Luận án du lịch bền vững di sản văn hóa tại Angkor, Preah Vihear và Sambo Preikuk - Chea Bora

Luận án tiến sĩ nghiên cứu sustainable cultural heritage tourism in cambodia case studies of angkor preah vihear and sambo, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề

• Tác giả: Bora Chea
• Người hướng dẫn: Assoc. Pham Hong Chuong
• Trường học: National Economics University
• Chuyên ngành: Economic Management (Tourism Economics)
• Đề tài: Du Lịch Bền Vững Di Sản Văn Hóa Tại Campuchia: Nghiên Cứu Trường Hợp Angkor, Preah Vihear Và Sambo Preikuk
• Loại tài liệu: dissertation
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do nghiên cứu
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Đóng góp của nghiên cứu
• 1.5. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.6. Bố cục của nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Khái niệm du lịch di sản văn hóa
• 2.1.1. Định nghĩa du lịch di sản văn hóa
• 2.1.2. Các yếu tố của du lịch di sản văn hóa
• 2.1.3. Tầm quan trọng của du lịch di sản văn hóa
• 2.2. Khái niệm du lịch di sản văn hóa bền vững
• 2.2.1. Định nghĩa SCHT
• 2.2.2. Các khía cạnh của SCHT
• 2.2.3. Tầm quan trọng của SCHT
• 2.3. Các biện pháp du lịch di sản văn hóa bền vững
• 2.3.1. Tầm quan trọng của quản lý CHT
• 2.3.2. Các hành động quản lý CHT
• 2.3.3. Sự tham gia của các bên liên quan trong CHT
• 2.4. Khung khái niệm của nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2. Đối tượng tham gia và quy trình tuyển chọn mẫu
• 3.3. Phương pháp và quy trình thu thập dữ liệu
• 3.3.1. Phỏng vấn bán cấu trúc
• 3.4. Tính bảo mật và ẩn danh
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Hồ sơ các trường hợp nghiên cứu
• 4.2. Nhận thức về SCHT tại Campuchia
• 4.3. Hiểu biết về các khía cạnh của SCHT
• 4.3.1. Khía cạnh kinh tế của SCHT
• 4.3.2. Khía cạnh xã hội của SCHT
• 4.3.3. Khía cạnh môi trường của SCHT
• 4.4. Sự tham gia và hợp tác của các bên liên quan trong SCHT
• 4.5. Sự phát triển của SCHT tại Campuchia
• 4.5.1. Các nhiệm vụ chính đã hoàn thành liên quan đến SCHT
• 4.5.2. Thực trạng SCHT tại Campuchia
• 4.6. Các biện pháp để đạt được SCHT tại Campuchia
• 5. CHƯƠNG 5: THẢO LUẬN, KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Nhận thức chung về SCHT tại Campuchia
• 5.2. Cơ chế gắn kết và hợp tác trong SCHT
• 5.3. Thực trạng phát triển của SCHT tại Campuchia
• 5.4. Các biện pháp để đạt được SCHT tại Campuchia
• 5.5. Hiểu biết rõ ràng về nhận thức SCHT tại Campuchia
• 5.6. Kinh nghiệm thực tiễn tốt nhất về cơ chế hợp tác nhưng cần tiếp tục gắn kết các bên liên quan
• 5.7. Mức độ SCHT toàn diện đạt được nhưng cần nâng cao ở cấp độ các chiều cạnh
• 5.8. Biện pháp thành công trong việc đạt được SCHT tại Campuchia
• 5.8.1. Ở cấp quốc gia
• 5.8.2. Ở cấp điểm di sản
• 5.9. Mô hình đề xuất về quản lý SCHT
• 5.10. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• PHỤ LỤC A: PHIẾU THÔNG TIN NGHIÊN CỨU CHO NGƯỜI THAM GIA
• PHỤ LỤC B: PHIẾU ĐỒNG Ý THAM GIA NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC C: ĐỀ CƯƠNG PHỎNG VẤN VÀ THẢO LUẬN NHÓM
• PHỤ LỤC D: CÁC BẢNG TỔNG HỢP PHẢN HỒI CỦA NGƯỜI THAM GIA
• D.1. Hiểu biết về SCHT tại Campuchia (Trường hợp Angkor)
• D.2. Hiểu biết về SCHT tại Campuchia (Trường hợp PVH)
• D.3. Hiểu biết về SCHT tại Campuchia (Trường hợp SPK)
• D.4. Tổng hợp khía cạnh kinh tế của SCHT (Trường hợp Angkor)
• D.5. Tổng hợp khía cạnh kinh tế của SCHT (Trường hợp PVH)
• D.6. Tổng hợp khía cạnh kinh tế của SCHT (Trường hợp SPK)
• D.7. Tổng hợp khía cạnh xã hội của SCHT (Trường hợp Angkor)
• D.8. Tổng hợp khía cạnh xã hội của SCHT (Trường hợp PVH)
• D.9. Tổng hợp khía cạnh xã hội của SCHT (Trường hợp SPK)
• D.10. Tổng hợp khía cạnh môi trường của SCHT (Trường hợp Angkor)
• D.11. Tổng hợp khía cạnh môi trường của SCHT (Trường hợp PVH)
• D.12. Tổng hợp khía cạnh môi trường của SCHT (Trường hợp SPK)
• D.13. Sự tham gia và hợp tác của các bên liên quan trong SCHT (Trường hợp Angkor)
• D.14. Sự tham gia và hợp tác của các bên liên quan trong SCHT (Trường hợp PVH)
• D.15. Sự tham gia và hợp tác của các bên liên quan trong SCHT (Trường hợp SPK)
• D.16. Tổng hợp thực trạng SCHT tại Campuchia (Trường hợp Angkor)
• D.17. Tổng hợp thực trạng SCHT tại Campuchia (Trường hợp PVH)
• D.18. Tổng hợp thực trạng SCHT tại Campuchia (Trường hợp SPK)
• D.19. Tổng hợp các biện pháp đạt được SCHT tại Campuchia (Trường hợp Angkor)
• D.20. Tổng hợp các biện pháp đạt được SCHT tại Campuchia (Trường hợp PVH)
• D.21. Tổng hợp các biện pháp đạt được SCHT tại Campuchia (Trường hợp SPK)

Tóm tắt

I. Tổng Quan Du Lịch Bền Vững Di Sản Văn Hóa Campuchia 55 ký tự

Du lịch được coi là một trong những ngành phát triển nhanh nhất trên toàn cầu trong vài thập kỷ qua. Đồng thời, nó đã trở thành một trong những nguồn thu nhập chính cho nhiều nước đang phát triển trên thế giới vì nó mang lại một lượng lớn thu nhập cho nền kinh tế địa phương dưới hình thức chi tiêu cho hàng hóa và dịch vụ cần thiết cho khách du lịch. Theo UNWTO (2017), du lịch chiếm 30% thương mại dịch vụ thế giới và 7% tổng xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ. Du lịch cũng tạo ra lợi thế việc làm trong nhiều lĩnh vực liên quan, từ xây dựng đến nông nghiệp và viễn thông, trong đó cứ 11 việc làm thì có một việc làm cho phép ngành du lịch tạo ra 1,5 nghìn tỷ đô la Mỹ doanh thu xuất khẩu. Trong bối cảnh này, di sản văn hóa ngày càng trở thành một trong những tài nguyên du lịch quan trọng nhất và Du lịch di sản văn hóa (CHT) là một trong những hình thức nổi bật nhất của ngành du lịch hiện nay. Campuchia là một quốc gia mà CHT là xương sống của nền kinh tế. Trước đại dịch, Campuchia đã thu hút hơn 50% khách du lịch đến các khu di tích văn hóa và di sản (MOT, 2019).

1.1. Tầm quan trọng của du lịch di sản văn hóa Campuchia

Trong hai thập kỷ qua, CHT đã trở thành trụ cột của tăng trưởng công bằng và đóng một vai trò quan trọng trong giảm nghèo ở Campuchia. Hai thập kỷ tăng trưởng cao liên tục, cùng với hòa bình và ổn định kinh tế vĩ mô, đã mang đến một cơ hội mới cho giảm nghèo nhanh chóng và nâng cao mức sống. Đặc biệt, tỷ lệ nghèo đói đã giảm từ 100% năm 1979 xuống 11% năm 2019. Không nghi ngờ gì nữa, CHT đóng một vai trò quan trọng trong sự tăng trưởng này. Tuy nhiên, với sự tăng trưởng lớn và quy mô, hầu hết các chuyên gia trong lĩnh vực du lịch đều lo ngại về tác động của sự phát triển quá mức của du lịch, đặc biệt là dưới hình thức CHT. Điều này đòi hỏi sự cảnh giác cao. Di sản không nên bị ảnh hưởng bởi những lợi ích này. Theo UNWTO (2017), ngành du lịch tạo ra 1.5 nghìn tỷ đô la Mỹ doanh thu xuất khẩu, cho thấy tiềm năng to lớn của nó.

1.2. Nghiên cứu điển hình Angkor Preah Vihear và Sambo Preikuk

Nghiên cứu này tập trung vào du lịch bền vững di sản văn hóa tại Campuchia, sử dụng ba nghiên cứu điển hình: Angkor, Preah Vihear (PVH) và khu khảo cổ Sambo Preikuk (SPK). Phạm vi của di sản văn hóa trong nghiên cứu này giới hạn ở hữu hình, đề cập đến các biểu hiện vật chất của các biểu hiện và giá trị văn hóa do con người tạo ra, chẳng hạn như các tòa nhà lịch sử, tác phẩm nghệ thuật, đền thờ, địa điểm khảo cổ, máy móc và thiết bị, hàng thủ công và cảnh quan văn hóa tại ba địa điểm di sản thế giới được chọn. Về tính bền vững của các địa điểm, nghiên cứu thảo luận về ba khía cạnh của phát triển bền vững: kinh tế, xã hội và môi trường. Nghiên cứu không tính đến quan điểm của những người tham gia từ khắp cả nước, mà chỉ chọn thảo luận và phỏng vấn những người tích cực tham gia vào ba địa điểm di sản thế giới.

II. Thách Thức Phát Triển Du Lịch Bền Vững Tại Campuchia 58 ký tự

CHT có thể được xem là một ngành hai mặt. Một mặt: nó có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, việc làm và doanh thu cho khu vực chủ nhà. Mặt khác: với sự cạnh tranh ngày càng tăng, các điểm đến văn hóa phải cạnh tranh lẫn nhau, điều này có thể gây ra sự mất cân bằng giữa ba chiều của du lịch bền vững (Peng, 2011). Điều này, theo đó, đã gây ra rất nhiều cuộc thảo luận về tính bền vững của nó. Việc áp dụng mô hình phát triển bền vững trong du lịch trở thành một chủ đề phổ biến, vì lĩnh vực này đang trở thành một nguồn tăng trưởng lớn ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, đặc biệt là ở các nước đang phát triển, nơi năng lực công nghiệp của họ vẫn còn hạn chế (Sharpley, 2000; Butcher, 2003; Dwyer, 2004).

2.1. Tác động tiêu cực của du lịch đến di sản văn hóa

Sự phát triển quá mức của du lịch, đặc biệt là dưới hình thức CHT, có thể gây ra những tác động tiêu cực đến di sản văn hóa. Cạnh tranh gay gắt giữa các điểm đến có thể dẫn đến khai thác quá mức tài nguyên, ảnh hưởng đến tính xác thực và giá trị của di sản. Do đó, cần tăng cường cảnh giác và đảm bảo rằng di sản không bị ảnh hưởng bởi những lợi ích kinh tế mà du lịch mang lại. Cần phải cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo tồn giá trị xã hội và bảo vệ môi trường, như Peng (2011) đã chỉ ra.

2.2. Sự cần thiết của du lịch bền vững và có trách nhiệm

Để đạt được sự phát triển bền vững trong du lịch, cần có sự hợp tác giữa các bên liên quan chính và tất cả các bên liên quan cần xây dựng sự hiểu biết lẫn nhau về lập kế hoạch, quản lý và phát triển di sản văn hóa một cách bền vững và có trách nhiệm, điều này sẽ không gây hại và ảnh hưởng đến văn hóa địa phương. Đồng thời, các hệ sinh thái và sự đa dạng sinh học phải được bảo tồn nghiêm ngặt. Trong ý nghĩa đó, ý kiến và thái độ của các bên liên quan trong ngành du lịch về việc bảo vệ di sản văn hóa và khả năng phát triển du lịch bền vững trong môi trường của họ là rất quan trọng. Việc đảm bảo quản lý bền vững địa điểm, thu nhập bền vững từ thế hệ này sang thế hệ khác của cộng đồng địa phương và duy trì chất lượng cao của trải nghiệm của khách du lịch là rất quan trọng đối với những gì tạo nên du lịch bền vững hoặc phát triển bền vững du lịch (Peng, 2011).

III. Cách Phát Triển Du Lịch Bền Vững Di Sản Giải Pháp Hữu Hiệu 59 ký tự

Để đạt được điều này, cần có sự hợp tác giữa một số bên liên quan chính và tất cả các bên liên quan cần xây dựng sự hiểu biết lẫn nhau về lập kế hoạch, quản lý và phát triển di sản văn hóa một cách bền vững và có trách nhiệm, điều này sẽ không gây hại và ảnh hưởng đến văn hóa địa phương. Đồng thời, các hệ sinh thái và sự đa dạng sinh học phải được bảo tồn nghiêm ngặt. Trong ý nghĩa đó, ý kiến và thái độ của các bên liên quan trong ngành du lịch về việc bảo vệ di sản văn hóa và khả năng phát triển du lịch bền vững trong môi trường của họ là rất quan trọng. Việc đảm bảo quản lý bền vững địa điểm, thu nhập bền vững từ thế hệ này sang thế hệ khác của cộng đồng địa phương và duy trì chất lượng cao của trải nghiệm của khách du lịch là rất quan trọng đối với những gì tạo nên du lịch bền vững hoặc phát triển bền vững du lịch (Peng, 2011).

3.1. Tầm quan trọng của sự tham gia của các bên liên quan

Ý kiến và thái độ của các bên liên quan trong ngành du lịch về việc bảo vệ di sản văn hóa và khả năng phát triển du lịch bền vững trong môi trường của họ là rất quan trọng. Sự tham gia của khách du lịch, cộng đồng địa phương, khu vực tư nhân và chính quyền là yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công của các sáng kiến du lịch bền vững. Các bên liên quan cần hợp tác chặt chẽ để lập kế hoạch, quản lý và phát triển di sản văn hóa một cách có trách nhiệm, đảm bảo rằng nó không gây hại cho văn hóa địa phương hoặc ảnh hưởng đến môi trường.

3.2. Bảo tồn hệ sinh thái và sự đa dạng sinh học

Bên cạnh sự tham gia của các bên liên quan, việc bảo tồn hệ sinh thái và sự đa dạng sinh học cũng rất quan trọng để đảm bảo tính bền vững của du lịch di sản văn hóa. Các địa điểm du lịch cần được quản lý một cách cẩn thận để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Các hoạt động du lịch sinh thái có thể giúp tăng cường nhận thức về môi trường và khuyến khích du khách có trách nhiệm hơn. Điều này đặc biệt quan trọng tại các địa điểm có giá trị di sản thế giới UNESCO.

IV. Phân Tích Tình Hình Du Lịch Bền Vững tại Angkor 53 ký tự

Nghiên cứu này tập trung vào quan điểm về du lịch bền vững di sản văn hóa ở Campuchia sử dụng ba nghiên cứu điển hình: Angkor, PVH và các địa điểm khảo cổ SPK. Nó không bao gồm các địa điểm du lịch di sản văn hóa khác. Theo đánh giá tài liệu, có hai yếu tố của di sản văn hóa: hữu hình và vô hình. Và phạm vi của di sản văn hóa trong nghiên cứu này chỉ giới hạn ở hữu hình, đề cập đến các biểu hiện vật chất của các biểu hiện và giá trị văn hóa do con người tạo ra như các tòa nhà lịch sử, tác phẩm nghệ thuật, đền thờ, địa điểm khảo cổ, máy móc và thiết bị, hàng thủ công và cảnh quan văn hóa trong ba địa điểm di sản thế giới được chọn.

4.1. Quan điểm của các bên liên quan về du lịch bền vững ở Angkor

Nghiên cứu tập trung vào quan điểm của các bên liên quan về du lịch bền vững tại Angkor, bao gồm chính quyền địa phương, doanh nghiệp du lịch, cộng đồng dân cư và du khách. Mục tiêu là thu thập thông tin chi tiết về nhận thức, thái độ và thực hành liên quan đến du lịch bền vững, từ đó đưa ra các khuyến nghị phù hợp. Cần phải hiểu rõ những ưu tiên và mối quan tâm của từng nhóm đối tượng để có thể xây dựng các chính sách và chiến lược hiệu quả. Cần lưu ý vai trò của APSARA National Authority (ANA) trong việc quản lý và bảo tồn di sản Angkor.

4.2. Các yếu tố kinh tế xã hội và môi trường ở Angkor

Về tính bền vững của các địa điểm, nghiên cứu thảo luận về ba khía cạnh của phát triển bền vững: kinh tế, xã hội và môi trường. Nghiên cứu không tính đến quan điểm của những người tham gia từ khắp cả nước, mà chỉ chọn thảo luận và phỏng vấn những người tích cực tham gia vào ba địa điểm di sản thế giới. Hơn nữa, việc phân tích quan điểm của các bên liên quan liên quan có thể đã giúp phát triển một nghiên cứu toàn diện. Cần phải cân bằng giữa lợi ích kinh tế từ du lịch, bảo tồn các giá trị văn hóa và xã hội, và bảo vệ môi trường tự nhiên tại Angkor.

V. Ứng Dụng Mô Hình Quản Lý Du Lịch Bền Vững Hiệu Quả 58 ký tự

Nghiên cứu này cho thấy rằng cần phải nhận ra rằng sự phát triển của SCHT là một trách nhiệm chung. Khi nói đến SCHT, ba chiều của tính bền vững, các chiều kinh tế, xã hội và môi trường, phải được tích hợp từ cùng một quan điểm. Nó trở nên quan trọng hơn khi các yếu tố của tài sản văn hóa được biến thành tiềm năng du lịch. Trong khi cộng đồng địa phương và khu vực tư nhân được kỳ vọng sẽ hỗ trợ trong việc đánh giá cao, bảo tồn và quản lý CHT, Chính phủ, MOT và các cơ quan có liên quan cần phải chịu trách nhiệm lớn hơn và đóng góp đáng kể hơn cho các di tích văn hóa, đặc biệt là các di sản thế giới.

5.1. Đề xuất mô hình quản lý du lịch bền vững di sản văn hóa

Tác giả đề xuất một mô hình quản lý SCHT, có thể được áp dụng hiệu quả trên cả nước thông qua bối cảnh phát triển của mỗi khu vực là không giống nhau. Nó cho thấy rằng phương pháp tiếp cận có sự tham gia là quan trọng để tăng cường phát triển bền vững tại các di sản thế giới và thúc đẩy CHT nói chung, đặc biệt là đóng góp vào sự phát triển địa phương, cải thiện cộng đồng địa phương và bảo tồn môi trường. Mô hình này có thể dựa trên việc kết hợp các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường vào quá trình lập kế hoạch và ra quyết định. Cần có sự tham gia tích cực của tất cả các bên liên quan, bao gồm cả cộng đồng địa phương, doanh nghiệp du lịch và chính quyền.

5.2. Tầm quan trọng của cách tiếp cận có sự tham gia

Ngoài ra, nghiên cứu này dựa trên phân tích các yếu tố kinh tế vi mô của các di sản thế giới cho phép đại diện tốt hơn cho thực tế phát triển, thay vì đề xuất các khuyến nghị giả định thực tế về các giả thuyết lý tưởng. Việc sử dụng các cuộc phỏng vấn bán cấu trúc, bao gồm các cuộc phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm tập trung với đại diện của khu vực tư nhân, khách du lịch và cộng đồng địa phương và ba nghiên cứu thực địa làm phong phú nguồn dữ liệu thực nghiệm để suy ra kết quả và dẫn đến đề xuất chính sách và chiến lược cụ thể cho chính phủ Campuchia, đặc biệt là MOT, MCFA, ANA, PVHNA và SPKNA. Cần phải đảm bảo rằng các cộng đồng địa phương được hưởng lợi từ du lịch, và rằng các giá trị văn hóa của họ được tôn trọng và bảo tồn.

VI. Kết Luận và Triển Vọng Du Lịch Bền Vững Campuchia 59 ký tự

Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, điều bắt buộc là phải lưu ý rằng vấn đề hợp tác có thể phát sinh từ quan điểm khác nhau của các bên liên quan liên quan trong việc quản lý và phát triển SCHT tại các di sản thế giới. Nhưng trong trường hợp của Campuchia, cụ thể là trong ba nghiên cứu điển hình, khu vực công, đặc biệt là Chính phủ Hoàng gia Campuchia thông qua các thể chế khác nhau (MCFA, MOT, ANA, PNA, SNA…), đóng một vai trò không thể tránh khỏi trong việc giảm thiểu các tác động bắt nguồn từ vấn đề hợp tác, trong đó sự tồn tại của cơ chế ICC là nền tảng phối hợp hiệu quả để đảm bảo thảo luận suôn sẻ, hợp tác và thực hiện công việc và hạn chế tác động bất tiện từ bất kỳ hoạt động cạnh tranh nào của các bên liên quan khác nhau. Đóng góp ban đầu này được phản ánh trong mô hình (3Ps+1C) được đề xuất.

6.1. Vai trò của cơ chế ICC trong du lịch bền vững

Cơ chế ICC (International Coordination Committee) đóng vai trò quan trọng trong việc điều phối các hoạt động du lịch bền vững tại Campuchia, đặc biệt là tại các di sản thế giới như Angkor, Preah Vihear và Sambo Preikuk. ICC giúp đảm bảo rằng các bên liên quan khác nhau hợp tác chặt chẽ để bảo tồn và quản lý các địa điểm này một cách bền vững. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh có nhiều ý kiến và quan điểm khác nhau về cách phát triển du lịch bền vững.

6.2. Đề xuất mô hình 3Ps 1C cho hợp tác bền vững

Nghiên cứu đề xuất mô hình (3Ps+1C) để thúc đẩy hợp tác bền vững trong du lịch di sản văn hóa. Mô hình này tập trung vào ba yếu tố chính: People (người dân), Planet (hành tinh) và Prosperity (thịnh vượng), cùng với yếu tố Cooperation (hợp tác). Bằng cách tập trung vào các yếu tố này, các bên liên quan có thể làm việc cùng nhau để đảm bảo rằng du lịch di sản văn hóa mang lại lợi ích cho tất cả mọi người, đồng thời bảo vệ môi trường và di sản văn hóa cho các thế hệ tương lai.Mô hình này hướng tới sự phát triển du lịch có trách nhiệm.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Sustainable Cultural Heritage Tourism in Cambodia: Case studies of Angkor, Preah Vihear and Sambo Preikuk" (Du lịch di sản văn hóa bền vững tại Campuchia: Nghiên cứu trường hợp Angkor, Preah Vihear và Sambor Prei Kuk) được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Chea Bora, chuyên ngành Quản lý kinh tế (Kinh tế du lịch - Mã số: 9310110) tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (Hà Nội, 2022), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Phạm Hồng Chương và TS. Đồng Xuân Đảm.

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu, du lịch là một trong những ngành tăng trưởng nhanh nhất, chiếm 30% thương mại dịch vụ thế giới, 7% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ, tạo ra 1 trong 11 việc làm và mang lại 1,5 nghìn tỷ USD thu nhập xuất khẩu (UNWTO, 2017). Tại Campuchia, du lịch di sản văn hóa (Cultural Heritage Tourism - CHT) đóng vai trò là "xương sống" kinh tế và là động lực quan trọng của Chiến lược Tứ giác giai đoạn 3 (Rectangular Strategy Phase 3) của Chính phủ Hoàng gia Campuchia (RGC), nơi du lịch được xác định là "Vàng xanh" (Green Gold). Trước đại dịch Covid-19, hơn 50% lượng khách du lịch quốc tế đến Campuchia đã ghé thăm các điểm di sản văn hóa (MOT, 2019). Tăng trưởng kinh tế từ CHT đã góp phần hạ tỷ lệ nghèo đói từ 100% năm 1979 xuống còn 11% năm 2019. Năm 2019, Campuchia đón khoảng 6,6 triệu lượt khách quốc tế, tăng 6,6% so với năm 2018.

Tuy nhiên, sự phát triển nóng của CHT tạo ra thách thức mang tính hai mặt (double-faced sector): một mặt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, việc làm và nguồn thu; mặt khác, áp lực cạnh tranh gay gắt giữa các điểm đến có nguy cơ gây mất cân bằng giữa ba chiều kích của phát triển bền vững (kinh tế, xã hội và môi trường) và xâm hại đến tính toàn vẹn của di sản (Peng, 2011). Khoảng trống nghiên cứu lớn tại Campuchia là các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung chủ yếu vào tiềm năng tài nguyên văn hóa và cách thức phát triển, quảng bá sản phẩm du lịch, mà thiếu vắng các công trình nghiên cứu sâu về quản lý Du lịch Di sản Văn hóa Bền vững (Sustainable Cultural Heritage Tourism - SCHT) cũng như cơ chế hợp tác giữa các bên liên quan.

Mục tiêu chính của luận án là khám phá nhận thức của các bên liên quan về tầm quan trọng của SCHT và điều tra các biện pháp nhằm đạt được SCHT tại Campuchia, cụ thể tại ba quần thể di sản thế giới: Angkor, Preah Vihear (PVH) và Sambor Prei Kuk (SPK).

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, tác giả xác định 5 câu hỏi nghiên cứu:

1. Tầm quan trọng của SCHT tại Campuchia là gì? (What are the importance of SCHT in Cambodia?)
2. Các bên liên quan nhận thức như thế nào về SCHT tại Campuchia? (How do stakeholders perceive SCHT in Cambodia?)
3. Các bên liên quan hợp tác như thế nào trong việc quản lý SCHT tại Campuchia? (How do they collaborate in managing SCHT in Cambodia?)
4. Thực trạng của SCHT tại Campuchia hiện nay như thế nào? (What is the current situation of SCHT in Cambodia?)
5. SCHT có thể đạt được như thế nào trong bối cảnh Campuchia? (How could SCHT be achieved in Cambodian context?)

Đối tượng nghiên cứu của luận án là quan điểm, nhận thức và phương thức quản lý du lịch di sản văn hóa bền vững của các bên liên quan. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn ở các di sản văn hóa vật thể (tangible cultural heritage) bất động sản bao gồm các công trình kiến trúc lịch sử, đền đài, địa điểm khảo cổ và cảnh quan văn hóa tại ba khu di sản thế giới được UNESCO công nhận: Công viên khảo cổ Angkor (công nhận năm 1992), Đền Preah Vihear (công nhận năm 2008) và Khu đền Sambor Prei Kuk (công nhận năm 2017). Về mặt không gian xã hội, nghiên cứu tập trung vào các bên liên quan trực tiếp tham gia vào hoạt động du lịch tại ba địa bàn này.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các dòng nghiên cứu quốc tế và khu vực xoay quanh khái niệm di sản văn hóa và du lịch di sản văn hóa:

• Bản chất và phân loại CHT: Tác giả kế thừa định nghĩa của Silberberg (1995), Ivanovic (2008) và Craik (1995) về việc trải nghiệm đích thực các giá trị lịch sử, đời sống và nghệ thuật; Landorf (2009) về sức hút du lịch di sản; Công ước UNESCO (2003, 2007) và UNECAP (2008) về việc phân loại di sản thành vật thể (động sản và bất động sản) và phi vật thể; Bouchenaki về mối quan hệ tương hỗ hai mặt của di sản vật thể và phi vật thể; Ruoss & Alfare (2013) về vai trò luật di sản quốc gia.
• Tác động đa chiều của du lịch di sản: McKercher & du Cros (2002) cùng Timothy & Nyaupane (2009) chỉ ra các tác động vật lý, môi trường, văn hóa - xã hội và kinh tế; Haralambopoulos & Pizam (1996) phân tích việc tạo việc làm và nguy cơ tội phạm; Gelbman & Timothy (2011) nhấn mạnh sự phục hồi văn hóa, lòng tự hào dân tộc song hành với rủi ro mài mòn, ô nhiễm và tăng chi phí sinh hoạt; Fyall & Garrod (1998), Austin (2002), Timothy & Boyd (2003) phân tích tổn hại vật chất do quá tải du khách; Nyaupane, Morais & Dowler (2006) cảnh báo về thương mại hóa văn hóa; Tosun (1998) và Kakiuchi & Iwamoto (2008) nhấn mạnh sự nguy hiểm của thái độ phớt lờ các tác động tiêu cực.
• Lý thuyết phát triển bền vững và quản trị di sản: Báo cáo Limits to Growth của Club of Rome (1972, dẫn theo Theys, 2001); khái niệm phát triển sinh thái (ecodevelopment) của Strong tại Hội nghị Stockholm (1972, dẫn theo Vivien, 2005); Báo cáo Brundtland Our Common Future (WCED, 1987); Tuyên bố Rio (1992); Hội nghị Johannesburg (2002, dẫn theo Munitlak et al.); Hướng dẫn quản lý di sản thế giới của Feilden & Jokilehto (1993, 1998); Công ước Di sản thế giới (UNESCO, 1972, 2005); Tuyên bố Budapest (World Heritage Committee, 2002); Tuyên bố Berlin (1997); các nghiên cứu của Rodwell (2002), Wilson & Boyle (2006), Liu (2003), Dwyer (2004), Hunter (2007), Kimura (2011), Kester (1999), Chheang (2009), Walter (2011).
• Sự tham gia của các bên liên quan và hiện tượng "Coopetition": Định nghĩa bên liên quan của WWF (2000); Brenner & Cochran (2014); khái niệm chiến lược vừa hợp tác vừa cạnh tranh (coopetition) của Stein (2010), Walley (2007) và Weidenfeld, Butler & Williams (2011); mô hình Đối tác công - tư (PPP) trong du lịch bền vững của Vijayanand (2013), Chao & Toro (2017), UNWTO (2015); và sự cần thiết mở rộng sang yếu tố cộng đồng (People - 4Ps) theo Xiang & Wall (2005).

Vị trí của luận án nằm ở việc giải quyết khoảng trống học thuật về quản lý SCHT ở cấp độ vi mô tại các nền kinh tế đang phát triển. Thay vì chỉ tiếp cận lý thuyết thuần túy hoặc tách rời bảo tồn với phát triển kinh tế, luận án định vị nghiên cứu tại điểm giao thoa giữa bảo tồn di sản, phân tích kinh tế du lịch và cơ chế phối hợp đa bên (Multi-stakeholder collaboration) trong bối cảnh thực tiễn của ba di sản thế giới tại Campuchia.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và phân tích

Luận án vận dụng mô hình Ba trụ cột của sự bền vững (The Three Pillars of Sustainability) bao gồm Kinh tế, Xã hội và Môi trường (Hall & Lew, 1998; Brebbia & Beriatos, 2011; Zuindeau, 2000; Thwink, 2016; Bulin & Calaretu, 2012; Caribbean Tourism Organization, 2010). Khi ba trụ cột kết hợp từng đôi một mà thiếu vắng trụ cột thứ ba, hệ thống sẽ rơi vào các trạng thái:

• Khả thi (Viable): Cân bằng giữa Kinh tế và Môi trường (kinh tế hiệu quả, bảo vệ tài nguyên nhưng bỏ quên phúc lợi xã hội của người dân).
• Công bằng (Equitable): Cân bằng giữa Kinh tế và Xã hội (kinh tế phát triển, nâng cao đời sống dân cư nhưng tàn phá môi trường tự nhiên).
• Chịu đựng được (Bearable): Cân bằng giữa Xã hội và Môi trường (bảo tồn thiên nhiên và đảm bảo công bằng xã hội nhưng hoạt động kinh tế kém hiệu quả). Sự phát triển chỉ đạt tính bền vững trọn vẹn khi có sự dung hòa và tích hợp đồng thời cả ba chiều kích.

Khung khái niệm của nghiên cứu (Conceptual Framework) tích hợp:

1. Sự cân bằng ba trụ cột (Kinh tế - Xã hội - Môi trường).
2. Sự hợp tác của các bên liên quan (Mô hình mở rộng 4Ps: Public - Private - People Partnership).
3. Quản lý điểm đến (Lập kế hoạch, tổ chức và giám sát) nhằm đạt tới các biện pháp thực hiện SCHT.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng hệ hình nghiên cứu diễn giải (interpretive research paradigm) thông qua phương pháp định tính nghiên cứu đa trường hợp (qualitative multiple-case study) (Denzin & Lincoln, 2008; Merriam, 1998, 2002; Stake, 2010; Yin, 2003, 2009; Cohen, Manion & Morrison, 2000, 2007).

Phương pháp chọn mẫu kết hợp giữa chọn mẫu có mục đích (purposive sampling) đối với cán bộ quản lý, cộng đồng địa phương, doanh nghiệp và chọn mẫu thuận tiện (convenience sampling) đối với khách du lịch quốc tế (Dornyei, 2007; Johnson & Christensen, 2008). Tổng số người tham gia nghiên cứu là 93 người, phân bổ đồng đều tại 3 địa bàn (31 người/địa điểm).

Nhóm đối tượng tham gia	Địa điểm Angkor	Địa điểm Preah Vihear	Địa điểm Sambor Prei Kuk	Tổng cộng
Quan chức / Cán bộ quản lý (Officials)	6	6	6	18
Khách du lịch quốc tế (International Tourists)	5	5	5	15
Cộng đồng địa phương (Local Communities)	5	5	5	15
Đại diện Khách sạn (Hotels)	5	5	5	15
Đại diện Nhà hàng (Restaurants)	5	5	5	15
Doanh nghiệp Lữ hành địa phương (Local Tour Operators)	5	5	5	15
Tổng số người tham gia	31	31	31	93

Các công cụ thu thập dữ liệu bao gồm:

1. Phỏng vấn thử nghiệm (Pilot interviews): Thực hiện tại Sambor Prei Kuk với 3 đối tượng (1 cán bộ du lịch, 1 đại diện doanh nghiệp, 1 du khách quốc tế) nhằm hoàn thiện đề cương phỏng vấn (Harding, 2013; Castillo-Montoya, 2016; Krauss et al., 2009).
2. Phỏng vấn bán cấu trúc (Semi-structured interviews): Tiến hành với 75 đối tượng (du khách quốc tế bằng tiếng Anh; cộng đồng và doanh nghiệp bằng tiếng Khmer), thời lượng khoảng 60 phút/cuộc, ghi âm, gỡ băng và kiểm tra độ chính xác (member checking).
3. Phỏng vấn nhóm tập trung (Focus groups): Tiến hành 3 cuộc thảo luận nhóm không chính thức tại Sở Du lịch 3 tỉnh, mỗi nhóm gồm 6 cán bộ (1 Bộ Du lịch - MOT, 1 Bộ Văn hóa và Nghệ thuật - MCFA, 1 Bộ Môi trường - MOE, 1 Bộ Quản lý Đất đai, Quy hoạch Đô thị và Xây dựng - MLMUPC, 1 đại diện Ban quản lý di sản chuyên trách gồm ANA / PVHNA / SPKNA, 1 đại diện Chính quyền tỉnh - PA). Thời lượng 80-90 phút/cuộc bằng tiếng Khmer.
4. Quan sát trực tiếp không tham gia (Observation): Thu thập dữ liệu thực tế tại thực địa về ứng xử, hoạt động quản lý và tương tác vật lý (Cohen et al., 2007; Yin, 2009).
5. Phân tích tài liệu (Documentation): Kế hoạch quản lý, hướng dẫn nghiệp vụ, quy tắc ứng xử, văn bản chính sách liên quan (Denscombe, 2007).

Quy trình phân tích dữ liệu tuân thủ mô hình 5 bước của Creswell: (1) Tổ chức dữ liệu thô; (2) Đọc hiểu và làm quen dữ liệu; (3) Mã hóa dữ liệu (kết hợp mã tiên nghiệm - a priori codes và mã mới phát sinh); (4) Xác minh dữ liệu; (5) Diễn giải và biểu diễn dữ liệu. Độ tin cậy (Trustworthiness) được bảo đảm qua 4 tiêu chuẩn của Lincoln & Guba (1985): tính xác thực (credibility qua tam giác hóa dữ liệu và kiểm tra thành viên), tính chuyển giao (transferability), tính phụ thuộc (dependability) và tính xác nhận (confirmability).

---

Nội dung chính theo từng chương

CHAPTER 1: INTRODUCTION

Chương mở đầu trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh Campuchia lấy CHT làm động lực xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế. Tác giả xác lập mục tiêu nghiên cứu, 5 câu hỏi nghiên cứu trọng tâm, đối tượng và phạm vi nghiên cứu (tập trung vào di sản vật thể tại Angkor, Preah Vihear, Sambor Prei Kuk), đồng thời nêu bật ý nghĩa lý luận, thực tiễn và cấu trúc 5 chương của luận án. Bối cảnh chính sách được nhấn mạnh thông qua Chiến lược Tứ giác giai đoạn 3, Kế hoạch Chiến lược Du lịch Campuchia 2012-2020 và nguyên tắc "Bảo tồn để phát triển, phát triển để bảo tồn" (Conservation for Development, Development for Conservation).

CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW

Chương tổng quan tài liệu làm rõ nền tảng lý thuyết về CHT và SCHT. Tác giả phân tích cấu trúc di sản văn hóa (vật thể động sản/bất động sản và phi vật thể), các tác động tích cực và tiêu cực của du lịch di sản đối với môi trường vật lý, văn hóa - xã hội và kinh tế địa phương. Tiếp đó, chương phân tích mô hình Ba trụ cột của sự phát triển bền vững và các trạng thái cân bằng bộ phận (viable, equitable, bearable). Tác giả tổng kết các nguy cơ đe dọa di sản do con người (sự thiếu hiểu biết, bỏ bê, buôn bán trái phép cổ vật, trộm cắp, hỏa hoạn, xây dựng phát triển thiếu kiểm soát, chiến tranh) và 6 hành động quản trị theo Walter (2011). Cuối cùng, chương xem xét các mô hình hợp tác đa bên, hiện tượng cạnh tranh cùng hợp tác (coopetition), mô hình PPP mở rộng thành 4Ps (Public - Private - People) và thiết lập khung phân tích khái niệm của luận án.

CHAPTER 3: METHODOLOGY

Chương phương pháp luận luận giải việc lựa chọn hệ hình nghiên cứu diễn giải và thiết kế nghiên cứu đa trường hợp (multiple-case study). Tác giả mô tả chi tiết quy trình chọn mẫu mục đích và thuận tiện cho 93 người tham gia tại 3 điểm di tích, quy trình phỏng vấn thử nghiệm tại Sambor Prei Kuk, việc triển khai 75 cuộc phỏng vấn bán cấu trúc và 3 cuộc phỏng vấn nhóm tập trung (mỗi nhóm 6 cán bộ đại diện 6 cơ quan quản lý). Chương cũng quy định rõ phương pháp quan sát thực địa, thu thập tài liệu thứ cấp, quy trình phân tích dữ liệu 5 bước theo Creswell, kỹ thuật mã hóa dữ liệu, các biện pháp tam giác hóa nguồn dữ liệu/phương pháp và quy chuẩn đạo đức nghiên cứu (bảo mật, ẩn danh, phiếu đồng thuận).

CHAPTER 4: THE RESULT OF FINDINGS

Chương kết quả nghiên cứu tổng hợp và so sánh các phát hiện thực nghiệm từ 3 địa bàn nghiên cứu (Angkor, Preah Vihear, Sambor Prei Kuk):

• Hồ sơ điểm đến và nhận thức chung về SCHT: Phân tích nhận thức của các bên liên quan về khái niệm SCHT, sự khác biệt trong hiểu biết giữa cán bộ quản lý, doanh nghiệp, người dân và du khách quốc tế.
• Nhận thức theo 3 chiều kích:
  • Chiều kích kinh tế: Nguồn thu từ vé tham quan, cơ hội việc làm, dịch vụ bổ trợ, mức độ giữ lại chi tiêu du lịch tại địa phương.
  • Chiều kích xã hội: Bảo tồn truyền thống, nâng cao lòng tự hào dân tộc, mức độ tham gia của cộng đồng và các xung đột văn hóa nảy sinh.
  • Chiều kích môi trường: Quản lý rác thải, bảo tồn cảnh quan tự nhiên, tác động của hạ tầng giao thông và các giải pháp giảm thiểu áp lực môi trường.
• Sự tham gia và hợp tác của các bên liên quan: Đánh giá vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước (MOT, MCFA, MOE, MLMUPC), các cơ quan quản lý chuyên trách (Cơ quan Quốc gia APSARA - ANA tại Angkor, Cơ quan Quốc gia Preah Vihear - PVHNA tại Preah Vihear, Cơ quan Quốc gia Sambor Prei Kuk - SPKNA tại Sambor Prei Kuk), chính quyền tỉnh, hiệp hội doanh nghiệp (CATA, CRA, CTF) và cộng đồng dân cư.
• Thực trạng và các nhiệm vụ trọng tâm đã hoàn thành: Đánh giá tiến độ thực thi các kế hoạch quản lý di sản, sự phối hợp liên ngành và các biện pháp quản lý đang áp dụng tại từng điểm di sản.

CHAPTER 5: DISCUSSION, CONCLUSION & RECOMMENDATIONS

Chương thảo luận đối chiếu các phát hiện nghiên cứu với khung khái niệm và y văn quốc tế. Tác giả phân tích sâu sắc cơ chế hợp tác giữa các bên liên quan, nhấn mạnh bài học kinh nghiệm từ Ủy ban Điều phối Quốc tế về Bảo tồn và Phát triển Khu Di tích Lịch sử Angkor (ICC-Angkor) và Ủy ban Điều phối Quốc tế Preah Vihear (ICC-PVH). Tác giả đề xuất mô hình quản trị hợp tác trong quản lý SCHT tại Campuchia mang tên mô hình (3C+1C) / (3Ps+1C). Chương đưa ra hệ thống khuyến nghị chính sách cụ thể ở cấp quốc gia và cấp điểm di sản, đồng thời chỉ rõ các giới hạn nghiên cứu và định hướng học thuật tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Luận án xây dựng khung phân tích toàn diện về quản lý du lịch di sản văn hóa bền vững (SCHT) tại các quốc gia đang phát triển, kết hợp chặt chẽ giữa mô hình Ba trụ cột bền vững (Kinh tế - Xã hội - Môi trường) với lý thuyết các bên liên quan và lý thuyết quản trị điểm đến.
2. Luận án làm rõ hiện tượng "coopetition" (vừa cạnh tranh vừa hợp tác) giữa các doanh nghiệp du lịch tại các điểm di sản thế giới, đồng thời chứng minh vai trò điều tiết mang tính quyết định của khu vực công (Chính phủ, các bộ ngành và ban quản lý chuyên trách) trong việc giảm thiểu các tác động tiêu cực của xung đột cạnh tranh.
3. Luận án đề xuất mô hình quản trị hợp tác mới trong quản lý SCHT tại Campuchia: Mô hình (3C+1C) tương ứng với cơ chế phối hợp mở rộng (3Ps+1C: Public - Private - People + Coordination), trong đó bổ sung vai trò chủ thể cốt lõi của cộng đồng địa phương (People) và thiết chế điều phối quốc tế/liên ngành (như cơ chế ICC) vào mô hình đối tác công - tư truyền thống.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và khuyến nghị chính sách

1. Cung cấp dữ liệu thực nghiệm vi mô: Phân tích thực trạng quản lý và nhận thức của 93 đại diện từ 6 nhóm bên liên quan tại ba khu di sản thế giới tiêu biểu của Campuchia (Angkor, Preah Vihear, Sambor Prei Kuk), phản ánh bức tranh đa chiều về sự phát triển không đồng đều giữa các vùng.
2. Kiến nghị ở cấp quốc gia:
   • Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý riêng cho du lịch di sản văn hóa, khắc phục tình trạng chồng chéo thẩm quyền giữa Bộ Du lịch (MOT) và Bộ Văn hóa & Nghệ thuật (MCFA).
   • Đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa điểm đến du lịch (từ trọng điểm Siem Reap - Angkor sang vùng duyên hải phía Nam và vùng sinh thái Đông Bắc) nhằm giảm tải áp lực quá tải du khách lên các di tích lõi.
   • Thúc đẩy chính sách "Bảo tồn để phát triển, phát triển để bảo tồn", tích hợp các di sản văn hóa vào quy hoạch không gian xanh quốc gia.
3. Kiến nghị ở cấp điểm di sản (Site Level):
   • Nâng cao năng lực quản lý của các cơ quan chuyên trách (ANA, PVHNA, SPKNA) thông qua quy hoạch sức chứa du lịch (carrying capacity), kiểm soát phân luồng du khách và thiết lập bộ chỉ số giám sát tác động môi trường.
   • Xây dựng cơ chế chia sẻ lợi ích kinh tế công bằng cho cộng đồng dân cư địa phương (tạo sinh kế bản địa, tiêu thụ nông sản, nghề thủ công truyền thống) nhằm khuyến khích người dân chủ động tham gia bảo vệ di sản.
   • Mở rộng cơ chế điều phối kiểu ICC (như ICC-Angkor, ICC-PVH) cho khu di tích Sambor Prei Kuk và các điểm di sản dự kiến khác.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt phạm vi không gian, nghiên cứu chỉ tập trung khảo sát tại ba địa bàn di sản thế giới cụ thể là Angkor, Preah Vihear và Sambor Prei Kuk, chưa bao quát toàn bộ các điểm du lịch di sản văn hóa khác trên khắp 25 tỉnh thành của Campuchia. Về đối tượng di sản, luận án giới hạn phạm vi khảo sát ở các di sản văn hóa vật thể (tangible heritage) là đền đài, công trình kiến trúc và cảnh quan khảo cổ, mà chưa đi sâu vào toàn bộ hệ thống di sản văn hóa phi vật thể đa dạng. Về phương pháp luận, nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính nghiên cứu đa trường hợp với cỡ mẫu 93 người tham gia; do đó, các phát hiện mang tính diễn giải sâu sắc về mặt bản chất hiện tượng tại các trường hợp cụ thể mà không nhằm mục đích khái quát hóa thống kê đại diện cho toàn bộ quần thể dân cư.

Các hướng nghiên cứu tiếp theo được gợi mở bao gồm:

• Mở rộng nghiên cứu sang 8 địa điểm di sản tiềm năng nằm trong Danh sách dự kiến của UNESCO (Tentative List) của Campuchia như Koh Ker (tỉnh Preah Vihear), Phnom Kulen (tỉnh Siem Reap), Angkor Borei và Phnom Da (tỉnh Takeo), Oudong (tỉnh Kandal), Beng Mealea (tỉnh Siem Reap), Preah Khan Kompong Svay (tỉnh Kompong Thom), Banteay Chhmar (tỉnh Banteay Meanchey) và Banteay Prei Nokor (tỉnh Kampong Cham).
• Nghiên cứu chuyên sâu về sự tích hợp giữa di sản văn hóa phi vật thể (như Kịch múa Hoàng gia, Kịch bóng Sbek Thom, Trò chơi Kéo co, Đàn Chapei Dang Veng, Lkhon Khol Wat Svay Andet) với các sản phẩm du lịch di sản bền vững.
• Thực hiện các nghiên cứu định lượng hoặc phương pháp hỗn hợp (mixed-methods) để đo lường cụ thể mức độ sẵn sàng chi trả của du khách cho công tác bảo tồn hoặc đo lường tác động kinh tế lượng của CHT đối với thu nhập hộ gia đình địa phương.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh và học viên sau đại học: Cung cấp một hình mẫu chuẩn mực về thiết kế nghiên cứu định tính đa trường hợp (multiple-case study), phương pháp chọn mẫu hỗn hợp (mục đích và thuận tiện), quy trình phỏng vấn thử nghiệm (pilot interview), quy trình phỏng vấn nhóm tập trung liên ngành và kỹ thuật phân tích mã hóa 5 bước của Creswell.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Kinh tế du lịch, Quản lý di sản: Cung cấp hệ thống tổng quan tài liệu phong phú, tích hợp logic giữa lý thuyết ba trụ cột bền vững, hiện tượng coopetition và khung quản trị hợp tác điểm đến văn hóa.
• Nhà hoạch định chính sách du lịch và văn hóa (các Bộ, Ngành): Cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế các chính sách du lịch bền vững, cơ chế phối hợp liên ngành (Du lịch - Văn hóa - Môi trường - Quy hoạch đất đai - Chính quyền địa phương) và chính sách quản lý xung đột lợi ích giữa bảo tồn và khai thác kinh tế.
• Ban quản lý các khu di sản và bảo tồn: Tham khảo trực tiếp mô hình hợp tác (3C+1C / 3Ps+1C) và bài học kinh nghiệm điều phối quốc tế từ ICC-Angkor và ICC-PVH để áp dụng vào thực tiễn quản lý điểm đến tại các di sản văn hóa.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Ba khu di tích được lựa chọn làm nghiên cứu trường hợp trong luận án là gì và được UNESCO công nhận vào năm nào?
Ba khu di tích nghiên cứu trường hợp trong luận án gồm:

• Công viên khảo cổ Angkor (Angkor Wat archeological park), được UNESCO công nhận là Di sản thế giới năm 1992.
• Đền Preah Vihear (Preah Vihear Temple), được UNESCO công nhận là Di sản thế giới năm 2008.
• Khu đền Sambor Prei Kuk (Temple Zone of Sambor Preikuk), được UNESCO công nhận là Di sản thế giới năm 2017.

2. Cỡ mẫu và cơ cấu người tham gia nghiên cứu thực nghiệm được thiết kế như thế nào?
Nghiên cứu khảo sát tổng cộng 93 người tham gia, phân bổ đều 31 người cho mỗi địa điểm (Angkor: 31, Preah Vihear: 31, Sambor Prei Kuk: 31). Cấu trúc bao gồm:

• 75 người tham gia phỏng vấn bán cấu trúc (mỗi điểm 25 người, gồm: 5 khách du lịch quốc tế, 5 người dân địa phương, 5 đại diện khách sạn, 5 đại diện nhà hàng, 5 doanh nghiệp lữ hành địa phương).
• 18 cán bộ tham gia 3 cuộc phỏng vấn nhóm tập trung (mỗi điểm 6 cán bộ đại diện cho 6 cơ quan: MOT, MCFA, MOE, MLMUPC, Ban quản lý chuyên trách ANA/PVHNA/SPKNA, và Chính quyền tỉnh PA).

3. Theo mô hình Ba trụ cột của sự bền vững được sử dụng trong luận án, những trạng thái nào xuất hiện khi chỉ đạt được 2 trong 3 trụ cột?
Theo luận án (trích dẫn Thwink, 2016), khi chỉ có sự kết hợp của 2 trong 3 trụ cột thì hệ thống sẽ tạo ra các trạng thái:

• Khả thi (Viable): Đạt được cân bằng giữa Kinh tế và Môi trường (kinh tế hiệu quả, bảo vệ sinh thái nhưng bỏ qua phúc lợi xã hội).
• Công bằng (Equitable): Đạt được cân bằng giữa Kinh tế và Xã hội (kinh tế phát triển, nâng cao chất lượng sống nhưng tàn phá tài nguyên thiên nhiên).
• Chịu đựng được (Bearable): Đạt được cân bằng giữa Xã hội và Môi trường (bảo vệ môi trường và công bằng xã hội nhưng hệ thống kinh tế vận hành không hiệu quả).

4. Luận án đề xuất mô hình hợp tác quản trị nào và cơ chế đặc thù nào tại Campuchia giúp hạn chế tác động tiêu cực của cạnh tranh giữa các bên liên quan?
Luận án đề xuất mô hình quản trị hợp tác mang tên (3C+1C) hay mô hình (3Ps+1C: Public - Private - People + Coordination Platform), mở rộng từ mô hình đối tác công - tư truyền thống bằng cách đưa cộng đồng địa phương và cơ chế điều phối vào trung tâm. Luận án chỉ ra rằng cơ chế Ủy ban Điều phối Quốc tế (ICC, điển hình là ICC-Angkor và ICC-PVH) cùng sự tham gia của các cơ quan chính phủ Campuchia (MCFA, MOT, ANA, PVHNA, SPKNA) đóng vai trò nền tảng điều phối hiệu quả, giúp giải quyết hiện tượng vừa cạnh tranh vừa hợp tác (coopetition), đảm bảo đối thoại thông suốt và duy trì tính toàn vẹn của di sản.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Chea Bora là một công trình nghiên cứu học thuật chuyên sâu về du lịch di sản văn hóa bền vững tại Campuchia, tiếp cận qua hệ hình định tính nghiên cứu đa trường hợp tại Angkor, Preah Vihear và Sambor Prei Kuk. Tác giả đã tích hợp thành công mô hình Ba trụ cột bền vững với lý thuyết quản trị đa bên, làm rõ thực trạng nhận thức, sự tham gia và những thách thức quản lý điểm đến di sản. Công trình đóng góp mô hình hợp tác quản lý mới (3C+1C / 3Ps+1C) cùng các khuyến nghị chính sách cụ thể ở cấp quốc gia và cấp điểm di sản, mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho công tác nghiên cứu, đào tạo và hoạch định chính sách kinh tế du lịch di sản.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION ANDTRAINING NATIONAL ECONOMICS UNIVERSITY CHEA BORA SUSTAINABLE CULTURAL HERITAGE TOURISM IN CAMBODIA: CASE STUDIES OF ANGKOR, PREAH VIHEAR AND SAMBO PREIKUK Economic Management (Tourism Economics) Code: 9310110 A dissertation submitted to the National Economics University in fulfillment of requirements for the degree of Doctor of Philosophy in Tourism Management SUPERVISORS: 1. Pham Hong Chuong 2. Dong Xuan Dam Hanoi, 2022 an tien si luan an tien si1 TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gm DECLARATION I hereby declare that doctoral thesis “Sustainable Cultural Heritage Tourism in Cambodia: Case studies of Angkor, Preah Vihear and Sambo Preikuk is written by me and has not been submitted for any degree or has not been published yet. I am responsible for my declaration.

Bora CHEA an tien si luan an tien si1 TIEU LUANi MOI download : skknchat123@gm ACKNOWLEDGMENTS This research has been completed with useful guidance, continuous encouragement, strong support, kind assistance and sincere love of a number of individuals who I wish to express my profound thanks and high appreciation here. First and foremost, my sincerest gratitude goes to the Government of Socialist Republic of Vietnam through the Ministry of Education and Training Vietnam and the National Economics University for awarding me a doctoral scholarship that enabled me to undertake this research. Next, my greatest gratitude goes to the Royal Government of Cambodia who always deliberately encourages and supports officials including myself to pursue higher education and exchange practical experiences for the purposes of capacity building. Moreover, my profound thanks goes to my supervisors, Assoc.

Pham Hong Chuong, president of National Economics University and Dr. Dong Xuan Dam who got me started and provided a way ahead when I got stuck. I will be forever thankful for their insightful feedback and suggestions, continuous encouragement and support throughout this research. Furthermore, my heartfelt thanks goes to Assoc.

Pham Truong Hoang, Head of Faculty of Tourism and Hospitality for his useful guidance, and kind assistance with many of the important issues during my study and research. In addition, my special thanks goes to all professors and lecturers for their useful knowledge, hard work, and valuable time spending to teach me during my study. Without you all, I can not complete each course successfully and have a chance to complete this research. Also, my sincere appreciation goes to all international tourists, local communities, private sectors, and officials in tourism sector who participated in this research.

It has been a privilege to learn about their invaluable experiences, useful thoughts and essential opinions. Finally, my deep love and sincere gratitude goes to my beloved nuclear and extended family for their great support and endless love, that gave me strength, courage and determination to pursue my goals even further. an tien si luan an tien si1 TIEU LUANii MOI download : skknchat123@gm TABLE OF CONTENTS DECLARATION.ii TABLE OF CONTENTS.iii LIST OF ABBREVIATIONS.vii LIST OF TABLES.ix LIST OF FIGURES.ix CHAPTER 1: INTRODUCTION. Rational of the Study.

Purpose of the Study. Subject and Scope of the Study. Contribution of the Study. Context of the Study.

Outline of the Study.10 CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW. The Concept of Cultural Heritage Tourism. Definition of Cultural Heritage Tourism. The Elements of Cultural Heritage Tourism.

The Importance of Cultural Heritage Tourism. The Concept of Sustainable Cultural Heritage Tourism.Definition of SCHT. The Dimension of SCHT. The Importance of SCHT.

Measures of Sustainable Cultural Heritage Tourism. The Importance of CHT Management. Actions to Manage CHT. The Engagement of Stakeholders in CHT.

Conceptual Framework of the Study.26 an tien si luan an tien si1 TIEU LUANiiiMOI download : skknchat123@gm 2. Participants and Recruitment Procedures. Data Collection Methods and Procedures. Semi-structured interviews.

Confidentiality and Anonymity.43 CHAPTER 4: THE RESULT OF FINDINGS. Profile of Case Studies. Perception of SCHT in Cambodia.46 an tien si luan an tien si1 TIEU LUANivMOI download : skknchat123@gm 4. Understanding of SCHT Dimension….

Economic Dimension of SCHT. Social Dimension of SCHT. Environmental Dimension of SCHT. Involvement and Collaboration of Stakeholders in SCHT.

Development of SCHT in Cambodia. Key Tasks Accomplished Related to SCHT. Current Situation of SCHT in Cambodia. Meassures to Achieve SCHT in Cambodia.105 CHAPTER 5: DISCUSSION, CONCLUSION & RECOMMENDATIONS.

Global Perception of SCHT in Cambodia. Engagement and Collaborating Mechanism in SCHT. Current State of Development of SCHT in Cambodia. Measures to Achieve SCHT in Cambodia.

Clear Understaning of Perception of SCHT in Cambodia. Best Experience in Collaboration Mechanism but Need to Further Engage Relevant Stakeholders. Global Level of SCHT Achieved but Need to Enhance Dimensional Level. Successful Measure in Achieving SCHT in Cambodia.

At National Level. At Site Level. Proposed Model of Managing SCHT. Limitation and Perspective of the Study.137 Appendix A: Research Information Sheet for Participants.137 Appendix B: Consent Form for Participants.138 an tien si luan an tien si1 TIEU LUANv MOI download : skknchat123@gm Appendix C: Interview Protocol for Interview and Focus group.139 Appendix D: Summary Tables of Participant Responses.1: Understanding of SCHT in Cambodia (Case of Angkor)…………….2: Understanding of SCHT in Cambodia (Case of PVH).3: Understanding of SCHT in Cambodia (Case of SPK) .4: Summary of Economic Dimension of SCHT (Case of Angkor) .5: Summary of Economic Dimension of SCHT (Case of PHV) .6: Summary of Economic Dimension of SCHT (Case of SPK) .7: Summary of Social Dimension of SCHT (Case of Angkor) .8: Summary of Social Dimension of SCHT (Case of PVH) .9: Summary of Social Dimension of SCHT (Case of SPK) .10: Summary of Environmental Dimension of SCHT (Case of Angkor) .11: Summary of Environmental Dimension of SCHT (Case of PVH) .12: Summary of Environmental Dimension of SCHT (Case of SPK) .13: Involvement and collaboration of stakeholders in SCHT (Case of Angkor) .14: Involvement and collaboration of stakeholders in SCHT (Case of PVH) .15: Involvement and collaboration of stakeholders in SCHT (Case of SPK) .16: Summary of Current Situation of SCHT in Cambodia (Case of Angkor) .17: Summary of Current Situation of SCHT in Cambodia (Case of PVH) .18: Summary of Current Situation of SCHT in Cambodia (Case of SPK) .19: Summary of Measures to Achieve SCHT in Cambodia (Case of Angkor) .20: Summary of Measures to Achieve SCHT in Cambodia (Case of PVH) .21: Summary of Measures to Achieve SCHT in Cambodia (Case of SPK).

149 an tien si luan an tien si1 TIEU LUANviMOI download : skknchat123@gm LIST OF ABBREVIATIONS ADB Asian Development Bank ANA APSARA National Authority ANK Angkor CATA Cambodia Association of Travel Agents CHT Cultural Heritage Tourism CRA Cambodia Restaurant Association CTF Cambodia Tourism Federation GDP Gross Domestic Product H Hotel ICC International Coordination Committee ICC-Angkor The International Coordination Committee for the Safeguarding and Development of Historic Site of Angkor. ICC-PVH International Coordination Committee for the Conservation and Enhancement of the Temple Preah Vihear ICCROM The International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property ICOMOS International Council on Monuments and Sites IT International Tourist LC Local Community LTO Local Tour Operator MCFA Ministry of Culture and Fine Arts MICE Meeting, Incentive, Convention, Exhibition MLMUPC Ministry of Land Management, Urban Planning and Construction MOE Ministry of Environment MOI Ministry of Interior MOP Ministry of Planning MOT Ministry of Tourism OUV Outstanding Universal Value PA Provincial Authority PPP Public Private Partnership PVH Preah Vihear PVHNA Preah Vihear National Authority RGC Royal Government of Cambodia an tien si luan an tien si1 TIEU LUANviiMOI download : skknchat123@gm SPK Sambo Preikuk SPKNA Sambo Preikuk National Authority SCHT Sustainable Cultural Heritage Tourism UNESCO United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization WCED World Commission on Environment and Development WHS World Heritage Site WTTC World Travel And Tourism Council an tien si luan an tien si1 TIEU LUANviiiMOI download : skknchat123@gm (LUAN.preikuk LIST OF TABLES Table 3.1: The Characteristics of Research Participants……………………….2: The Summary of Participants for Semi-Structured Interviews……….3: The Characteristics of Participants for Focus Groups………………….36 LIST OF FIGURES Figure 2.1: Classification of Cultural Heritage…………………………………….2: The Three Pillars of Sustainability…………………………………….3: Sustainable Tourism Cycle……………………………………………….4: The Conceptual Framework of Sustainable CHT………….1: Proposed model of (3C+1C) of Collaboration in Managing SCHT in Cambodia .preikuk an tien si luan an tien si1 TIEU LUANixMOI download : skknchat123@gm (LUAN.preikuk CHAPTER 1: INTRODUCTION 1. Chapter Overview This chapter is an introduction chapter which provide an overall picture of the thesis. It begins with the rational of the research in followed by the purpose of the research.

It then states limit the subject and scope of the research and state contribution of the research. Finally, it ends with an outline of the thesis as a whole. Rational of the Study Tourism is considered one of the most rapid growing industries around the globe during the last several decades. Meantime, it has become one of the main sources of income for many developing countries in the world as it brings in great amounts of income into a local economy in the form of spending on goods and services needed by tourists.

According to UNWTO (2017), this accounts for 30% of the world's trade of services, and 7% of overall exports of goods and services. Also, tourism has established employment advantages in many related sectors ranging from construction to agriculture and telecommunication, in which one in eleven jobs allowing the tourism industry to generate USD 1.5 trillion in export earnings (UNWTO, 2017). In this regard, there is a great deal of discourse on cultural heritage which becomes one of the most important tourism resources, and Cultural Heritage Tourism (CHT) is one of the most salient forms of industry today. Cambodia is one country among those where CHT is backbone of economy.

Before the pandemic, Cambodia has gained over 50% of tourists visits cultural and heritage sites (MOT, 2019). Over the last two decades, CHT has become a pillar of equitable growth and played an instrumental role in poverty reduction in Cambodia. The previous two decades of sustained high growth, together with peace and macro-economic stability, has provided a new opportunity for rapid poverty reduction and enhanced living standard. In particular, the poverty rate dropped from 100 percent in 1979 to 11 percent in 2019.

Undoubtedly, CHT is playing a substantial part in this growth. However, with the massive growth and the size, most experts in the field of tourism are concerned with the impact of the excessive development of tourism especially in the form of CHT. This requires that we increase alertness. Heritage should in no way suffer from these gains.

It is because CHT can be viewed as double-face sector. One face: it can promote economic growth, employment and revenue for host region. Another face: with increasing competition, cultural destinations must compete among each other, (LUAN.preikuk an tien si luan an tien si1 TIEU LUAN MOI 1 download : skknchat123@gm (LUAN.preikuk which can cause imbalance between the three dimensions of sustainable tourism (Peng, 2011). This, accordingly, has provoked a lot of discussions about its sustainability.

The application of the sustainable development paradigm in tourism becomes a popular topic, as this sector is becoming a major source of growth in most countries of the world, particularly in developing countries, where their industrial capacity is still limited (Sharpley, 2000; Butcher, 2003; Dwyer, 2004). To achieve this, there should be a collaboration within some key stakeholders and all stakeholders need to build a mutual understanding on planning, managing, and developing cultural heritage in a sustainable and responsible manner, which will not harm and affect local culture. At the same time, ecosystems and diversity should be strictly preserved. In that sense, opinions and attitudes of tourism stakeholders on the protection of cultural heritage and the possibilities of sustainable tourism development in their environment are very important.

The guarantee of sustainable management of the site, sustainable income from this generation to the next generation of local community, and keeping high quality of tourists' experiences are essential to what constitutes sustainable tourism or sustainable development of tourism (Peng, 2011). Thus, achieving Sustainable Cultural Heritage Tourism (SCHT) is an important practical topic to be discussed and studied.