BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM NGÔ THỊ ÁNH LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2004 1 MÔÛ ÑAÀU 1. Ñaët vaán ñeà. Trong boái caûnh caïnh tranh khu vöïc vaø caïnh tranh toaøn caàu ngaøy caøng gay gaét, coù theå khaúng ñònh raèng chaát löôïng ñang ñoùng moät vai troø ñaëc bieät quan troïng trong vieäc hình thaønh öu theá caïnh tranh cuûa caùc nhaø saûn xuaát kinh doanh.
Söï hoäi nhaäp kinh teá cuûa Vieät Nam vaøo khu vöïc vaø theá giôùi ñang ñaët ra nhöõng thaùch thöùc to lôùn cho chuùng ta khi haøng raøo thueá quan daàn daàn ñöôïc baõi boû vaø thay vaøo ñoù laø haøng raøo phi thueá quan ngaøy caøng khaét khe hôn. Caùc doanh nghieäp Vieät Nam khoâng theå tieáp tuïc troâng chôø vaøo söï baûo hoä cuûa Nhaø nöôùc maø phaûi chuû ñoäng taïo theá caïnh tranh cho doanh nghieäp mình. Neáu khoâng ñaët vaán ñeà chaát löôïng moät caùch nghieâm tuùc ngay töø baây giôø thì caùc doanh nghieäp Vieät Nam seõ khoù coù theå caïnh tranh vaø toàn taïi chöù chöa noùi ñeán söï phaùt trieån beàn vöõng. Tình hình môùi ñaõ vaø ñang ñaët ra nhieàu khoù khaên, thöû thaùch cho haàu heát caùc ngaønh saûn xuaát kinh doanh trong nöôùc, trong ñoù coù ngaønh theùp Vieät Nam noùi chung vaø ngaønh theùp khu vöïc mieàn Nam noùi rieâng – moät trong nhöõng ngaønh coâng nghieäp ñoùng vai troø raát quan troïng trong quaù trình coâng nghieäp hoùa vaø hieän ñaïi hoùa ñaát nöôùc.
Cuøng vôùi ngaønh theùp, caùc doanh nghieäp nhaø nöôùc saûn xuaát theùp treân ñòa baøn thaønh phoá Hoà Chí Minh trong thôøi gian qua ñaõ coù nhieàu noã löïc vaø ñoùng goùp nhaát ñònh cho söï phaùt trieån chung cuûa neàn kinh teá ñaát nöôùc. Tuy nhieân, naêng löïc caïnh tranh hieän taïi cuûa caùc doanh nghieäp naøy noùi rieâng vaø cuûa ngaønh theùp noùi chung vaãn coøn raát thaáp. Moät trong nhöõng ñieåm yeáu cô baûn laøm haïn cheá naêng löïc caïnh tranh cuûa caùc doanh nghieäp naøy laø chaát löôïng saûn phaåm thaáp, khoâng oån ñònh, giaù thaønh cao. Vaäy thì, lieäu coù giaûi phaùp naøo ñeå quaûn lyù chaát löôïng toát hôn sao cho ñaûm baûo lieân tuïc caûi tieán, naâng cao chaát löôïng saûn phaåm vôùi hieäu quaû kinh teá cao, taïo ñieàu kieän cho caùc doanh nghieäp nhaø nöôùc saûn xuaát theùp taïi thaønh phoá Hoà Chí Minh coù ñuû söùc caïnh tranh ñeå toàn taïi vaø phaùt trieån beàn vöõng.
2 Xuaát phaùt töø thöïc tieãn ñoù, taùc giaû choïn ñeà taøi: “Moät soá giaûi phaùp nhaèm hoaøn thieän hoaït ñoäng quaûn lyù chaát löôïng taïi caùc doanh nghieäp nhaø nöôùc saûn xuaát theùp treân ñòa baøn thaønh phoá Hoà Chí Minh” laøm luaän aùn tieán só kinh teá, chuyeân ngaønh kinh teá quaûn lyù vôùi mong muoán ñi tìm caâu traû lôøi cho vaán ñeà naøy. Muïc ñích nghieân cöùu. Muïc ñích nghieân cöùu cuûa luaän aùn laø tìm ra moät soá giaûi phaùp hôïp lyù ñeå hoaøn thieän hoaït ñoäng quaûn lyù chaát löôïng taïi caùc doanh nghieäp nhaø nöôùc saûn xuaát theùp treân ñòa baøn thaønh phoá Hoà Chí Minh theo moät moâ hình quaûn lyù môùi, naêng ñoäng hôn, hieäu quaû hôn. Ñoù laø moâ hình quaûn lyù chaát löôïng höôùng vaøo khaùch haøng vaø caùc beân quan taâm vôùi söï huy ñoäng hieäu quaû caùc nguoàn löïc cuûa doanh nghieäp taäp trung vaøo vieäc lieân tuïc caûi tieán chaát löôïng.
Ñoái töôïng vaø phaïm vi nghieân cöùu. Ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa luaän aùn laø caùc hoaït ñoäng quaûn lyù chaát löôïng cuûa caùc doanh nghieäp nhaø nöôùc saûn xuaát theùp treân ñòa baøn thaønh phoá Hoà Chí Minh. Noäi dung luaän aùn taäp trung heä thoáng hoùa veà maët lyù luaän, laøm saùng toû vaø cuï theå moät soá luaän cöù khoa hoïc veà quaûn lyù chaát löôïng. Treân cô sôû quan ñieåm cuûa quaûn lyù chaát löôïng hieän ñaïi, luaän aùn tieán haønh phaân tích thöïc traïng hoaït ñoäng quaûn lyù chaát löôïng trong caùc doanh nghieäp nhaø nöôùc saûn xuaát theùp taïi thaønh phoá Hoà Chí Minh.
Töø ñoù, ñeà xuaát moät soá giaûi phaùp nhaèm hoaøn thieän hoaït ñoäng quaûn lyù chaát löôïng, taïo ñieàu kieän taêng khaû naêng caïnh tranh cuûa caùc doanh nghieäp naøy trong thôøi gian tôùi. Nhöõng giaûi phaùp ñeà xuaát trong luaän aùn naèm trong giôùi haïn giaûi quyeát vaán ñeà ôû goùc ñoä öùng duïng phöông phaùp quaûn lyù chaát löôïïng hieän ñaïi, coù giaù trò trong giai ñoaïn töø nay ñeán naêm 2010. Nhöõng giaûi phaùp xuaát phaùt töø nhöõng caùch nhìn ôû goùc ñoä khaùc vaø coù giaù trò daøi haïn hôn khoâng thuoäc phaïm vi nghieân cöùu cuûa luaän aùn. Phöông phaùp nghieân cöùu vaø nguoàn thoâng tin, soá lieäu söû duïng trong luaän aùn.
Ñeà taøi luaän aùn thuoäc loaïi nghieân cöùu öùng duïng, ñöôïc thöïc hieän baèng caùch vaän duïng phöông phaùp duy vaät bieän chöùng vaø duy vaät lòch söû, phöông phaùp khaûo saùt thöïc ñòa, phöông phaùp thu thaäp vaø xöû lyù thoâng tin, phöông phaùp chuyeân gia, phöông phaùp moâ taû, phaân tích vaø toång hôïp… Cuï theå laø, caùc phöông phaùp dieãn giaûi, heä thoáng hoùa ñöôïc söû duïng ñeå taäp hôïp vaø heä thoáng nhöõng vaán ñeà cô baûn veà quaûn lyù chaát löôïng trong chöông 1. Caùc phöông phaùp khaûo saùt thöïc ñòa, moâ taû, ñieàu tra, phaân tích soá lieäu thoáng keâ ñöôïc duøng ñeå moâ taû vaø phaân tích thöïc traïng quaûn lyù chaát löôïng taïi caùc doanh nghieäp nhaø nöôùc saûn xuaát theùp treân ñòa baøn thaønh phoá Hoà Chí Minh trong chöông 2. Caùc phöông phaùp döï baùo, phöông phaùp chuyeân gia vaø suy luaän logic ñöôïc söû duïng ñeå xaùc ñònh muïc tieâu phaùt trieån vaø ñeà xuaát caùc giaûi phaùp trong chöông 3. Thoâng tin vaø soá lieäu ñöôïc söû duïng trong luaän aùn bao goàm: − Thoâng tin, soá lieäu thöù caáp ñöôïc thu thaäp töø nhieàu nguoàn nhö: saùch, baùo, maïng Internet, caùc hoäi thaûo chuyeân ñeà veà quaûn lyù chaát löôïng, caùc baùo caùo lieân quan ñeán ngaønh theùp ñöôïc coâng boá chính thöùc.
− Thoâng tin, soá lieäu sô caáp ñöôïc thu thaäp baèng caùch töï ñieàu tra vaø phoûng vaán tröïc tieáp caùc nhaø quaûn lyù coù nhieàu kinh nghieäm trong ngaønh theùp. Caùc soá lieäu phaân tích ñöôïc söû duïng trong luaän aùn ñöôïc thu thaäp chuû yeáu trong giai ñoaïn 1995 – 2003. Keát quaû nghieân cöùu vaø nhöõng ñoùng goùp môùi cuûa luaän aùn. Luaän aùn ñaõ khaûo saùt vaø phaân tích thöïc traïng hoaït ñoäng quaûn lyù chaát löôïng taïi caùc doanh nghieäp nhaø nöôùc saûn xuaát theùp treân ñòa baøn thaønh phoá Hoà Chí Minh qua caùc thôøi kyø tröôùc naêm 1998 vaø töø naêm 1998 ñeán naêm 2003.
Töø ñoù, ñeà xuaát boán nhoùm giaûi phaùp nhaèm hoaøn thieän hoaït ñoäng quaûn lyù chaát löôïng taïi caùc doanh nghieäp naøy laø: - Giaûi phaùp huy ñoäng nguoàn nhaân löïc vaøo hoaït ñoäng quaûn lyù chaát löôïng. - Giaûi phaùp veà phöông phaùp quaûn lyù. 4 - Giaûi phaùp ñaûm baûo chaát löôïng nguyeân vaät lieäu. - Giaûi phaùp ñoåi môùi vaø caûi tieán coâng ngheä, thieát bò.
Ngoaøi ra, luaän aùn cuõng ñeà ñaït moät soá kieán nghò ñoái vôùi caùc caáp quaûn lyù coù lieân quan nhaèm taêng tính khaû thi cho caùc giaûi phaùp ñaõ ñeà xuaát. Qua quaù trình nghieân cöùu, luaän aùn coù moät soá ñoùng goùp môùi nhö: 1. Toång quan nhöõng vaán ñeà cô baûn veà quaûn lyù chaát löôïng, ñaët trong boái caûnh khu vöïc hoùa vaø toaøn caàu hoùa neàn kinh teá vaø coù chuù yù ñeán xu höôùngï phaùt trieån cuûa neàn kinh teá tri thöùc. Phaân tích thöïc traïng quaûn lyù chaát löôïng taïi caùc doanh nghieäp nhaø nöôùc saûn xuaát theùp treân ñòa baøn thaønh phoá Hoà Chí Minh (DNNNTHCM) nhaèm xaùc ñònh trình ñoä quaûn lyù chaát löôïng cuûa caùc DNNNTHCM, nhaän dieän nhöõng maët yeáu keùm veà quaûn lyù chaát löôïng cuõng nhö nhöõng nguyeân nhaân chuû yeáu, laøm neàn taûng cho vieäc ñeà xuaát caùc giaûi phaùp vaø kieán nghò.
Nghieân cöùu, toång hôïp kinh nghieäm quaûn lyù chaát löôïng cuûa moät soá nöôùc treân theá giôùi vaø lieân heä vôùi hoaøn caûnh thöïc tieãn cuûa Vieät Nam, ruùt ra moät soá baøi hoïc kinh nghieäm laøm cô sôû cho vieäc ñeà xuaát caùc giaûi phaùp thích hôïp nhaèm hoaøn thieän hoaït ñoäng quaûn lyù chaát löôïng vöøa saùt vôùi tình hình thöïc teá cuûa caùc DNNNTHCM vöøa phuø hôïp vôùi xu höôùng cuûa thôøi ñaïi. Ñeà xuaát moät soá quan ñieåm chung trong vieäc hoaøn thieän hoaït ñoäng quaûn lyù chaát löôïng taïi caùc DNNNTHCM. Ñeà xuaát moät soá giaûi phaùp vaø kieán nghò nhaèm hoaøn thieän hoaït ñoäng quaûn lyù chaát löôïng taïi caùc DNNNTHCM theo moâ hình quaûn lyù naêng ñoäng, hieäu quaû vaø gaén vôùi thò tröôøng hôn. 5 CHÖÔNG 1: TOÅNG QUAN VEÀ QUAÛN LYÙ CHAÁT LÖÔÏNG.1 Quaûn lyù chaát löôïng trong xu theá toaøn caàu hoùa.1 Vai troø cuûa chaát löôïng trong vieäc naâng cao vò theá caïnh tranh cuûa caùc doanh nghieäp trong xu theá toaøn caàu hoùa.
Hoäi nhaäp kinh teá quoác teá vaø khu vöïc gaén vôùi töï do hoùa thöông maïi trong tieán trình toaøn caàu hoùa laø moät xu theá khaùch quan vôùi möùc ñoä ngaøy caøng saâu roäng. Hoäi nhaäp kinh teá quoác teá vöøa laø cô hoäi vöøa laø thaùch thöùc lôùn ñoái vôùi caùc doanh nghieäp Vieät Nam. Cô hoäi laø, haøng hoùa, dòch vuï vaø naêng löïc cuûa caùc doanh nghieäp neáu coù söùc caïnh tranh cao thì seõ deã daøng thaâm nhaäp vaøo thò tröôøng nöôùc khaùc; doanh nghieäp coù ñieàu kieän tieáp nhaän ñöôïc voán vaø coâng ngheä hieän ñaïi ñeå phaùt trieån saûn xuaát, taïo coâng aên vieäc laøm vaø goùp phaàn naâng cao ñôøi soáng cuûa ngöôøi daân. Thaùch thöùc laø, doanh nghieäp phaûi ñoái ñaàu vôùi nhöõng quy taéc, traät töï môùi cuûa thöông maïi quoác teá.
Cuøng vôùi söï giaûm daàn nhöõng raøo caûn thueá quan trong khu vöïc vaø theá giôùi, nhöõng raøo caûn phi thueá quan nhö raøo caûn veà kyõ thuaät trong thöông maïi (TBT – Technical Barriers to Trade), raøo caûn luaät phaùp, raøo caûn taäp quaùn, vaên hoùa, xaõ hoäi laïi ngaøy caøng khaét khe hôn. Haøng hoùa, dòch vuï vaø doanh nghieäp Vieät Nam phaûi caïnh tranh quyeát lieät vôùi haøng hoùa, dòch vuï vaø doanh nghieäp nöôùc ngoaøi, khoâng chæ treân thò tröôøng nöôùc ñoù maø ngay caû treân thò tröôøng nöôùc mình. Neáu taän duïng ñöôïc cô hoäi, doanh nghieäp seõ taïo ra theá vaø löïc môùi ñeå ñaåy luøi vaø vöôït qua thaùch thöùc. Neáu khoâng, thaùch thöùc seõ tích tuï, cheøn eùp vaø laøm trieät tieâu khaû naêng taän duïng cô hoäi.
Theá vaø löïc seõ yeáu daàn, daãn ñeán phaù saûn doanh nghieäp, neàn kinh teá phuï thuoäc vaøo doanh nghieäp nöôùc ngoaøi. Hoäi nhaäp kinh teá quoác teá vaø khu vöïc laø coâng vieäc cuûa caû caùc cô quan quaûn lyù nhaø nöôùc vaø doanh nghieäp. Trong ñoù, doanh nghieäp laø löïc löôïng quyeát ñònh trong tieán trình hoäi nhaäp. Ñeå vöôït qua caùc raøo caûn phi thueá quan, vaán ñeà ñaët ra cho caùc doanh nghieäp Vieät Nam laø phaûi noã löïc naâng cao vò theá caïnh tranh cuûa mình, goùp phaàn naâng cao naêng löïc caïnh tranh quoác gia vaø hoäi nhaäp vöõng chaéc vaøo khu vöïc vaø quoác teá.