PHẦN MỞ ĐẦU Những thập kỷ gần đây, du lịch và ngành du lịch trở thành xu hƣớng chung của toàn cầu, chiếm vị trí chiến lƣợc trong nền kinh tế quốc gia nhiều nƣớc trên thế giới. Theo thống kê của Tổ chức Du lịch trên thế giới (UNWTO) và Hiệp hội Lữ hành quốc tế (WTTC)năm 2000 thu nhập ngành du lịch chiếm tới 10,7% GDP của toàn thế giới. ở Việt Nam năm 2007 thu nhập ngành du lịch lên đến 11%. Ƣớc tính lƣợng du khách quốc tế năm 2010 là 1100 triệu lƣợt, năm 2020 đạt khoảng 1600 lƣợt triệu du khách.
Đối với các quốc gia đang phát triển thì du lịch quốc tế có ý nghĩa hết sức quan trọng. UNWTO thống kê có tới 83% các quốc gia xếp du lịch là một trong năm ngành xuất khẩu lớn, và cứ ba nƣớc thì có một nƣớc coi du lịch là nguồn thu nhập ngoại tệ quan trọng. Cùng với sự phát triển của du lịch thế giới, ngành Du lịch Việt Nam ngày càng phát triển và đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế-xã hội của đất nƣớc. Dự báo năm 2010 nƣớc ta sẽ đón 5,5 - 6 triệu lƣợt du khách quốc tế và 25 -26 triệu lƣợt du khách nội địa, thu nhập từ du lịch đạt từ 4 - 4.
Việc phát triển du lịch nhanh chóng nhƣ vậy cũng nhờ vào những thế mạnh về nguồn tài nguyên du lịch cũng nhƣ những điều kiện thuận lợi mà môi trƣờng du lịch của mỗi quốc gia tạo nên. Do đó mà môi trƣờng du lịch có một vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình phát triển ngành du lịch quốc tế cũng nhƣ du lịch nội địa. Bên cạnh những hiệu quả to lớn đã đạt đƣợc, ngành du lịch trên thế giới và nƣớc ta cũng có tác động mạnh mẽ đến môi trƣờng du lịch kể cả môi trƣờng tự nhiên, môi trƣờng nhân văn và môi trƣờng kinh tế - xã hội. Vì vậy cần nghiên cứu tìm hiểu những tác động cụ thể của du lịch đến môi trƣờng để có biện pháp, phƣơng hƣớng phát triển thích hợp với hòan cảnh đất nƣớc.
Đồng thời có những biện pháp thích hợp để bảo vệ môi trƣờng du lịch, phát triển du lịch bền vững trong tƣơng lai. Đó là lý do tại sao chúng ta cần phải nghiên cứu một cách kỹ lƣỡng về mối quan hệ tác động qua lại giữa môi trƣờng du lịch và hoạt động du lịch. PHẦN I : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MÔI TRƢỜNG DU LỊCH I.Khái niệm môi trƣờng du lịch: 1. Môi trƣờng là gì? Môi trƣờng là tổng hợp các điều kiện bên ngoài có ảnh hƣởng đến một cá thể hay một sự kiện nào đó.
Bất kỳ một cá thể hay một sự kiện náo cũng tồn tại và diễn biến trong một môi trƣờng nhất định. Tùy thuộc vào từng đối tƣợng nhất định sẽ có môi trƣờng tƣơng thích. Có 3 loại môi trƣờng : môi trƣờng tự nhiên , moi trƣờng nhân tạo và môi trƣờng xã hội.khái niệm môi trƣờng du lịch: Môi trƣờng du lịch bao gồm tổng thể các nhân tố về tự nhiên, kinh tế-xã hội và nhân văn mà trong đó hoạt động du lịch tồn tại và phát triển. Hoạt động du lịch luôn có mối quan hệ mật thiết với môi trƣờng tự nhiên, kinh tế-xã hội và nhân văn, du lịch khai thác những giá trị, đặc tính của môi trƣờng mà nó tồn tại để phát triển, qua đó thay đổi những đặc tính của môi trƣờng này.
Hoạt động du lịch luôn gắn liền với việc khai thác các tiềm năng của tài nguyên môi trƣờng tự nhiên nhƣ vẻ đẹp của quang cảnh biển, sông, núi, các hang động, sa mạc, các hiện tƣợng tự nhiên khác.và các giá trị văn hóa của môi trƣờng nhân văn nhƣ đền chùa, am miếu, nhà thờ, thánh thất, tháp, lăng tẩm, cung điện.Các giá trị văn hóa phi vật thể nhƣ không gian văn hóa Cồng Chiêng Tây nguyên, Nhã nhạc Cung đình Huế, các loại hình văn hóa dân gian (ca trù, hát quan họ, hát chầu văn.) nói chung là các giá trị của bản săc văn hóa dân tộc. Bên cạnh việc khai thác tài nguyên để hoạt động, thì có các quy hoạch, các dự án, công trình xây dựng nên những môi trƣờng du lịch nhân tạo trên cơ sở tích hợp các yếu tố của tự nhiên, giá trị văn hóa.Để tạo nên sự phong phú đa dạng các loại hình du lịch là những công viên, khu du lịch, khu vui chơi giải trí phức hợp. Bất cứ hoạt động nào của du lịch cũng có tác động hai chiều đến môi trƣờng của nó. Cho nên trong hoạt động du lịch cần có những quy hoạch hợp lý, chính sách và dự án tối ƣu nhất nhằm giảm thiểu tác động đến môi trƣờng.Cơ cấu môi trƣờng du lịch Môi trƣờng du lịch bao gồm 3 thành phần chính: Môi trƣờng du lịch tự nhiên Môi trƣờng du lịch nhân văn Môi trƣờng kinh tế xã hội 1.Môi trƣờng du lịch tự nhiên Là một bộ phận cấu thành nên môi trƣờng du lịch nói chung, bao gồm tập hợp các đối tƣợng tự nhiên sống (hữu cơ ) và không sống ( vô cơ ).
Trong đó có những đối tƣợng tự nhiên chƣa bị con ngƣời con ngƣời tác động và cả những đối tƣợng tự nhiên đã bị con ngƣời tác động, cải tạo ở những mức độ khác nhau, song vẫn bảo tồn đƣợc một phần hoặc toàn bộ các đặc tính tự phục hồi và phát triển. Môi trƣờng du lịch tự nhiên là toàn bộ không gian, lãnh thổ bao gồm các nhân tố thiên nhiên nhƣ : đất, nƣớc, không khí, hệ động vật trên cạn và dƣới nƣớc… và các công trình kiến trúc cảnh quan thiên nhiên – nơi tiến hành các hoạt động du lịch. Môi trƣờng du lịch tự nhiên đƣợc cấu thành một loạt các môi trƣờng tự nhiên bộ phận trong một hệ thống chung. Các môi trƣờng bộ phận này tồn tại và phát triển theo các quy luật của mình song có liên quan tác động mật thiết với nhau bằng vô số các quan hệ nhiều chiều trong tƣơng quan nhân quả và giải quyết các mâu thuẫn về phát triển.
Tuy nhiên vẫn đảm bảo bảo sự thống nhất nội tại giữa các môi trƣờng bộ phận trong một môi trƣờng chung. Môi trƣờng tự nhiên có ý nghĩa rất lớn đối với sự phát triển và đa dạng hóa các hoạt động du lịch, tạo tiền đề cho sự phát triển các khu du lịch. Ví dụ nhƣ các khu du lịch nổi tiếng nhƣ Phong Nha – Kẻ Bàng, Hạ Long, Sa Pa, Đà Lạt … là những điểm du lịch dựa trên cơ sở môi trƣờng tự nhiên với những cảnh quan thiên nhiên đặc sắc. Bởi vì các thành phần cơ bản của môi trƣờng tự nhiên là những điều kiện cần thiết cho các hoạt động du lịch và có sức hấp dẫn lớn đối với du khách, chính vì vậy mà “chúng”đƣợc trực tiếp khai thác vào mục đích kinh doanh du lịch.
các nhân tố, điều kiện cơ bản của môi trƣờng du lịch tự nhiên có tác động đáng kể nhất đối với du lịch có thể kể là vị trí địa lý, môi trƣờng địa chất - địa mạo, thời tiết và khí hậu, môi trƣờng nƣớc, thủy văn và đa dạng sinh học.Vị trí địa lý Vị trí địa lý của các khu du lịch có ảnh hƣởng rất lớn đối với sự phát triển du lịch. Vị trí của các khu du lịch càng gần các thị trƣờng tiềm năng thì càng thuận tiện và thu hút nhiều du khách. Bởi vì nếu quãng cách này quá xa thì sẽ ảnh hƣởng tới sự chi trả của du khách cho vận chuyển, ảnh hƣởng tới sức khỏe cũng nhƣ mất thời gian tham quan của du khách do vận chuyển quá xa. Tuy nhiên vẫn có những trƣờng hợp ngoại lệ vì khoảng cách càng xa thì càng có sức hấp dẫn cao đối với những du khách có khả năng chi trả cao, có tính hiếu kì vì sự tƣơng phản và khác lạ của nơi tham quan và nơi ở của du khách.
Môi trƣờng địa chất: Địa hình của một khu vực là sản phẩm của các quá trình địa chất lâu dài, là một thành phần quan trọng của tự nhiên và là nơi diễn ra mọi hoạt động của con ngƣời. Đặc điểm hình thái của địa hình và các dạng đặc biệt của địa hình là những yếu tố quan trọng góp phần tạo nên phong cảnh và sự đa dạng cảnh quan của khu vực đó. Địa hình của một khu du lịch càng đa dạng,độc đáo và tƣơng phản thì càng có sức hấp dẫn đối với du khách. Thực tế du khách rất thích những nơi vừa có sự kết hợp của nhiều dạng địa hình thể hiện đƣợc vẻ đẹp hùng vĩ của và thơ mộng của thiên nhiên, vừa có khí hậu mát mẻ, không khí trong lành.
Đặc biệt của địa hình đồi núi (Sa Pa, Tam Đảo, Lang Biang…) địa hình kiểu Karstơ (Hạ Long, Phong Nha- Kẻ Bàng ) và kiểu địa hình ven bờ nhƣ đại dƣơng, biển, sông hồ… có ý nghĩa quan trọng cho việc hình thành nên các vùng du lịch nổi tiếng cũng nhƣ việc phát triển du lịch.Khí hậu và thời tiết Đây là một trong những nhân tố quan trọng kiểm soát về mặt môi trƣờng tự nhiên, ảnh hƣởng đến đất đai,động thực vật và các quá trình hoạt động địa mạo. Thông thƣờng thì những nơi có khí hậu và thời tiết đặc trƣng,dễ chịu thì sẽ có sức lôi cuốn du khách ở những nơi khác hơn là những nơi có thời tiết khắc nghiệt. Nói chung thì mỗi loại hình du lịch khác nhau thƣờng đòi hỏi những điều kiện khí hậu khác nhau. Ví dụ nhƣ khách du lịch biển sẽ ƣu thích nhƣng điều kiện khí hậu nhƣ: số giờ nắng trong ngày nhiều; không có mƣa hoặc mƣa ít trong thời vụ du lịch; nhiệt độ của không khí trung bình; nhiệt độ nƣớc biển từ 20 C đến 25 C.
Không chỉ vậy, mà tổ hợp của sự thay đổi theo mùa rõ rệt của các đới nhiệt độ cũng ảnh hƣởng đến sự phát triển và các hoạt động của ngành du lịch. Sự thay dổi này sẽ quyết định tính đa dạng của các loại hình vui chơi giải trí của khu du lịch. Trong việc đáp ứng các nhu cầu và thỏa mãn của du khách thì khu du lịch có càng nhiều khả năng cung cấp các dịch vụ vui chơi giải trí đa dạng thì càng thu hút đƣợc nhiều du khách hơn. Ngoài ra điều kiện thời tiết và khí hậu còn ảnh hƣởng đến việc thực hiện các chuyến du lịch hoặc các hoạt động về du lịch.
Những hiện tƣợng thời tiết khắc nghiệt nhƣ bão, lũ lụt, khô hạn cũng gây ảnh hƣởng xấu đến hoạt động du lịch. Một nhân tố cũng không kém phần quan trọng trong du lịch là chất lƣợng không khí của khu du lịch.