CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY MUA NHÀ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về hoạt động cho vay mua nhà của NHTM 1. Nhà ở - Khái niệm: Khái niệm nhà ở được quy định tại Luật Nhà ở 2014 và được giải thích tại khoản 1 Điều 3 như sau: “Nhà ở là công trình xây dựng với mục đích để ở và phục vụ các nhu cầu sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân.” Khái niệm “nhà ở” quy định tại Luật Nhà ở bao gồm các kiểu nhà khác nhau, chẳng hạn như nhà ở riêng lẻ, chung cư, biệt thự, căn hộ, căn hộ chung cư, nhà phố, và các loại chỗ ở khác. Cụ thể như sau: - Nhà ở riêng lẻ là một loại chỗ ở cá nhân hoặc gia đình, thường là một ngôi nhà độc lập đứng riêng, không được chia sẻ với các hộ gia đình khác.
Nhà ở riêng lẻ có thể là một nhà mặt đất, một căn hộ trong một tòa nhà dịch vụ, một biệt thự, hoặc một loại chỗ ở độc lập khác. - Nhà chung cư là là một tòa nhà được chia thành nhiều căn hộ hoặc căn hộ chung cư riêng lẻ để cung cấp chỗ ở cho nhiều gia đình hoặc cá nhân khác nhau. Mỗi căn hộ trong một tòa nhà chung cư có thể có cửa ra vào riêng, các tiện nghi riêng, và có thể thuộc sở hữu của cư dân hoặc được thuê. - Nhà ở thương mại được được sử dụng với mục đích kinh doanh hoặc thương mại, không dành cho mục đích ở lâu dài mà chủ yếu được sử dụng để tạo doanh lợi nhuận thông qua cho thuê hoặc các hoạt động thương mại khác.
- Nhà ở để phục vụ tái định cư là nhà ở để bố trí cho các hộ gia đình, cá nhân thuộc diện được tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở, bị giải tỏa nhà ở theo quy định của pháp luật. 8 - Nhà ở xã hội là nhà ở có sự hỗ trợ của Nhà nước cho các đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở theo quy định của Luật này. Như vậy, với khái niệm “nhà ở” quy định ở trên, việc xác định đâu là nhà ở phụ thuộc vào mục đích sử dụng của nó chứ không phụ thuộc vào thực tế sử dụng. Do đó, đối với ví dụ thứ nhất, căn nhà dùng để sinh hoạt của cả gia đình hằng ngày hoặc căn nhà thứ 2 thi thoảng mới đến đều được xác định là nhà ở.
- Đặc điểm: Nhà ở là một mặt hàng tiêu dùng đặc biệt với những đặc điểm riêng biệt so với các hàng hóa thông thường. Dưới đây là một số đặc điểm chính của nhà ở: + Giá trị lớn: Nhà ở thường là khoản đầu tư lớn nhất trong đời của nhiều người. Giá trị của một căn nhà có thể đáng kể và ảnh hưởng đến tài chính cá nhân của gia đình. + Khả năng tăng giá trị: Nhà ở thường có khả năng tăng giá trị theo thời gian.
Điều này có thể làm cho việc mua nhà trở thành một cách đầu tư. + Thời gian sử dụng lâu dài: Nhà ở được xây dựng để sử dụng trong thời gian dài, thậm chí trong nhiều thế hệ. Điều này đòi hỏi bảo dưỡng và bảo trì định kỳ. + Tài chính và vay mượn: Mua một căn nhà thường đòi hỏi phải sử dụng tài chính lớn và có thể cần vay mượn từ các tổ chức tài chính như ngân hàng.
+ Tính pháp lý: Mua và sở hữu nhà ở có những yếu tố pháp lý phức tạp, bao gồm hợp đồng mua bán, giấy tờ đất đai, quyền sử dụng đất, và thuế bất động sản. - Vai trò của nhà ở: Vai trò của nhà ở có thể xem xét từ hai góc độ: Góc độ vi mô (cấp cá nhân hoặc gia đình) và góc độ vĩ mô (cấp xã hội và kinh tế lớn hơn). Ở góc độ vi mô (cá nhân/ gia đình), nhà ở cung cấp nơi ở và bảo vệ cho cá nhân và gia đình khỏi thời tiết bên ngoài, môi trường độc hại, và nguy cơ an ninh. Đồng thời, nhà ở thường được coi là một tài sản có giá trị, có khả năng tăng giá trị theo thời gian và có thể sử dụng làm tài sản thế chấp cho các khoản vay.
9 Ở góc độ vĩ mô (xã hội/kinh tế), nhà ở có thể ảnh hưởng đến thuế bất động sản và tài chính công cộng, là nguồn tài trợ quan trọng cho các dự án và dịch vụ công cộng. Thêm vào đó, lĩnh vực bất động sản và xây dựng nhà ở đóng vai trò quan trọng trong kinh tế quốc gia. Nó tạo ra cơ hội việc làm và đóng góp vào GDP chung. Nhu cầu mua nhà Nhu cầu mua nhà ở đề cập đến nhu cầu cơ bản của con người và gia đình cần có một nơi để ở, nơi an toàn, bảo vệ khỏi thời tiết và môi trường bên ngoài.
Nhu cầu mua nhà ở là một trong những nhu cầu cơ bản nhất trong cuộc sống con người và có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự ổn định và phát triển của gia đình và cá nhân. Vì vậy, nhà ở được xem là nhu cầu cấp thiết nhất đối với mỗi người và gia đình, đặc biệt là ở các khu vực đô thị với dân số ngày càng đông. Tuy nhiên, chi phí đầu tư ban đầu đối với mua nhà và sở hữu nhà có thể khá lớn, và phần lớn người dân cần hỗ trợ tài chính để đáp ứng được nhu cầu này. Vì vậy, những biện pháp và chính sách cho vay ra đời giúp người dân có khả năng tài chính hơn để mua và sở hữu nhà, giúp đáp ứng nhu cầu cơ bản về nhà ở và cải thiện chất lượng cuộc sống.3 Hoạt động cho vay mua nhà của NHTM Cho vay được hiểu là hành động cung cấp một khoản tiền hoặc tài sản cho một bên (người hoặc tổ chức) khác với điều kiện rằng số tiền hoặc tài sản này sẽ được trả lại trong tương lai, thường kèm theo một khoản lãi hoặc phí dựa trên thỏa thuận trước đó.
Hành động này thông thường đi kèm với việc thiết lập các điều kiện và thời hạn cụ thể cho việc trả tiền hoặc tài sản mà người vay phải tuân theo. Ví dụ phổ biến về cho vay bao gồm vay tiền từ ngân hàng để mua nhà hoặc ô tô, vay thẻ tín dụng để mua hàng hóa và dịch vụ, hoặc vay tiền từ bạn bè và gia đình để đáp ứng các nhu cầu cá nhân hoặc tài chính. Cho vay có thể có nhiều hình thức khác nhau, và điều quan trọng là cả hai bên đều phải thỏa thuận về các điều khoản và điều kiện của khoản vay trước khi thực hiện giao dịch. Luật các Tổ chức tín dụng số 17/2017 định nghĩa hoạt động cho vay, hay cấp tín dụng là quá trình cung cấp tiền hoặc tài sản cho một bên (người hoặc tổ chức) theo một hợp đồng hoặc thỏa thuận nhằm cho phép bên đó sử dụng số tiền hoặc tài sản 10 này trong một khoảng thời gian cụ thể, thường kèm theo điều kiện trả lại số tiền hoặc tài sản đã vay, bao gồm cả các khoản lãi hoặc phí tài chính được xác định trước.
Hoạt động cấp tín dụng thường đi kèm với việc xác định lãi suất, thời hạn trả nợ, và các điều khoản khác được quy định trong hợp đồng hoặc thỏa thuận giữa người vay và người cho vay. Thông tư Quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, Chi nhánh ngân hàng nước ngoài đối với khách hàng số 39/2016/TT-NHNN ngày 30 tháng 12 năm 2016 của NHNN Việt Nam định nghĩa “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một khoảng thời gian xác định theo cam kết với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi. Như vậy, cho vay mua nhà ở là một hình thức cấp tín dụng dành riêng cho mục đích mua nhà để đáp ứng nhu cầu cơ bản của người vay về chỗ ở và tạo điều kiện thuận lợi cho việc sở hữu nhà. Đây là một loại hình cấp tín dụng được thiết kế đặc biệt để giúp người mua nhà thực hiện mục tiêu này mà không cần phải chi trả toàn bộ giá trị của căn nhà bằng tiền mặt tại thời điểm mua.
Vai trò của hoạt động cho vay mua nhà Hoạt động cho vay trong lĩnh vực nhà ở đóng vai trò quan trọng đối với khách hàng, các NHTM và cả nền kinh tế như sau: 1.1 Vai trò đối với khách hàng Hoạt động cho vay giúp khách hàng có khả năng mua nhà khi họ không có đủ tiền mặt để mua trả tiền mặt. Điều này mở ra cơ hội sở hữu nhà ở và đáp ứng nhu cầu cơ bản về chỗ ở. Việc cấp tín dụng cho khách hàng để mua nhà thường mang lại lợi ích tài chính trong tương lai. Giá trị của tài sản BĐS thường tăng theo thời gian, tạo điều kiện cho sự phát triển tài sản cá nhân của người mua nhà.
Thêm vào đó, thay vì phải trả toàn bộ giá trị của căn nhà một lần, khách hàng có thể trả tiền dần dần theo thời gian thông qua các khoản trả góp hàng tháng. Nhờ vậy, giúp KH làm giảm gánh nợ đột ngột và cho phép họ quản lý tài chính cá nhân hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, khách hàng cũng có thể lựa chọn các sản phẩm và điều khoản cấp tín dụng phù hợp 11 với tình hình tài chính cá nhân của họ, bao gồm lãi suất, thời hạn trả nợ và mức trả góp hàng tháng, giúp họ quản lý tài chính hiệu quả hơn.2 Vai trò đối với NHTM Thu nhập lãi suất: Hoạt động cho vay là một nguồn thu nhập chính cho các NHTM. Các ngân hàng cho vay tiền với lãi suất cao hơn so với lãi suất mà họ trả cho người gửi tiền, tạo ra sự chênh lệch và thu nhập cho họ.
Hơn thế nữa, lãi suất cho vay có thể được điều chỉnh dựa trên nhiều yếu tố, bao gồm thời hạn của khoản vay, loại tín dụng (ví dụ, vay mua nhà hoặc vay mua ô tô), và tình hình tín dụng của người vay. Điều này cho phép ngân hàng tối ưu hóa lãi suất để tạo ra lợi nhuận tối đa. Tăng khả năng tín dụng: Các khoản vay được cấp cho người mua nhà sau khi được đánh giá khả năng trả nợ và tín dụng của họ. Điều này giúp tạo ra hệ thống tín dụng an toàn và ổn định.
Tuy nhiên, NHTM phải thực hiện quá trình đánh giá khả năng trả nợ và tín dụng của người vay để giảm thiểu rủi ro.