Luận văn: Nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực ngành may TPHCM (Lưu Khánh Linh)

Luận văn phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực ngành may tại TPHCM giai đoạn 2005-2010.

• Tác giả: Lưu Khánh Linh
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Sư phạm kỹ thuật
• Đề tài: Một Số Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Nguồn Nhân Lực Ngành May Tại Thành Phố Hồ Chí Minh Giai Đoạn 2005 - 2010
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Thực trạng đào tạo nhân lực ngành may tại TPHCM

Ngành dệt may TPHCM đã trở thành một trong những ngành công nghiệp chủ lực của Việt Nam, với kim ngạch xuất khẩu liên tục tăng trưởng. Tuy nhiên, chất lượng nhân lực ngành may vẫn còn nhiều hạn chế. Thực trạng cho thấy đa số công nhân trong các doanh nghiệp may hàng chủ yếu là lao động chưa được đào tạo bài bản hoặc đã qua đào tạo lại. Các kỹ năng tay nghề còn khá hạn chế, dẫn đến năng suất lao động thấp và chất lượng sản phẩm không ổn định. Đội ngũ kỹ thuật viên thiếu hụt nghiêm trọng, không đáp ứng đủ nhu cầu sản xuất của các doanh nghiệp, đặc biệt là những công ty hướng đến sản xuất các sản phẩm may cao cấp.

1.1. Tình hình lao động kỹ thuật ngành may

Số lượng công nhân ngành may tại TPHCM ngày càng tăng, nhưng trình độ đào tạo không tương xứng với nhu cầu. Các công ty may chủ yếu tuyển dụng những người chưa có kinh nghiệm, sau đó phải đào tạo nội bộ. Điều này làm tăng chi phí sản xuất và kéo dài thời gian nâng cao hiệu suất. Thiếu lao động có kỹ năng cao, đặc biệt là các kỹ sư may, thiết kế thời trang và quản lý chất lượng.

1.2. Các thách thức trong đào tạo hiện nay

Cơ sở vật chất đào tạo chưa đồng bộ với công nghệ may hiện đại. Giáo viên dạy nghề thiếu kinh nghiệm thực tế trong sản xuất. Chương trình đào tạo ngành may chưa cập nhật, không theo kịp những thay đổi của xu hướng thị trường quốc tế. Sự hợp tác giữa các trường dạy nghề và doanh nghiệp còn yếu, dẫn đến mất kết nối giữa nhu cầu thị trường và nội dung đào tạo.

II. Nhu cầu và mục tiêu đào tạo giai đoạn 2005 2010

Để nâng cao chất lượng nhân lực ngành may, TPHCM cần đặt ra các mục tiêu rõ ràng và khả thi trong giai đoạn 2005-2010. Ngành may được xác định là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, vì vậy nhu cầu về nhân lực chất lượng cao ngày càng tr迫bách. Mục tiêu chính là đáp ứng nhu cầu tuyển dụng của các doanh nghiệp may với công nhân đã qua đào tạo bài bản, có kỹ năng đạt tiêu chuẩn quốc tế. Đồng thời, cần xây dựng đội ngũ kỹ thuật viên và chuyên gia để hỗ trợ các doanh nghiệp phát triển bền vững và cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

2.1. Mục tiêu kim ngạch xuất khẩu dệt may

Ngành dệt may Việt Nam nhằm mục tiêu đạt kim ngạch xuất khẩu từ 4-5 tỷ USD vào năm 2005, tăng gấp đôi so với năm 2000. Để hoàn thành mục tiêu này, cần phải nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải tuyển dụng nhân lực có kỹ năng chuyên môn cao và được đào tạo theo tiêu chuẩn quốc tế.

2.2. Yêu cầu về kỹ năng công nhân may

Công nhân may cần được đào tạo về kỹ năng vận hành máy may hiện đại, đọc bản vẽ, kiểm soát chất lượng và an toàn lao động. Ngoài ra, cần phát triển kỹ năng mềm như làm việc nhóm, giao tiếp và tư duy sáng tạo. Cần thiết lập các chương trình nâng cao trình độ định kỳ để giúp công nhân cập nhật những công nghệ mới trong ngành may.

III. Các giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo

Để nâng cao hiệu quả đào tạo nhân lực ngành may tại TPHCM, cần triển khai một loạt các giải pháp toàn diện. Thứ nhất, cải cách chương trình đào tạo để phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường và công nghệ hiện đại. Thứ hai, đầu tư vào cơ sở vật chất để các trường dạy nghề có đủ máy móc, thiết bị hiện đại. Thứ ba, tuyển dụng và đào tạo lại giáo viên có kinh nghiệm thực tế từ các doanh nghiệp. Thứ tư, xây dựng mối quan hệ chặt chẽ giữa các trường dạy nghề và doanh nghiệp để đảm bảo người học được chuẩn bị đúng cho các việc làm thực tế.

3.1. Cải cách chương trình đào tạo ngành may

Chương trình học cần được thiết kế theo hướng thực tiễn, gắn liền với nhu cầu của doanh nghiệp. Cần tập trung vào kỹ năng chuyên môn như may tay, vận hành máy và kiểm soát chất lượng. Ngoài ra, phải đưa vào các khóa học về quản lý chất lượng, an toàn lao động và kỹ năng giao tiếp. Các chương trình đào tạo nên được cập nhật hàng năm để phản ánh những thay đổi trong ngành công nghiệp may toàn cầu.

3.2. Hợp tác giữa trường dạy nghề và doanh nghiệp

Cần thiết lập hệ thống thực tập tại các doanh nghiệp may để sinh viên được tiếp xúc trực tiếp với môi trường sản xuất. Doanh nghiệp nên cử nhân viên giảng dạy tại các trường, chia sẻ kinh nghiệm thực tế. Các trường cũng nên lắng nghe phản hồi từ doanh nghiệp về các kỹ năng mà họ cần tuyển dụng, từ đó điều chỉnh nội dung dạy học cho phù hợp.

IV. Triển khai và kỳ vọng hết giai đoạn 2005 2010

Triển khai các giải pháp nâng cao chất lượng nhân lực ngành may tại TPHCM cần sự phối hợp chặt chẽ giữa Sở Giáo dục, các trường dạy nghề, doanh nghiệp và chính quyền địa phương. Kỳ vọng sau giai đoạn 2005-2010, chất lượng lao động ngành may sẽ cải thiện đáng kể, giúp các doanh nghiệp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Điều này sẽ góp phần đưa ngành dệt may Việt Nam hướng tới mục tiêu xuất khẩu cao hơn và cạnh tranh hiệu quả trên thị trường quốc tế. Đồng thời, nhân lực được đào tạo tốt sẽ mở ra cơ hội việc làm ổn định cho hàng ngàn lao động.

4.1. Kế hoạch triển khai các biện pháp

Năm 2005-2006: Cải cách chương trình học, đầu tư cơ sở vật chất. Năm 2006-2008: Tuyên truyền, tăng số lượng học sinh vào các lớp đào tạo ngành may. Xây dựng hệ thống thực tập tại các doanh nghiệp. Năm 2008-2010: Đánh giá kết quả, điều chỉnh chương trình dựa trên phản hồi từ thị trường. Các trường cần cấp chứng chỉ công nhân kỹ thuật để tăng tính công nhân thợ cấp được đào tạo bài bản.

4.2. Kỳ vọng và tác động dài hạn

Dự kiến đến năm 2010, số lượng công nhân may được đào tạo sẽ tăng đáng kể, đáp ứng nhu cầu của các doanh nghiệp. Chất lượng sản phẩm của ngành may sẽ nâng cao, tăng khả năng cạnh tranh. Nhân lực nâng cao trình độ sẽ tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của ngành. Khoảng 70-80% công nhân may sẽ có chứng chỉ kỹ năng, giúp họ có việc làm ổn định và nâng cao thu nhập.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nhu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đang là yếu tố sống còn đối với sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa tại Việt Nam. Theo thống kê của ngành, sau 10 năm đổi mới, toàn ngành dệt may Việt Nam đã đạt kim ngạch xuất khẩu 1,9 tỷ USD vào năm 2000, tăng gấp 10 lần so với năm 1991. Nhằm hướng tới mục tiêu nâng kim ngạch xuất khẩu lên 4 đến 5 tỷ USD vào năm 2005 và đạt 8 tỷ USD vào năm 2010, việc chuẩn hóa và nâng cao năng lực cho đội ngũ lao động kỹ thuật trở thành nhiệm vụ cấp thiết.

Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm sản xuất dệt may lớn nhất cả nước, quy tụ trên 300 doanh nghiệp may xuất khẩu với hơn 500.000 lao động, đóng góp khoảng 40% đến 50% tổng năng lực sản xuất toàn quốc. Tuy nhiên, thực trạng chất lượng lao động tại đây đang bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng: tay nghề công nhân còn yếu, thiếu hụt đội ngũ cán bộ kỹ thuật và quản lý chuyền được đào tạo bài bản, dẫn tới năng suất lao động và chất lượng sản phẩm chưa đáp ứng yêu cầu cạnh tranh quốc tế. Dự báo nhu cầu bổ sung nhân lực mới ngành may tại Thành phố Hồ Chí Minh chiếm tới 56% tổng nhu cầu toàn quốc giai đoạn 2005 - 2010.

Đề tài tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận về chất lượng đào tạo nghề, khảo sát thực trạng năng lực đáp ứng của công nhân kỹ thuật may bậc 3/7 tại các doanh nghiệp xuất khẩu lớn, đồng thời phân tích những bất cập trong công tác giảng dạy tại các cơ sở đào tạo trung học chuyên nghiệp trên địa bàn thành phố. Mục tiêu cuối cùng là đề xuất các giải pháp khả thi, đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và sử dụng nhân lực ngành may, phục vụ hiệu quả cho chiến lược tăng tốc và hội nhập kinh tế quốc tế trong giai đoạn 2005 - 2010.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết vốn con người và các quan điểm quản lý chất lượng giáo dục nghề nghiệp hiện đại. Vốn con người được xác định là tài nguyên chủ động quan trọng nhất của nền kinh tế. Theo các tính toán khoa học, năng suất lao động của công nhân đã tốt nghiệp phổ thông có thể cao gấp 2 lần người chưa tốt nghiệp phổ thông, và lao động của người tốt nghiệp đại học có thể đạt hiệu suất gấp 3 lần so với lao động phổ thông chưa qua đào tạo.

Về mặt khái niệm, chất lượng đào tạo được tiếp cận theo chuẩn TCVN-ISO 8402 và mô hình đánh giá của các chuyên gia giáo dục như Harvey và Green (1993), Trần Khánh Đức. Chất lượng đào tạo nghề phản ánh mức độ đáp ứng mục tiêu đào tạo thông qua ba thành tố cơ bản: phẩm chất nhân cách, giá trị sức lao động và năng lực hành nghề thực tế của người học tại doanh nghiệp. Mối quan hệ giữa các chỉ số đào tạo trong quản trị nhà trường được xác định theo công thức: Hiệu quả đào tạo bằng tích số giữa Hiệu quả tốt nghiệp và Hiệu quả cuối khóa.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng các khái niệm cốt lõi bao gồm: nguồn nhân lực khoa học - công nghệ ngành may, chất lượng nguồn nhân lực (cấu thành bởi thể lực, trí lực, trình độ học vấn, kỹ năng chuyên môn kỹ thuật và đạo đức nghề nghiệp), cùng tiêu chuẩn bậc thợ công nhân kỹ thuật may bậc 3/7 theo quy định hiện hành.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận đa chiều, kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu lý luận và điều tra thực nghiệm tại doanh nghiệp và cơ sở giáo dục. Cỡ mẫu nghiên cứu được thiết kế có tính đại diện cao cho hệ sinh thái ngành may tại Thành phố Hồ Chí Minh:

• Khối doanh nghiệp: Khảo sát 74 cán bộ quản lý (từ cấp tổng giám đốc, giám đốc xí nghiệp, quản đốc phân xưởng đến chuyền trưởng) tại 3 doanh nghiệp dệt may quy mô lớn gồm Công ty May Sài Gòn 3 (2.675 lao động), Công ty May Việt Tiến (9.000 lao động) và Công ty Dệt may Thắng Lợi (2.400 lao động may).
• Khối đào tạo: Khảo sát 35 giáo viên và cán bộ quản lý, 200 học viên đang theo học và 55 cựu học viên đang làm việc thực tế tại 3 cơ sở gồm Trường Trung học Kỹ thuật May và Thời trang 2, Trường Trung học Kỹ thuật Nghiệp vụ Phú Lâm và Trường Trung học Kỹ thuật Nghiệp vụ Nam Sài Gòn.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được lựa chọn nhằm thu thập góc nhìn so sánh chéo giữa đơn vị đào tạo (cung) và đơn vị sử dụng lao động (cầu). Kỹ thuật thu thập dữ liệu gồm điều tra bằng bảng hỏi cấu trúc, phỏng vấn sâu chuyên gia và phân tích sản phẩm lao động. Phương pháp thống kê mô tả tần số và tỷ lệ phần trăm được ứng dụng để định lượng chính xác các khoảng cách về kỹ năng, thời gian thích ứng và mức độ đáp ứng công việc.

Toàn bộ tiến trình nghiên cứu được thực hiện từ ngày 15/02/2004 đến ngày 15/08/2004, chia làm 3 giai đoạn: xây dựng khung lý luận (tháng 2 đến tháng 3), khảo sát thực địa và phân tích thực trạng (tháng 3 đến tháng 6), tổng hợp và đề xuất giải pháp (tháng 6 đến tháng 8).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tế phản ánh bức tranh toàn cảnh về cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực ngành may với nhiều hạn chế căn bản:

• Cơ cấu lao động mang tính biến động cao: 59% lao động ngành may là người nhập cư từ các tỉnh; nữ giới chiếm tỷ lệ áp đảo 76%; 47% lao động nằm trong độ tuổi 21 - 30 và 23% dưới 20 tuổi. Trình độ học vấn của lực lượng lao động còn rất thấp: 61% chỉ học hết cấp 2, 21% trình độ cấp 1, chỉ có 14% học cấp 3 và 4% tốt nghiệp cấp 3. Đối với cấp quản lý cơ sở (từ chuyền trưởng trở lên), có tới 74,8% không có bằng cấp chính quy và 60,3% chưa từng trải qua đào tạo bên ngoài xí nghiệp.
• Mức độ đáp ứng công việc của công nhân kỹ thuật chưa đạt yêu cầu: 70,3% cán bộ quản lý (52/74 người) tại các doanh nghiệp khảo sát đánh giá công nhân kỹ thuật may bậc 3/7 hoàn thành chưa tốt nhiệm vụ được giao; chỉ có 2,7% hoàn thành rất tốt. Về thời gian tiếp cận thực tế, 54% cán bộ quản lý nhận định công nhân mới phải mất từ 8 tháng đến 1 năm mới nắm bắt được quy trình; có tới 41,9% công nhân chưa thích ứng kịp thời với cường độ làm việc 12 đến 14 giờ mỗi ngày và 17,6% không thích ứng được dẫn đến bỏ việc.
• Bất cập trong công tác đào tạo tại các trường: 88,57% giáo viên và cán bộ quản lý đánh giá chất lượng đầu vào hệ công nhân kỹ thuật may chỉ ở mức trung bình hoặc thấp. Cơ sở vật chất rất thiếu thốn: 54,3% giáo viên phản ánh máy móc đôi khi bị thiếu, 57,2% cho biết thiết bị thường xuyên hỏng hóc; tại 3 trường khảo sát hoàn toàn chưa được trang bị máy giác sơ đồ vi tính hóa.
• Nhu cầu đào tạo lại quy mô lớn: Ước tính có ít nhất 25% lực lượng lao động toàn ngành may thành phố cần được đào tạo lại, tương đương 131.200 người. Trong đó, công nhân may chiếm tới 91% (120.000 người), cùng với 4.000 chuyền trưởng, 3.000 nhân viên quản lý chất lượng và 2.500 kỹ thuật viên.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng thừa về số lượng nhưng thiếu về chất lượng bắt nguồn từ sự mất kết nối giữa chương trình đào tạo của nhà trường và nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Tiêu chuẩn bậc thợ 3/7 được các trường áp dụng đã lỗi thời, không tương thích với dây chuyền may công nghiệp hiện đại. Về phương pháp giảng dạy, có tới 82,7% giáo viên vẫn sử dụng phương pháp thuyết trình truyền thống mang tính thụ động, trong khi các phương pháp tích cực như thảo luận nhóm hay giao đề tài tự nghiên cứu chỉ chiếm 8,6%.

Dữ liệu nghiên cứu khi được tổng hợp qua bảng ma trận so sánh tỷ lệ lý thuyết/thực hành đã chỉ rõ sự khác biệt lớn về quan điểm: đối với môn Công nghệ sản xuất hàng may công nghiệp, thực tế các trường đang dạy với tỷ lệ lý thuyết 70% và thực hành 30%, trong khi 76,9% cựu học viên đề xuất tỷ lệ 30/70 để có thể làm chủ các khâu tác nghiệp cắt, giác sơ đồ và bảng màu. Đối với môn Kỹ thuật may công nghiệp và Máy thiết bị may, sự đồng thuận cao giữa giáo viên (91,6% và 85,7%) cùng cựu học viên (92,3% và 58,4%) khẳng định tỷ lệ 20% lý thuyết và 80% thực hành là bắt buộc để rèn luyện kỹ năng thao tác.

Bên cạnh đó, thời gian thực tập sản xuất từ 8 đến 10 tuần hiện nay là quá ngắn, khiến học sinh chưa thể nắm bắt quy trình vận hành phức tạp của các đơn hàng xuất khẩu FOB hay Jacket cao cấp. Việc trực quan hóa các dữ liệu này qua biểu đồ phân bố cơ cấu học vấn và bảng phân tích khoảng cách kỹ năng là minh chứng xác đáng cho thấy tính cấp thiết của việc cải cách toàn diện hệ thống đào tạo nghề may.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để các bất cập trên và đáp ứng mục tiêu phát triển giai đoạn 2005 - 2010, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Đổi mới căn bản chương trình và phương pháp đào tạo nghề may: Ban giám hiệu các trường trung học chuyên nghiệp và cơ sở dạy nghề cần tái cấu trúc khung phân phối thời lượng theo hướng tinh giản lý thuyết, tăng thời lượng thực hành lên 70% đến 80% đối với các môn chuyên ngành kỹ thuật và thiết bị. Chuyển đổi phương pháp giảng dạy từ thuyết trình thụ động sang phương pháp nêu vấn đề, hướng dẫn thao tác mẫu và xử lý lỗi kỹ thuật trực tiếp. Kéo dài thời gian thực tập sản xuất tại doanh nghiệp từ 8 tuần lên 12 đến 16 tuần, hoàn thành triển khai áp dụng từ năm học 2005 - 2006.

2. Thiết lập mô hình liên kết đào tạo chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp: Các doanh nghiệp may quy mô lớn như Việt Tiến, Sài Gòn 3, Thắng Lợi phối hợp cùng các trường xây dựng chương trình đào tạo theo đơn đặt hàng, tài trợ trang thiết bị chuyên dùng (máy 2 kim, máy vắt sổ điện tử, phần mềm giác sơ đồ) và tiếp nhận học viên vào thực tập theo dây chuyền thực tế. Mục tiêu là rút ngắn thời gian làm quen công việc của công nhân mới tuyển dụng từ 8 - 12 tháng xuống còn dưới 3 tháng trước năm 2007.

3. Triển khai kế hoạch đào tạo lại và bồi dưỡng chuẩn hóa nhân lực: Tổng công ty Dệt may Việt Nam (Vinatex) cùng Hiệp hội Dệt May Thêu Đan Thành phố Hồ Chí Minh chủ trì lộ trình đào tạo lại cho 131.200 người trong giai đoạn 2005 - 2010. Trọng tâm là tổ chức các khóa nâng bậc thợ tại xưởng cho 120.000 công nhân may và các lớp bồi dưỡng kỹ năng quản lý, kỹ thuật chuyền cho 4.000 chuyền trưởng, nâng tỷ lệ cán bộ quản trị chuyền có bằng cấp chuyên môn từ 25,2% lên trên 60% vào năm 2010.

4. Cải thiện chế độ đãi ngộ, môi trường làm việc và giữ chân người lao động: Doanh nghiệp cần hoàn thiện quy chế trả lương theo năng suất sản phẩm gắn với tiêu chuẩn chất lượng, xây dựng lộ trình thăng tiến minh bạch cho công nhân lành nghề, giảm áp lực tăng ca từ 12 - 14 giờ xuống mức hợp lý nhằm tái tạo sức lao động, phấn đấu kéo giảm tỷ lệ công nhân bỏ việc do không thích ứng từ 17,6% xuống dưới 5% vào năm 2010.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả khảo sát thực chứng của luận văn mang lại giá trị tham khảo sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Lãnh đạo và cán bộ quản trị nhân sự tại các doanh nghiệp may mặc: Sử dụng số liệu phân tích cơ cấu lao động và thực trạng kỹ năng để tái cấu trúc quy trình tuyển dụng, thiết lập chương trình đào tạo hội nhập tại xưởng trường, và xây dựng chính sách lương thưởng theo năng suất nhằm giữ chân lực lượng lao động nhập cư.

2. Ban giám hiệu và giảng viên các cơ sở giáo dục nghề nghiệp: Tham khảo khung tỷ lệ thời lượng chuẩn (20/80 và 30/70) cho các môn Kỹ thuật may công nghiệp, Thiết kế trang phục, Thiết bị may để chỉnh lý chương trình đào tạo, đồng thời đổi mới phương pháp giảng dạy gắn liền với trang thiết bị chuyên dùng của doanh nghiệp.

3. Các nhà hoạch định chính sách thuộc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Công nghiệp và Hiệp hội Dệt May: Ứng dụng dự báo nhu cầu đào tạo lại cho 131.200 lao động và tỷ trọng 56% nhân lực may tập trung tại Thành phố Hồ Chí Minh để ban hành các đề án phát triển nguồn nhân lực công nghiệp hỗ trợ và kiểm định chất lượng dạy nghề.

4. Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Sư phạm Kỹ thuật, Quản lý Giáo dục: Kế thừa khung lý thuyết về hiệu quả đào tạo nghề và phương pháp luận khảo sát đối chiếu giữa cung - cầu lao động để phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan đến giáo dục kỹ thuật và công nghệ may.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao có tới 70,3% cán bộ quản lý đánh giá công nhân kỹ thuật may bậc 3/7 hoàn thành chưa tốt nhiệm vụ? Nguyên nhân chủ yếu do chương trình đào tạo trong trường còn nặng tính lý thuyết hàn lâm, thiếu thời lượng thực hành trên các máy chuyên dùng hiện đại. Do đó, học sinh khi tốt nghiệp chưa thành thạo thao tác may công nghiệp tốc độ cao và thiếu kỹ năng xử lý sự cố thiết bị tại dây chuyền sản xuất thực tế.

2. Điểm nghẽn lớn nhất trong cơ cấu học vấn của lao động ngành may Thành phố Hồ Chí Minh là gì? Khảo sát cho thấy 61% lao động chỉ có trình độ cấp 2 và 21% trình độ cấp 1. Đặc biệt, có tới 74,8% cán bộ từ chuyền trưởng trở lên không có bằng cấp chuyên môn chính quy, gây trở ngại lớn cho việc tiếp thu công nghệ may tự động hóa và tổ chức sản xuất tinh gọn.

3. Tỷ lệ phân bổ giữa lý thuyết và thực hành nào được xem là tối ưu cho các môn chuyên ngành may? Kết quả khảo sát từ 35 giáo viên và 55 cựu học viên chỉ ra rằng tỷ lệ 20% lý thuyết và 80% thực hành là chuẩn mực tối ưu cho môn Kỹ thuật may công nghiệp và Máy thiết bị may; trong khi môn Thiết kế trang phục cần đạt tỷ lệ 30% lý thuyết và 70% thực hành.

4. Quy mô và đối tượng trọng tâm của nhu cầu đào tạo lại ngành may giai đoạn 2005 - 2010 là bao nhiêu? Tổng quy mô đào tạo lại ước tính tối thiểu là 131.200 người (chiếm 25% lực lượng lao động toàn ngành tại thành phố). Trong đó, đối tượng trực tiếp sản xuất là công nhân may chiếm tới 91% (120.000 người), tiếp theo là 4.000 chuyền trưởng và 3.000 nhân viên quản lý chất lượng.

5. Luận văn đề xuất giải pháp nào để rút ngắn thời gian làm quen công việc của công nhân mới? Giải pháp then chốt là kéo dài thời gian thực tập sản xuất tại nhà máy lên 12 đến 16 tuần, kết hợp mô hình xưởng trường liên kết đào tạo theo đơn đặt hàng, giúp giảm thời gian tiếp cận công việc từ 8 - 12 tháng xuống còn 2 - 3 tháng.

Kết luận

• Cung cấp bức tranh toàn cảnh về thực trạng nguồn nhân lực ngành may Thành phố Hồ Chí Minh với cơ sở dữ liệu thực nghiệm từ hơn 300 doanh nghiệp và 500.000 người lao động.
• Chỉ rõ khoảng cách giữa tiêu chuẩn đào tạo nghề bậc 3/7 tại nhà trường với đòi hỏi thực tế của các dây chuyền sản xuất may xuất khẩu.
• Xác định cụ thể nhu cầu đào tạo lại mang tính cấp bách cho 131.200 lao động ngành may, trong đó có 120.000 công nhân trực tiếp sản xuất và 4.000 chuyền trưởng.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi gắn kết chặt chẽ giữa cơ sở đào tạo nghề, doanh nghiệp may và cơ quan quản lý nhà nước giai đoạn 2005 - 2010.
• Xác lập khung chuẩn phân bổ tỷ lệ thực hành 70% đến 80% làm căn cứ khoa học cho việc cải cách giáo trình và phương pháp dạy nghề may công nghiệp.

Công trình luận văn là tài liệu khoa học thực tiễn quý giá, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu dệt may Việt Nam đạt 4 đến 5 tỷ USD vào năm 2005 và vươn tới 8 tỷ USD vào năm 2010. Các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp dệt may cần nhanh chóng cụ thể hóa các giải pháp liên kết đào tạo và chuẩn hóa tay nghề nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên hội nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ LƯU KHÁNH LINH MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG NGUỒN NHÂN LỰC NGÀNH MAY TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH GIAI ĐOẠN 2005 - 2010 NGÀNH: SƯ PHẠM KỸ THUẬT - 601401 S K C0 0 1 0 4 3 Tp. Hồ Chí Minh, tháng 08/2004 BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC SÖ PHAÏM KYÕ THUAÄT THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ LÖU KHAÙNH LINH MOÄT SOÁ GIAÛI PHAÙP NAÂNG CAO CHAÁT LÖÔÏNG NGUOÀN NHAÂN LÖÏC NGAØNH MAY TAÏI THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH GIAI ÑOAÏN 2005-2010 Chuyeân ngaønh: Sö Phaïm Kyõ Thuaät Maõ soá ngaønh: 601401 Tp. Hoà Chí Minh, thaùng 8 naêm 2004 CHÖÔNG I: DAÃN NHAÄP 1 LYÙ DO CHOÏN ÑEÀ TAØI Ñeå thuùc ñaåy vaø phuïc vuï quaù trình coâng nghieäp hoùa- hieän ñaïi hoùa ñaát nöôùc thì nguoàn nhaân löïc laø moät yeâu caàu böùc thieát. Nhaân löïc laø nhaân toá quyeát ñònh quaù trình thöïc hieän coâng nghieäp hoaù- hieän ñaïi hoaù neàn coâng nghieäp maø Nghò Quyeát Ñaïi Hoäi Ñaûng laàn thöù VII ñaõ khaúng ñònh: “Con ngöôøi vöøa laø muïc tieâu vöøa laø ñoäng löïc phaùt trieån cuûa xaõ hoäi”.

Con ngöôøi ñöôïc xem laø taøi nguyeân ñaëc bieät, chuû ñoäng trong quaù trình phaùt trieån kinh teá, qua ñoù ngaân haøng theá giôùi (World Bank) coù nhaän xeùt: “ Taøi nguyeân cuûa Vieät Nam coù haïn cheá, Vieät Nam seõ phaûi phaùt trieån treân cô sôû nguoàn nhaân löïc hôn laø nhöõng nguoàn taøi nguyeân thieân nhieân” vaø moät tôø baùo Myõ nhaän ñònh: “Taøi nguyeân con ngöôøi gaàn nhö laø taát caû nhöõng gì Vieät Nam coù”. Chuùng ta caàn nhanh choùng naém baét vaø phaùt huy theá maïnh cuûa nguoàn taøi nguyeân ñaëc bieät naøy cuûa ñaát nöôùc Vieät Nam. Ñaûng ta cuõng ñaõ coù ñònh höôùng raát ñuùng ñaén veà chieán löôïc giaùo duïc ñaøo taïo phuïc vuï cho söï phoàn vinh, phaùt trieån nöôùc nhaø, ñieàu naøy ñöôïc theå hieän qua quan ñieåm chæ ñaïo trong Nghò quyeát Trung öông khoaù VII: “Phaùt trieån giaùo duïc nhaêøm naâng cao daân trí, ñaøo taïo nhöõng con ngöôøi coù kieán thöùc vaên hoaù, khoa hoïc, coù kyõ naêng ngheà nghieäp, lao ñoäng töï chuû, saùng taïo vaø coù kyû luaät, giaøu loøng nhaân aùi, yeâu nöôùc, yeâu xaõ hoäi chuû nghóa, soáng laønh maïnh, ñaùp öùng nhu caàu phaùt trieån ñaát nöôùc nhöõng naêm 90 vaø chuaån bò cho töông lai” Trong Nghò quyeát Hoäi nghò laàn thöù 2 Ban chaáp haønh trung öông Ñaûng khoaù VIII coù neâu: “Muoán tieán haønh coâng nghieäp hoaù – hieän ñaïi hoaù thaéng lôïi phaûi phaùt trieån maïnh giaùo duïc vaø ñaøo taïo, phaùt huy nguoàn löïc con ngöôøi, yeáu toá cô baûn cuûa söï phaùt trieån nhanh vaø beàn vöõng” Trong nhöõng naêm gaàn ñaây, ngaønh deät may Vieät Nam ngaøy caøng phaùt trieån, caùc coâng ty quoác doanh, lieân doanh, coå phaàn, traùch nhieäm höõu haïn cuõng phaùt trieån maïnh veà qui moâ vaø chaát löôïng ñaõ ñöa ngaønh deät may ñöùng thöù hai trong toång kim ngaïch xuaát khaåu cuûa Vieät Nam (sau daàu thoâ). 1 Ñeán naêm 2000, keát thuùc chaëng ñöôøng 10 naêm ñoåi môùi, toaøn ngaønh deät may ñaõ ñaït kim ngaïch xuaát khaåu 1,9 tæ USD, so vôùi naêm 1991 taêng gaáp 10 laàn.

Moät trong nhöõng muïc tieâu quan troïng haøng ñaàu cuûa ngaønh deät may Vieät Nam laø ñeán naêm 2005 ñaït kim ngaïch xuaát khaåu töø 4-5 tæ USD, taêng hôn gaáp ñoâi möùc ñaõ thöïc hieän. Ñeå hoaøn thaønh muïc tieâu treân, ñoøi hoûi toaøn theå caùn boä – coâng nhaân vieân ngaønh deät may trong caû nöôùc phaûi noå löïc phaán ñaáu, trong ñoù vieäc naâng cao chaát löôïng nguoàn nhaân löïc ngaønh may taïi Thaønh phoá Hoà Chí Minh laø moät trong nhöõng yeáu toá goùp phaàn ñeå hoaøn thaønh thaéng lôïi muïc tieâu ñaõ ñeà ra. Thöïc traïng hieän nay cho thaáy ngöôøi lao ñoäng ôû caùc coâng ty may haàu heát phaûi ñöôïc ñaøo taïo hoaëc ñaøo taïo laïi, caùc kyõ naêng tay ngheà coøn raá t haïn cheá, daãn ñeán naêng suaát, chaát löôïng saûn phaåm coøn thaáp. Ñoäi nguõ kyõ thuaät thieáu nghieâm troïng, soá löôïng ñaøo taïo chöa ñaùp öùng nhu caàu saûn xuaát.

Vì vaäy, toâi nhaän thaáy caàn nghieân cöùu “Moät soá giaûi phaùp naâng cao chaát löôïng ñaøo taïo nguoàn nhaân löïc ngaønh may taïi Thaønh phoá Hoà chí Minh giai ñoaïn 2005-2010” laø moät yeâu caàu caáp baùch, qua ñoù heä thoáng hoaù moät soá vaán ñeà lyù luaän, khaûo saùt möùc ñoä ñaùp öùng nhöõng yeâu caàu cuûa ngöôøi söû duïng lao ñoäng kyõ thuaät ngaønh may, phaân tích caùc yeáu toá aûnh höôûng ñeán chaát löôïng cuûa nguoàn lao ñoäng. Treân cô sôû ñoù ñeà xuaát moät soá giaûi phaùp khaû thi phuø hôïp vôùi yeâu caàu thöïc teá taïi caùc doanh nghieäp treân ñòa baøn Thaønh phoá Hoà Chí Minh. 2 MUÏC ÑÍCH NGHIEÂN CÖÙU Treân cô sôû xaùc ñònh thöïc traïng ñaøo taïo vaø thöïc traïng söû duïng lao ñoäng ngaønh coâng ngheä may, ñeà xuaát moät soá bieän phaùp khaû thi nhaèm naâng cao chaát löôïng nguoàn nhaân löïc ñaùp öùng nhu caàu phuïc vuï cho ngaønh deät may taïi Thaønh phoá Hoà Chí Minh, trong thôøi kyø kinh teá môû cöûa, hôïp taùc vaø caïnh tranh giai ñoaïn 2005-2010. 3 ÑOÁI TÖÔÏNG NGHIEÂN CÖÙU Ñeå ñaït ñöôïc muïc ñích nghieân cöùu cuûa ñeà taøi, ñoái töôïng nghieân cöùu laø nguoàn nhaân löïc ngaønh may, coâng nhaân kyõ thuaät may.

2 4 GIÔÙI HAÏN ÑEÀ TAØI Do ñieàu kieän thôøi gian haïn cheá, vôùi qui moâ cuûa luaän vaên thaïc só, ñeà taøi ñöôïc giôùi haïn nhö sau: - Khaûo saùt vaø phaân tích thöïc traïng ñaøo taïo ngaønh coâng ngheä may heä coâng nhaân kyõ thuaät taïi moät soá tröôøng trung hoïc chuyeân nghieäp treân ñòa baøn Thaønh phoá Hoà Chí Minh. - Khaûo saùt, phaân tích thöïc traïng möùc ñoä ngöôøi lao ñoäng ñaùp öùng yeâu caàu cuûa ngöôøi söû duïng lao ñoäng ngaønh may taïi Thaønh phoá Hoà Chí Minh. - Nghieân cöùu, ñeà xuaát moät soá caùc giaûi phaùp naâng cao chaát löôïng nguoàn nhaân löïc ñaùp öùng nhu caàu söû duïng lao ñoäng, phuø hôïp vôùi khoa hoïc – coâng ngheä ngaønh may taïi Thaønh phoá Hoà Chí Minh 5 PHÖÔNG PHAÙP NGHIEÂN CÖÙU Ngöôøi nghieân cöùu söû duïng moät soá phöông phaùp sau ñaây: - Phöông phaùp nghieân cöùu taøi lieäu: caên cöù vaøo muïc ñích vaø nhieäm vuï cuûa ñeà taøi, ngöôøi nghieân cöùu tieán haønh thu thaäp, toång hôïp caùc taøi lieäu, vaên baûn, taïp chí… coù lieân quan ñeå giaûi quyeát cô sôû lyù luaän cuûa ñeà taøi - Phöông phaùp troø chuyeän, phoûng vaán: tieán haønh troø chuyeän vôùi caùn boä, coâng nhaân vieân ñang coâng taùc taïi caùc doanh nghieäp deät may, giaùo vieân caùc tröôøng ñaøo taïo nguoàn coâng nhaân kyõ thuaät may taïi Thaønh phoá Hoà Chí Minh - Phöông phaùp ñieàu tra: thaêm doø yù kieán cuûa giaùo vieân, hoïc vieân vaø cuûa caùc doanh nghieäp söû duïng nguoàn lao ñoäng ngaønh may, thoâng qua caùc phieáu thaêm doø yù kieán. - Phöông phaùp nghieân cöùu saûn phaåm lao ñoäng: nghieân cöùu phaân tích keát quaû hoïc taäp, keát quaû tham gia lao ñoäng saûn xuaát taïi caùc doanh nghieäp May - Phöông phaùp thoáng keâ xöû lyù soá lieäu: treân cô sôû keát quaû ñaõ thu thaäp, ngöôøi nghieân cöùu tieán haønh phaân tích, thoâng keâ ñeå xöû lyù soá lieäu.

BOÁ CUÏC LUAÄN VAÊN Lôøi Caûm ôn Chöông I: Daãn nhaäp 3 Chöông II: Cô sôû lyù luaän Chöông III: Phaân tích thöïc traïng Chöông IV: Ñeà xuaát giaûi phaùp Keát luaän vaø kieán nghò Taøi lieäu tham khaûo Phuï luïc 7. KEÁ HOAÏCH NGHIEÂN CÖÙU Thôøi gian thöïc hieän ñeà taøi töø 15/02/2004 ñeán 15/08/2004 Töø 15/02 ñeán 15/03/2004: thöïc hieän cô sôû lyù luaän ñeà taøi Töø 16/03 ñeán 16/06/2004: khaûo saùt thöïc traïng vaø phaân tích thöïc traïng Töø 17/06 ñeán 15/08/2004: ñeà xuaát caùc bieän phaùp, hoaøn chænh luaän vaên 4 CHÖÔNG II: CÔ SÔÛ LYÙ LUAÄN I. Cô sôû lyù luaän chung veà chaát löôïng ñaøo taïo I. Khaùi nieäm veà chaát löôïng vaø chaát löôïng ñaøo taïo I.

Chaát löôïng Chaát löôïng laø moät phaïm truø phöùc taïp maø con ngöôøi thöôøng gaëp trong caùc lónh vöïc hoaït ñoäng cuûa mình. Tuøy theo nhöõng goùc ñoä maø töøng ngöôøi coù caùch giaûi thích khaùc nhau veà chaát löôïng. Moät nhaø trieát hoïc ñaõ ñöa ra ñònh nghóa veà chaát löôïng nhö sau: “chaát löôïng laø tính xaùc ñònh veà baûn chaát cuûa khaùch theå, nhôø ñoù maø noù laø caùi ñoù chöù khoâng phaûi laø caùi khaùc vaø cuõng nhôø ñoù maø noù khaùc bieät vôùi caùc khaùch theå khaùc. Caùc nhaø laøm töø ñieån ñaõ giaûi thích khaùi nieäm chaát löôïng nhö sau: “chaát löôïng laø caùi taïo neân phaåm chaát giaù trò cuûa söï vaät hoaëc laø caùi taïo neân baûn chaát söï vaät, laøm cho söï vaät naøy khaùc söï vaät kia” (töø ñieån tieáng vieät phoå thoâng – nhaø xuaát baûn Giaùo duïc- 1998); hay “chaát löôïng laø möùc hoaøn thieän, laø ñaëc tröng so saùnh hay ñaëc tröng tuyeät ñoái, laø daáu hieäu ñaëc thuø, tính chaát, ñaëc ñieåm cô baûn, phaân bieät moät vaät phaåm hay hieän töôïng naøy vôùi nhöõng vaät phaåm hay hieän töôïng khaùc” (Oxford pocket dictionnary).

Chaát löôïng laø “ taäp hôïp caùc ñaëc tính cuûa moät thöïc theå hay ñoái töôïng taïo cho thöïc theå hay ñoái töôïng ñoù khaû naêng thoûa maõn nhöõng nhu caàu ñaõ neâu ra hoaëc nhu caàu tìm aån” (TCVN-ISO 8402). Chaát löôïng ñöôïc theå hieän ôû caùc khía caïnh sau (theo Harvey & Green – 1993) ñoù laø: söï xuaát chuùng tuyeät vôøi, söï hoaøn haûo, söï phuø hôïp, söï theå hieän giaù trò, söï bieán ñoåi veà chaát. Ñaøo taïo Theo töø ñieån tieáng Vieät thì quaù trình ñaøo taïo laøm cho con ngöôøi trôû thaønh coù naêng löïc theo nhöõng tieâu chuaån nhaát ñònh, coøn theo töø ñieån Baùch khoa thì ñaøo taïo laø quaù trình taùc ñoäng ñeán moät con ngöôøi nhaèm laøm cho ngöôøi ñoù lónh hoäi vaø naém vöõng nhöõng tri thöùc, kyõ naêng, kyõ xaûo. moät caùch coù heä thoáng nhaèm 5 chuaån bò cho ngöôøi ñoù thích nghi vôùi cuoäc soáng vaø khaû naêng nhaän moät söï phaân coâng lao ñoäng nhaát ñònh, goùp phaàn cuûa mình vaøo vieäc phaùt trieån xaõ hoäi, duy trì vaø phaùt trieån neàn vaên minh cuûa loaøi ngöôøi.

Veà cô baûn ñaøo taïo laø giaûng daïy vaø hoïc taäp trong nhaø tröôøng gaén vôùi giaùo duïc ñaïo ñöùc nhaân caùch. Keát quaû vaø trình ñoä ñöôïc ñaøo taïo cuûa moät ngöôøi coøn do vieäc töï ñaøo taïo cuûa ngöôøi ñoù, theå hieän vieäc töï hoïc vaø tham gia vaøo caùc hoaït ñoäng xaõ hoäi, lao ñoäng saûn xuaát roài töï ruùt kinh nghieäm cuûa ngöôøi ñoù quyeát ñònh. Chæ khi naøo quaù trình ñaøo taïo ñöôïc bieán thaønh quaù trình töï ñaøo taïo moät caùch tích cöïc töï giaùc thì vieäc ñaøo taïo môùi coù hieäu quaû. Trong giaùo duïc ñaøo taïo phaân bieät ñaøo taïo chuyeân moân vaø ñaøo taïo ngheà nghieäp, hai loaïi hình naøy gaén boù vaø hoã trôï cho nhau vôùi nhöõng noäi dung do caùc ñoøi hoûi cuûa saûn xuaát, cuûa caùc quan heä xaõ hoäi, cuûa tình traïng khoa hoïc kyõ thuaät vaên hoaù cuûa ñaát nöôùc.

Coù nhieàu daïng ñaøo taïo: ñaøo taïo caáp toác, ñaøo taïo chuyeân saâu, ñaøo taïo cô baûn, ñaøo taïo laïi, ñaøo taïo ngaén haïn, ñaøo taïo töø xa.