PHẦN MỞ ĐẦU Pr ờ nnđ&-<e<e, 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Trong giải đoạn van học 1930 ~ 1945, Nam Cao là một cây bút hiện thực xuất sắc, Ông đã góp phdn đáng quý vào quá trình cách tân và hiện đại hóa nền văn xuôi quốc ngữ trong tiến trình văn học thế kỷ XX. Sư nghiệp của Nam Cuo tuy không dé sô về khối lượng (60 truyện ngắn, một tiểu thuyết và một số tác phẩm bị mất bản thảo) nhưng mỗi tác phẩm của ông có sức sống lâu bên trong lòng người đọc. Nói đến Nam Cao là nói đến một nhà văn hiện thực xuất sắc của trào lưu hiện thực phê phán mà như Hà Minh Đức trong bài viết của mình có nhận xét “Nam Cao là một trong những nhà van hiện thực xuất sắc nhất, là một ngôi sao sáng của nên văn học Việt Nam thời kỳ hiện daiTM” (Đời thừa — 1943), Tác phẩm của Nam Cao thực sự đi vào lòng người đọc và gây được ấn tượng mạnh mẽ.
Tác phẩm của Nam Cao viết về nhiều kiếu người, nhiều số phận khác nhau, Cũng như các nhà văn hiện thực phê phán 1930 - 1945, Nam Cao tập trung đi sâu khai thác mang để tài về người nông dân và dé tài người trí thức tiểu tư sản. Nhưng khác với tác phẩm của Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phung, Ngô Tất Tố, ở sáng tác của Nam Cao, bức tranh hiện thực không chi nghiêng về bình điện phản ánh, quan sát mà còn xâm nhập sâu vào bản chất của đời sống hàng ngày. Hau hết các nhà nghiên cứu đều nhận xét: Nam Cao tỏ ra có sở trường trong miêu tả tâm trạng, quá trình diễn biến tâm lý phức tạp của nhân vật, làm nổi bật bi kịch đời thường, bi kịch nhân cách, bi kịch tinh thần của con người. Và diéu quan trọng là vượt lên trên các khung để tài là vấn để kiếp người, thân phận con người, vấn để con người bị tha hóa, bị biến chất về đạo đức và bằng hoại về nhân cách.
Nhà nghiên cứu Hà Minh Đức phát hiện: "Nhìn theo đẻ tài thì trong tác phẩm của Nam Cao có sự phân chia giữa tác phẩm về người nông dân và tác phẩm viết vé người trí thức, nhưng trong chiều sâu của vấn dé thì chỉ là một” dẫn theo Bích Thu — Sức sống của một sự nghiệp văn chương °` Vì thế, nói đến Nam Cao người ta chú ý đến nghệ thuật truyện ngắn củu Ong. Đó là sự phong phú và da dạng của một ngòi bút đẩy sáng tao, Trong tic ‘Ha Minh Đức - Nhà vần hiện thue xuất sắc, NXB Văn hóa Thông tin - 2000 '“' Bích Thu - Nam Cao về Lắc giả và tắc phẩm - NXB Giáo dục - 1908. Luin viin tất nghitp phẩm của minh, Nam Cao rất chú ý khai thác sử dung các kiểu câu trong tiếng Việt một cách sáng tạo để miêu tá, khắc họa ngoại hình, tính cách cũng như tâm lý nhân vật và bày tỏ quan điểm, tư tưởng, tình cảm của mình. Tuy nhiên cho đến nay, chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu, tìm hiểu nghệ thuật sử dụng các kiểu câu và dm ra giá trị diễn đạt của chúng trong tác phẩm Nam Cao nói chung và trong truyện ngắn của ông nói riêng.
Đây là mot vấn dé lý thú khi nghiên cứu, tìm hiểu, đánh giá tác phẩm của Nam Cao. Vì vậy, trong luận văn này, chúng tôi sẽ tập trung tìm hiểu: Giá trị của các kiểu câu trong truyện ngắn Nam Cao. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ: Từ trước đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu xoay quanh vấn dé nghệ thuật truyện ngắn của Nam Cao. Nói đến vấn dé này, các nhà nghiên cứu chủ yếu dé cập đến nghệ thuật hiện thực, nghệ thuật xây dựng nhân vật.
Cũng có những công trình dé cập đến nghệ thuật sử dụng ngôn từ. Sau đây, chúng tôi cần điểm lai một vài nhân xét về vấn để này. Giáo sư Nguyễn Đăng Manh trong bài: “Nhớ Nam Cao và những bài học của 6ngTM” khẳng định vai trò của Nam Cao đối với nên văn học dan tộc. Đó là một cây bút luôn biết tìm tòi, khám phá và sáng tạo.
Với tuyên ngôn nghệ thuật “Văn chương chỉ dung nạp được những người biết đào sâu, biết tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi và sáng tạo những gì chưa có” (Đời thừa - 1943), Nam Cao đã đem đến cho văn học Việt Nam giai đoạn 1930 — 1945 bức tranh hiện thực sinh động. Và tác giả còn khẳng định sự hấp dẫn của Nam Cao là ở tư tưởng, ý nghĩ của ông. Nét độc đáo tạo nên giá trị của Nam Cao là sự phân tích tâm lý nhân vật khá sắc sảo. Nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Hạnh khẳng định Nam Cao là một trong hai nhà văn xuất sắc của nền văn học hiện đại nước ta nửa đầu thế ky XX.
Ông cho rằng: “Nam Cao có sở trường trong xây dựng nhân vật, khắc họa tính cách vẻ ngoại hình cũng như nội tâm Như vậy, bài viết của Nguyễn Đăng Manh và Nguyễn Văn Hanh đều chi chú ý nghiên cứu tác phẩm cia Nam Cao trên lĩnh vực văn chương. Còn vé ngôn ngữ, chỉ để cập một cách sơ lược. Bich Thu trong bài “Sức sống của một sự nghiệp văn chương ””” đã theo dõi những bước đi của Nam Cao từ khí mới chập chững vào nghề cho đến '!' Nguyễn Đăng Manh - Nhd Nam Cao và những bài học của ông Bio Văn nghệ số 47, 19/11/1977 ''' Nguyễn Vân Hanh - Nghỉ tiếp về Nam Cao. NX Hỏi nhà vân Hà Nội, 1993, °! Bich Thu - Nam Cao vẻ tác giã và túc phẩm.
NX Giáo dục, 1998. “haxa 2 Lucu van tất nghtipe lúc tài năng đã trưởng thành. Sau khi đã điểm qua các vấn dé như: Quan điểm nghệ thuật, hé thống dé tài cũng như cách xây dưng nhân vật trong tác phẩm của Nam Cao, tác giả bài nghiên cứu để cập đến phong cách, nghệ thuật của Nam Cao. Về ngôn ngữ, tác gid nhấn mạnh: Ngôn ngữ trong sáng tác của Nam Cao là ngôn ngữ đa âm, phức điệu, hiện đại, dù được viết vào thời ông nhưng bây giờ đọc vẫn thấy mới.
Ông đặc biệt thành công trong cách dùng khẩu ngữ với sự điểm xuyết những thành ngữ, tục ngữ dân gian. Ngoài ra, tác giả bài nghiên cứu còn khẳng định: Sự thành thạo trong sử dụng ngôn ngữ của Nam Cao còn thể hiện ở ngôn ngữ đối thoại mang day chất văn xuôi đời thường, ngoài việc thực hiện chức nang tư sự còn là để khắc họa tính cách, nôi tâm nhân vật. Bài nghiên cứu này để cập đến nghệ thuật truyện ngắn của Nam Cao trên bình điện lý luận văn chương - đó là ngôn ngữ đa âm, phức điệu, ngôn ngữ đối thoại, khả năng hóa thân, nhập vai vào nhân vật, giọng điệu tự sự chứ chưa đi sâu khai thác giá trị biểu đạt của các kiểu kết hợp về mặt cú pháp trong truyện ngắn của Nam Cao. Trong bài “Đặc trưng bút pháp hiện thực Nam Cao “”, Phong Lê có nói đến ngôn ngữ trong tác phẩm của Nam Cao.
Đó là một thứ ngôn ngữ mang giọng điệu riêng không lẫn với ai. Đặc biệt, trong tác phẩm của mình, Nam Cao chú ý ngôn ngữ người dẫn truyện và quan tâm đến việc khai thác tối đa ngôn ngữ nhân vật. Tác giả khẳng định thêm rằng: Trải qua nửa thế kỷ mà ngôn ngữ của Nam Cao gắn như không cũ. So với văn của Hỏ Biểu Chánh, Tố Tâm hoặc của Tư lực văn đoàn ta sẽ thấy một điều thú vị - đó là thể giới ngôn ngữ của Nam Cao gắn như là một thế giới khác hẳn.
Nó không còn mang tính chất trang trọng, đối xứng, đưa đẩy theo kiểu câu văn biển ngẫu, mà nó là một thứ ngôn ngữ gồm những chữ dùng, những cách hành văn của chính chúng ta hôm nay. Lại Nguyên Án trong bài “Nam Cao và cuộc cách tân văn học đầu thế kỳ XX" chú ý đến những đóng góp to lớn của Nam Cao trong việc hiện đại hóa văn học dân tộc. Ông khẳng định: Nam Cao là tác giả góp phần phát triển và hoàn thiên phong trào hiện dai hóa văn học dân tộc. Cuộc cách tân về văn học của Nam Cao thể hiện ở để tài, cốt truyện, nhân vật.
Về ngôn ngữ, tắc giả bài nghiên cứu cho rằng: Đóng góp vào việc xây dựng và phát triển văn xuôi mới của Nam Cao bộc lộ đặc biệt rõ trong ngôn ngữ văn xuôi. Đó là loại ngôn ngữ ít nhiều phức điệu, buo gồm ngôn ngữ '’ Phong Lê - Nam Cao phác thảo sự nghiệp và chándđung, NX Hà Nôi,L297 Lai Nguyên Án - Nam Cao về tac giủ va tác phẩm NXB Giáo duc, 1998. Luda vin tất xa4¿¿£ tác giả, ngôn ngữ nhân vật và ông còn nói rằng ngôn ngữ của Nam Cao dường như không cũ đi so với thời gian. Nhìn chung, hai bài viết trên đểcập đến việc sử dụng ngôn ngữ trong tác phẩm của Nam Cao và khang định đó là một thứ ngôn ngữ hiên đại nên nó không bị xóa nhòa theo thời gian.
Vũ Tuấn Anh để cập đến phong cách nghệ thuật truyện ngắn của Nam Cao trong bài nghiên cứu của mình “Phong cách truyện ngắn Nam CaoTM"’, Ở đây, tác giả hài viết để cập đến nội dung cốt truyện, kết cấu cốt truyện, hệ thống hình tượng nhân vật trong tác phẩm của Nam Cao. Vũ Tuấn Anh cũng có để cập ~ tuy còn sơ lược về câu văn của Nam Cao. Theo ông câu văn của Nam Cao là thứ câu văn bị xé rách về ngữ điệu, chúng nhấp nhẳn, đứt nối, cắn rứt, chì chiết, nghen ngào đầy kịch tính. Gin đây, Bùi Công Thuấn có đưa ra một vài nhận xét vé phong cách truyện ngắn Nam Cao trước cách mạng”.
Về ngôn ngữ, ông nhân xét, Nam Cao thường viết những câu ngắn và cộc. dường như không thể rút ngắn hơn được nữa. Ngay cả khi viết câu dài, những câu ấy cũng được ngắt vụn ra làm cho mạch văn đi nhanh, giọng văn danh lại. Ông khẳng định đây là một trong những đặc điểm tạo nên phong cách ngôn ngữ của Nam Cao.
chất giọng ngôn ngữ nông dân Bắc bộ, chất hài, khuynh hướng triết lý. cũng là những đặc điểm tạo nên phong cách ngôn ngữ của Nam Cao. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên đã đi sâu tìm hiểu các phương điện khác nhau trong nghệ thuật truyện ngắn của Nam Cao. Đó là cách thức chon dé tài để phản ánh hiện thực; cách khai thác, sử dung vốn từ ngữ phong phú đa dạng và sinh động của nông dân Bắc bộ; cách xây dựng nhân vật; đặc biệt là nghệ thuật thể hiện tâm lý, triết lý trong tác phẩm; phong cách nhà văn.