Chương 1: Những định hướng chủ yếu trong chính sách đối ngoại của Hàn quốc và quan hệ hợp tác Việt Nam- Hàn quốc - Chương 2: Tổ chức hợp tác quốc tế KOICA - Chương 3: Hoạt động của KOICA tại Việt Nam, đánh giá về hoạt động của KOICA và những đóng góp của tổ chức này cho quan hệ Hàn Quốc - Việt Nam + Kết luận: Ngoài ra luận văn còn có phần phụ lục, phần danh mục các tài liệu tham khảo giới thiệu tên sách, báo, tạp chí sắp xếp theo thứ tự chữ cái A, B, C. Nhân dịp này, tôi xin chân thành cảm ơn các quý cơ quan, văn phòng, thư viện Quốc gia Việt Nam, thư viện Viện nghiên cứu Đông Bắc Á đã giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thu thập tài liệu. Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới các thầy cô giáo trong khoa Quốc tế học, khoa Đông Phương học, cùng bạn bè trong và ngoài nước đã giúp đỡ tôi trong thời gian qua. Và lời cảm ơn đặc biệt tới Tiến sỹ Trần Anh Phương, người đã tận tình hướng dẫn tôi trong quá trình bản luận văn được thực hiện và hoàn thiện.
11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tuy nhiên do trình độ học viên còn hạn chế cùng với những khó khăn về nguồn tư liệu và thời gian nên luận văn chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót. Kính mong quý thầy cô, bạn bè góp ý kiến xây dựng để bản luận văn hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn! 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG I: NHỮNG ĐỊNH HƢỚNG CHỦ YẾU TRONG CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA HÀN QUỐC VÀ QUAN HỆ HỢP TÁC VIỆT NAM – HÀN QUỐC 1. Những định hƣớng chủ yếu trong chính sách đối ngoại của Hàn quốc 1.1 Quan hệ đối ngoại của Hàn quốc Ngay từ khi thành lập vào năm 1948, Đại Hàn Dân Quốc đã kiên trì theo đuổi chế độ dân chủ và một nền kinh tế thị trường tự do, tuy nhiên chính sách đối ngoại đã có những thay đổi đáng kể từ khi Nhà nước ra đời.
Sự đối đầu Đông - Tây mà trung tâm là Mỹ và Nga dẫn đến tình trạng chiến tranh lạnh sau Chiến tranh thế giới thứ II đã khiến Đại Hàn Dân Quốc theo đuổi quan hệ đối ngoại của mình phù hợp với các quốc gia phương Tây. Năm 1962, Đại Hàn Dân Quốc áp dụng chính sách phát triển kinh tế theo định hướng xuất khẩu và bắt đầu tích cực tham gia vào thương mại quốc tế trên toàn thế giới. Trước năm 1973, Hàn quốc không thiết lập quan hệ ngoại giao với bất kỳ nước nào có quan hệ với Bắc Hàn. Nhưng trong bầu không khí hòa dịu của quan hệ Trung-Mỹ, năm 1973, Hàn quốc lần đầu tiên đề ra đướng lối ngoại giao hướng tới các nước XHCN.
Theo tuyên bố 26/03/1973, Hàn quốc chủ trương “Thiết lập quan hệ ngoại giao với tất cả các nước không đối đầu với mình bất chấp thể chế chính trị”. Kể từ đó, Hàn quốc bắt đầu mở rộng quan hệ đối ngoại thông qua tăng cường các mối quan hệ với các đồng minh truyền thống và xây dựng quan hệ hợp tác với các nước trong Thế giới thứ ba và tham gia tích cực vào các tổ chức quốc tế. Dựa trên nền tảng ngoại giao vững chắc, Hàn Quốc tiếp tục theo đuổi quan hệ đối tác hợp tác với tất cả các nước trên mọi lĩnh vực trong suốt những năm 1980. Sau khi chiến tranh lạnh chấm dứt, tình hình quốc tế có nhiều biến đổi sâu sắc, rộng khắp từ Đông sang Tây, Bắc xuống Nam trên mọi phương diện.
Mọi 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quốc gia trên thế giới đều đặt mục tiêu phát triển kinh tế làm mục tiêu chiến lược hàng đầu. Trong bối cảnh đó, Hàn quốc đã thực hiện dân chủ hóa nền chính trị, tạo điều kiện để xây dựng những chính sách mới phù hợp với tình hình của khu vực và quốc tế. Về đối ngoại, Hàn quốc đưa ra chính sách phát triển mới, mềm dẻo hơn, linh hoạt hơn nhằm giải quyết vấn đề an ninh và kinh tế của quốc gia, đồng thời tạo nền tảng để vươn tới tiến trình thống nhất hai miền Triều Tiên. Nổi bật nhất trong sự chuyển hướng về chính sách đối ngoại của Hàn quốc phải kể đến chiến lược “ Đa dạng hóa quan hệ ”.
Hàn quốc lần lượt thiết lập quan hệ với các nước Liên Xô (30/09/1990), Trung quốc (24/08/1992) và một số nước xã hội chủ nghĩa khác, từng bước tiền gần hơn đến con đường hòa bình với Bắc Hàn. Cũng bởi những thay đổi đó, quan hệ đối ngoại của Hàn quốc đã thực sự mang tính toàn cầu. Nhờ có sự thay đổi kịp thời, đúng đắn về đường lối chính sách đối ngoại, Hàn quốc đã thu được những thành công không nhỏ, từ chỗ phụ thuộc kinh tế vào Mỹ và Nhật Bản, Hàn quốc chuyển sang quan hệ đa phương với các quốc gia có thể chế chính trị khác nhau, tạo tiền đề cho Hàn quốc gia nhập Liên hiệp quốc (UN), tăng cường vị thế trên trường quốc tế. Cũng chính trong bối cảnh này, Hàn quốc đã thúc đẩy quá trình thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam.
Quan hệ kinh tế đối ngoại của Hàn quốc Ngay sau Chiến tranh lạnh, các nước như Đại Hàn Dân Quốc - quốc gia theo đuổi tăng trưởng lấy xuất khẩu làm động lực, thấy rằng mình đang phải đối mặt với một môi trường kinh tế quốc tế khác hẳn với trước đây. Trước đây, Hàn quốc có quan hệ thương mại chủ yếu với các nước tiên tiến như Mỹ, Nhật Bản và Liên minh Châu Âu. Điều này thường gây mất cân đối trong cán cân thương mại. Vì vậy Hàn quốc đã thực thi chính sách “ Toàn cầu hóa và cải cách cơ cấu kinh tế”.
Khi đã hoàn thành cải cách cơ cấu kinh tế, Hàn quốc góp phần không nhỏ cho sự phát triển kinh tế quốc tế bằng cách nâng cao hợp 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tác với các nước đang phát triển dựa trên cơ sở những lợi thế vốn có và sự bổ sung tương đối. Mặc dù vậy, các nước tiên tiến vẫn giữ vị trí then chốt về thương mại và là đối tác chủ yếu về khoa học công nghệ. Các hoạt động ngoại giao vì hoà bình và hợp tác Quốc tế Hàn quốc khi trở thành thành viên của UN đã tham gia tích cực và đóng góp vào các hoạt động ngoại giao đa phương tương xứng với vị thế được nâng cao trong cộng đồng quốc tế. Hàn Quốc đã tích cực tham gia vào các vấn đề lớn do tổ chức thế giới đảm nhận, chẳng hạn như các sứ mệnh ngăn chặn xung đột và gìn giữ hoà bình, các cuộc hội đàm về giải trừ quân bị, bảo vệ môi trường, các dự án phát triển và bảo vệ nhân quyền.
Là một nước thành viên yêu chuộng hoà bình của UN, Hàn Quốc đã cam kết với công tác duy trì hoà bình và an ninh quốc tế, và do đó đã tích cực tham gia vào các hoạt động gìn giữ hoà bình của UN. “Hàn Quốc bắt đầu hỗ trợ cho các nước đang phát triển từ những năm 1960 khi tiến hành mời một số ít thực tập sinh tới Hàn Quốc và cử một số chuyên gia ra nước ngoài. Sau năm 1975, khi nền kinh tế đến một trình độ cao hơn, Hàn Quốc bắt đầu tăng viện trợ dưới một loạt các hình thức: trao tặng máy móc và nguyên vật liệu, giúp đỡ xây dựng công nghệ, cho Quỹ Hợp tác Phát triển Kinh tế (EDCF) vay vốn và giúp đỡ về nhân sự trực tiếp, đặc biệt thông qua Chương trình thanh niên tình nguyện. Hàn Quốc cung cấp viện trợ cho các nước đang phát triển thông qua các tổ chức đa phương ví dụ như IMF, IBRD, ADB và gần một chục các tổ chức tài chính quốc tế khác” [30:http://hanquocngaynay.com/about_content.php?x=4&y=2&z=6: 13/05/2011] Tháng 4-1991, Hàn Quốc thành lập Cơ quan Hợp tác Quốc tế Hàn Quốc (KOICA) trực thuộc Bộ Ngoại giao nhằm củng cố sự trợ giúp tới các nước đang phát triển.
Hàn Quốc còn cung cấp viện trợ kỹ thuật, tài chính cho các 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nước đang phát triển, chia sẻ kinh nghiệm và kỹ năng phát triển của mình. KOICA triển khai các chương trình hợp tác khai thác như cử các bác sỹ y khoa, chuyên gia kỹ thuật, huấn luyện viên Taekwondo và các tình nguyện viên khác, mời các thực tập sinh tới Hàn Quốc và hỗ trợ nâng cao hình ảnh Hàn Quốc thông qua việc thiết lập các mối quan hệ hợp tác với các nước đang phát triển. Đồng thời, Hàn Quốc cam kết thực hiện việc trao đổi văn hoá với nước ngoài nhằm nâng cao tình hữu nghị song phương, sự hiểu biết lẫn nhau và góp phần vào hoà giải và hợp tác toàn cầu. Hàn Quốc cũng nỗ lực giới thiệu nền văn hoá và nghệ thuật truyền thống của mình ra nước ngoài, hỗ trợ các chương trình nghiên cứu Hàn Quốc tại hải ngoại cũng như rất nhiều hội nghị khoa học và trao đổi vận động viên.
Quỹ giao lưu Quốc tế Hàn Quốc (Korea Foundation) được thành lập năm 1991, đã phối hợp và hỗ trợ các chương trình trao đổi văn hoá quốc tế v. Chính sách vì Hòa bình và Thịnh vƣợng ở Đông Bắc Á của Hàn quốc. Ngày nay, Đông Bắc Á (ĐBA) đang đóng vai trò đầu tàu cho nền kinh tế thế giới vì vốn, công nghệ, sản xuất và tiếp vận đều tập trung ở khu vực này. Chính phủ Hàn quốc đang tìm cách giữ thế chủ động trong việc đưa ĐBA vào kỷ nguyên của hòa bình và thịnh vượng.
Điều thiết yếu đối với Hàn Quốc là tạo lập nền tảng cho hoà bình trên bán đảo Triều Tiên và xây dựng Hàn Quốc thành trung tâm ĐBA. Chính phủ Hàn Quốc cũng tìm cách phát triển Hàn Quốc thành trung tâm kinh tế ĐBA thông qua các bước: 1) theo đuổi việc giao lưu và hợp tác kinh tế liên Triều; 2) thiết lập hệ thống hợp tác kinh tế ĐBA và 3) xây dựng cở sở hạ tầng cho một trung tâm giao vận và kinh tế. Ngày 25/02/2008, trong diễn văn nhậm chức, tổng thống Lee Myeong Park nhấn mạnh: “Sẽ thực hiện chính sách ngoại giao thực dụng, tăng cường 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quan hệ đồng minh với Mỹ, phát triển quan hệ ngoại giao với Nhật Bản, Trung quốc, Nga và giữ vững lập trường cứng rắn hơn trong vấn đề Triều Tiên [1; tr4].