nghiệp. Thông qua việc phân tích dữ liệu hoạt động và nhân sự thực tế tại Công ty Cổ phần Xây dựng Tư vấn Đầu tư Bình Dương (BICONSI), tác giả đã đánh giá thực trạng chế độ đãi ngộ tại đơn vị. Các giải pháp đề xuất tập trung hoàn thiện chính sách lương, thưởng, phụ cấp kết hợp với nâng cao môi trường làm việc, tạo cơ sở thực tiễn giúp BICONSI nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh.