CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề cơ bản trong phân tích tài chính doanh nghiệp 1. Khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp “Phân tích tài chính doanh nghiệp là tổng thể các phương cho phép đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp đã qua và hiện nay, dự đoán tình hình tài chính trong tương lai của doanh nghiệp, giúp cho các nhà quản lý đưa ra các quyết định quản lý hữu hiệu, phù hợp với mục tiêu mà họ quan tâm.TS Nguyễn Trọng Cơ và PGS.TS Nghiêm Thị Thà, 2015, tr.8) “Mối quan tâm hàng đầu của các nhà phân tích tài chính là đánh giá rủi ro phá sản tác động tới các doanh nghiệp mà biểu hiện của nó là khả năng thanh toán, đánh giá khả năng cân đối vốn, năng lực hoạt động cũng như khả năng sinh lãi của doanh nghiệp.
Trên cơ sở đó, các nhà phân tích tài chính tiếp tục nghiên cứu và đưa ra những dự đoán về kết quả hoạt động nói chung và mức doanh lợi nói riêng của doanh nghiệp trong tương lai. Nói cách khác, phân tích tài chính là cơ sở để dự đoán tài chính – một trong các hướng dự đoán doanh nghiệp. Phân tích tài chính có thể được ứng dụng theo nhiều hướng khác nhau: với mục đích tác nghiệp (chuẩn bị các quyết định nội bộ), với mục đích nghiên cứu thông tin hoặc theo vị trí của nhà phân tích (trong doanh nghiệp hoặc ngoài doanh nghiệp)” (TS. Lê Thị Xuân, 2011, tr.11) “Phân tích tài chính là sử dụng một tập hợp các khái niệm, phương pháp và các công cụ cho phép xử lý các thông tin kế toán và các thông tin khác về quản lý nhằm đánh giá tình hình tài chính của một doanh nghiệp, đánh giá rủi ro, mức độ và chất lượng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp đó.
Quy trình thực hiện phân tích tài chính ngày càng được áp dụng rộng rãi trong mọi đơn vị kinh tế được tự chủ nhất định về tài chính như các doanh nghiệp thuộc mọi hình thức, được áp dụng trong các tổ chức xã hội, tập thể và các cơ quan quản lý, tổ chức công cộng. Đặc biệt, sự phát triển của các doanh nghiệp, của các ngân hàng và của thị trường vốn đã tạo nhiều cơ hội để phân tích tài chính chứng tỏ thực sự là có ích và vô cùng cần thiết. Vũ Duy Hào, ThS. Trần Minh Tuấn, 2016, tr.24) 4 Luan van Với các định nghĩa nói trên, có thể hiểu phân tích tài chính là quá trình vận dụng toàn bộ các phương pháp, công cụ và kỹ thuật phân tích nhằm đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp trong một thời gian hoạt động nhất định (có thể là tháng, quý hoặc năm).
Dựa vào đó các nhà quản trị doanh nghiệp nắm được thực trạng tài chính của doanh nghiệp mình hoạt động ra sao, có thể dự đoán được tình hình trong tương lai cũng như rủi ro có thể gặp phải để qua đó đưa ra các quyết định quản lý một cách phù hợp nhất. Việc phân tích tình hình tài chính qua từng giai đoạn giúp cho các nhà quản lý doanh nghiệp và các cơ quan chủ quản thấy rõ hơn về thực trạng hoạt động tài chính, xác định được nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng của các nhân tố bên trong và bên ngoài đến tình hình tài chính doanh nghiệp. Từ đó tiếp tục nghiên cứu và đưa ra những dự đoán về kết quả hoạt động nói chung và mức doanh thu cùng với lợi nhuận nói riêng của doanh nghiệp trong thời gian tới. Việc phân tích tài chính doanh nghiệp đáp ứng được nhiều mục đích khác nhau như mục đích tác nghiệp, mục đích nghiên cứu hoặc theo vị trí của nhà phân tích bên trong hoặc bên ngoài doanh nghiệp.
Ý nghĩa phân tích tài chính doanh nghiệp Các chủ thể có lợi ích gắn với doanh nghiệp và các đối tượng có liên quan đều quan tâm đến hoạt động tài chính của doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng thông tin kinh tế, tài chính của doanh nghiệp. Mỗi đối tượng quan tâm với mục tiêu khác nhau theo góc độ riêng. Các đối tượng quan tâm đến tình hình tài chính của doanh nghiệp bao gồm: - Các nhà quản trị doanh nghiệp - Các nhà đầu tư - Các đối tượng cho vay như ngân hàng, tổ chức tài chính, các doanh nghiệp khác, v.v… - Những người hưởng lương trong doanh nghiệp - Cơ quan quản lý nhà nước - Nhà phân tích tài chính -… 5 Luan van Các đối tượng sử dụng thông tin tài chính khác nhau sẽ đưa ra các quyết định với mục đích khác nhau. Vì vậy, phân tích tài chính đối với mỗi đối tượng khác nhau sẽ đáp ứng các mục tiêu khác nhau.
Đối với nhà quản trị doanh nghiệp Nhà quản trị doanh nghiệp là người trực tiếp quản lý, điều hành doanh nghiệp nên họ hiểu rõ về tài chính doanh nghiệp mình và có nhiều thông tin phục vụ cho việc phân tích. Phân tích tài chính doanh nghiệp đối với nhà quản lý nhằm đáp ứng những mục tiêu sau: - Tạo ra những chu kỳ đều đặn để đánh giá hiệu quả hoạt động quản lý doanh nghiệp trong giai đoạn đã qua, việc thực hiện các nguyên tắc quản lý tài chính, khả năng sinh lời, khả năng thanh toán và rủi ro tài chính trng hoạt động của doanh nghiệp. - Đảm bảo cho các quyết định của Ban giám đốc về đầu tư, tài trợ, phân phối lợi nhuận sao cho phù hợp với tình hình thực tế của doanh nghiệp. - Cung cấp thông tin cần thiết cho những dự đoán tài chính - Cung cấp các căn cứ để kiểm tra, kiểm soát hoạt động, quản lý trong doanh nghiệp.
Đối với các nhà đầu tư Phân tích tài chính làm rõ điều quan trọng của dự đoán tài chính mà dự đoán là nền tảng của hoạt động quản lý, làm sáng tỏ, không chỉ chính sách tài chính mà còn làm rõ các chính sách chung trong doanh nghiệp. Các nhà đầu tư là những người giao vốn của mình cho doanh nghiệp quản lý sử dụng, được hưởng lợi và cũng chịu rủi ro. Đó là những cổ đông, các cá nhân, các đơn vị, doanh nghiệp khác. Các đối tượng này quan tâm trực tiếp dến những tính toán về giá trị của doanh nghiệp.
Thu nhập của các nhà đầu tư là cổ tức được chia và thặng dư giá trị của vốn. Hai yếu tố này phần lớn chịu ảnh hưởng của lợi nhuận thu được của doanh nghiệp. Trong thực tế, các nhà đầu tư thường quan tâm đến khả năng sinh lời của doanh nghiệp. Câu hỏi chủ yếu phải làm rõ là: Sức sinh lời bình quân vốn kinh doanh, sức sinh lời vốn cổ phần của doanh nghiệp là bao nhiêu? Giá của cổ phiếu trên thị trường so với mệnh giá, so với giá trị ghi sổ như thế nào? Các dự án đầu tư dài hạn của doanh nghiệp dựa trên cơ sở nào? Tính trung thực, khách quan của các báo cáo tài chính đã công khai, 6 Luan van v.v… Nếu họ không có kiến thức chuyên sâu để đánh giá hoạt động tài chính của doanh nghiệp thì nhà đầu tư phải dựa vào những nhà phân tích tài chính chuyên nghiệp cung cấp thông tin cần thiết cho các quyết định của họ.
Như vậy, phân tích tài chính doanh nghiệp đối với nhà đầu tư là để đánh giá doanh nghiệp và ước đoán giá trị cổ phiếu, khả năng sinh lời, phân tích rủi ro trong kinh doanh, v.v… dựa vào việc nghiên cứu các báo cáo tài chính, nghiên cứu các thông tin kinh tế, tài chính nhằm đưa ra quyết định có đầu tư hay không và mức độ đầu tư là bao nhiêu. Các nhà đầu tư còn có những cuộc gặp gỡ, tiếp xúc trực tiếp với ban quản lý doanh nghiệp, đặt hàng các nhà phân tích tài chính doanh nghiệp để làm rõ triển vọng phát triển của doanh nghiệp và đánh giá các cổ phiếu trên thị trường tài chính để biết được hiệu quả của việc tái đầu tư và từ đó đưa ra quyết định phù hợp. Đối với các đối tượng cho vay Khi cho doanh nghiệp vay vốn, các đối tượng cho vay cần phải biết khả năng hoàn trả tiền vay của doanh nghiệp. Thu nhập một phần của họ chính từ lãi suất tiền cho vay.
Do đó, phân tích hoạt động tài chính đối với người cho vay là xác định khả năng hoàn trả nợ của khách hàng. Tuy nhiên, phân tích đối với những khoản cho vay ngắn hạn và dài hạn có những điểm khác nhau.cho vay đặc biệt.tâm đến khả.ngay của doanh nghiệp.cách khác là khả năng ứng phó của doanh. Họ quan tâm đến số tiền và loại tài sản chuyển nhanh.để so sánh, cân đối với số nợ.hạn để biết được khả.thanh toán nhanh của doanh nghiệp. Đối với các khoản cho vay dài hạn, đối tượng cho vay phải.kỹ càng vấn.chính các dự án đầu tư, quản.giải ngân sử.vốn cho từng dự.tư để đảm bảo khả.trả nợ thông qua thu nhập và khả năng sinh lời của doanh nghiệp cũng như kiểm soát dòng tiền của các dự án đầu tư của doanh nghiệp.
Đối với cơ quan chức năng nhà nước Đây là các cơ quan đại diện cho quyền lực và lợi ích của nhân dân như: Bộ Tài chính trong đó bao gồm Cục Tài chính doanh nghiệp, cơ quan Thuế, cơ quan tài chính 7 Luan van các cấp, cơ quan Hải quan, Thanh tra, Tổng cục Quản lý thị trường, v.v… thực hiện các nhiệm vụ quản lý, giám sát nền kinh tế. Doanh nghiệp là đối.tượng chịu sự.lý nên mọi diễn.động của doanh nghiệp đều được phản.ánh qua các dòng.chuyển của các nguồn.chính từ bên ngoài vào doanh nghiệp và.từ doanh nghiệp.ra thị trường. Phân tích tài chính doanh nghiệp cần cung.ttin về tình hình quản lý, sử.dụng và bảo.vốn của Nhà nước tại các doanh nghiệp, giám.vụ của doanh nghiệp đối.với Nhà nước, kiểm tra việc.pháp của doanh nghiệp, v.v… nhằm giúp các nhà.lý của các cơ quan này thực.vụ do Nhà nước giao.phó một cách hiệu. Ngoài các đối tượng cụ thể kể trên, các bên liên quan khác như người lao động, nhà cung cấp, khách hàng, các đối thủ cạnh tranh, các cơ quan truyền thông đại chúng, v.v… cũng rất quan tâm đến tài chính của doanh nghiệp với các mục đích khác nhau.
Mục tiêu phân tích tài chính doanh nghiệp - Đưa ra một cách chính xác và đầy đủ các thông tin hữu ích, phù hợp cho các nhà quản lý và những nhà quản lý sử dụng thông tin tài chính khác để giúp họ có những quyết định đúng đắn khi ra các quyết định đầu tư hoặc cho vay.