Bé GI¸O DôC Vµ §µO T¹O TR¦êng ®¹i häc kinh tÕ tp. Hå chÝ minh --------------------- NguyÔn ThÞ Thanh Thóy HẠN CHẾ RỦI RO GIAO DỊCH TRONG INTERNET BANKING TẠI C¸C NG¢N HµNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM LUËN V¡N TH¹C SÜ KINH TÕ TP. Hå ChÝ Minh - N¨m 2008 Bé GI¸O DôC Vµ §µO T¹O TR¦êng ®¹i häc kinh tÕ tp. Hcm --------------------- NguyÔn ThÞ Thanh Thóy HẠN CHẾ RỦI RO GIAO DỊCH TRONG INTERNET BANKING TẠI C¸C NG¢N HµNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM Chuyªn ngµnh: Kinh tÕ Tµi chÝnh - Ng©n hµng M· sè : 60.12 LUËN V¡N TH¹C SÜ KINH TÕ NG¦êi híng dÉn khoa häc: PGS.
TrÇn Hoµng Ng©n TP. Hå ChÝ Minh - N¨m 2008 Lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan luËn v¨n th¹c sÜ kinh tÕ: “H¹n chÕ rñi ro giao dÞch nh»m ph¸t triÓn dÞch vô Internet banking trong c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ViÖt Nam” lµ kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh häc tËp, nghiªn cøu khoa häc ®éc lËp, nghiªm tóc. C¸c sè liÖu trong luËn v¨n cã nguån gèc râ rµng, ®¸ng tin cËy vµ ®îc xö lý kh¸ch quan, trung thùc. HCM, Th¸ng 06 n¨m 2009 NguyÔn ThÞ Thanh Thóy Môc lôc Trang phô b×a Lêi cam ®oan Môc lôc Danh môc c¸c tõ tiÕng Anh Danh môc c¸c b¶ng, s¬ ®å, ®å thÞ Lêi më ®Çu Trang Ch¬ng 1: Internet Banking Vµ Rñi Ro Giao DÞch Trong Internet Banking .Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ Internet banking.Kh¸i niÖm Ng©n hµng ®iÖn tö vµ Internet banking 1 1.C¸c cÊp ®é Internet banking 2 1.CÊp ®é cung cÊp th«ng tin (Informative) 2 1.CÊp ®é trao ®æi th«ng tin (Communicative) 2 1.CÊp ®é giao dÞch (Transactional) 3 1.¦u vµ nhîc ®iÓm cña Internet banking 3 1.¦u ®iÓm cña Internet banking 3 1.Nhîc ®iÓm cña Internet banking 4 1.
Nh÷ng tiÒn ®Ò ®Ó ph¸t triÓn Internet banking.Rñi ro trong Internet banking 6 1.Rñi ro tÝn dông (credit risk) 6 1.Rñi ro l·i suÊt (interest rate risk) 7 1.Rñi ro thanh kho¶n (liquidity risk) 7 1. Rñi ro gi¸ c¶ (price risk) 7 1.Rñi ro tû gi¸ (exchange rate risk) 7 1.Rñi ro giao dÞch (transaction risk) 8 1.Rñi ro tu©n thñ / Rñi ro ph¸p lý (compliance risk) 8 1.Rñi ro chiÕn lîc (strategy risk) 8 1.Rñi ro danh tiÕng (reputaion risk) 8 1.Rñi ro giao dÞch trong Internet banking. Mét sè yÕu tè ¶nh hëng ®Õn rñi ro giao dÞch khi øng dông Internet banking. An toµn th«ng tin (Security).Chøng thùc (Trust) 16 1.Kh«ng thÓ tho¸i th¸c (Nonrepudiation) 16 1.B¶o mËt th«ng tin c¸ nh©n (Privacy) 16 1.TÝnh s½n sµng cña hÖ thèng (Availability) 17 1.
Mét sè kinh nghiÖm h¹n.chÕ rñi ro giao dÞch trong ho¹t ®éng Internet banking trªn thÕ giíi.Internet banking t¹i Mü 17 1.Internet banking t¹i Singapore 18 1.Bµi häc kinh nghiÖm cho ViÖt Nam 19 1. Sù cÇn thiÕt h¹n chÕ rñi ro giao dÞch trong ho¹t ®éng Internet banking t¹i c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ë ViÖt Nam.TÝnh u viÖt cña Internet banking 20 1.Yªu cÇu ph¸t triÓn Internet banking ®èi víi c¸c ng©n hµng th- ¬ng m¹i ViÖt Nam.Yªu cÇu kh¸ch quan 22 1.Yªu cÇu chñ quan 23 1. T¸c h¹i cña rñi ro giao dÞch lµm ¶nh hëng ®Õn viÖc ph¸t triÓn Internet banking. Sù cÇn thiÕt h¹n chÕ rñi ro giao dÞch trong Internet banking t¹i c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ë ViÖt Nam.25 Ch¬ng 2: Thùc Tr¹ng Rñi Ro Giao DÞch Vµ Qu¶n Lý Rñi Ro giao dÞch trong ho¹t ®éng Internet Banking T¹i C¸c Ng©n Hµng Th¬ng M¹i ViÖt Nam.
®iÒu kiÖn ph¸t triÓn Internet banking t¹i ViÖt Nam. Néi dung c¸c nghÞ ®Þnh vÒ th¬ng m¹i ®iÖn tö.C¬ së h¹ tÇng c«ng nghÖ 31 2.T×nh h×nh phæ cËp Internet ë ViÖt Nam .Thùc tr¹ng h¹ tÇng thanh to¸n 32 2. T×nh h×nh øng dông Internet banking t¹i c¸c ng©n hµng th- ¬ng m¹i ViÖt Nam.Sè lîng c¸c ng©n hµng triÓn khai Internet banking 32 2.TÝnh n¨ng cña hÖ thèng Internet banking trong c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ViÖt Nam. Internet banking ë mét sè ng©n hµng tiªu biÓu.Internet banking t¹i ng©n hµng ®«ng ¸ 37 2.Internet banking t¹i ng©n hµng Quèc TÕ (VIB Bank) 39 2.Thùc tr¹ng rñi ro giao dÞch.Thùc tr¹ng rñi ro giao dÞch trªn thÕ giíi 40 2.T×nh h×nh an ninh m¹ng trªn thÕ giíi 40 2.Mét sè trêng hîp tÊn c«ng m¹ng ®iÓn h×nh 44 2.C¸c c«ng nghÖ b¶o mËt ®· ®îc ¸p dông trªn thÕ giíi 44 2.T×nh h×nh rñi ro giao dÞch t¹i ViÖt Nam 46 2.Thùc tr¹ng ®¶m b¶o an ninh m¹ng t¹i ViÖt Nam.T×nh h×nh b¶o ®¶m an ninh m¹ng ë ViÖt Nam 49 2.
T×nh h×nh b¶o ®¶m an ninh m¹ng t¹i c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i. Mét sè s¶n phÈm b¶o mËt trªn thÞ trêng ViÖt Nam. Nh÷ng Khã kh¨n trong viÖc h¹n chÕ rñi ro giao dÞch ®èi víi ho¹t ®éng Internet banking t¹i ViÖt Nam.53 Ch¬ng 3: Mét Sè Gi¶i Ph¸p Nh»m H¹n ChÕ Rñi Ro Giao DÞch Trong Ho¹t §éng Internet Banking T¹i C¸c Ng©n Hµng Th¬ng M¹i ViÖt Nam .Mét sè gi¶i ph¸p ë cÊp ®é qu¶n lý vÜ m«.N©ng cao nhËn thøc cña x· héi vÒ an ninh m¹ng 58 3.Hoµn thiÖn hµnh lang ph¸p lý 59 3.T¨ng cêng qu¶n lý cña nhµ níc 60 3.HiÖn ®¹i hãa c¬ së h¹ tÇng c«ng nghÖ th«ng tin 60 3.T¨ng cêng hîp t¸c quèc tÕ trªn lÜnh vùc an ninh m¹ng 61 3.Gi¶i ph¸p ®èi víi c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i.Gi¶i ph¸p chung 62 3. Cã chiÕn lîc ®Çu t hîp lý cho h¹ tÇng c¬ së vµ c«ng nghÖ b¶o mËt .N©ng cao tr×nh ®é nguån nh©n lùc .Gi¶i ph¸p phßng ngõa rñi ro giao dÞch.
X©y dùng hÖ thèng Internet banking híng ®Õn c¸c môc tiªu cô thÓ nh»m h¹n chÕ rñi ro giao dÞch.X©y dùng c¸c quy t¾c vµ tËp qu¸n b¶o mËt cho ng©n hµng 66 3.Qu¶n lý chÆt chÏ qu¸ tr×nh triÓn khai vµ kiÓm tra hÖ thèng 68 3. B¶o ®¶m kh¶ n¨ng kh«i phôc vµ duy tr× tÝnh liªn tôc cña hÖ thèng .Qu¶n lý quy tr×nh gia c«ng s¶n phÈm dÞch vô Internet banking.Cung cÊp th«ng tin vÒ hÖ thèng Internet banking cña ng©n hµng.N©ng cao nhËn thøc vÒ an ninh m¹ng cña kh¸ch hµng 70 KÕt luËn Tµi liÖu tham kh¶o Phô lôc DANH Môc c¸c tõ tiÕng anh 2FA -Two factor authentication: HÖ thèng x¸c thùc 2 nh©n tè Bkis: Trung t©m an ninh m¹ng ®¹i häc B¸ch Khoa Hµ Néi Crack: BÎ khãa ch¬ng tr×nh Firewall: Bøc têng löa File: TËp tin Hacker: Ngêi th©m nhập vào phần cứng m¸y tÝnh, phần mềm m¸y tÝnh hay mạng m¸y tÝnh đÓ thay đæi hệ thống đã ID: Tªn truy cËp ID-theft: ¡n c¾p th«ng tin nh©n d¹ng MAS: Ng©n hµng trung ¬ng Singapore MIM - Man in Middle: ph¬ng thøc tÊn c«ng m¹ng m¸y tÝnh qua trung gian OTP - One time password: MËt m· sö dông mét lÇn Password: MËt m· truy cËp Phishing, Pharming: một hoạt động phạm tội dïng c¸c kỹ thuật lừa đảo PIN - Personal Indentification Number: Nh©n d¹ng c¸ nh©n Token: thÎ sinh m· Trojan: mét lo¹i phÇn mÒm ®éc h¹i USB: ThÎ nhí Virus : Nh÷ng ch¬ng tr×nh hay ®o¹n m· ®îc thiÕt kÕ ®Ó tù nh©n b¶n vµ sao chÐp chÝnh nã vµo c¸c ®èi tîng l©y nhiÔm kh¸c (æ ®Üa, m¸y tÝnh, tËp tin…) Vncert: Trung t©m øng cøu khÈn cÊp m¸y tÝnh ViÖt Nam Website: Trang web, trang m¹ng Danh môc c¸c b¶ng B¶ng 2.1: Sè lîng ng©n hµng triÓn khai Internet banking t¹i ViÖt Nam B¶ng 2.2: C¸c ng©n hµng ®· triÓn khai Internet banking t¹i ViÖt Nam B¶ng 2.3: T×nh h×nh an ninh m¹ng t¹i ViÖt Nam Danh môc c¸c s¬ ®å, ®å thÞ S¬ ®å 1.1: S¬ ®å ph¬ng thøc m· hãa ®èi xøng S¬ ®å 1.2: S¬ ®å ph¬ng thøc m· hãa kh«ng ®èi xøng §å thÞ 1.3: Chi phÝ giao dÞch qua c¸c kªnh kh¸c nhau t¹i Mü §å thÞ 2.1: Tèc ®é ph¸t triÓn ngêi dïng Internet ë ViÖt Nam.2: Thèng kª sè giao dÞch vµ gi¸ trÞ chuyÓn kho¶n cña dÞch vô ng©n hµng trùc tuyÕn §«ng ¸ n¨m 2007 §å thÞ 2.3: Mêi níc cã nhiÒu trang web bÞ tÊn c«ng nhÊt §å thÞ 2.4: Lý do kh¸ch hµng kh«ng sö dông Internet banking §å thÞ 2.5: C¸c rñi ro giao dÞch kh¸ch hµng e ng¹i Lêi Më §Çu 1. Sù CÇn ThiÕt Cña §Ò Tµi Cuéc c¸ch m¹ng c«ng nghÖ th«ng tin ®ang cã t¸c ®éng to lín tíi nÒn kinh tÕ thÕ giíi. Thµnh qu¶ cña cuéc c¸ch m¹ng nµy ®· vµ ®ang ¶nh hëng s©u s¾c ®Õn ph¬ng thøc s¶n xuÊt, ph©n phèi, tiªu dïng nãi chung vµ lµm thay ®æi liªn tôc c¸c s¶n phÈm, dÞch vô ¸p dông trong qu¶n lý - kinh doanh cña c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i nãi riªng.
Ngµy nay, viÖc x©y dùng chiÕn lîc kinh doanh cña c¸c ng©n hµng thêng ®îc g¾n liÒn víi x©y dùng chiÕn lîc ph¸t triÓn vµ øng dông c«ng nghÖ th«ng tin. Internet banking lµ mét thµnh qu¶ cña viÖc øng dông c«ng nghÖ th«ng tin trong lÜnh vùc ng©n hµng. Th«ng qua Internet banking, nh÷ng rµo c¶n hay giíi h¹n vÒ kh«ng gian vµ thêi gian thùc sù bÞ ph¸ vì, tõ ®ã, c¸c ng©n hµng cã thÓ tháa m·n kh¸ch hµng cña m×nh víi nhiÒu dÞch vô míi chÊt lîng cao, tiÖn lîi, nhanh chãng vµ tiÕt kiÖm, ®Æc biÖt lµ trong c¸c giao dÞch thanh to¸n. Tuy nhiªn, nh÷ng tiÖn Ých cña Internet banking l¹i ®i kÌm víi rñi ro giao dÞch bao gåm sù kh«ng s½n sµng cña hÖ thèng vµ nguy c¬ vÒ an ninh m¹ng.
Rñi ro giao dÞch ®· t¹o nªn t©m lý e ng¹i cho c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i còng nh kh¸ch hµng, lµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n chÝnh c¶n trë sù ph¸t triÓn dÞch vô Internet banking ë ViÖt Nam. ViÖt Nam ®ang trong qu¸ tr×nh héi nhËp víi nÒn kinh tÕ thÕ giíi, trong ®ã tµi chÝnh ng©n hµng lµ lÜnh vùc cã tèc ®é héi nhËp nhanh nhÊt. Nh÷ng lîi Ých mµ Internet banking còng nh c¸c dÞch vô trùc tuyÕn kh¸c mang l¹i thùc sù lµ c«ng cô c¹nh tranh h÷u hiÖu cho c¸c ng©n hµng trong níc trong cuéc ch¹y ®ua víi c¸c ng©n hµng níc ngoµi ®ang ngµy cµng th©m nhËp s©u vµo thÞ trêng ViÖt Nam. Do ®ã, viÖc nghiªn cøu vµ triÓn khai nhanh chãng, ®ång bé c¸c gi¶i ph¸p ®Ó h¹n chÕ rñi ro giao dÞch, thóc ®Èy dÞch vô Internet banking ph¸t triÓn trong c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ViÖt Nam thùc sù trë nªn cÊp thiÕt h¬n bao giê hÕt.
Sau mét thêi gian t×m hiÓu vÒ thùc tr¹ng rñi ro giao dÞch trong häat ®éng Internet banking t¹i ViÖt Nam còng nh nhËn thÊy ®- îc tÝnh cÊp thiÕt cña vÊn ®Ò nµy, em ®· m¹nh d¹n chän ®Ò tµi: “H¹n chÕ rñi ro giao dÞch nh»m ph¸t triÓn dÞch vô Internet banking trong c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ViÖt Nam”. Ph¹m Vi Vµ Môc Tiªu Nghiªn Cøu Nghiªn cøu c¸c vÊn ®Ò liªn quan ®Õn rñi ro giao dÞch (thùc tr¹ng rñi ro, vÊn ®Ò an ninh b¶o mËt.) trong dÞch vô Internet banking t¹i c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ViÖt Nam. T×m hiÓu c¸c kinh nghiÖm h¹n chÕ rñi ro trªn thÕ giíi, kÕt hîp víi t×nh h×nh thùc tÕ ë ViÖt Nam , tõ ®ã ®a ra nh÷ng gi¶i ph¸p phï hîp vµ mang tÝnh thùc tiÔn cao nh»m h¹n chÕ rñi ro nµy, t¹o ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn dÞch vô Internet banking trong c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ViÖt Nam .