Luận văn thạc sĩ đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường nước lưu vực sông ba

Luận văn thạc sĩ môi trường phân tích đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường nước lưu vực sông ba, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Trịnh Thị Phượng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thảo Hương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Giải Pháp Bảo Vệ Môi Trường Nước Sông Ba
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu
• 1.2. Các khái niệm về ô nhiễm môi trường nước
• 1.2.1. Khái niệm ô nhiễm môi trường nước
• 1.2.2. Nguồn gốc ô nhiễm nước
• 1.3. Các thông số cơ bản đánh giá chất lượng nước
• 1.4. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội lưu vực sông Ba
• 1.4.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.4.1.1. Vị trí địa lí. Đặc điểm địa hình, địa mạo
• 1.4.1.2. Đặc điểm địa chất thổ nhưỡng
• 1.4.1.3. Đặc điểm sinh vật
• 1.4.1.4. Đặc điểm khí hậu, thủy văn
• 1.4.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.4.2.1. Dân cư và phân bố
• 1.4.2.2. Đặc điểm kinh tế
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.3.2. Phương pháp điều tra, khảo sát ngoài thực địa
• 2.3.3. Phương pháp đánh giá chất lượng nước dựa vào chỉ số chất lượng nước (WQI)
• 2.3.4. Phương pháp đánh giá chất lượng nước dựa vào quy chuẩn Việt Nam QCVN 08:2008/BTNMT
• 2.3.5. Phương pháp thống kê
• 2.3.6. Phương pháp sử dụng hệ thông tin địa lí
• 2.3.7. Phương pháp phân tích tổng hợp
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG NƯỚC LƯU VỰC SÔNG BA – NGUYÊN NHÂN & ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
• 3.1. Đánh giá hiện trạng môi trường nước LVS Ba
• 3.2. Đánh giá chất lượng nước dựa vào quy chuẩn Việt Nam
• 3.3. Đánh giá chất lượng nước mặt dựa vào chỉ số chất lượng nước (WQI)
• 3.4. Diễn biến chất lượng nước LVS Ba
• 3.4.1. Chất hữu cơ (BOD5, COD) và DO
• 3.4.2. Chất dinh dưỡng
• 3.4.3. Tổng sắt tan (Fe 2+, Fe 3+)
• 3.5. Xác định nguyên nhân gây ô nhiễm
• 3.5.1. Các hoạt động công nghiệp
• 3.5.2. Các hoạt động nông nghiệp
• 3.5.3. Nước thải sinh hoạt
• 3.5.4. Chất thải rắn
• 3.5.5. Nước thải từ các cơ sở y tế
• 3.5.6. Nước thải nuôi trồng khai thác thủy hải sản
• 3.5.7. Xây dựng các công trình thủy lợi - thủy điện
• 3.6. Đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường nước lưu vực sông Ba
• 3.6.1. Giải pháp phi công trình
• 3.6.2. Giải pháp về chính sách
• 3.6.3. Giải pháp về quản lí
• 3.6.4. Áp dụng các công cụ kinh tế và tiến bộ khoa học
• 3.6.5. Giải pháp công trình
• 3.6.5.1. Các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm tại nguồn
• 3.6.5.2. Thu gom và xử lí nước thải
• 3.6.5.3. Xây dựng hệ thống trạm quan trắc
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp bảo vệ môi trường nước sông Ba

Môi trường nước sông Ba đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng do ô nhiễm từ các hoạt động kinh tế và xã hội. Việc bảo vệ môi trường nước không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là của toàn xã hội. Các giải pháp bảo vệ môi trường nước sông Ba cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả.

1.1. Tình hình ô nhiễm nước sông Ba hiện nay

Ô nhiễm nước sông Ba chủ yếu đến từ các nguồn thải công nghiệp, nông nghiệp và sinh hoạt. Các chỉ số chất lượng nước như BOD, COD, và hàm lượng chất rắn lơ lửng đều vượt mức cho phép, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng.

1.2. Tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường nước

Bảo vệ môi trường nước sông Ba không chỉ giúp duy trì sự sống cho các loài sinh vật mà còn đảm bảo nguồn nước sạch cho sinh hoạt và sản xuất. Việc này còn góp phần vào phát triển bền vững kinh tế - xã hội của khu vực.

II. Các thách thức trong bảo vệ môi trường nước sông Ba

Sông Ba đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn từ ô nhiễm nước, bao gồm sự gia tăng dân số, đô thị hóa và các hoạt động công nghiệp. Những thách thức này đòi hỏi các giải pháp kịp thời và hiệu quả.

2.1. Nguyên nhân chính gây ô nhiễm nước sông Ba

Các nguyên nhân chính gây ô nhiễm nước sông Ba bao gồm nước thải từ các nhà máy, nông nghiệp và sinh hoạt. Việc xả thải không qua xử lý đã làm gia tăng ô nhiễm chất lượng nước, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

2.2. Tác động của ô nhiễm đến sinh thái và con người

Ô nhiễm nước sông Ba không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe con người mà còn làm suy giảm đa dạng sinh học trong khu vực. Các loài thủy sinh bị đe dọa, dẫn đến mất cân bằng sinh thái.

III. Giải pháp bảo vệ môi trường nước sông Ba hiệu quả

Để bảo vệ môi trường nước sông Ba, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ từ quản lý đến công nghệ. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách nghiêm túc và có sự phối hợp giữa các bên liên quan.

3.1. Giải pháp phi công trình

Giải pháp phi công trình bao gồm việc nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường, khuyến khích các hoạt động bảo vệ môi trường và áp dụng các chính sách quản lý tài nguyên nước hiệu quả.

3.2. Giải pháp công trình

Các công trình xử lý nước thải cần được xây dựng và nâng cấp để đảm bảo nước thải được xử lý trước khi xả vào sông. Hệ thống quan trắc chất lượng nước cũng cần được thiết lập để theo dõi tình hình ô nhiễm.

IV. Ứng dụng thực tiễn các giải pháp bảo vệ môi trường nước

Việc áp dụng các giải pháp bảo vệ môi trường nước sông Ba đã cho thấy những kết quả tích cực. Các chương trình quản lý tài nguyên nước đã được triển khai và mang lại hiệu quả rõ rệt.

4.1. Kết quả từ các chương trình bảo vệ môi trường

Các chương trình bảo vệ môi trường đã giúp cải thiện chất lượng nước sông Ba, giảm thiểu ô nhiễm và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

4.2. Các mô hình thành công trong bảo vệ môi trường nước

Một số mô hình thành công trong bảo vệ môi trường nước đã được áp dụng tại các địa phương khác, có thể được áp dụng cho sông Ba để nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho bảo vệ môi trường nước sông Ba

Bảo vệ môi trường nước sông Ba là một nhiệm vụ cấp bách và cần thiết. Các giải pháp cần được thực hiện một cách đồng bộ và có sự tham gia của toàn xã hội.

5.1. Tầm nhìn dài hạn cho bảo vệ môi trường nước

Cần xây dựng một tầm nhìn dài hạn cho bảo vệ môi trường nước sông Ba, trong đó có sự tham gia của các bên liên quan và cộng đồng.

5.2. Khuyến khích nghiên cứu và phát triển công nghệ mới

Khuyến khích nghiên cứu và phát triển các công nghệ mới trong xử lý nước thải và bảo vệ môi trường, nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường nước sông Ba.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lưu vực sông Ba là một trong những lưu vực sông lớn nhất miền Trung Việt Nam, trải dài qua 4 tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk và Phú Yên với diện tích khoảng 13.900 km². Đây là khu vực có điều kiện tự nhiên đa dạng, khí hậu chịu ảnh hưởng của hai chế độ gió mùa Tây Nam và Đông Bắc, cùng với mạng lưới sông suối phức tạp và tiềm năng thủy điện lớn. Tuy nhiên, lưu vực đang chịu áp lực lớn từ sự gia tăng dân số, phát triển kinh tế - xã hội và các hoạt động công nghiệp, nông nghiệp, đô thị hóa, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường nước ngày càng nghiêm trọng.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá hiện trạng và diễn biến chất lượng môi trường nước lưu vực sông Ba dưới tác động của phát triển kinh tế - xã hội, xác định nguyên nhân gây ô nhiễm và đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường nước nhằm nâng cao hiệu quả quản lý theo hướng phát triển bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các khu vực thành phố, thị xã, thị trấn và khu công nghiệp thuộc địa phận 4 tỉnh trên lưu vực, với số liệu thu thập từ năm 2001 đến 2011.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quản lý tài nguyên nước và bảo vệ môi trường lưu vực sông Ba, góp phần giảm thiểu ô nhiễm, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển kinh tế bền vững. Các chỉ số đánh giá chất lượng nước như WQI (Water Quality Index) và quy chuẩn Việt Nam QCVN 08:2008/BTNMT được áp dụng để đánh giá mức độ ô nhiễm và đề xuất các biện pháp can thiệp phù hợp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý tổng hợp tài nguyên nước và môi trường lưu vực sông, trong đó:

• Lý thuyết quản lý tổng hợp lưu vực sông (Integrated River Basin Management - IRBM): Nhấn mạnh việc quản lý đồng bộ tài nguyên nước, đất đai và môi trường trong phạm vi lưu vực nhằm đảm bảo phát triển bền vững.
• Mô hình chỉ số chất lượng nước (WQI): Sử dụng để tổng hợp các thông số vật lý, hóa học và vi sinh nhằm đánh giá nhanh chất lượng nước mặt.
• Khái niệm ô nhiễm môi trường nước: Được định nghĩa là sự biến đổi thành phần và tính chất nước vượt ngưỡng chịu đựng của sinh vật, gây hại cho hệ sinh thái và con người.

Các khái niệm chính bao gồm: chỉ số chất lượng nước (WQI), các thông số môi trường như BOD5, COD, DO, các chất dinh dưỡng (NH4+, NO3-, PO4-3), coliform tổng, và quy chuẩn chất lượng nước mặt QCVN 08:2008/BTNMT.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thu thập từ các trạm quan trắc khí tượng thủy văn, báo cáo hiện trạng môi trường các tỉnh, các đề tài, dự án nghiên cứu trước đây, cùng với khảo sát thực địa và lấy mẫu nước tại 10 vị trí đại diện trên lưu vực sông Ba vào tháng 7 năm 2011.
• Phương pháp thu thập số liệu: Kết hợp thu thập số liệu thứ cấp từ các nguồn chính thức và khảo sát thực địa lấy mẫu nước tại các điểm đặc trưng, đo đạc các chỉ tiêu môi trường như nhiệt độ, pH, DO, BOD5, COD, các chất dinh dưỡng, kim loại nặng và coliform.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp đánh giá chất lượng nước dựa trên chỉ số WQI theo hướng dẫn của Tổng cục Môi trường và so sánh với quy chuẩn Việt Nam QCVN 08:2008/BTNMT. Phân tích thống kê và mô hình hóa diễn biến chất lượng nước bằng phần mềm Excel và hệ thống thông tin địa lý (GIS) để xây dựng bản đồ phân vùng chất lượng nước.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập và xử lý số liệu từ năm 2001 đến 2011, khảo sát thực địa tháng 7/2011, phân tích và tổng hợp kết quả trong năm 2011.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chất lượng nước lưu vực sông Ba đang suy giảm rõ rệt: Kết quả đánh giá WQI năm 2011 cho thấy nhiều điểm quan trắc có chỉ số chất lượng nước dưới 50, thuộc mức ô nhiễm nặng cần xử lý. Ví dụ, tại trạm An Khê, chỉ số WQI dao động quanh mức 45, thấp hơn nhiều so với mức 76-90 được coi là sử dụng tốt cho sinh hoạt.

2. Các thông số ô nhiễm chính gồm BOD5, COD, chất dinh dưỡng và coliform: Nồng độ BOD5 và COD tại nhiều điểm vượt giới hạn cho phép của QCVN 08:2008/BTNMT từ 1,5 đến 2 lần, hàm lượng NH4+ và PO4-3 cũng tăng cao, đặc biệt tại các khu vực gần khu công nghiệp và đô thị. Coliform tổng vượt mức cho phép gấp 3-5 lần, cảnh báo nguy cơ ô nhiễm vi sinh nghiêm trọng.

3. Nguồn gây ô nhiễm chủ yếu là nước thải sinh hoạt, công nghiệp và nông nghiệp: Theo phân tích nguyên nhân, nước thải chưa qua xử lý từ các nhà máy, khu công nghiệp, nước thải sinh hoạt đô thị và hoạt động nông nghiệp như sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật là các tác nhân chính làm suy giảm chất lượng nước. Ví dụ, nước thải từ Nhà máy Đường An Khê có nồng độ BOD5 và COD cao vượt chuẩn.

4. Diễn biến chất lượng nước theo mùa: Mùa khô, nhiệt độ nước dao động từ 28-32°C, làm giảm khả năng hòa tan oxy, trong khi mùa mưa lượng bùn cát và độ đục tăng cao (200-300 g/m³), ảnh hưởng đến hệ sinh thái thủy sinh. Dòng chảy kiệt và lũ lụt cũng làm biến động các chỉ số môi trường.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của ô nhiễm môi trường nước lưu vực sông Ba là sự gia tăng các hoạt động kinh tế - xã hội chưa đi kèm với các biện pháp xử lý nước thải hiệu quả. So với các nghiên cứu tại lưu vực sông Đồng Nai và sông Bồ, mức độ ô nhiễm tại sông Ba tương đương hoặc cao hơn ở một số khu vực do thiếu đồng bộ trong quản lý và giám sát môi trường.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ biến động nồng độ BOD5, COD, coliform theo thời gian và không gian, cùng bản đồ phân vùng chất lượng nước thể hiện mức độ ô nhiễm tại từng điểm quan trắc. Việc sử dụng chỉ số WQI giúp đơn giản hóa thông tin phức tạp, hỗ trợ các nhà quản lý và cộng đồng hiểu rõ tình trạng môi trường.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc áp dụng các giải pháp đồng bộ, từ chính sách, quản lý đến kỹ thuật nhằm giảm thiểu ô nhiễm, bảo vệ nguồn nước và phát triển bền vững lưu vực sông Ba.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường xử lý nước thải tại nguồn: Áp dụng công nghệ xử lý nước thải tiên tiến cho các nhà máy, khu công nghiệp và khu dân cư, nhằm giảm nồng độ BOD5, COD và các chất dinh dưỡng trước khi xả ra môi trường. Mục tiêu giảm 30-50% các chỉ tiêu ô nhiễm trong vòng 3 năm, do các cơ quan quản lý môi trường phối hợp với doanh nghiệp thực hiện.

2. Xây dựng và vận hành hệ thống quan trắc môi trường nước liên tục: Thiết lập các trạm quan trắc tự động tại các vị trí trọng yếu trên lưu vực để giám sát chất lượng nước theo thời gian thực, cung cấp dữ liệu chính xác cho công tác quản lý và cảnh báo ô nhiễm. Dự kiến hoàn thành trong 2 năm, do Sở Tài nguyên và Môi trường các tỉnh chủ trì.

3. Thực hiện các giải pháp phi công trình về quản lý và chính sách: Ban hành các quy định nghiêm ngặt về kiểm soát xả thải, khuyến khích áp dụng sản xuất sạch hơn, tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường nước. Thời gian triển khai liên tục, do chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội phối hợp thực hiện.

4. Phát triển các công trình giảm thiểu ô nhiễm: Xây dựng hệ thống thu gom và xử lý nước thải sinh hoạt, cải tạo các khu vực ô nhiễm nặng, đồng thời phát triển các công trình thủy lợi, hồ chứa điều tiết dòng chảy nhằm giảm thiểu tác động của lũ lụt và dòng chảy kiệt. Kế hoạch thực hiện trong 5 năm, do Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp với địa phương triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý tài nguyên nước và môi trường: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và dữ liệu thực tiễn để xây dựng chính sách, quy hoạch và quản lý tổng hợp lưu vực sông Ba hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành khoa học môi trường: Tài liệu tham khảo chi tiết về phương pháp đánh giá chất lượng nước, phân tích nguyên nhân ô nhiễm và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường nước.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực công nghiệp và nông nghiệp: Hiểu rõ tác động của hoạt động sản xuất đến môi trường nước, từ đó áp dụng các biện pháp sản xuất sạch hơn và tuân thủ quy định bảo vệ môi trường.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức xã hội: Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của bảo vệ nguồn nước, tham gia giám sát và bảo vệ môi trường sống tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số WQI là gì và tại sao được sử dụng để đánh giá chất lượng nước?
   WQI (Water Quality Index) là chỉ số tổng hợp các thông số vật lý, hóa học và vi sinh của nước để đánh giá nhanh chất lượng nước mặt. Nó giúp đơn giản hóa dữ liệu phức tạp thành một giá trị dễ hiểu, hỗ trợ quản lý và truyền thông môi trường hiệu quả.

2. Nguyên nhân chính gây ô nhiễm nước lưu vực sông Ba là gì?
   Nguyên nhân chủ yếu là nước thải chưa qua xử lý từ các khu công nghiệp, đô thị, hoạt động nông nghiệp sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, cùng với các hoạt động khai thác tài nguyên và phát triển kinh tế chưa bền vững.

3. Các giải pháp phi công trình được đề xuất trong nghiên cứu là gì?
   Bao gồm tăng cường quản lý, chính sách kiểm soát xả thải, tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng, khuyến khích áp dụng công nghệ sản xuất sạch hơn và xây dựng hệ thống giám sát môi trường nước liên tục.

4. Tại sao cần xây dựng hệ thống quan trắc môi trường nước tự động?
   Hệ thống này giúp giám sát chất lượng nước theo thời gian thực, phát hiện sớm các sự cố ô nhiễm, cung cấp dữ liệu chính xác cho công tác quản lý và cảnh báo, từ đó nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường.

5. Lưu vực sông Ba có tiềm năng phát triển kinh tế như thế nào?
   Lưu vực có tiềm năng lớn về nông - lâm nghiệp, thủy sản và thủy điện với diện tích đất nông nghiệp và lâm nghiệp rộng lớn, nguồn nước dồi dào và khí hậu thuận lợi, phù hợp phát triển các loại cây công nghiệp, nuôi trồng thủy sản và các ngành công nghiệp chế biến.

Kết luận

• Lưu vực sông Ba đang chịu áp lực ô nhiễm môi trường nước nghiêm trọng do các hoạt động kinh tế - xã hội chưa được kiểm soát hiệu quả.
• Chất lượng nước mặt được đánh giá qua chỉ số WQI và so sánh với quy chuẩn Việt Nam cho thấy nhiều khu vực bị ô nhiễm nặng, đặc biệt là các thông số BOD5, COD, chất dinh dưỡng và coliform.
• Nguyên nhân ô nhiễm chủ yếu đến từ nước thải sinh hoạt, công nghiệp và nông nghiệp chưa qua xử lý, cùng với biến động dòng chảy theo mùa.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ bao gồm xử lý nước thải tại nguồn, xây dựng hệ thống quan trắc liên tục, hoàn thiện chính sách quản lý và phát triển các công trình giảm thiểu ô nhiễm.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho công tác quản lý và bảo vệ môi trường nước lưu vực sông Ba, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong khu vực.

Các cơ quan quản lý và cộng đồng cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, giám sát để đảm bảo chất lượng môi trường nước được cải thiện rõ rệt trong những năm tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 - TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu Vấn đề quản lí tổng hợp tài nguyên và môi trường theo LVS hiện nay đang được quan tâm rất nhiều cả trên thế giới và Việt Nam. Tại Hội nghị Quốc tế về nước và môi trường (Dublin, 1992) vấn đề quản lí tổng hợp tài nguyên nước và môi trường là vấn đề trọng tâm được thảo luận. Trong chương trình hành động 21 (Agenda 21) đã giành quan tâm đặc biệt đến quản lí tổng hợp tài nguyên nước và môi trường nước LVS như ở Australia, Hoa kì, Đức, Đan Mạch, Pháp, Nhật.Ở các nước phát triển, chính phủ và các cơ quan, đặc biệt là cơ quan kiểm soát ô nhiễm và cơ quan quản lí nước, NN và lâm nghiệp đã coi LVS như những đơn vị tự nhiên của việc quản lí đất và nước.

Việc đánh giá, dự báo và kiểm soát chất lượng môi trường theo LVS đã trở thành qui trình, qui phạm trong quản lí LVS bao gồm: các biện pháp giảm thiểu chất thải bằng việc áp dụng công nghệ sản xuất sạch và kiểm toán chất thải, thu gom tái sử dụng các chất thải, xử lí một phần và toàn bộ các chất thải, nước thải trước khi đổ vào sông, quy hoạch khai thác hợp lí nguồn nước phục vụ phát triển KT – XH của LVS, quan trắc lượng và chất lượng môi trường, cảnh báo sự khuếch tán chất độc hại trong sông và dự báo sinh thái – chất lượng trên toàn LVS. Ở Việt Nam, vấn đề sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và quản lí LVS cũng được quan tâm từ vài chục năm trở lại đây. Việc hình thành các tổ chức lưu vực được coi như là phương tiện hữu hiệu để quy hoạch trị thủy dòng sông, bảo vệ môi trường và phát triển KT – XH. Trong những năm qua có nhiều chương trình, đề tài, đề án của Nhà nước đã được triển khai: 1.

Đề án cấp nhà nước: “Xây dựng đề án tổng thể bảo vệ môi trường lưu vực sông Hương” thuộc chương trình Nhiệm vụ quản lí nhà nước về bảo vệ môi trường.TSKH Nguyễn Văn Cư, Viện Địa lý (Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam) chủ trì. Đề án đã tiến hành điều tra, khảo sát, đánh giá các tác nhân gây ô nhiễm môi trường LVS; theo dõi diễn biến và dự báo CLN của LVS từ đó xây dựng đề án tổng thể bảo vệ môi trường LVS Hương. 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Bài báo “Đánh giá chất lượng nước sông Bồ ở tỉnh Thừa Thiên Huế dựa vào chỉ số chất lượng nước (WQI)”, 2010, Tạp chí khoa học Huế do Nguyễn Văn Hợp, Phạm Nguyễn Anh Thi, Thủy Châu Tờ - Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế, Nguyễn Minh Cường – Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế nghiên cứu.

Trong nghiên cứu này tác giả đã sử dụng WQI theo mô hình gốc của Bhargava để đánh giá CLN cho LVS Bồ. Bài báo: “Xây dựng chỉ số chất lượng để đánh giá và quản lí chất lượng nước hệ thống sông Đồng Nai ” (2010) TS. Tôn Thất Lãng, Trường Cao đẳng Tài nguyên Môi trường. Tác giả đã sử dụng phương pháp Delphi để xây dựng các chỉ số đánh giá chất lượng môi trường nước sông Đồng Nai 4.

Đề tài: “Điều tra thu thập đánh giá dữ liệu nước mặt tỉnh Phú Yên năm 2010” – do Trung tâm Khí tượng Thủy văn tỉnh Phú Yên chủ trì. Đề tài đã tiến hành điều tra đưa ra những đánh giá về CLN mặt sông Ba ở khu vực hạ lưu địa phận thuộc tỉnh Phú Yên trong hai hăm 2008 – 2009. Dự án: “Đánh giá chất lượng nước và trầm tích đầm phá Tam Giang – Cầu Hai 2006 – 2007” do nhóm Tài nguyên thiên nhiên thuộc dự án “Quản lí tổng hợp các hoạt động ở cùng đầm phá tỉnh Thừa Thiên Huế” do Tổ chức Nông lương thế giới (FAO) tài trợ. Dự án tiến hành làm các công việc bao gồm: điều tra môi trường nhằm thu được bức tranh tổng quát về CLN và trầm tích; xây dựng mô hình thủy sinh và thiết lập một số công cụ mới hữu dụng cho hoạt động quan trắc trong tương lai, như các chỉ thị về tình trạng phú dưỡng và hệ sinh thái nói chung; và xây dựng cơ sở dữ liệu tổng hợp (dựa vào số liệu thu được kết hợp với các dữ liệu quá khứ) liên quan đến hệ sinh thái vùng đầm phá.

“Báo cáo hiện trạng môi trường nước 3 lưu vực sông: Cầu, Nhuệ - Đáy, Hệ thống sông Đồng Nai” - Báo cáo môi trường Quốc gia 2006 do Bộ tài nguyên môi trường thực hiện. Báo cáo đã đưa ra hiện trạng, nguyên nhân, dự báo ô nhiễm ba lưu vực sông lớn nhất Việt Nam. Từ đó đánh giá thiệt hại do ô nhiễm môi trường nước của 3 lưu vực và đưa ra những biện pháp quản lí, các giải pháp thích hợp để bảo vệ môi trường lưu vực. 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trên lưu vực sông Ba có các công trình nghiên cứu sau: 7.30/06-10: “Nghiên cứu xây dựng công nghệ điều hành hệ thống liên hồ chứa đảm bảo ngăn lũ, chậm lũ, an toàn vận hành hồ chứa và sử dụng hợp lí tài nguyên nước về mùa kiệt lưu vực sông Ba” (2010) Do PGS.

Nguyễn Hữu Khải chủ nhiệm. Đề tài đã góp phần thu thập và xử lý một nguồn số liệu phong phú về địa hình, khí tượng thủy văn, hồ chứa, KT - XH trên LVS Ba làm đầu vào cho bài toán vận hành liên hồ; áp dụng nhiều công cụ thống kê và mô hình toán hiện đại để xác lập cơ sở khoa học cho việc xây dựng quy trình vận hành liên hồ chứa; sử dụng mô hình HEC-RESSIM để phân tích và đưa ra các quy tắc xả lũ bảo đảm an toàn hồ chứa, cắt lũ hợp lý để giảm lũ cho hạ lưu, làm cơ sở cho quy trình vận hành liên hồ chứa mùa lũ… 8. Đề tài: “Nghiên cứu giải pháp tổng thể sử dụng hợp lí tài nguyên và bảo vệ môi trường lưu vực sông Ba và sông Côn” (2005) do PGS.TSKH Nguyễn Văn Cư, Viện Địa lý (Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam) chủ trì. Từ việc xác định các nguyên nhân chính và dự báo khả năng suy thoái tài nguyên và môi trường, đề tài đã xây dựng giải pháp tổng thể quản lý tổng hợp nhằm sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trường cho hai lưu vực sông.

Các nhà khoa học cũng đã xây dựng bộ cơ sở dữ liệu về điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên môi trường kinh tế - xã hội của LVS Ba và sông Côn, nhằm giúp cho các nhà khoa học và quản lý tài nguyên môi trường nắm bắt thông tin nhanh chóng và đồng bộ trên toàn lưu vực, làm cơ sở cho công tác quản lý và quy hoạch phát triển KT - XH bền vững. Đề tài độc lập cấp nhà nước: “Nghiên cứu luận cứ khoa học cho các giải pháp phòng tránh, hạn chế hậu quả lũ lụt đối với lưu vực sông Ba”(2003) do PGS.TSKH Nguyễn Văn Cư, Viện Địa lý (Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam) chủ trì. Đề tài tập trung nghiên cứu các điều kiện tự nhiên, xã hội ảnh hưởng đến lũ lụt LVS Ba, sau đó tiến hành phân tích đánh giá xác định nguyên nhân gây lũ lụt và đưa ra các giải pháp phòng tránh và hạn chế hậu quả của lũ lụt. 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Dự án “Quy hoạch sử dụng tổng hợp và bảo vệ nguồn nước lưu vực sông Ba”, 2002, do Viện Quy hoạch Thủy lợi, Bộ NN&PTNT chủ trì. Dự án này đã tiến hành đánh giá điều kiện tự nhiên, KT - XH. Từ đó dự báo nhu cầu dùng nước của các ngành dùng nước, tính toán cân bằng nước. Trên cơ sở đó đề xuất giải pháp thủy điện nhỏ miền núi, vùng sâu, vùng xa; đề xuất các giải pháp cải thiện và bảo vệ môi trường sinh thái.

Hiện tại đang có một dự án triển khai nghiên cứu đối với lưu vực sông Ba: “Điều tra khảo sát, đánh giá hiện trạng, dự báo diễn biến môi trường và đề xuất giải pháp tổng thể bảo vệ môi trường lưu vực sông Ba và sông Vu Gia – Thu Bồn” dự án thực hiện từ năm 2010 – 2012 do TS. Nguyễn Thị Thảo Hương, Viện Địa lí (Viện Khoa học công nghệ Việt Nam chủ trì). Như vậy ta có thể thấy đã có rất nhiều các đề tài, dự án đã đề cập đến nhiều vấn đề môi trường của LVS. Song các đề tài, dự án đó mới chỉ đề cập đến vấn đề môi trường ở mức độ tổng thể, chưa có đề tài nào đề cập vấn đề môi trường nước cụ thể, số liệu điều tra khảo sát chất lượng môi trường nước trên LVS Ba còn rất rời rạc, không liên tục và thiếu đồng bộ chưa đáp ứng được yêu cầu cấp bách về chất lượng môi trường nước hiện nay.

Vì vậy việc tiến hành nghiên cứu đề tài này sẽ góp phần đưa ra một cái nhìn tổng quan và chung nhất về chất lượng môi trường nước trên LVS Ba. Các khái niệm về ô nhiễm môi trường nước 1.1 Khái niệm ô nhiễm môi trường nước. Ô nhiễm nước là sự thay đổi thành phần và tính chất của nước, có hại cho hoạt động sống bình thường của sinh vật và con người, bởi sự có mặt của một hay nhiều hóa chất lạ vượt qua ngưỡng chịu đựng của sinh vật. Hiến chương Châu Âu về nước, định nghĩa về ô nhiễm nước: “Là sự biến đổi nói chung do con người đối với chất lượng nước, làm nhiễm bẩn nước và gây nguy hiểm cho con người, cho công nghiệp, nông nghiệp, nuôi cá, nghỉ ngơi, giải trí, đối với hoạt động vật nuôi và các loài hoang dại”.[11] 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Nguồn gốc ô nhiễm nước. Ô nhiễm nước có nguồn gốc tự nhiên và nhân tạo. Nguồn gốc tự nhiên của ô nhiễm nước là do mưa, tuyết tan, gió, bão lụt. Các tác nhân trên đưa vào môi trường nước chất thải bẩn, các sinh vật và vi sinh vật có hại, kể cả xác chết của chúng.

Nguồn gốc nhân tạo là sự thải chất độc hại như các chất thải sinh hoạt, CN, NN, giao thông vào môi trường nước. Các chỉ tiêu cơ bản đánh giá chất lượng nước Để đánh giá CLN cũng như mức độ gây ô nhiễm nước, có thể dựa vào một số chỉ tiêu cơ bản và quy định giới hạn của từng chỉ tiêu đó theo Luật môi trường của một quốc gia hoặc tiêu chuẩn Quốc tế qui định cho từng loại nước sử dụng cho các mục đích khác nhau. Kết hợp các yêu cầu về CLN và các chất gây ô nhiễm có thể đưa ra một số chỉ tiêu phù hợp.