Động Cơ Nghiên Cứu Khoa Học Của Cán Bộ Giảng Viên Tại Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh động cơ nghiên cứu khoa học của cán bộ giảng viên các trường đại học nghiên cứu trường hợp, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Đức Nhã
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Kim Đỉnh
• Trường học: Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Động Cơ Nghiên Cứu Khoa Học Của Giảng Viên Tại Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 2. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các nghiên cứu về động cơ trong tâm lý học phương Tây
• 2.1.1. Vấn đề động cơ trong tâm lý học hành vi
• 2.1.2. Vấn đề động cơ trong phân tâm học
• 2.1.3. Vấn đề động cơ trong tâm lý học cấu trúc
• 2.2. Vấn đề động cơ trong tâm lý học Mác – Xít
• 2.2.1. Nghiên cứu về động cơ của các nhà tâm lý học Liên Xô
• 2.2.2. Các nghiên cứu về động cơ ở Việt Nam
• 2.3. Nghiên cứu về động cơ NCKH ở phương Tây
• 2.4. Nghiên cứu về động cơ học tập, NCKH của các nhà tâm lý học Mác-Xit
• 3. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG NCKH VÀ ĐỘNG CƠ NCKH CỦA CÁN BỘ, GIẢNG VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN – ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
• 3.1. Thực trạng hoạt động NCKH trường ĐH KHTN
• 3.2. Kết quả nghiên cứu thực tiễn
• 3.2.1. Về cơ sở vật chất và tinh thần làm việc
• 3.2.2. Khái quát thực trạng động cơ NCKH của CB-GV nhà trường
• 3.2.3. Khía cạnh nội dung và khía cạnh lực của động cơ NCKH của cán bộ giảng viên trong nhà trường
• 3.3. Phân tích một số nguyên nhân
• 3.3.1. Về cơ chế tiền lương cho CB-GV đại học
• 3.3.2. Điều kiện và môi trường làm việc
• 3.3.3. Tính đố kị cản trở động cơ NCKH
• 4. GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY ĐỘNG CƠ NCKH CỦA CÁN BỘ VÀ GIẢNG VIÊN NHÀ TRƯỜNG
• 4.1. Đảm bảo quyền lợi và thu nhập cho nhà khoa học. Đáp ứng và thỏa mãn các nhu cầu nhằm tạo động cơ NCKH cho cán bộ NCKH. Làm phong phú công việc, mở rộng công việc
• 4.2. Sự tham gia của các nhà khoa học. Sự ghi nhận thành tích. Biểu dương, khen thưởng, tôn vinh các nhà khoa học
• 4.3. Trách nhiệm
• 4.4. Thăng chức, thăng tiến
• 4.5. Hỗ trợ môi trường làm việc
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về động cơ nghiên cứu khoa học của giảng viên đại học

Động cơ nghiên cứu khoa học (NCKH) của giảng viên tại trường đại học là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh hiện đại. Động cơ này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng nghiên cứu mà còn tác động đến sự phát triển của khoa học và công nghệ trong xã hội. Việc hiểu rõ động cơ NCKH giúp các nhà quản lý giáo dục có những chính sách phù hợp nhằm khuyến khích giảng viên tham gia vào các hoạt động nghiên cứu.

1.1. Định nghĩa động cơ nghiên cứu khoa học

Động cơ NCKH được hiểu là những yếu tố thúc đẩy giảng viên tham gia vào các hoạt động nghiên cứu. Các yếu tố này có thể bao gồm nhu cầu cá nhân, sự công nhận từ đồng nghiệp, và mong muốn đóng góp cho xã hội.

1.2. Vai trò của động cơ trong hoạt động NCKH

Động cơ NCKH đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển năng lực nghiên cứu của giảng viên. Nó không chỉ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu mà còn tạo ra những sản phẩm khoa học có giá trị cho xã hội.

II. Vấn đề và thách thức trong động cơ nghiên cứu khoa học

Mặc dù động cơ NCKH của giảng viên rất quan trọng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Những vấn đề này có thể bao gồm áp lực công việc, thiếu nguồn lực, và môi trường làm việc không thuận lợi. Những yếu tố này có thể làm giảm động lực nghiên cứu của giảng viên.

2.1. Áp lực công việc và thời gian

Giảng viên thường phải đối mặt với áp lực từ việc giảng dạy và các nhiệm vụ hành chính, điều này có thể làm giảm thời gian và năng lượng dành cho NCKH.

2.2. Thiếu nguồn lực và hỗ trợ

Nhiều giảng viên gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn tài chính và cơ sở vật chất cần thiết cho nghiên cứu, điều này ảnh hưởng đến động lực và khả năng thực hiện các dự án nghiên cứu.

III. Phương pháp thúc đẩy động cơ nghiên cứu khoa học hiệu quả

Để nâng cao động cơ NCKH của giảng viên, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Những phương pháp này có thể bao gồm việc cải thiện môi trường làm việc, cung cấp hỗ trợ tài chính, và khuyến khích sự tham gia của giảng viên vào các hoạt động nghiên cứu.

3.1. Cải thiện môi trường làm việc

Một môi trường làm việc tích cực và hỗ trợ có thể tạo động lực cho giảng viên tham gia vào NCKH. Điều này bao gồm việc tạo ra không gian làm việc thoải mái và khuyến khích sự hợp tác giữa các giảng viên.

3.2. Cung cấp hỗ trợ tài chính

Việc cung cấp các quỹ nghiên cứu và hỗ trợ tài chính cho giảng viên có thể giúp họ thực hiện các dự án nghiên cứu một cách hiệu quả hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu khoa học

Kết quả từ các nghiên cứu khoa học của giảng viên không chỉ có giá trị trong lĩnh vực học thuật mà còn có thể ứng dụng vào thực tiễn. Những nghiên cứu này có thể góp phần giải quyết các vấn đề xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống.

4.1. Ứng dụng trong giáo dục

Nghiên cứu khoa học có thể giúp cải thiện phương pháp giảng dạy và nâng cao chất lượng giáo dục tại các trường đại học.

4.2. Đóng góp cho xã hội

Các kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng để giải quyết các vấn đề xã hội, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho cộng đồng.

V. Kết luận và tương lai của động cơ nghiên cứu khoa học

Động cơ NCKH của giảng viên tại trường đại học là một yếu tố quan trọng quyết định đến sự phát triển của khoa học và công nghệ. Việc hiểu rõ và cải thiện động cơ này sẽ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu và đóng góp tích cực cho xã hội trong tương lai.

5.1. Tương lai của động cơ NCKH

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và phát triển công nghệ, động cơ NCKH của giảng viên sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn. Cần có những chính sách phù hợp để khuyến khích giảng viên tham gia vào NCKH.

5.2. Đề xuất chính sách

Các nhà quản lý giáo dục cần xem xét và áp dụng các chính sách hỗ trợ giảng viên trong việc nâng cao động cơ NCKH, từ đó thúc đẩy sự phát triển của khoa học và công nghệ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động nghiên cứu khoa học (NCKH) của cán bộ, giảng viên (CB-GV) các trường đại học đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển khoa học công nghệ quốc gia. Tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN), với gần 700 cán bộ, trong đó có 450 giảng viên, hoạt động NCKH được xem là nhiệm vụ trọng tâm bên cạnh công tác giảng dạy. Giai đoạn 2001-2006, nhà trường đã thực hiện gần 3.000 đề tài nghiên cứu các cấp với tổng kinh phí hàng chục tỷ đồng, đồng thời công bố hàng trăm bài báo khoa học trong và ngoài nước. Tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả NCKH vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế xã hội trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Luận văn tập trung nghiên cứu động cơ NCKH của CB-GV tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – ĐHQGHN nhằm làm rõ thực trạng nội dung và hiệu lực của các động cơ này, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động NCKH. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các CB-GV đang công tác tại trường trong giai đoạn hiện nay, với mục tiêu phân tích các loại động cơ chủ đạo, mức độ thúc đẩy và các yếu tố ảnh hưởng. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện quản lý khoa học công nghệ, góp phần phát huy tiềm năng đội ngũ cán bộ nghiên cứu, đồng thời nâng cao chất lượng đào tạo và chuyển giao công nghệ tại trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết tâm lý học về động cơ, đặc biệt là quan điểm của các nhà tâm lý học Mác – Xít và Liên Xô cũ, trong đó động cơ được hiểu là hiện tượng tâm lý mang bản chất xã hội – lịch sử, thúc đẩy và định hướng hành vi con người. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng gồm:

• Lý thuyết động cơ của A. Leonchiev: Động cơ là đối tượng có khả năng đáp ứng nhu cầu đã được chủ thể tri giác, biểu tượng và tư duy. Động cơ có cấu trúc gồm khía cạnh nội dung (giá trị, mục tiêu hướng tới) và khía cạnh lực (độ mạnh, độ bền thúc đẩy hành động). Động cơ có tính thứ bậc, trong đó có động cơ chủ đạo và các động cơ phụ trợ.

• Lý thuyết động cơ NCKH của các nhà tâm lý học Liên Xô: Phân loại động cơ NCKH thành hai nhóm chính là động cơ nhận thức (chiếm lĩnh tri thức, khám phá) và động cơ xã hội (quan hệ xã hội, danh vọng, uy tín). Ngoài ra, luận văn mở rộng phân loại thành năm nhóm: động cơ hoàn thiện tri thức, động cơ nghề nghiệp, động cơ tự khẳng định, động cơ quan hệ xã hội và động cơ vụ lợi.

Các khái niệm chính được làm rõ bao gồm: quản lý khoa học công nghệ, nghiên cứu khoa học, động cơ, nhu cầu, hứng thú NCKH, cấu trúc và chức năng của động cơ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp định lượng và định tính:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập dữ liệu từ 100 phiếu điều tra xã hội học được phát cho CB-GV tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – ĐHQGHN, cùng với các cuộc phỏng vấn sâu nhằm làm rõ các vấn đề chưa được thể hiện rõ trong bảng hỏi.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê mô tả để phân tích số liệu về nhận thức và đánh giá các loại động cơ NCKH, tính điểm trung bình và xếp hạng thứ bậc các nhóm động cơ. Phân tích nội dung phỏng vấn nhằm bổ sung và giải thích các kết quả định lượng.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2009, tập trung khảo sát thực trạng động cơ NCKH hiện tại của CB-GV, đồng thời phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp phù hợp.

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích trong phạm vi CB-GV đang công tác tại trường, đảm bảo tính đại diện cho các khoa và bộ môn khác nhau.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân loại và thứ bậc động cơ NCKH: Kết quả khảo sát cho thấy hệ thống động cơ NCKH của CB-GV được phân hóa rõ ràng thành năm nhóm với điểm trung bình và thứ bậc như sau:

   • Động cơ hoàn thiện tri thức: điểm trung bình 3.50, xếp thứ nhất.
   • Động cơ nghề nghiệp: điểm trung bình 3.36, xếp thứ hai.
   • Động cơ tự khẳng định: điểm trung bình 2.98, xếp thứ ba.
   • Động cơ quan hệ xã hội: điểm trung bình 2.72, xếp thứ tư.
   • Động cơ nặng về lợi ích cá nhân, nhẹ về lợi ích tập thể: điểm trung bình 2.17, xếp thứ năm.

2. Hiệu lực động cơ còn yếu: Mặc dù các động cơ được nhận thức rõ về mặt nội dung, nhưng khía cạnh lực thúc đẩy hoạt động NCKH của CB-GV còn hạn chế. Nhiều giảng viên chưa dành đủ thời gian và nhiệt huyết cho nghiên cứu do áp lực giảng dạy và các yếu tố khách quan khác.

3. Ảnh hưởng của điều kiện làm việc và cơ sở vật chất: Cơ sở vật chất chưa đồng bộ, trang thiết bị hiện đại chưa được khai thác hiệu quả, nhiều phòng thí nghiệm thiếu thiết bị hoặc không được sử dụng thường xuyên. Điều này làm giảm động lực và khả năng thực hiện các đề tài nghiên cứu chất lượng cao.

4. Văn hóa làm việc và tinh thần hợp tác: Các nhóm nghiên cứu mạnh chưa được hình thành phổ biến, sự cộng tác giữa các thành viên còn hạn chế do tâm lý đố kỵ và thiếu sự chia sẻ dữ liệu nghiên cứu. Tinh thần làm việc nhóm và hỗ trợ lẫn nhau chưa trở thành thói quen trong môi trường nghiên cứu.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy động cơ hoàn thiện tri thức và nghề nghiệp là hai động cơ chủ đạo thúc đẩy CB-GV tham gia NCKH, phù hợp với quan điểm của các nhà tâm lý học Mác – Xít về bản chất xã hội – lịch sử của động cơ. Tuy nhiên, hiệu lực của các động cơ này bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khách quan như điều kiện làm việc, cơ sở vật chất và chính sách quản lý.

So sánh với các nghiên cứu trong và ngoài nước, tình trạng thiếu thời gian và áp lực giảng dạy là nguyên nhân phổ biến làm giảm động lực nghiên cứu của giảng viên đại học. Việc chưa hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh và thiếu sự hợp tác cũng là điểm hạn chế chung của nhiều trường đại học tại Việt Nam.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện điểm trung bình các nhóm động cơ và bảng phân tích số lượng đề tài, kinh phí đầu tư cho NCKH qua các năm để minh họa mối quan hệ giữa đầu tư và hiệu quả động cơ.

Ý nghĩa của nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học để nhà trường và các cơ quan quản lý xây dựng chính sách phù hợp nhằm nâng cao hiệu lực động cơ NCKH, từ đó thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đảm bảo quyền lợi và thu nhập cho nhà khoa học: Cần xây dựng chính sách lương, thưởng minh bạch, hấp dẫn, đảm bảo thu nhập từ hoạt động NCKH tương xứng với công sức và kết quả đạt được. Mục tiêu tăng tỷ lệ CB-GV tham gia NCKH lên ít nhất 80% trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: Ban Giám hiệu và phòng Tổ chức cán bộ.

2. Phát triển và nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị: Đầu tư đồng bộ, hiện đại hóa phòng thí nghiệm, đảm bảo thiết bị được sử dụng hiệu quả, phục vụ tốt cho công tác nghiên cứu và đào tạo. Mục tiêu hoàn thiện ít nhất 90% phòng thí nghiệm trọng điểm trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý dự án và phòng Khoa học công nghệ.

3. Xây dựng và phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh: Khuyến khích hợp tác liên khoa, liên ngành, tạo môi trường làm việc nhóm chuyên nghiệp, tăng cường chia sẻ dữ liệu và kinh nghiệm nghiên cứu. Mục tiêu thành lập ít nhất 10 nhóm nghiên cứu có uy tín trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Các khoa và trung tâm nghiên cứu.

4. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghiên cứu và quản lý khoa học: Tổ chức các khóa đào tạo về kỹ năng viết đề tài, quản lý dự án, công bố quốc tế nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu của CB-GV. Mục tiêu 100% CB-GV tham gia ít nhất một khóa đào tạo trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Phòng Đào tạo và phòng Khoa học công nghệ.

5. Xây dựng chính sách khen thưởng, tôn vinh kịp thời: Thiết lập hệ thống khen thưởng, biểu dương các cá nhân và nhóm nghiên cứu có thành tích xuất sắc nhằm tạo động lực tinh thần. Mục tiêu tổ chức lễ tôn vinh hàng năm với sự tham gia đông đảo CB-GV. Chủ thể thực hiện: Ban Giám hiệu và phòng Công tác chính trị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban Giám hiệu và các phòng ban quản lý trường đại học: Giúp xây dựng chính sách quản lý khoa học công nghệ hiệu quả, nâng cao động lực nghiên cứu của CB-GV, từ đó cải thiện chất lượng đào tạo và nghiên cứu.

2. Cán bộ, giảng viên các trường đại học, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học tự nhiên: Hiểu rõ về các loại động cơ thúc đẩy NCKH, từ đó tự đánh giá và phát triển động lực nghiên cứu cá nhân, nâng cao hiệu quả công việc.

3. Nhà nghiên cứu và chuyên gia quản lý khoa học công nghệ: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu sâu hơn về động cơ nghiên cứu khoa học, góp phần hoàn thiện các mô hình quản lý và phát triển nguồn nhân lực khoa học.

4. Các cơ quan quản lý nhà nước về khoa học công nghệ và giáo dục đại học: Tham khảo để xây dựng các chính sách hỗ trợ, đầu tư phù hợp nhằm phát triển hoạt động NCKH trong các cơ sở giáo dục đại học, góp phần phát triển kinh tế xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Động cơ nghiên cứu khoa học là gì?
   Động cơ nghiên cứu khoa học là sức mạnh tinh thần điều khiển, thúc đẩy CB-GV thực hiện hoạt động nghiên cứu nhằm chiếm lĩnh tri thức mới, hoàn thiện kỹ năng và đóng góp cho xã hội. Ví dụ, động cơ hoàn thiện tri thức thúc đẩy nhà khoa học khám phá và sáng tạo.

2. Tại sao động cơ NCKH của CB-GV còn yếu?
   Nguyên nhân chính là do áp lực giảng dạy quá tải, cơ sở vật chất chưa đồng bộ, chính sách đãi ngộ chưa hấp dẫn và thiếu môi trường hợp tác nghiên cứu. Điều này làm giảm thời gian và nhiệt huyết dành cho nghiên cứu.

3. Làm thế nào để nâng cao hiệu lực động cơ NCKH?
   Cần đảm bảo quyền lợi, đầu tư cơ sở vật chất, xây dựng nhóm nghiên cứu mạnh, đào tạo kỹ năng và khen thưởng kịp thời. Ví dụ, chính sách thưởng cho đề tài xuất sắc sẽ kích thích CB-GV tích cực tham gia nghiên cứu.

4. Động cơ nào là chủ đạo trong hoạt động NCKH của CB-GV?
   Động cơ hoàn thiện tri thức và động cơ nghề nghiệp được xác định là hai động cơ chủ đạo, chiếm điểm trung bình cao nhất trong khảo sát, thể hiện sự quan tâm đến việc nâng cao kiến thức và phát triển nghề nghiệp.

5. Vai trò của hứng thú trong động cơ NCKH là gì?
   Hứng thú là biểu hiện tích cực của động cơ, tạo ra thái độ say mê, ham thích khám phá và sáng tạo trong nghiên cứu. CB-GV có hứng thú cao thường có hiệu quả nghiên cứu tốt hơn và sáng tạo hơn.

Kết luận

• Động cơ NCKH của CB-GV tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – ĐHQGHN được phân loại rõ ràng thành năm nhóm với động cơ hoàn thiện tri thức và nghề nghiệp là chủ đạo.
• Hiệu lực động cơ còn yếu do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan như điều kiện làm việc, cơ sở vật chất và chính sách đãi ngộ chưa phù hợp.
• Cơ sở vật chất chưa đồng bộ, thiếu sự hợp tác và tinh thần làm việc nhóm là những hạn chế lớn ảnh hưởng đến hoạt động NCKH.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào cải thiện quyền lợi, đầu tư trang thiết bị, phát triển nhóm nghiên cứu, đào tạo kỹ năng và khen thưởng kịp thời.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc nâng cao hiệu quả quản lý khoa học công nghệ và phát triển hoạt động NCKH trong các trường đại học.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi và đánh giá hiệu quả động cơ NCKH qua các năm tiếp theo, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang các trường đại học khác để so sánh và hoàn thiện mô hình.

Call-to-action: Các nhà quản lý và CB-GV cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng môi trường nghiên cứu tích cực, phát huy tối đa tiềm năng đội ngũ khoa học, góp phần phát triển bền vững nền khoa học công nghệ quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu gồm ( lời nói đầu, giới thiệu chung vấn đề nghiên cứu, tổng quan lịch sử nghiên cứu, mục tiêu, phạm vi và phƣơng pháp nghiên cứu đã đƣợc thực hiện), kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung luận văn gồm 3 chƣơng : Chƣơng 1. Cơ sở lý luận Chƣơng 2. Thực trạng hoạt động NCKH và động cơ NCKH của cán bộ giảng viên trƣờng ĐH KHTN – ĐHQG HN Chƣơng 3. Giải pháp thúc đẩy động cơ NCKH của CB-GV nhà trƣờng Kết luận và Khuyến nghị.

16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN 1. Quản lý KH-CN Quản lý là hoạt động có chủ đích, đƣợc tiến hành bởi một chủ thể quản lý nhằm tác động lên khách thể quản lý để thực hiện các mục tiêu xác định của công tác quản lý [16, tr. Theo đó, quản lý KH-CN là quản lý các hoạt động KH-CN, nó bao gồm nội dung rộng và đa dạng hơn nhiều so với quản lý R-D với nghĩa hẹp.

Theo Unesco, hoạt động KH-CN bao gồm tất cả các hoạt động liên quan tới sản xuất, nâng cao, truyền bá và ứng dụng các kiến thức KH-CN trong thực tiễn và đời sống. Theo Luật KH-CN, hoạt động KH-CN bao gồm: NCKH, nghiên cứu và phát triển công nghệ, dịch vụ KH-CN, hoạt động phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất và các hoạt động khác nhằm phát triển KH-CN [23]. Cũng theo Luật KH-CN, mục tiêu của hoạt động KH-CN của nƣớc ta là : xây dựng nền KH-CN tiên tiến, hiện đại để phát triển lực lƣợng sản xuất, nâng cao trình độ quản lý; sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trƣờng; đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá; xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; xây dựng con ngƣời mới Việt Nam; góp phần phát triển nhanh, bền vững kinh tế - xã hội, nâng cao chất lƣợng cuộc sống của nhân dân, đảm bảo quốc phòng an ninh. Quản lý KH-CN bao gồm : Hoạch định chiến lƣợc phát triển KH-CN; lập kế hoạch và quy hoạch dài hạn; cải cách thể chế hoạt động KH-CN; ban hành các văn bản pháp luật KH-CN; sắp xếp, tổ chức mạng lƣới cơ quan khoa học; thực hiện các chƣơng trình NCKH; quản lý và áp dụng rộng rãi các thành quả thu đƣợc; chuyển giao công nghệ, quản lý kinh phí cho KH-CN; quản lý nhân lực KH-CN; quản lý vật tƣ phục vụ NCKH; thông tin KH-CN; thanh tra KH-CN và nhiều nội dung khác nữa [16, tr.28] 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Do tính không chắc chắn của công cuộc tìm tòi, khám phá cái mới, không giống các hoạt động ổn định, lặp đi lặp lại trong sản xuất thông thƣờng nên quản lý KH-CN cũng là một lĩnh vực quản lý đặc thù.

Đó chính là tính linh hoạt, tính mềm, hay tính cơ động của quản lý [16, tr. Nhƣ vậy quản lý KH-CN là một hoạt động đặc thù. Đó cũng chính là một nghề nghiệp riêng, có những tiêu chí và chuẩn mực hành động đặc thù so với nhiều lĩnh vực hoạt động khác trong xã hội [17]. Quản lý KH-CN là một nghề, thì những ngƣời làm quản lý trong lĩnh vực này cũng phải đƣợc đào tạo bồi dƣỡng thƣờng xuyên để đáp ứng đƣợc yêu cầu ngày càng cao của công việc quản lý.

Nghiên cứu khoa học Nghiên cứu Khoa học là quá trình nghiên cứu nhằm khám phá ra những kiến thức mới về tự nhiên và xã hội. Những kiến thức hay học thuyết này tốt hơn có thể thay thế dần những cái cũ, không còn phù hợp. Nhƣ vậy, khoa học bao gồm một hệ thống tri thức về quy luật của vật chất và sự vận động của vật chất, những quy luật của tự nhiên, xã hội và tƣ duy. Hệ thống tri thức này hình thành trong lịch sử và không ngừng phát triển trên cơ sở thực tiễn xã hội.

Phân biệt ra 2 hệ thống tri thức: Tri thức kinh nghiệm và Tri thức khoa học. - Tri thức kinh nghiệm: là những hiểu biết đƣợc tích luỹ qua hoạt động sống hàng ngày trong mối quan hệ giữa con ngƣời với con ngƣời và giữa con ngƣời với thiên nhiên. Quá trình này giúp con ngƣời hiểu biết về sự vật, về cách quản lý thiên nhiên và hình thành mối quan hệ giữa con ngƣời trong xã hội. Tri thức kinh nghiệm đƣợc con ngƣời không ngừng sử dụng và phát triển trong hoạt động thực tế.

Tuy nhiên tri thức kinh nghiệm chƣa thật sự đi sâu vào bản chất, chƣa thấy hết đƣợc các thuộc tính của sự vật và mối quan hệ bên trong giữa sự vật và con ngƣời. Vì vậy, tri thức kinh nghiệm chỉ phát triển đến một hiểu biết giới hạn nhất định, nhƣng tri thức kinh nghiệm là cơ sở cho sự hình thành tri thức khoa học. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Tri thức khoa học: là những hiểu biết đƣợc tích luỹ một cách có hệ thống nhờ hoạt động NCKH, các hoạt động này có mục tiêu xác định và sử dụng phƣơng pháp khoa học. Không giống nhƣ tri thức kinh nghiệm, tri thức khoa học dựa trên kết quả quan sát, thu thập đƣợc qua những thí nghiệm và qua các sự kiện xảy ra ngẫu nhiên trong hoạt động xã hội, trong tự nhiên.

Tri thức khoa học đƣợc tổ chửc trong khuôn khổ các ngành và bộ môn khoa học (disclipline) nhƣ: triết học, sử học, kinh tế học, toán học, sinh học, tâm lý học. Vậy NCKH là gì ? NCKH là hoạt động tìm kiếm, xem xét, điều tra hoặc thử nghiệm. Dựa trên những số liệu, tài liệu, kiến thức, kết quả thí nghiệm… để phát hiện ra những cái mới về bản chất sự vật, về thế giới tự nhiên và xã hội, và để sáng tạo phƣơng pháp và phƣơng tiện kỹ thuật mới cao hơn, giá trị hơn. Con ngƣời muốn NCKH phải có kiến thức nhất định về lĩnh vực nghiên cứu và cái chính phải rèn luyện cách làm việc tự lực, có phƣơng pháp từ lúc ngồi trên ghế nhà trƣờng.

Định nghĩa động cơ Nhiều nhà tâm lý học định nghĩa động cơ theo nghĩa rộng nhƣ, P.Young coi “động cơ là cái quy định hành vi nói chung”; J.Guiford định nghĩa “Động cơ là một trạng thái bất kì nào đó quy định, điều khiển và duy trì tính tích cực”; L.Bozovic coi động cơ là “nguyên nhân tâm lý của hoạt động [25, tr. Với cách hiểu nhƣ vậy sẽ gặp khó khăn đó là quy tất cả mọi yếu tố thúc đẩy quy định hành vi vào lĩnh vực động cơ, động cơ không có sự phân biệt rõ ràng với các yếu tố tâm lý khác. Một số nhà tâm lý học lại thu hẹp khái niệm động cơ, ví dụ nhƣ S.Frued coi động cơ nhƣ bản năng sống, chết, ham muốn khoái lạc nhục dục.Adler cho rằng : động cơ là ham muốn dành vị trí thống trị và địa vị siêu đẳng.Lewin cho rằng : động cơ là mối tƣơng quan giữa trƣờng lực bên ngoài và nội 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lực tâm lý bên trong. Medofin coi động cơ là sự thay đổi hoocmon và khoái cảm, đƣợc kích thích bằng dòng điện…với các định nghĩa nhƣ vậy đã quy động cơ vào những yếu tố sinh vật, bản năng và hiểu máy móc động cơ con ngƣời: J.Piegie cho rằng tính định hƣớng tích cực có chọn lọc của hành vi tạo thành bản chất của hiện tƣợng đƣợc xác định là động cơ; Rubinstein coi “Động cơ là sự quy định về mặt chủ quan hành vi con ngƣời bởi thế giới, sự quy định này thể hiện gián tiếp bằng quá trình phản ánh động, thông qua động cơ của mình, con ngƣời liên hệ với bối cảnh hiện thực: [25, tr.Smith định nghĩa động cơ nhƣ một quá trình bên trong có ảnh hƣởng đến hƣớng, tính bền vững và sức mạnh của hành vi có mục đích [12, tr.Leonchiev khẳng định “động cơ chính là đối tƣợng có khả năng đáp ứng nhu cầu đã đƣợc chủ thể tri giác, biểu tƣợng, tƣ duy…đó là sự phản ánh chủ quan về đối tƣợng thoả mãn nhu cầu.

Động cơ có chức năng thúc đẩy và định hƣớng hoạt động nhằm thoả mãn nhu cầu. Qua các định nghĩa trên có thể hiểu một cách chung nhất động cơ là một hiện tƣợng tâm lý thúc đẩy quy định sự lựa chọn và hƣớng của hành vi. Bản chất xã hội của hiện tượng động cơ Động cơ con ngƣời mang bản chất xã hội. Các động cơ nhằm thoả mãn nhu cầu tinh thần, nhận thức, tình cảm, giao lƣu…là đặc trƣng nổi bật của con ngƣời.

Động cơ của con ngƣời đƣợc đặc trƣng hình thành bởi các mối quan hệ xã hội, trong quá trình hoạt động của chủ thể mà nó tham gia vào chứ không thể có sẵn từ lúc đứa bé mới sinh ra. Hệ thống động cơ của con ngƣời đƣợc hình thành trên cơ sở hoạt động giao tiếp của chủ thể trong hệ thống các quan hệ xã hội, các nhóm xã hội nhất định mà ở đó chủ thể thực hiện vai trò, vị thế của mình. Kể cả những động cơ đáp ứng những nhu cầu tự nhiên, bản năng thì ở con ngƣời, những động cơ ấy cũng có bản chất lịch sử, xã hội. Sở dĩ nhƣ vậy là vì kể cả những nhu cầu tự nhiên của con ngƣời cũng có nội dung và 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phƣơng thức thoả mãn đều là sản phẩm phát triển của xã hội do con ngƣời sáng tạo ra, phụ thuộc vào điều kiện sống, đặc biệt là lối sống – văn hoá đặc trƣng cho mỗi nhóm nguời, mỗi một dân tộc, phụ thuộc vào trình độ phát triển, kinh tế xã hội của thời đại mà họ đang sống và đồng thời phụ thuộc vào quá trình giáo dục mà họ đang đƣợc thụ hƣởng.

Bộ mặt tâm lý xã hội của cá nhân đều đƣợc thể hiện tập trung trong động cơ. Tất cả các thành tố nhân cách đều có quan hệ chặt chẽ với động cơ chung của cuộc sống, cũng nhƣ động cơ cụ thẻ của từng hành động. Đặc điểm của động cơ - Đặc trưng của động cơ là tính ý thức. Ý thức là sự phản ánh tâm lý cao nhất mà chỉ riêng con ngƣời mới có, phản ánh bằng ngôn ngữ, là khả năng con ngƣời hiểu đƣợc các tri thức mà con ngƣời tiếp thu đƣợc.

Để một nhu cầu trở thành động cơ thúc đẩy hoạt động thì trƣớc hết nó phải đƣợc đối tƣợng hoá (tức là đối tƣợng của nhu cầu phải đƣợc chủ thể ý thức một cách đầy đủ), nghĩa là chủ thể phải hình dung ra đối tƣợng nào có thể có khả năng thoả mãn nhu cầu của bản thân mình. Chủ thể cần xây dựng đƣợc một biểu tƣợng cụ thể về nó.