CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH GIÁ BẤT ĐỘNG SẢN Chương này sẽ giới thiệu sơ lược về thị trường bất động sản và các yếu tố ảnh hưởng đến giá của bất động sản. Sau đó phân tích, đưa ra ưu nhược điểm của các phương pháp định giá bất động sản truyền thống và tình hình áp dụng học máy dự đoán giá bất động sản. Khái quát về thị trường bất động sản 1. Khái niệm bất động sản Theo Điều 107 Bộ luật Dân sự Việt Nam năm 2015: [2] “Bất động sản bao gồm: a) Đất đai; b) Nhà, công trình xây dựng gắn liền với đất đai; c) Tài sản khác gắn liền với đất đai, nhà, công trình xây dựng; d) Tài sản khác theo quy định của pháp luật.
Định nghĩa thị trường bất động sản Thị trường được hiểu là nơi mà hàng hóa được trao đổi và lưu thông cùng với quan hệ kinh tế giữa những người tham gia với nhau, liên kết với nhau thông qua trao đổi hàng hóa. Chúng ta có thể hiểu thị trường bất động sản là nơi giao dịch giữa người mua và người bán BĐS với nhau. Người tham gia vào thị trường có thể thực hiện giao dịch mua bán BĐS ở cùng địa điểm, thông qua các kênh liên lạc khác hoặc thông qua một bên trung gian từ đó hình thành được giá cả bất động sản. Lịch sử các giai đoạn phát triển của thị trường bất động sản Thị trường bất động sản hình thành kể từ năm 1993, sau khi Quốc hội thông qua Luật Đất đai đầu tiên và Pháp lệnh Nhà ở, tạo khuôn khổ pháp lý ban đầu cho thị trường về quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở.
Cơn sốt đầu tiên diễn ra trong bối Trịnh Thị Thu Hòa 3 Khóa luận tốt nghiệp Ứng dụng một số mô hình học máy dự đoán giá bất động sản tại Hà Nội cảnh Luật Đất đai năm 1993 ra đời cho phép việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất dễ dàng hơn. Đây được xem là thời hoàng kim của tăng trưởng kinh tế khiến người ta tin vào tương lai sáng lạn của nền kinh tế, thúc đẩy giá nhà đất tăng mạnh. Giai đoạn 2001-2003, thị trường có cơn sốt đất lần thứ 2, cơn sốt chủ yếu tập trung vào nhà mặt tiền và đất dự án. Đầu cơ gia tăng mạnh mẽ.
Giao dịch mua bán sôi động nhưng không có công trình hay nhà ở nào được xây dựng, thể hiện đây là cơn sốt từ nhu cầu ảo, giá ảo. Từ cuối 2003, TTBĐS trầm lắng, năm sau lạnh hơn năm trước nhưng giá không giảm mạnh do vốn đầu tư chủ yếu là tiền nhàn rỗi của tư nhân. Năm 2005, bảng giá đất mới được điều chỉnh theo hướng sát với giá thực tế làm cho chi phí đền bù giải toả lên cao khiến các dự án tiếp tục gặp khó khăn. Lợi nhuận thu từ kinh doanh BĐS giảm mạnh khiến dòng vốn chuyển sang thị trường chứng khoán.
Việt Nam gia nhập WTO (2007), kinh tế hưng thịnh, BĐS đạt đỉnh, tập trung ở phân khúc căn hộ cao cấp và biệt thự, đầu cơ chiếm lĩnh thị trường. Giai đoạn 2009-2013, kinh tế suy thoái, ảnh hưởng nặng nề từ cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu làm cho giá nhà đất lao dốc mạnh, giao dịch nguội lạnh. Năm 2014, Luật kinh doanh bất động sản và luật Nhà ở ra đời, nền kinh tế đi vào ổn định, GDP tăng và lạm phát được kiểm soát. Năm 2018, thị trường xảy ra các đợt sốt đất lan rộng tại nhiều khu vực trên cả nước: sốt ảo giá đất nền, đất nông nghiệp tại Vân Đồn, Bắc Vân Phong, Phú Quốc; giá đất tăng mạnh ở các quận vùng ven TP.
Đầu 2019, sốt đất tiếp tục bùng phát ở nhiều địa phương tuy nhiên các cơn sốt qua rất nhanh, thị trường tại các khu vực này nhanh chóng rơi vào trầm lắng. Năm 2019, ở góc nhìn toàn cảnh, TTBĐS vẫn trong chu kỳ phục hồi, tăng trưởng nhưng có sự sụt giảm cả về nguồn cung và số lượng giao dịch. Bước sang năm 2020, đại dịch toàn cầu Covid-19 tác động mạnh mẽ tới nền kinh tế và TTBĐS. Nguồn cung tiếp tục khan khiếm, giao dịch “lặng sóng”, giá đi ngang.
Nhìn chung, xu thế tăng trưởng của thị trường BĐS cùng chiều với sự tăng trưởng của nền kinh tế. Tác động của các yếu tố về hệ thống chính sách, pháp luật trong việc điều hành và kiểm soát thị trường BĐS, quá trình phát triển đô thị cơ sở hạ tầng và hệ thống chính sách về tiền tệ, tín dụng, tài chính có ảnh hưởng mạnh mẽ tới thị trường BĐS. [3] Trịnh Thị Thu Hòa 4 Khóa luận tốt nghiệp Ứng dụng một số mô hình học máy dự đoán giá bất động sản tại Hà Nội 1. Các yếu tố ảnh hưởng đến giá bất động sản Giá trị bất động sản nhà ở nói riêng và giá trị BĐS nói chung phụ thuộc phần lớn vào mối quan hệ cung cầu của thị trường.
Khi nguồn cầu lớn hơn nguồn cung thì giá trị bất động sản tăng lên và ngược lại. Bên cạnh tỷ lệ cung cầu, giá trị BĐS còn bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác như kinh tế vĩ mô, yếu tố thị trường, yếu tố bên ngoài,… Xét về nhân tố ảnh hưởng đến giá bất động sản, thường chia thành 3 nhóm như sau: Các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp Vị trí: đây là yếu tố có ảnh hưởng nhiều nhất đến giá trị của BĐS. Vị trí được đánh giá theo 2 hướng là vị trí tương đối và vị trí tuyệt đối. Vị trí tương đối xem xét bất động sản đó ở khu vực trung tâm thành phố, cơ sở y tế, địa điểm giải trí và khu mua sắm hay không.
Trong khi vị trí tuyệt đối xem xét vị trí BĐS nằm trên các trục đường giao thông lớn hay có nằm tại các điểm ngã 3, ngã 4 hay không. Với vị trí nằm tại khu vực trung tâm hay tại ngã 3, ngã 4 sẽ có giá trị cao hơn BĐS nằm ở vị trí khác. Kích thước và không gian: khi ước tính giá trị thị trường của BĐS, kích thước là một yếu tố quan trọng để xem xét, vì kích thước lớn hơn có thể tăng định giá của nó. Không gian sống là yếu tố quan trọng đối với người mua BĐS nhà ở.
Phòng ngủ và phòng tắm thường được quan tâm, vì vậy càng nhiều giường và phòng tắm, ngôi nhà thường có giá trị. Địa hình: BĐS nằm trên địa hình cao ráo sẽ có lợi thế về giá trị hơn so với nằm ở các vùng thấp hoặc vùng trũng do dễ bị ngập úng vào những ngày trời mưa. Môi trường xung quanh: không khí xung quanh trong lành hay ô nhiễm, yên tĩnh hay ồn ào cũng là yếu tố ảnh hưởng đến giá BĐS. Yếu tố từ thiên nhiên: những vùng có nguy cơ cao hay xảy ra các thiên tai như bão lũ, hạn hán, động đất,… sẽ có giá BĐS thấp hơn so với các vùng khác an toàn hơn.
Trịnh Thị Thu Hòa 5 Khóa luận tốt nghiệp Ứng dụng một số mô hình học máy dự đoán giá bất động sản tại Hà Nội Yếu tố kinh tế: khả năng thu lời của BĐS trong tương lai có ảnh hưởng trực tiếp đến việc mua bán chúng ở thời điểm hiện tại. Giá trị lợi nhuận mang lại càng cao thì giá tại thời điểm mua bán cũng cao tương ứng và ngược lại. Các hoạt động kinh tế liên quan đến gia tăng nguồn đầu tư vào thị trường BĐS cũng làm giá BĐS tăng theo. Yếu tố thị trường: những yếu tố thị trường như tính hữu dụng hay nhu cầu BĐS trên thị trường có tác động lớn lên giá trị BĐS.
Ngay cả khi BĐS có vị trí tốt nhất, tiện ghi ổn định, địa hình cao nhưng số lượng BĐS được bán trong khu vực và số lượng người mua có thể ảnh hưởng đến giá trị của BĐS. Nếu có nhiều người mua cạnh tranh cho một thị trường ít BĐS hơn thì giá BĐS lúc này sẽ cao và ngược lại. Các yếu tố pháp lý Tình trạng pháp lý của BĐS: ở đây được hiểu là các giấy tờ, thủ tục có liên quan đến việc sở hữu BĐS như giấy tờ quyền sử dụng BĐS, giấy phép kinh doanh hoặc giấy phép xây dựng có liên quan,… Nếu một BĐS không có giấy tờ pháp lý rõ ràng thì rất khó tham gia giao dịch trên thị trường. Các quy định về xây dựng: một số hạn chế liên quan đến quyền sở hữu làm cho việc mua bán trở nên khó khăn hơn.
Các yếu tố bên ngoài Chính trị pháp lý: Sự đổi mới trong các quy định và đường lối chính sách của Nhà nước tác động đến thị trường BĐS, ví dụ như các hoạt động khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài làm cho nhu cầu tăng từ đó tác động làm giá tăng. Kinh tế vĩ mô: các yếu tố của nền kinh tế vĩ mô như điều kiện của thị trường BĐS, mức độ tăng trưởng về thu nhập bình quân đầu người hàng năm, tỷ lệ về thuế suất cũng ảnh hưởng đến giá trị BĐS. Bất động sản có nằm trong khu vực đang được định hướng hoặc được thúc đẩy đầu tư phát triển hay không. Mức độ về thu nhập bình quân của người dân ở trong khu vực cao thì dòng tiền đầu tư vào BĐS cũng sẽ gia tăng.
Tỷ lệ thuế suất ưu đãi giúp thu hút được nhiều nguồn đầu tư dẫn đến thị trường BĐS tăng theo. Trịnh Thị Thu Hòa 6 Khóa luận tốt nghiệp Ứng dụng một số mô hình học máy dự đoán giá bất động sản tại Hà Nội Yếu tố xã hội: bao gồm mật độ dân cư khu vực và các yếu tố liên quan đến giáo dục, vấn đề an ninh, chất lượng về y tế. BĐS nằm trong khu vực có mật độ dân số cao thì thường nhu cầu BĐS cũng cao. Hệ thống về giáo dục, y tế và an ninh cũng là mối quan tâm của những người mua đặc biệt là BĐS nhà ở, chung cư.
Thẩm định giá bất động sản Theo khoản 15 điều 4 Luật Giá năm 2013 quy định: “Thẩm định giá là việc cơ quan, tổ chức có chức năng thẩm định giá xác định giá trị bằng tiền của các loại tài sản theo quy định của Bộ luật dân sự phù hợp với giá thị trường tại một địa điểm, thời điểm nhất định, phục vụ cho mục đích nhất định theo tiêu chuẩn thẩm định giá.” [4] Do đó, có thể hiểu thẩm định giá bất động sản là số tiền ước tính về giá trị của quyền sở hữu bất động sản đang được giao dịch mua bán trên thị trường vào thời điểm thẩm định giá trong điều kiện của một thị trường nhất định với những phương pháp được quy định trong tiêu chuẩn thẩm định giá Việt Nam hoặc theo thông lệ của quốc tế.