Luận văn thạc sĩ nghiên cứu mối quan hệ giữa fdi và tăng trưởng kinh tế vai trò của nguồn nhân lực ở các quốc gia thị trường mới nổi

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích nghiên cứu mối quan hệ giữa fdi và tăng trưởng kinh tế vai trò của nguồn nhân lực ở các quốc gia, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Lưu Thị Thùy Dung
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa FDI Và Tăng Trưởng Kinh Tế: Vai Trò Của Nguồn Nhân Lực Ở Các Quốc Gia Thị Trường Mới Nổi
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Phạm vi và phương pháp nghiên cứu
• 1.3. Kết cấu bài nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các khái niệm liên quan
• 2.2. Tổng quan các nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1. Kết quả thống kê mô tả
• 5.2. Kết quả phân tích mô hình hồi quy
• 5.3. Mối liên hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế
• 5.4. Mối liên hệ giữa FDI và tăng trưởng dưới tác động của nguồn nhân lực
• 5.5. Tác động của những yếu tố khác đến FDI và tăng trưởng kinh tế
• 5.6. So sánh giữa các khu vực
• PHỤ LỤC
• Phụ Lục I – Phân Loại Quốc Gia Theo Vùng Lãnh Thổ
• Phụ Lục II – Phân Loại Quốc Gia Theo Chỉ Số Phát Triển Con Người (HDI)
• Phụ Lục III – Kết Quả Ước Tính Các Nhân Tố Tác Động Đến Growth theo Pooled OLS, FEM, REM
• Phụ Lục IV – Kết Quả Ước Tính Các Nhân Tố Tác Động Đến FDI theo Pooled OLS, FEM, REM
• Phụ Lục V – Ước Lượng Các Yếu Tố Quyết Định Đến Tăng Trưởng Kinh Tế Bằng Mô Hình Tác Động Cố Định (Fixed Effect Model)
• Phụ Lục VI – Ước Lượng Các Yếu Tố Quyết Định Đến Dòng Vốn FDI Bằng Mô Hình Tác Động Cố Định (Fixed Effect Model)
• Phụ Lục VII – Kết Quả Phân Tích Hồi Quy Hiện Tượng Đa Cộng Tuyến
• Phụ Lục VIII – Ma Trận Tương Quan Giữa Các Biến Trong Mô Hình Nghiên Cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về FDI Và Tăng Trưởng Kinh Tế Khái Niệm Cơ Bản

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở các quốc gia, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển. FDI không chỉ cung cấp nguồn vốn mà còn chuyển giao công nghệ, kỹ năng và quản lý. Tăng trưởng kinh tế được định nghĩa là sự gia tăng sản lượng hàng hóa và dịch vụ trong một khoảng thời gian nhất định. Mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế đã được nghiên cứu rộng rãi, nhưng vẫn còn nhiều khía cạnh cần được làm rõ.

1.1. Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Là Gì

FDI là hình thức đầu tư mà nhà đầu tư từ một quốc gia đầu tư vào tài sản ở một quốc gia khác với mục đích kiểm soát doanh nghiệp. FDI có thể bao gồm việc xây dựng nhà máy, mua lại doanh nghiệp hoặc mở rộng hoạt động kinh doanh tại nước ngoài.

1.2. Tăng Trưởng Kinh Tế Là Gì

Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng sản lượng hàng hóa và dịch vụ của một quốc gia trong một khoảng thời gian nhất định. Nó thường được đo bằng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và phản ánh sự phát triển của nền kinh tế.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Mối Quan Hệ Giữa FDI Và Tăng Trưởng Kinh Tế

Mặc dù FDI được coi là một động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, nhưng không phải quốc gia nào cũng có thể tận dụng triệt để lợi ích từ FDI. Một số thách thức bao gồm chất lượng nguồn nhân lực, chính sách FDI không đồng bộ và sự phát triển của thị trường tài chính.

2.1. Chất Lượng Nguồn Nhân Lực Ảnh Hưởng Đến FDI

Chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố quyết định khả năng hấp thụ công nghệ và quản lý hiệu quả các dự án FDI. Nếu nguồn nhân lực không đủ trình độ, FDI có thể không phát huy được tác động tích cực đến tăng trưởng.

2.2. Chính Sách FDI Và Tác Động Đến Tăng Trưởng

Chính sách FDI không đồng bộ có thể dẫn đến việc không thu hút được dòng vốn đầu tư cần thiết. Các quốc gia cần có chính sách rõ ràng và nhất quán để tạo điều kiện thuận lợi cho FDI.

III. Phương Pháp Tối Ưu Hóa Nguồn Nhân Lực Để Tăng Cường Tác Động Của FDI

Để tối ưu hóa tác động của FDI đến tăng trưởng kinh tế, các quốc gia cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua đào tạo và giáo dục. Việc này không chỉ giúp hấp thụ công nghệ mà còn nâng cao năng suất lao động.

3.1. Đào Tạo Và Phát Triển Nguồn Nhân Lực

Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng giúp nâng cao khả năng hấp thụ công nghệ từ FDI. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động.

3.2. Chính Sách Hỗ Trợ Đầu Tư Vào Giáo Dục

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ đầu tư vào giáo dục và đào tạo nghề để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Điều này sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi cho FDI phát triển.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nguồn Nhân Lực Trong Tăng Trưởng Kinh Tế

Nghiên cứu cho thấy rằng các quốc gia có nguồn nhân lực chất lượng cao thường thu hút được nhiều FDI hơn và có tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh hơn. Các ví dụ từ các quốc gia như Việt Nam cho thấy sự chuyển mình mạnh mẽ nhờ vào việc cải thiện chất lượng nguồn nhân lực.

4.1. Ví Dụ Thành Công Từ Các Quốc Gia Đang Phát Triển

Nhiều quốc gia đang phát triển đã thành công trong việc thu hút FDI thông qua việc cải thiện chất lượng nguồn nhân lực. Ví dụ, Việt Nam đã thu hút được nhiều FDI nhờ vào chính sách giáo dục và đào tạo hợp lý.

4.2. Tác Động Của FDI Đến Nền Kinh Tế

FDI không chỉ tạo ra việc làm mà còn thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp nội địa. Điều này góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của FDI Trong Tăng Trưởng Kinh Tế

FDI sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế của các quốc gia, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa lợi ích từ FDI, cần có sự đầu tư vào nguồn nhân lực và cải thiện chính sách FDI.

5.1. Tương Lai Của FDI Trong Các Quốc Gia Đang Phát Triển

Các quốc gia cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để thu hút FDI. Điều này sẽ giúp tăng trưởng kinh tế bền vững trong tương lai.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Để Tăng Cường FDI

Cần có các chính sách hỗ trợ đầu tư vào giáo dục và đào tạo, đồng thời tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi để thu hút FDI. Điều này sẽ giúp tối ưu hóa tác động của FDI đến tăng trưởng kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) được xem là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đặc biệt ở các quốc gia thị trường mới nổi và đang phát triển. Theo báo cáo của UNCTAD, tính đến năm 2014, các quốc gia này đã thu hút tới 55% tổng dòng vốn FDI toàn cầu, cho thấy xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ của dòng vốn đầu tư vào khu vực này. Tuy nhiên, tác động của FDI đến tăng trưởng kinh tế không đồng nhất giữa các quốc gia, phụ thuộc vào nhiều yếu tố nội tại, trong đó nguồn nhân lực được xem là nhân tố quyết định khả năng hấp thụ và phát huy hiệu quả của FDI.

Luận văn thạc sĩ này tập trung nghiên cứu mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế, đặc biệt làm rõ vai trò của nguồn nhân lực trong việc điều tiết tác động của FDI đến tăng trưởng. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng của 52 quốc gia thị trường mới nổi và nền kinh tế đang phát triển trong giai đoạn 2005-2014, áp dụng phương pháp bình phương nhỏ nhất ba giai đoạn (3SLS) để xử lý hiện tượng nội sinh và tính đồng thời giữa FDI và tăng trưởng kinh tế. Mục tiêu cụ thể là kiểm định tác động trực tiếp của FDI đến tăng trưởng, ảnh hưởng của nguồn nhân lực đến FDI và tăng trưởng, cũng như vai trò điều tiết của nguồn nhân lực trong mối quan hệ này.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quốc gia có thị trường mới nổi và nền kinh tế đang phát triển, nhằm cung cấp cái nhìn thực nghiệm sâu sắc và có thể áp dụng cho các quốc gia tương tự, trong đó có Việt Nam. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp bằng chứng khoa học về vai trò của nguồn nhân lực trong việc khai thác hiệu quả dòng vốn FDI, từ đó góp phần đề xuất chính sách phát triển nguồn nhân lực và thu hút FDI hiệu quả hơn, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai mô hình tăng trưởng kinh tế chủ đạo: mô hình tăng trưởng tân cổ điển và mô hình tăng trưởng nội sinh. Mô hình tân cổ điển nhấn mạnh vai trò của vốn và tiến bộ công nghệ ngoại sinh trong tăng trưởng, trong khi mô hình nội sinh mở rộng khái niệm vốn bao gồm cả nguồn nhân lực và nghiên cứu phát triển, nhấn mạnh tác động ngoại tác và hiệu ứng lan tỏa công nghệ từ FDI.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm:

• Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI): Là dòng vốn đầu tư vào tài sản cố định ở nước ngoài nhằm kiểm soát doanh nghiệp, được đo lường bằng tỷ lệ dòng vốn FDI trên GDP.
• Nguồn nhân lực: Được đo lường qua số năm đi học bình quân của người trưởng thành và chi tiêu chính phủ cho giáo dục, phản ánh chất lượng và trình độ lao động.
• Tăng trưởng kinh tế: Được định nghĩa là tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đầu người, thể hiện sự gia tăng bền vững sản lượng và thu nhập.

Mô hình nghiên cứu đồng thời gồm hai phương trình: phương trình tăng trưởng kinh tế và phương trình FDI, trong đó có biến tương tác giữa FDI và nguồn nhân lực nhằm kiểm định vai trò điều tiết của nguồn nhân lực.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng của 52 quốc gia thị trường mới nổi và nền kinh tế đang phát triển trong giai đoạn 2005-2014, với tổng số 520 quan sát. Dữ liệu được thu thập từ các nguồn uy tín như World Bank, IMF, ILO và các tổ chức quốc tế khác.

Phương pháp phân tích chính là phương pháp bình phương nhỏ nhất ba giai đoạn (3SLS), được lựa chọn để xử lý hiện tượng nội sinh và tính đồng thời giữa FDI và tăng trưởng kinh tế. Các biến nội sinh được xử lý bằng biến công cụ, bao gồm độ trễ của các biến nội sinh và một số biến ngoại sinh như lực lượng lao động, số thuê bao điện thoại, tỷ giá, lãi suất và thể chế.

Ngoài ra, các phương pháp hồi quy khác như pooled OLS, fixed effects (FEM) và random effects (REM) cũng được sử dụng để so sánh và lựa chọn mô hình phù hợp thông qua các kiểm định Breusch-Pagan và Hausman. Mô hình FEM được xác định là phù hợp nhất.

Nghiên cứu còn phân tích tác động của FDI và nguồn nhân lực theo từng khu vực địa lý và theo nhóm quốc gia dựa trên chỉ số phát triển con người (HDI), nhằm làm rõ sự khác biệt trong mối quan hệ giữa các biến.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. FDI có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế: Kết quả ước lượng cho thấy, dòng vốn FDI tăng 1% so với GDP sẽ làm tăng tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đầu người khoảng 0,15%, với ý nghĩa thống kê ở mức 1%. Điều này khẳng định vai trò của FDI như một cú huých từ bên ngoài giúp phá vỡ vòng luẩn quẩn của sự chậm phát triển.

2. Nguồn nhân lực đóng vai trò quyết định trong mối quan hệ FDI - tăng trưởng: Biến tương tác giữa FDI và nguồn nhân lực có hệ số dương và có ý nghĩa thống kê, cho thấy chỉ khi trình độ nguồn nhân lực đạt ngưỡng nhất định, FDI mới phát huy được tác động tích cực đến tăng trưởng. Cụ thể, khi số năm đi học bình quân tăng thêm 1 năm, tác động của FDI đến tăng trưởng được cải thiện khoảng 0,05%.

3. Ảnh hưởng của các yếu tố khác: Đầu tư trong nước có tác động tích cực và đáng kể đến tăng trưởng kinh tế, với hệ số khoảng 0,2. Ngược lại, tăng trưởng lao động có tương quan âm với tăng trưởng GDP bình quân đầu người, phù hợp với giả thuyết về trạng thái dừng trong mô hình tân cổ điển. Lạm phát có tác động phi tuyến tính, khi ở mức thấp có thể hỗ trợ tăng trưởng, nhưng vượt ngưỡng sẽ gây cản trở.

4. Sự khác biệt theo khu vực và nhóm quốc gia: Ở các quốc gia Châu Á và Châu Mỹ La Tinh, tác động tích cực của FDI đến tăng trưởng dưới sự điều tiết của nguồn nhân lực rõ ràng hơn so với các quốc gia Châu Phi và Trung Đông. Ngoài ra, nhóm quốc gia có chỉ số phát triển con người cao hơn cũng tận dụng hiệu quả hơn dòng vốn FDI để thúc đẩy tăng trưởng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với lý thuyết tăng trưởng nội sinh, nhấn mạnh vai trò của nguồn nhân lực như một kênh truyền dẫn trung gian quan trọng trong việc phát huy tác động của FDI. Việc sử dụng mô hình đồng thời và phương pháp 3SLS giúp khắc phục hiện tượng nội sinh và tính đồng thời giữa FDI và tăng trưởng, nâng cao độ tin cậy của kết quả.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này đồng thuận với nghiên cứu của Borensztein và cộng sự (1998) cũng như Li và Liu (2005), cho thấy FDI chỉ thúc đẩy tăng trưởng khi nguồn nhân lực đạt trình độ nhất định. Đồng thời, kết quả cũng giải thích được sự không đồng nhất trong các nghiên cứu về FDI và tăng trưởng ở các quốc gia đang phát triển, do sự khác biệt về chất lượng nguồn nhân lực và điều kiện kinh tế vĩ mô.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tương tác giữa FDI và nguồn nhân lực với tăng trưởng kinh tế, minh họa rõ ràng sự gia tăng tác động của FDI khi trình độ nguồn nhân lực nâng cao. Bảng phân tích hồi quy chi tiết cũng cho thấy các biến kiểm soát như đầu tư trong nước, lạm phát và thị trường tài chính có vai trò quan trọng trong mô hình.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư phát triển nguồn nhân lực: Chính phủ và các cơ quan liên quan cần ưu tiên nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nghề, nhằm nâng cao số năm đi học bình quân và kỹ năng lao động. Mục tiêu đạt tăng trưởng số năm đi học trung bình ít nhất 1 năm trong vòng 5 năm tới, do Bộ Giáo dục phối hợp với Bộ Lao động thực hiện.

2. Tạo môi trường thuận lợi thu hút FDI có chất lượng: Cần xây dựng chính sách ưu đãi, cải thiện thể chế và cơ sở hạ tầng để thu hút các dự án FDI có giá trị gia tăng cao, công nghệ tiên tiến, phù hợp với trình độ nguồn nhân lực trong nước. Mục tiêu tăng tỷ lệ FDI vào các ngành công nghệ cao lên 30% trong 3 năm tới, do Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì.

3. Khuyến khích đầu tư trong nước đồng bộ với FDI: Đầu tư trong nước cần được thúc đẩy để tạo nền tảng vững chắc, hỗ trợ và bổ sung cho FDI, tránh hiện tượng thay thế vốn đầu tư. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực cạnh tranh cần được triển khai trong 2 năm tới, do Bộ Tài chính và Bộ Công Thương phối hợp thực hiện.

4. Ổn định kinh tế vĩ mô và phát triển thị trường tài chính: Kiểm soát lạm phát ở mức hợp lý, phát triển thị trường tài chính để tạo điều kiện thuận lợi cho huy động vốn và đầu tư. Mục tiêu duy trì lạm phát dưới 4% và tăng tỷ lệ tín dụng khu vực tư nhân lên 50% GDP trong 5 năm tới, do Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách kinh tế: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách phát triển nguồn nhân lực và thu hút FDI hiệu quả, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

2. Các nhà nghiên cứu kinh tế và học thuật: Tài liệu tham khảo quan trọng cho các nghiên cứu về mối quan hệ giữa FDI, nguồn nhân lực và tăng trưởng kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh các quốc gia đang phát triển.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài: Hiểu rõ vai trò của nguồn nhân lực trong việc phát huy hiệu quả đầu tư, từ đó có chiến lược đầu tư phù hợp với điều kiện địa phương.

4. Các tổ chức phát triển quốc tế và tư vấn: Cung cấp dữ liệu và phân tích thực nghiệm để thiết kế các chương trình hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực và thu hút FDI tại các quốc gia thị trường mới nổi.

Câu hỏi thường gặp

1. FDI có phải luôn luôn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế không?
   Không, tác động của FDI đến tăng trưởng phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là trình độ nguồn nhân lực và điều kiện kinh tế vĩ mô. Nghiên cứu cho thấy FDI chỉ phát huy hiệu quả khi quốc gia nhận đầu tư có nguồn nhân lực đủ trình độ để hấp thụ công nghệ và kiến thức mới.

2. Nguồn nhân lực được đo lường như thế nào trong nghiên cứu này?
   Nguồn nhân lực được đo bằng số năm đi học bình quân của người trưởng thành trên 25 tuổi và chi tiêu chính phủ cho giáo dục, phản ánh chất lượng và trình độ lao động trong nền kinh tế.

3. Phương pháp 3SLS có ưu điểm gì trong nghiên cứu này?
   Phương pháp 3SLS xử lý hiệu quả hiện tượng nội sinh và tính đồng thời giữa FDI và tăng trưởng kinh tế, cho kết quả ước lượng vững và chính xác hơn so với các phương pháp truyền thống như OLS hay 2SLS.

4. Tại sao đầu tư trong nước cũng quan trọng trong mô hình?
   Đầu tư trong nước tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế, hỗ trợ và bổ sung cho FDI, giúp cân bằng cơ cấu vốn đầu tư và giảm sự phụ thuộc quá mức vào vốn nước ngoài.

5. Có sự khác biệt nào về tác động của FDI giữa các khu vực không?
   Có, tác động tích cực của FDI đến tăng trưởng dưới sự điều tiết của nguồn nhân lực rõ ràng hơn ở các quốc gia Châu Á và Châu Mỹ La Tinh so với các quốc gia Châu Phi và Trung Đông, phản ánh sự khác biệt về trình độ phát triển nguồn nhân lực và điều kiện kinh tế.

Kết luận

• FDI đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở các quốc gia thị trường mới nổi và đang phát triển, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào trình độ nguồn nhân lực.
• Nguồn nhân lực có vai trò điều tiết, giúp phát huy tác động tích cực của FDI đến tăng trưởng kinh tế khi đạt ngưỡng nhất định.
• Đầu tư trong nước, ổn định kinh tế vĩ mô và phát triển thị trường tài chính cũng là các yếu tố quan trọng hỗ trợ tăng trưởng.
• Kết quả nghiên cứu được thực hiện trên dữ liệu 52 quốc gia giai đoạn 2005-2014, sử dụng phương pháp 3SLS để xử lý nội sinh và tính đồng thời.
• Đề xuất chính sách tập trung phát triển nguồn nhân lực, cải thiện môi trường đầu tư và thúc đẩy đầu tư trong nước nhằm khai thác tối đa lợi ích từ FDI.

Các nhà hoạch định chính sách và nhà nghiên cứu nên áp dụng kết quả này để thiết kế các chương trình phát triển nguồn nhân lực và thu hút FDI phù hợp, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng với dữ liệu cập nhật và các yếu tố mới nhằm nâng cao hiệu quả chính sách kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Nhà kinh tế học Paul Anthony Samuelson với tác phẩm “Kinh tế học: Một phân tích nhập môn” (Economics: An Introductory Analysis), được xuất bản vào năm 1948, đã đưa ra lý thuyết “Cái vòng luẩn quẩn” và “Cú huých từ bên ngoài”. Trong đó, lý thuyết đã đưa ra hàm ý về vai trò của đầu tư nước ngoài đối với tăng trưởng của một quốc gia. Theo lý thuyết này, một quốc gia muốn tăng trưởng kinh tế cần có bốn yếu tố: vốn, nguồn nhân lực, tài nguyên thiên nhiên và công nghệ. Tuy nhiên, không phải quốc gia nào cũng hội tụ đủ các nhân tố cần thiết này, đặc biệt là những quốc gia nghèo và những quốc gia đang phát triển.

Đa số những quốc gia trong nhóm này thường có thu nhập bình quân đầu người thấp, làm hạn chế khả năng tích luỹ vốn, nên đầu tư để gia tăng năng suất và sản lượng không cao.Từ đó, dẫn đến việc hình thành nên “cái vòng luẩn quẩn” của sự chậm phát triển (hình 1. Theo Samuelson, các quốc gia muốn phá vỡ “cái vòng luẩn quẩn” này, thì cần phải có “Cú huých từ bên ngoài”, nghĩa là các quốc gia này cần có sự đầu tư từ bên ngoài về vốn, để khai thác hết tiềm năng vốn có của quốc gia, từ đó, gia tăng năng suất và sản lượng. Trong đó, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) được xem là cú huých mang tính đột phá quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế.1: “Vòng luẩn quẩn” của sự chậm phát triển TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 Khi so sánh với các nguồn vốn đầu tư nước ngoài khác như nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI), …, thì vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài được xem là có ưu điểm vượt trội hơn hẳn. Bên cạnh việc bổ sung vốn đầu tư để phá vỡ “cái vòng luẩn quẩn” hướng đến mục tiêu tăng trưởng, đầu tư trực tiếp nước ngoài còn góp phần gia tăng thặng dư tài khoản vốn, cải thiện cán cân thanh toán, đẩy mạnh xuất khẩu, chuyển giao công nghệ, tạo cơ hội cho các nước, nhất là các nước nghèo, tiếp cận công nghệ tiên tiến, nâng cao kỹ năng quản lý, trình độ lao động, mở rộng hợp tác đầu tư với các nước và thúc đẩy hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới v.

Vì thế, nhiều học giả và nhà làm chính sách đã nhìn nhận và xem đầu tư trực tiếp nước ngoài như là một trong những “trụ cột quan trọng” giúp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của một quốc gia (Caves, 2007; Dunning và Lundan, 2008; Franco, 2013; Giroud, 2007; Lim, 2001; UNCTAD, 2011). Tuy nhiên, trong thực tế, không phải quốc gia nào cũng có thể khai thác triệt để những ưu điểm sẵn có của nguồn vốn FDI. Một số quốc gia thu hút dòng vốn FDI khá lớn, nhưng đóng góp của nguồn vốn này vào tăng trưởng là không đáng kể. Chính điều này đã thúc đẩy các nhà kinh tế quan tâm nhiều hơn về mối liên hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế.

Qua thời gian, đầu tư trực tiếp nước ngoài không những tăng trưởng khá cao, mà còn đa dạng về hình thức đầu tư, cũng như khu vực đầu tư (Buckley và Casson, 1976, trang 36). Sự lớn mạnh của FDI được thể hiện rõ trong hình 1. Tăng trưởng đáng kể của FDI từ thập niên 1990 đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, điều đó được thể hiện qua hàng loạt các nghiên cứu kinh tế cả lý thuyết lẫn thực nghiệm về các yếu tố quyết định đến FDI cũng như ảnh hưởng của FDI đến tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, những bài nghiên cứu này không đưa ra được một kết luận rõ ràng về ảnh hưởng của FDI đến tăng trưởng.

Trong nghiên cứu của Sasi Iamsiraroj cùng Mehmet Ali Ulubaşoğlu (2015), hai tác giả đã tiến hành thống kê 108 bài nghiên cứu thực nghiệm cùng với 880 kết quả ước lượng hồi quy, về ảnh hưởng của FDI đến tăng trưởng kinh tế, kết quả cho thấy, khoảng 69% ước lượng cho rằng, FDI giúp thúc đẩy tăng trưởng, còn 31% còn lại cho thấy FDI không giúp TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 3 tăng trưởng mà còn kiềm hãm tiến trình tăng trưởng của một quốc gia. Trong đó, khoảng 40% kết quả không có ý nghĩa thống kê. Bên cạnh việc nghiên cứu ảnh hưởng của FDI đến tăng trưởng kinh tế, nhiều nhà nghiên cứu còn xem tăng trưởng như là một trong những nhân tố quyết định, để thu hút nguồn vốn FDI (Dasgupta và Rath, 2000; Durham, 2002; Hsiao và Shen 2003; Lipsey, 2000; Roy và Mandal 2012; Vita và Kyaw, 2008). Điều đó dẫn đến khả năng tồn tại mối liên hệ qua lại giữa FDI và tăng trưởng kinh tế.

Chính mối liên hệ này có thể làm phát sinh hiện tượng nội sinh và tính đồng thời của hai nhân tố trong khi ước lượng, dẫn đến kết quả của nhiều bài nghiên cứu thực nghiệm sẽ thiếu chính xác khi chỉ ước lượng tác động bằng mô hình một phương trình1. 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014Developing economies Transition economies Developed economies Hình 1.2: Dòng Vốn FDI Đổ Vào Các Nền Kinh Tế Giai Đoạn 1990-2014 Nguồn: UNCTAD (www.org/fdistatistics) Trong những năm gần đây, dòng vốn FDI có xu hướng dịch chuyển sang nhóm các quốc gia đang phát triển. Tính đến thời điểm năm 2014, dòng vốn FDI đổ vào các quốc gia đang phát triển đã chiếm 55%, hơn một nửa dòng vốn FDI của thế giới. 1 Tính đến thời điểm này, đa số những bài nghiên cứu thực nghiệm thường sử dụng mô hình một phương trình để phân tích mối liên hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 Khi ước lượng mối liên hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế, nhiều nhà nghiên cứu đã đưa thêm vào mô hình nhiều nhân tố như: sự phát triển của thị trường tài chính, lạm phát, lãi suất, độ mở thị trường, v. Tuy nhiên, rất ít bài nghiên cứu quan tâm đến vai trò của nguồn nhân lực. Trong khi đó, nhân tố này không những được xem là một trong các yếu tố quyết định khi thu hút FDI mà còn có ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế, như theo lý thuyết “cái vòng luẩn quẩn” đã đề cập. Nghiên cứu của Li và Liu (2005) qua khảo sát 88 quốc gia tiếp nhận vốn FDI (bao gồm các quốc gia phát triển và đang phát triển) đã cho thấy, tác động của nguồn nhân lực vào mối liên hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế.

Hai tác giả chỉ ra rằng, nước tiếp nhận FDI phải có nguồn nhân lực đạt tới một trình độ nhất định thì mới có thể phát huy được tác động tích cực của FDI đến tăng trưởng kinh tế, bằng không chính nguồn vốn FDI này sẽ gây cản trở cho tiến trình tăng trưởng. Điều này ngụ ý rằng, tồn tại một ngưỡng trình độ tối thiểu, mà nếu vượt qua ngưỡng này thì FDI mới có tác động thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Mục tiêu nghiên cứu Bài nghiên cứu này hướng đến xem xét mối liên hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài và tăng trưởng kinh tế dưới tác động của nguồn nhân lực. Để khám phá mối liên hệ này, bài nghiên cứu tiến hành xem xét các vấn đề sau: Thứ nhất, mối liên hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài và tăng trưởng kinh tế Thứ hai, ảnh hưởng của nguồn nhân lực đến đầu tư trực tiếp nước ngoài và tăng trưởng kinh tế Thứ ba, mối liên hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài và tăng trưởng kinh tế dưới tác động của nguồn nhân lực Ngoài ra, bài nghiên cứu còn kiểm định thêm tác động của các yếu tố quyết định khác đến FDI và tăng trưởng kinh tế như nguồn lực quốc gia, chính sách nhà nước và hệ thống thể chế.

Phạm vi và phương pháp nghiên cứu Bài nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng cho 52 quốc gia thuộc nhóm các quốc gia có thị trường mới nổi và nền kinh tế đang phát triển, giai đoạn từ năm 2005 đến TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Bằng ước lượng mô hình đồng thời gồm hai phương trình tăng trưởng kinh tế và dòng vốn FDI, bài nghiên cứu sẽ cho ra ước lượng phù hợp vì đã xem xét đến hiện tượng nội sinh và tính đồng thời của hai nhân tố FDI và tăng trưởng kinh tế. Bên cạnh đó, hệ mô hình đồng thời còn giúp xác định những kênh truyền dẫn trung gian ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế. Kết cấu bài nghiên cứu Bài nghiên cứu này được cấu trúc như sau: trong chương hai, bài nghiên cứu sẽ trình bày tóm lược các nghiên cứu trước đây có liên quan đến mục tiêu nghiên cứu.

Chương 3 sẽ nói rõ về mô hình nghiên cứu được áp dụng để giải quyết mục tiêu nghiên cứu. Chương 4 đưa ra dữ liệu và những phương pháp ước lượng được sử dụng trong nghiên cứu này. Kết quả ước lượng sẽ được trình bày cụ thể và thảo luận ở chương 5. Cuối cùng là những kết luận tổng quát liên quan đến mục tiêu nghiên cứu sẽ được nói rõ trong chương 6.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 CHƯƠNG 2. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU. Các khái niệm liên quan Tăng trưởng kinh tế là mục tiêu mà tất cả các quốc gia hướng đến. Khi nói về tăng trưởng kinh tế, Pramit Chaudhuri, Economic Theory of Growth (1989), cho rằng “Tăng trưởng kinh tế là sự tăng lên của sản lượng hàng hoá và dịch vụ mà sự tăng lên này được duy trì trong thời gian dài”.

Theo định nghĩa của Simon Kuznets (1966), “Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng một cách bền vững của sản lượng bình quân đầu người hay sản lượng trên mỗi lao động” còn theo Douglass C. North và Robert P.Thomas (1973) “Tăng trưởng kinh tế xảy ra nếu sản lượng tăng nhanh hơn dân số”. Hầu hết các nhà kinh tế đều thống nhất với nhau rằng, tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng trong thu nhập bình quân đầu người hay sản lượng của nền kinh tế trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm). Đầu tư trực tiếp nước ngoài là hình thức nhà đầu tư tiến hành đầu tư vào tài sản cố định được sử dụng để thực hiện các hoạt động kinh doanh ở nước ngoài và đạt được quyền kiểm soát doanh nghiệp đó ở nước ngoài (Đinh Thị Thu Hồng cùng các tác giả, 2015).

Theo Griffin và Pustay (2007), đầu tư trực tiếp nước ngoài là việc kiểm soát hơn 10% cổ phiếu có quyền biểu quyết của doanh nghiệp.