Chương 1. Cơ sở lý luận về cơ chế tự chủ tài chính của các đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập: Trong chương này giới thiệu cơ sở lý luận về cơ chế tự chủ, tự chủ tài chính, đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập. Tình hình thực hiện cơ chế tự chủ tài chính của các đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập tại thị xã Trảng Bàng tỉnh Tây Ninh giai đoạn 2018-2020: Đánh giá thực trạng về những thuận lợi, khó khăn về cơ chế tự chủ tài chính của các đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập; công tác thu, chi và cân đối nguồn ngân sách tự chủ. Xây dựng một số giải pháp hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại các cơ sở giáo dục công lập tại thị xã Trảng Bàng tỉnh Tây Ninh: Đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại các cơ sở giáo dục công lập tại thị xã Trảng Bàng tỉnh Tây Ninh.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH CỦA CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP GIÁO DỤC CÔNG LẬP 1. Tổng quan về đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập 1. Khái niệm, đặc điểm Đơn vị sự nghiệp giáo dục đào tạo công lập là đơn vị sự nghiệp thuộc sở hữu Nhà nước, do Nhà nước thành lập gắn liên với chức năng cung ứng dịch vụ giáo dục đào tạo cho xã hội và được Nhà nước cấp kinh phí hoạt động. Đơn vị sự nghiệp công lập được thực hiện cơ chế tự chủ tài chính là các đơn vị sự nghiệp công lập nói chung và đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thành lập.
- Đơn vị dự toán độc lập; - Có con dấu và tài khoản riêng; - Tổ chức bộ máy kế toán theo quy định của Luật kế toán hoạt động trong các lĩnh vực giáo dục đào tạo; Sự nghiệp y tế, đảm bảo xã hội; Sự nghiệp văn hóa, thông tin, thể dục thể thao; sự nghiệp kinh tế và sự nghiệp khác. - Phân loại và mô hình đơn vị sự nghiệp công lập được kinh phí hoạt động thường xuyên từ NSNN. Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục – đào tạo có những đặc điểm chung của đơn vị sự nghiệp công lập trong các lĩnh vực y tế, văn hóa thể dục, thể thao, phát thanh truyền hình… Tuy nhiên, hoạt động giáo dục – đào tạo có những đặc điểm riêng biệt so với các hoạt động kinh tế khác trong nền kinh tế. Thứ nhất, đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập là đơn vị hoạt động nhằm cung cấp dịch vụ giáo dục nhân lực từ khi đến đơn vị ở cấp mẫu giáo mầm non, cấp phổ thông đến đại học, đặc biệt là giáo dục người dân có trình độ phổ cập văn hóa chung của một quốc gia, trên nền tảng đó tiếp thu các ý kiến thức nghề nghiệp ở các cấp đào tạo cao hơn như cao đẳng, đại học nhằm bồi dưỡng nguồn nhân lực cho đất nước nên sự nghiệp giáo dục đào tạo có những đặc điểm nổi trội và ý nghĩa chiến lược phát triển nguồn nhân lực và không vì mục đích lợi.
Khác với hoạt động sản xuất kinh doanh các hoạt động sự nghiệp cung ứng dịch vụ khác cho nền kinh tế, sự nghiệp giáo dục đào tạo hoạt động mục đích chính 13 không phải vì mục tiêu thương mại. Nhà nước duy trì, tổ chức, tài trợ cho các hoạt động sự nghiệp giáo dục đào tạo để trước hết nhằm thực hiện vai trò của Nhà nước trong việc phân phối lại thu nhập và thực hiện chính sách phúc lợi công cộng đặc biệt với các cơ sở giáo dục ở vùng sâu, vùng xa, hải đảo không có nguồn thu học phí. Nhà nước hỗ trợ cho ngành giáo dục đào tạo hoạt động, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài, đảm bảo và phát triển nguồn nhân lực, cho đất nước thúc đẩy hoạt động kinh tế phát triển và ngày càng đạt hiệu quả cao hơn, đảm bảo không ngừng nâng cao dân trí, văn hoá và tinh thần cho dân. Thứ hai, các sản phẩm do đơn vị sự nghiệp giáo dục đào tạo công lập tạo ra đều mang tính bền vững và gắn bó hữu cơ với quá trình đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng cao tạo ra của cải vật chất và giá trị tinh thần cho xã hội.
Thứ ba, Trước đây sự nghiệp giáo dục chủ yếu dựa vào nguồn tài chính của ngân sách nhà nước, quản lý đơn vị tài chính theo đơn vị hành chính tất cả mọi khoản chi tiêu đều theo cơ chế cấp phát theo như đơn vị hành chính. Từ khi đất nước phát triển theo cơ chế thị trường sau đại hội VI của Đảng cộng sản Việt Nam thì các đơn vị cung cấp dịch vụ công trong lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa. nói chung và đơn vị sự nghiệp giáo dục nói riêng phải huy động sự đóng góp của nguồn lực xã hội và phát huy nguồn nhân tài vật lực của xã hội để phát triển giảm sự bao cấp của nhà nước. Đồng thời, phát huy tinh thần chủ động sáng tạo để giải quyết các công việc thường xuyên với chi phí tiết kiệm hiệu quả.
Bởi vậy, cần phải giao quyền tự chủ trong lĩnh vực tài chính để đáp ứng nhiệm vụ chi thường xuyên kịp thời, hiệu quả. Phân loại đơn vị sự nghiêp giáo dục công lập Theo Điều 14, của NĐ 16/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 của Chính phủ. Căn cứ theo nguồn thu sự nghiệp giáo dục Nguồn thu từ hoạt động dịch vụ sự nghiệp công; Nguồn thu phí theo pháp luật về phí, lệ phí được để lại chi theo quy định (phần được để lại chi hoạt động thường xuyên và chi mua sắm, sửa chữa lớn trang thiết bị, tài sản phục vụ công tác thu phí); Nguồn Ngân sách Nhà nước hỗ trợ phần chi phí chưa kết cấu trong giá, phí dịch vụ sự nghiệp công; Nguồn thu khác theo quy định của pháp luật (nếu có); 14 Ngân sách Nhà nước cấp kinh phí thực hiện các nhiệm vụ không thường xuyên quy định tại Điểm d Khoản 1 Điều 12 Nghị định này (nếu có); Nguồn viện trợ, tài trợ theo quy định của pháp luật. Căn cứ theo nội dung hoạt động Chi đầu tư từ Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp giáo dục, nguồn vay và các nguồn Tài chính hợp pháp khác.
Chi thường xuyên: Đơn vị được chủ động sử dụng các nguồn Tài chính giao tự chủ quy chi một số khoản sau: - Chi tiền lương: Theo lương ngạch, bậc, chức vụ và các khoản phụ cấp do Nhà nước quy định đối với đơn vị sự nghiệp công. Khi Nhà nước điều chỉnh tiền lương, đơn vị tự bảo đảm tiền lương tăng thêm từ các nguồn theo quy định; trường hợp còn thiếu, Ngân sách Nhà nước cấp bổ sung; - Chi hoạt động chuyên môn, chi quản lý như chi nghiệp vụ chuyên môn giảng dạy, hội nghị phí, công tác phí…. Đơn vị được căn cứ vào khả năng tài chính được quyết định mức chi thấp hơn của Nhà nước quy định theo quy chế chi tiêu nội bộ. - Chi nhiệm vụ không thường xuyên chi theo quy định của Nhà nước.
Căn cứ theo Quyết định của cơ quan có thẩm quyền (nếu có) Các đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập sau khi được cấp có thẩm quyền ban hành quyết định cho thực hiện tự chủ tài chính thì được tự chủ sử dụng kinh phí hoạt động thường xuyên đối với kinh phí thường xuyên giao khoán cho đơn vị. Phân loại và mô hình đơn vị sự nghiệp giáo dục - giáo dục công lập Để xác định phân loại đơn vị sự nghiệp công lập ta dựa vào công thức sau đây để phân loại. Mức tự đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên(%) = Tổng số nguồn thu thự nghiệp/ Tổng số chi hoạt động thường xuyên nhân với 100. Trong đó: - Tổng số nguồn thu sự nghiệp của đơn vị: Nội dung theo quy định tại Nghị định 43/2006/NĐ-CP và Thông tư 71/2006/TT-BTC.
- Tổng số chi hoạt động thường xuyên của đơn vị (chú ý Tổng số nguồn thu sự nghiệp và tổng số chi hoạt động thường xuyên tính theo dự toán thu, chi của năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách 3 đến 5 năm). Từ công thức trên ta phân ra ba loại đơn vị sự nghiệp công lập như sau: 15 - Đơn vị sự nghiệp có mức tự đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên >= 100% - Ngân sách nhà nước không cấp kinh phí hoạt động thường xuyên. - Đơn vị tự đảm bảo một phần chi phí thường xuyên (>10% đến <100%) - Ngân sách nhà nước đảm bảo phần còn lại (Đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động thường xuyên). - Đơn vị sự nghiệp có mức tự đảm bảo chi phí thường xuyên <10% (đơn vị không có nguồn thu).
Vai trò của đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập Cơ chế tự chủ tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp công lập được hiểu là cơ chế theo đó các đơn vị sự nghiệp công được trao quyền tự quyết định, tự chịu trách nhiệm về các khoản thu, khoản chi của đơn vị mình, nhưng không vượt quá mức khung do Nhà nước quy định. Đơn vị sự nghiệp công lập là các đơn vị do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định thành lập, thuộc sở hữu của Nhà nước, là đơn vị dự toán độc lập, có con dấu và tài khoản riêng, tổ chức bộ máy kế toán theo quy định của Luật Kế toán. Có thể kể đến các đơn vị sự nghiệp công lập, như: đơn vị học, bệnh viện, cơ sở y tế, văn hóa, sở khoa học công nghệ, Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam… Mục tiêu của cơ chế tự chủ tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp công lập là: Thứ nhất, trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho đơn vị sự nghiệp trong việc tổ chức công việc, sắp xếp lại bộ máy, sử dụng lao động và nguồn lực tài chính để hoàn thành nhiệm vụ được giao; phát huy mọi khả năng của đơn vị để cung cấp dịch vụ với chất lượng cao cho xã hội; tăng nguồn thu, nhằm từng bước giải quyết thu nhập cho người lao động; phát huy tính sáng tạo, năng động, xây dựng “thương hiệu riêng” cho đơn vị mình. Thứ hai, thực hiện chủ trương xã hội hóa trong việc cung cấp dịch vụ cho xã hội, huy động sự đóng góp của cộng đồng xã hội để phát triển các hoạt động sự nghiệp, từng bước giảm dần bao cấp từ ngân sách nhà nước.