Quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học tại Dĩ An, Bình Dương

Thực trạng và giải pháp quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học tại các trường tiểu học Dĩ An, Bình Dương.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Thoại Nguyên
• Người hướng dẫn: Ts Vũ Lan Hương
• Trường học: Trường Đại học Thủ Dầu Một
• Chuyên ngành: Quản Lý Giáo Dục
• Đề tài: Quản Lí Đổi Mới Sinh Hoạt Chuyên Môn Theo Hướng Nghiên Cứu Bài Học Ở Trường Tiểu Học Trên Địa Bàn Thị Xã Dĩ An, Tỉnh Bình Dương
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Bình Dương

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC KÝ HIỆU, VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. Lí do chọn đề tài
• 2. Mục đích nghiên cứu
• 3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 3.1. Khách thể nghiên cứu
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 4. Giả thuyết nghiên cứu
• 5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 6. Phạm vi nghiên cứu
• 7. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 7.1. Phương pháp luận
• 7.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 7.2.1. Phương pháp nghiên cứu lí luận
• 7.2.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 7.2.3. Phương pháp nghiên cứu thống kê toán học
• 8. Đóng góp mới của luận văn
• 9. Cấu trúc luận văn
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VẤN ĐỀ VỀ QUẢN LÍ ĐỔI MỚI SINH HOẠT CHUYÊN MÔN THEO HƯỚNG NGHIÊN CỨU BÀI HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.2. Các khái niệm cơ bản liên quan đến vấn đề nghiên cứu
• 1.2.1. Hoạt động chuyên môn
• 1.2.2. Sinh hoạt chuyên môn
• 1.2.3. Sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học
• 1.2.4. Đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học
• 1.2.5. Hoạt động quản lí
• 1.2.5.1. Quản lí giáo dục
• 1.2.5.2. Quản lí nhà trường
• 1.2.5.3. Quản lí nhà trường tiểu học
• 1.2.6. Quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học
• 1.3. Lí luận đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học
• 1.3.1. Chức năng của tổ chuyên môn
• 1.3.2. Cơ sở khoa học của hoạt động nghiên cứu bài học
• 1.3.2.1. Nghiên cứu bài học dựa trên lí thuyết vùng phát triển gần
• 1.3.2.2. Nghiên cứu bài học dựa trên lí thuyết “Vòng đối ngoại” của Mikhail Bakhtin
• 1.3.2.3. Tháp học tập
• 1.3.3. Sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học
• 1.3.4. Các quan niệm sai lầm về nghiên cứu bài học
• 1.3.5. Sự khác biệt giữa sinh hoạt chuyên môn truyền thống và sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học (Phạm Thị Tuyết Nga, 2017)
• 1.4. Hình thức sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học
• 1.5. Nguyên tắc sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học
• 1.5.1. Triết lí sinh hoạt chuyên môn
• 1.5.1.1. Đảm bảo cơ hội học tập cho mọi học sinh
• 1.5.1.2. Đảm bảo cơ hội phát triển chuyên môn cho mọi giáo viên
• 1.5.1.3. Đảm bảo cơ hội phụ huynh tham gia vào quá trình học tập của học sinh
• 1.6. Nội dung đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học
• 1.6.1. Mục tiêu đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học
• 1.6.2. Nội dung đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học
• 1.6.3. Phương pháp đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học
• 1.6.4. Hình thức tổ chức đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học
• 1.6.5. Kiểm tra – đánh giá đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học
• 1.7. Quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở các trường tiểu học
• 1.7.1. Quản lí lập kế hoạch đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở các trường tiểu học
• 1.7.2. Quản lí tổ chức quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học
• 1.7.3. Quản lí lãnh đạo đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học
• 1.7.4. Quản lí kiểm tra, đánh giá đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học
• 1.7.5. Quản lí các điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho sinh hoạt chuyên môn ở trường tiểu học
• 1.8. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học
• 1.8.1. Yếu tố chủ quan
• 1.8.2. Yếu tố khách quan
• 1.9. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÍ ĐỔI MỚI SINH HOẠT CHUYÊN MÔN THEO HƯỚNG NGHIÊN CỨU BÀI HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ DĨ AN, TỈNH BÌNH DƯƠNG
• 2.1. Khái quát tình hình kinh tế - xã hội và giáo dục của thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương
• 2.1.1. Về kinh tế - xã hội
• 2.1.2. Về giáo dục
• 2.2. Tổ chức khảo sát thực trạng sinh hoạt chuyên môn ở trường tiểu học của thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương
• 2.2.1. Mục đích khảo sát
• 2.2.2. Công cụ khảo sát
• 2.2.3. Nội dung khảo sát
• 2.2.4. Cách thức khảo sát
• 2.2.5. Qui ước thang đo
• 2.2.6. Mẫu nghiên cứu (quản lí và giáo viên)
• 2.3. Thực trạng đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học của thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương
• 2.3.1. Thực trạng về mục tiêu đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương
• 2.3.2. Thực trạng xây dựng kế hoạch đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương
• 2.3.3. Thực trạng nội dung đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương
• 2.3.4. Thực trạng quy trình hoạt động đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương
• 2.3.5. Thực trạng hình thức tổ chức hoạt động đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học
• 2.3.6. Thực trạng kiểm tra – đánh giá đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương
• 2.4. Thực trạng công tác quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học của thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương
• 2.4.1. Nhận thức của cán bộ quản lí – giáo viên trường tiểu học về tầm quan trọng của việc quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học
• 2.4.2. Thực trạng công tác quản lí lập kế hoạch đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học của thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương
• 2.4.3. Thực trạng công tác quản lí tổ chức thực hiện đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học của thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương
• 2.4.4. Thực trạng công tác quản lí lãnh đạo đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học của thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương
• 2.4.5. Thực trạng công tác quản lí kiểm tra, đánh giá đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học của thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương
• 2.5. Tổng kết thực trạng công tác quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học của thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương
• 2.6. Yếu tố ảnh hưởng thực trạng công tác quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học của thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương
• 2.6.1. Yếu tố chủ quan
• 2.6.2. Yếu tố khách quan
• 2.7. Đánh giá chung về thực trạng đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học và về thực trạng quản lí đổi mới đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học
• 2.7.1. Những mặt mạnh
• 2.7.2. Những mặt hạn chế
• 2.8. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. Chương 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÍ ĐỔI MỚI SINH HOẠT CHUYÊN MÔN THEO NGHIÊN CỨU BÀI HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC CỦA THỊ XÃ DĨ AN, TỈNH BÌNH DƯƠNG
• 3.1. Cơ sở đề ra biện pháp và nguyên tắc
• 3.1.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp
• 3.2. Đề xuất một số biện pháp quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học trong các trường tiểu học của thị xã Dĩ An
• 3.2.1. Nhóm biện pháp 1:
• 3.2.2. Nhóm biện pháp 2:
• 3.2.3. Nhóm biện pháp 3:
• 3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp
• 3.4. Tổ chức khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp
• 3.4.1. Mục tiêu khảo sát
• 3.4.2. Đối tượng và phương pháp khảo sát
• 3.4.3. Nội dung khảo sát
• 3.4.4. Kết quả khảo sát tính cần thiết và khả thi của các biện pháp cụ thể
• 3.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN – KHUYẾN NGHỊ
• 1. Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2. Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo
• 3. Đối với Phòng Giáo dục và Đào tạo
• 4. Đối với cán bộ quản lí các cấp và giáo viên
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Hiểu đúng về đổi mới sinh hoạt chuyên môn qua nghiên cứu bài học

Đổi mới sinh hoạt chuyên môn (SHCM) là một yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng mục tiêu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Trong đó, sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học (NCBH), hay còn gọi là Lesson Study, nổi lên như một giải pháp đột phá. Mô hình này không chỉ là một phương pháp mà còn là một triết lý giáo dục, chuyển dịch trọng tâm từ việc đánh giá năng lực của giáo viên sang việc quan sát và cải thiện quá trình học tập thực tế của học sinh. Mục tiêu cốt lõi của đổi mới sinh hoạt chuyên môn qua nghiên cứu bài học là tạo ra một cộng đồng học tập chuyên nghiệp, nơi các giáo viên cùng nhau hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm và không ngừng phát triển chuyên môn giáo viên. Thay vì các buổi họp mang tính hành chính, hình thức, SHCM theo NCBH biến mỗi buổi sinh hoạt thành một diễn đàn khoa học, nơi bài học được phân tích sâu sắc dưới góc nhìn của người học. Điều này giúp nâng cao chất lượng sinh hoạt chuyên môn một cách bền vững, tạo ra những thay đổi thực chất trong phương pháp giảng dạy và mang lại lợi ích trực tiếp cho học sinh.

1.1. Khái niệm cốt lõi về sinh hoạt chuyên môn theo NCBH

Theo định nghĩa, sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học là hoạt động mà ở đó các giáo viên cùng nhau thiết kế một bài học chi tiết, một người sẽ thực hiện giảng dạy và các đồng nghiệp khác tiến hành dự giờ phân tích bài học. Tuy nhiên, điểm khác biệt căn bản là người dự giờ không tập trung vào giáo viên mà tập trung quan sát cách học sinh tiếp nhận, tương tác và giải quyết vấn đề. Luận văn của Nguyễn Ngọc Thoại Nguyên (2019) nhấn mạnh, đây là quá trình “giáo viên cùng nhau học tập từ thực tế việc học của học sinh thông qua bài dạy”. Mô hình SHCM theo NCBH không nhằm mục đích xếp loại hay phán xét giờ dạy, mà là để tìm ra nguyên nhân vì sao học sinh gặp khó khăn và cùng nhau tìm giải pháp tháo gỡ. Hoạt động này khuyến khích giáo viên trở thành những nhà nghiên cứu ngay trong lớp học của mình, từ đó thúc đẩy phát triển năng lực nghề nghiệp giáo viên một cách tự thân và liên tục.

1.2. Sự khác biệt giữa SHCM truyền thống và SHCM theo NCBH

Sự khác biệt giữa hai hình thức sinh hoạt chuyên môn này rất rõ rệt. SHCM truyền thống thường tập trung vào việc đánh giá, xếp loại giờ dạy của giáo viên, dẫn đến tâm lý trình diễn, đối phó. Người dự giờ chủ yếu ghi chép về hoạt động của giáo viên và đối chiếu với các tiêu chí định sẵn. Ngược lại, sinh hoạt chuyên môn lấy học sinh làm trung tâm trong mô hình NCBH lại tập trung vào việc học của học sinh. Bảng so sánh của Phạm Thị Tuyết Nga (2017) được trích dẫn trong nghiên cứu chỉ rõ: mục đích của SHCM theo NCBH là “tìm giải pháp để nâng cao kết quả học tập của học sinh”. Trong buổi thảo luận sau dự giờ, thay vì chỉ trích, các giáo viên cùng nhau phân tích những khó khăn của học sinh và góp ý xây dựng bài học một cách tích cực. Quá trình cải tiến sinh hoạt chuyên môn này giúp chuyển từ văn hóa chỉ đạo, áp đặt sang văn hóa hợp tác, chia sẻ, tạo nên một môi trường sinh hoạt tổ chuyên môn hiệu quả và thực chất.

II. Thách thức lớn trong sinh hoạt chuyên môn theo lối mòn cũ

Mặc dù tầm quan trọng của SHCM là không thể phủ nhận, các hình thức truyền thống đang bộc lộ nhiều hạn chế, trở thành rào cản cho sự phát triển chuyên môn thực chất của đội ngũ giáo viên. Các buổi SHCM thường sa vào tính hình thức, hành chính, với nội dung chủ yếu là triển khai công văn hoặc đánh giá giờ dạy một cách cứng nhắc. Điều này không chỉ gây lãng phí thời gian mà còn tạo ra áp lực không cần thiết, làm giảm động lực sáng tạo của giáo viên. Thực trạng được nêu trong nghiên cứu tại các trường tiểu học thị xã Dĩ An cho thấy, nhiều giáo viên vẫn còn tâm lý “dạy để dự giờ” thay vì “dạy vì học sinh”. Việc quá chú trọng vào các tiêu chí xếp loại khiến hoạt động dự giờ phân tích bài học trở nên căng thẳng. Những thách thức này đòi hỏi một sự cải tiến sinh hoạt chuyên môn toàn diện, mà ở đó, mô hình SHCM theo NCBH là một hướng đi đầy hứa hẹn để giải quyết các vấn đề tồn đọng, hướng tới mục tiêu cuối cùng là chất lượng giáo dục.

2.1. Hạn chế của việc đánh giá xếp loại giờ dạy giáo viên

Một trong những hạn chế lớn nhất của SHCM truyền thống là việc tập trung quá mức vào đánh giá, xếp loại giờ dạy. Các tiêu chí đánh giá thường cứng nhắc, đôi khi không phản ánh đúng nỗ lực và sự sáng tạo của người dạy. Điều này vô hình trung biến buổi dự giờ thành một cuộc “sát hạch” thay vì một cơ hội học hỏi. Giáo viên dạy minh họa thường chuẩn bị bài giảng một cách công phu, mang tính trình diễn, khác xa với thực tế giảng dạy hàng ngày. Người dự giờ thì lại tập trung vào việc “bắt lỗi” để đưa ra nhận xét, đánh giá. Hệ quả là các buổi thảo luận sau đó thường nặng nề, thiếu tính xây dựng và không thực sự giúp phát triển chuyên môn giáo viên. Mô hình này không khuyến khích sự chia sẻ và hợp tác, ngược lại còn có thể tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các đồng nghiệp. Đây chính là điểm yếu chí tử mà sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học hướng tới khắc phục.

2.2. Ít tập trung vào quá trình học tập thực tế của học sinh

Hệ quả trực tiếp của việc tập trung vào giáo viên là quá trình học tập của học sinh bị xem nhẹ. Trong một buổi dự giờ truyền thống, người dự thường ngồi ở cuối lớp và quan sát giáo viên: tác phong, phương pháp, cách sử dụng đồ dùng dạy học. Rất ít sự chú ý được dành cho việc học sinh đang suy nghĩ gì, gặp khó khăn ở đâu, hay biểu cảm của các em ra sao. Các góp ý xây dựng bài học sau đó cũng thường xoay quanh việc giáo viên nên nói gì, làm gì, thay vì học sinh cần được hỗ trợ như thế nào. Thực tế này đi ngược lại với triết lý giáo dục hiện đại, vốn xem người học là trung tâm. Để nâng cao chất lượng sinh hoạt chuyên môn, cần phải chuyển góc nhìn từ bục giảng xuống từng bàn học, quan sát tỉ mỉ từng ánh mắt, cử chỉ của học sinh. Đây là tiền đề để hiểu rõ những rào cản trong nhận thức của các em và điều chỉnh phương pháp dạy cho phù hợp, một nguyên tắc cốt lõi của Lesson Study.

III. Hướng dẫn 4 bước đổi mới sinh hoạt chuyên môn hiệu quả

Để triển khai thành công mô hình SHCM theo NCBH, các tổ chuyên môn cần tuân thủ một quy trình khoa học và bài bản. Quy trình này không phải là những quy định cứng nhắc mà là một chu trình hợp tác linh hoạt, được điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện thực tế của từng trường, từng lớp. Về cơ bản, các bước nghiên cứu bài học được thực hiện theo một vòng tròn khép kín, bắt đầu từ việc chuẩn bị, thực hiện và kết thúc bằng việc suy ngẫm, rút kinh nghiệm để áp dụng cho các bài học tiếp theo. Mỗi bước trong quy trình đều đề cao vai trò của sự hợp tác, chia sẻ và tinh thần học hỏi lẫn nhau giữa các giáo viên. Việc tuân thủ quy trình này không chỉ giúp tổ chức các buổi sinh hoạt tổ chuyên môn hiệu quả mà còn đảm bảo rằng mọi hoạt động đều hướng đến mục tiêu cuối cùng: cải thiện việc học của học sinh. Đây chính là con đường để hiện thực hóa việc đổi mới sinh hoạt chuyên môn qua nghiên cứu bài học.

3.1. Bước 1 2 Cùng xây dựng kế hoạch bài học và tiến hành dạy minh họa

Bước đầu tiên và quan trọng nhất là xây dựng kế hoạch bài học. Một nhóm giáo viên trong tổ sẽ cùng nhau thảo luận, lựa chọn một bài học cụ thể và nghiên cứu sâu về mục tiêu, nội dung. Họ cùng nhau dự đoán những khó khăn mà học sinh có thể gặp phải và thiết kế các hoạt động học tập phù hợp để tháo gỡ. Sản phẩm của bước này là một giáo án chi tiết, là trí tuệ tập thể của cả nhóm. Sau khi giáo án được thống nhất, một giáo viên sẽ đứng ra thực hiện bài dạy minh họa. Giáo viên này không phải là người “diễn” theo kịch bản có sẵn, mà cần linh hoạt điều chỉnh dựa trên phản ứng thực tế của học sinh trong lớp. Các giáo viên còn lại sẽ đóng vai trò người quan sát, nhưng thay vì quan sát giáo viên, họ sẽ tập trung vào việc học của học sinh: cách các em tương tác, thảo luận, và giải quyết nhiệm vụ học tập. Giai đoạn này đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng và tinh thần hợp tác cao độ.

3.2. Bước 3 4 Dự giờ phân tích và rút kinh nghiệm áp dụng

Ngay sau khi tiết dạy minh họa kết thúc, cả nhóm sẽ ngồi lại để thảo luận, suy ngẫm về bài học. Đây là bước cốt lõi của dự giờ phân tích bài học. Buổi thảo luận được bắt đầu bằng chia sẻ của giáo viên dạy minh họa về những cảm nhận, khó khăn và những điều đã làm được. Tiếp đó, các giáo viên dự giờ sẽ chia sẻ những gì họ quan sát được về quá trình học của học sinh, đưa ra các minh chứng cụ thể (học sinh A gặp khó ở câu hỏi này, nhóm B thảo luận sôi nổi về vấn đề kia...). Cuộc thảo luận tập trung vào việc tìm ra nguyên nhân của các khó khăn và đề xuất giải pháp cải tiến. Cuối cùng, cả nhóm cùng nhau rút ra những bài học kinh nghiệm chung và điều chỉnh lại kế hoạch bài dạy. Bài học sau khi được cải tiến có thể được một giáo viên khác dạy lại ở một lớp khác, hoặc những kinh nghiệm quý báu này sẽ được từng giáo viên vận dụng vào thực tế giảng dạy hàng ngày của mình, hoàn thành chu trình bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên.

IV. Bí quyết SHCM lấy học sinh làm trung tâm Chuyển từ dạy sang học

Triết lý nền tảng của đổi mới sinh hoạt chuyên môn qua nghiên cứu bài học là sự chuyển dịch triệt để từ việc “dạy” sang việc “học”. Điều này có nghĩa là mọi hoạt động trong SHCM không còn xoay quanh việc giáo viên đã dạy như thế nào, mà là học sinh đã học được những gì. Để làm được điều này, giáo viên cần trang bị những năng lực mới, đặc biệt là khả năng quan sát tinh tế và phân tích sâu sắc quá trình học tập của học sinh. Mô hình sinh hoạt chuyên môn lấy học sinh làm trung tâm đòi hỏi một sự thay đổi trong tư duy và văn hóa nhà trường. Thay vì tìm kiếm một giáo án hoàn hảo, các giáo viên cùng nhau tìm cách tạo ra một môi trường học tập mà ở đó mọi học sinh đều có cơ hội tham gia và phát triển. Theo nghiên cứu của Nguyễn Ngọc Thoại Nguyên (2019), triết lý này đảm bảo “cơ hội học tập thực sự có ý nghĩa cho tất cả học sinh”, từ em giỏi nhất đến em yếu nhất.

4.1. Quan sát và phân tích khó khăn trong học tập của học sinh

Trọng tâm của Lesson Study là việc quan sát và phân tích quá trình học của học sinh. Khi dự giờ, giáo viên không chỉ ngồi một chỗ mà cần di chuyển linh hoạt trong lớp, lắng nghe các cuộc thảo luận nhóm, xem cách học sinh viết, vẽ, và giải quyết vấn đề. Họ cần ghi lại những minh chứng cụ thể về những khó khăn, những hiểu lầm hay những khoảnh khắc lóe sáng của học sinh. Những dữ liệu này là cơ sở thực tiễn quý báu cho buổi thảo luận sau đó. Việc phân tích không nhằm mục đích phán xét học sinh, mà là để hiểu sâu hơn về tư duy của các em. Tại sao học sinh lại trả lời như vậy? Rào cản nào khiến em chưa hiểu bài? Những câu hỏi này giúp giáo viên điều chỉnh bài giảng cho phù hợp, thay vì áp đặt kiến thức một cách máy móc. Đây là kỹ năng cốt lõi giúp phát triển năng lực nghề nghiệp giáo viên một cách bền vững.

4.2. Tạo cơ hội phát triển chuyên môn thực chất cho mọi giáo viên

Khi trọng tâm được đặt vào việc học của học sinh, mọi giáo viên, dù là người nhiều kinh nghiệm hay mới vào nghề, đều trở thành người học. Không có ai là chuyên gia tuyệt đối, bởi mỗi lớp học, mỗi học sinh đều là một bối cảnh độc nhất. Môi trường hợp tác, không phán xét của SHCM theo NCBH tạo điều kiện cho tất cả giáo viên mạnh dạn chia sẻ ý tưởng, thử nghiệm phương pháp mới và học hỏi từ đồng nghiệp. Quá trình cùng nhau thiết kế bài học, cùng nhau phân tích kết quả giúp mỗi cá nhân tự soi chiếu lại thực hành giảng dạy của mình. Đây là một hình thức bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên hiệu quả, diễn ra ngay tại trường, gắn liền với thực tiễn công việc. Việc cải tiến sinh hoạt chuyên môn theo hướng này giúp xây dựng một cộng đồng học tập chuyên nghiệp, nơi mọi người cùng nhau tiến bộ vì mục tiêu chung là sự thành công của học sinh.

V. Minh chứng hiệu quả từ đổi mới SHCM qua nghiên cứu bài học

Việc áp dụng mô hình đổi mới sinh hoạt chuyên môn qua nghiên cứu bài học đã mang lại những kết quả tích cực, được minh chứng qua nhiều nghiên cứu và thực tiễn triển khai tại Việt Nam. Các kết quả này không chỉ thể hiện ở sự cải thiện trong chất lượng bài giảng mà còn tác động sâu sắc đến môi trường sư phạm và năng lực của đội ngũ giáo viên. Khi các buổi SHCM trở nên thực chất và hiệu quả hơn, giáo viên có thêm động lực để đầu tư vào chuyên môn, không khí làm việc trong tổ cũng trở nên cởi mở và đoàn kết hơn. Nghiên cứu tại thị xã Dĩ An cho thấy, các trường áp dụng tốt mô hình này đã có sự chuyển biến rõ rệt về chất lượng giáo dục. Học sinh hứng thú hơn với việc học, tích cực tham gia vào các hoạt động trên lớp. Đây là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy việc nâng cao chất lượng sinh hoạt chuyên môn là đòn bẩy quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

5.1. Nâng cao chất lượng dạy và học đáp ứng CT GDPT 2018

Một trong những hiệu quả rõ rệt nhất là việc nâng cao chất lượng dạy và học, đáp ứng yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Chương trình mới đòi hỏi giáo viên phải chuyển từ việc truyền thụ kiến thức sang tổ chức các hoạt động học để phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh. Mô hình SHCM theo NCBH là công cụ lý tưởng để thực hiện yêu cầu này. Qua quá trình nghiên cứu bài học, giáo viên học được cách thiết kế các nhiệm vụ học tập mang tính gợi mở, thách thức, cách tổ chức hoạt động nhóm hiệu quả và cách đánh giá quá trình học của học sinh. Kết quả là các tiết học trở nên sinh động, hấp dẫn hơn, học sinh được trao quyền chủ động chiếm lĩnh tri thức. Chất lượng giáo dục không còn được đo đếm bằng điểm số đơn thuần mà bằng sự tiến bộ và phát triển năng lực của mỗi học sinh, đúng với tinh thần đổi mới của ngành.

5.2. Cải thiện môi trường cộng tác chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn

Mô hình Lesson Study đã phá vỡ sự đơn độc trong công việc của người giáo viên, tạo ra một môi trường làm việc hợp tác, tin cậy và hỗ trợ lẫn nhau. Thay vì cạnh tranh, đánh giá, các giáo viên trở thành đồng nghiệp, cùng nhau giải quyết những thách thức chung trong chuyên môn. Các buổi sinh hoạt tổ chuyên môn hiệu quả không còn là nơi chỉ đạo từ trên xuống mà là diễn đàn để mọi thành viên, không phân biệt tuổi tác hay kinh nghiệm, đều có thể đóng góp ý kiến. Sự cởi mở và tin tưởng này giúp các kinh nghiệm hay, các sáng kiến tốt được lan tỏa nhanh chóng trong toàn tổ, toàn trường. Văn hóa chia sẻ này là nền tảng để xây dựng một cộng đồng học tập vững mạnh, nơi mỗi giáo viên không ngừng được phát triển chuyên môn và cảm thấy gắn bó hơn với nghề nghiệp, góp phần vào sự phát triển bền vững của nhà trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Thực hiện kế hoạch số 80/KH-BGDĐT ngày 25/02/2014 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về "tổ chức thực hiện đổi mới sinh hoạt chuyên môn trong trƣờng phổ thông và trung tâm giáo dục thƣờng xuyên", công văn của Sở Giáo dục và Đào tạo về “tập huấn đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo kế hoạch số 80/KH-BGDĐT của Bộ GD&ĐT”. Nhằm nâng cao năng lực quản lí cho cán bộ quản lí trƣờng học, năng lực giảng dạy, tổ chức cho các hoạt động giáo dục cho giáo viên phổ thông, giáo dục thƣờng xuyên, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trƣơng đổi mới các hoạt động sinh hoạt chuyên môn trong nhà trƣờng. Đổi mới sinh hoạt chuyên môn (SHCM) tại tổ chuyên môn, trƣờng và cụm trƣờng theo hƣớng nâng cao hiệu quả sinh hoạt chuyên môn trong các trƣờng tiểu học.

Từ đó, góp phần nâng cao năng lực quản lí cho cán bộ quản lí giáo dục và nâng cao năng lực dạy học cho giáo viên nhằm tạo chuyển biến mạnh mẽ về chất lƣợng và hiệu quả giáo dục toàn diện học sinh. Để sinh hoạt chuyên môn đạt hiệu quả, phát triển năng lực quản lí, năng lực hoạt động chuyên môn cho cán bộ quản lí và đội ngũ giáo viên ở trƣờng tiểu học là nhiệm vụ cần thiết đƣợc đặt ra. Trong những buổi sinh hoạt chuyên môn, giáo viên cùng nhau dự giờ, và suy ngẫm về bài dạy, cùng nhau hợp tác nghiên cứu, tìm hiểu bằng cách đối thoại, chia sẻ kinh nghiệm và một số bƣớc cụ thể tìm ra cấu trúc trong các bài học để giúp học sinh học tập một cách thực sự. Và cũng thông qua hoạt động chuyên môn, hiệu trƣởng sẽ nắm đƣợc sâu sát hoạt động của giáo viên.

Phát huy đƣợc sự thống nhất giữa hiệu trƣởng và các thành viên trong hội đồng nhà trƣờng. Sinh hoạt chuyên môn theo hƣớng nghiên cứu bài học nhằm: Đổi mới tƣ duy và sinh hoạt chuyên môn theo phƣơng pháp dạy học tích cực; thay đổi phƣơng pháp thiết kế bài dạy; phát huy tính tích cực của học sinh trong mỗi giờ học; nâng cao năng lực chuyên môn cho mỗi giáo viên; tạo sự kết nối giữa giáo viên và học sinh trong quá trình dạy và học; tạo sự thân thiện giữa cán bộ quản lí và giáo viên, giáo viên với giáo viên, giáo viên với học sinh, giáo viên với cha 1 mẹ học sinh. Việc đổi mới hoạt động dạy học hiện nay còn gặp nhiều khó khăn, các tiết học chƣa thật sự tạo hứng thú học tập và phát huy tính tích cực của học sinh. Và trên thực tế qua quan sát cho thấy sinh hoạt chuyên môn của tổ chuyên môn vẫn còn sinh hoạt chuyên môn truyền thống.

Sinh hoạt chuyên môn theo chuyên đề còn hạn chế. Tình trạng chƣa hiểu rõ bản chất sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học còn nhiều nên vẫn còn giáo viên soạn bài lên lớp mà không có sự tham gia của các thành viên trong tổ. Các giáo viên chƣa thật sự hợp tác cùng nhau xây dựng kế hoạch bài dạy. Sản phẩm mang tính cá nhân.

Vì vậy khi dự giờ thao giảng các giáo viên khác chỉ chăm chú vào việc ghi chép nội dung bài dạy, quan sát giáo viên mà không quan sát hoạt động của học sinh. Bên cạnh đó công tác đào tào, bồi dƣỡng chuyên môn trong thời gian qua còn nhiều khó khăn. Chƣa xây dựng kế hoạch chuyên môn phù hợp với từng tổ chuyên môn. Tập trung vào đánh giá, xếp loại giờ dạy theo các tiêu chí, quy trình đã đƣợc quy định trong văn bản chỉ đạo của ngành.

Giờ dạy minh họa còn mang tính trình diễn, còn ngƣời dự thì chủ yếu quan sát giáo viên dạy mà ít chú ý đến học sinh học nhƣ thế nào, có hiểu bài không, những nội dung nào chƣa phù hợp cần thay đổi. Dẫn đến kết quả học tập của học sinh ít đƣợc cải thiện, tiết học nhàm chán… Hiện nay thị xã Dĩ An đang thực hiện chƣơng trình phát triển đô thị Dĩ An giai đoạn 2016-2020, tầm nhìn 2025. Việc đầu tƣ về giáo dục là quốc sách hàng đầu, các trƣờng tiểu học đƣợc đầu tƣ về mọi mặt và tạo điều kiện thuận lợi để nâng cao hiệu quả giáo dục. Qua thực tiễn công tác quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hƣớng bài học đã đƣợc ngành giáo dục đề cập khá nhiều thông qua các hội nghị, tập huấn, bồi dƣỡng… dành cho cán bộ quản lí, đội ngũ giáo viên.

Nhận thức đƣợc tầm quan trọng trong việc đổi mới sinh hoạt chuyên môn ở trƣờng phổ thông nói chung và trƣờng tiểu học nói riêng là rất quan trọng. Tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế. Từ những lí luận và thực tiễn trên tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hƣớng nghiên cứu bài học ở trƣờng tiểu học trên địa bàn thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dƣơng” nhằm đề ra những biện pháp góp phần nâng cao công tác quản lí sinh hoạt chuyên môn 2 ở trƣờng tiểu học. Mục đích nghiên cứu Hệ thống hóa cơ sở lí luận và thực trạng quản lí sinh hoạt chuyên môn ở các trƣờng tiểu học trên địa bàn thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dƣơng.

Từ đó đề ra biện pháp quản lí sinh hoạt chuyên môn theo hƣớng nghiên cứu bài học nhằm giúp hoạt động sinh hoạt chuyên môn tốt hơn góp phần nâng cao năng lực quản lí cũng nhƣ năng lực chuyên môn của giáo viên và phát huy tính tích cực của học sinh, đáp ứng nhu cầu thực tiễn trong công tác hiện nay. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu 3. Khách thể nghiên cứu Sinh hoạt chuyên môn theo hƣớng nghiên cứu bài học ở trƣờng tiểu học. Đối tượng nghiên cứu Quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hƣớng nghiên cứu bài học ở trƣờng tiểu học trên địa bàn thị xã Dĩ An, Bình Dƣơng.

Giả thuyết nghiên cứu Trên thực tế quan sát cho thấy sinh hoạt chuyên môn của tổ chuyên môn vẫn còn sinh hoạt chuyên môn truyền thống chƣa thật sự đổi mới. Còn hạn chế về nội dung, phƣơng pháp dạy, kiểm tra đánh giá, đóng góp ý kiến,… mang nặng hình thức. Nếu hệ thống hóa cơ sở lí luận phù hợp, đánh giá đúng thực trạng và xây dựng đƣợc những biện pháp quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hƣớng nghiên cứu bài học góp phần phát huy tính tích cực của học sinh, nâng cao năng lực chuyên môn cho mỗi giáo viên, đáp ứng yêu cầu thực tiễn hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu 5.

Hệ thống hóa cơ sở lí luận về quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường tiểu học. Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lí đổi mới chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học tại trường tiểu học trên địa bàn thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương. Đề xuất các biện pháp quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học ở trường tiểu học của thị xã Dĩ An, tình Bình Dương. Phạm vi nghiên cứu - Thời gian nghiên cứu của đề tài từ năm 2017 đến nay.

- Phạm vi nghiên cứu của đề tài là: thực trạng sinh hoạt chuyên môn theo hƣớng nghiên cứu bài học và quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học ở 5 trƣờng tiểu học trên 20 trƣờng ở thị xã Dĩ An. - Đối tƣợng khảo sát của đề tài là ban giám hiệu, tổ trƣởng chuyên môn, giáo viên. - Nội dung nghiên cứu: đề tài nghiên cứu về lí luận và khảo sát thực trạng đổi mới sinh hoạt chuyên môn. Xây dựng các biện pháp quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hƣớng nghiên cứu bài học mang tính khả thi trên cơ sở thực hiện các nội dung: mục đích, nội dung, phƣơng pháp, kiểm tra đánh giá thông qua các chức năng quản lí: lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá.

Cách tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu 7. Phương pháp luận - Tiếp cận nội dung Quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hƣớng nghiên cứu bài học gồm các nội dung: quản lí xây dựng và thực hiện kế hoạch sinh hoạt chuyên môn; quản lí xây dựng nội dung sinh hoạt chuyên môn; quản lí phƣơng pháp và hình thức sinh hoạt chuyên môn; quản lí kiểm tra, đánh giá kết quả sinh hoạt chuyên môn. Thực trạng quản lí đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hƣớng nghiên cứu bài học ở các trƣờng tiểu học trên địa bàn thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dƣơng sẽ đƣợc mô tả và đánh giá ở các nội dung nêu trên, từ đó đề xuất các biện pháp đổi mới quản lí sinh hoạt chuyên môn góp phần nâng cao năng lực chuyên môn cho giáo viên và phát huy năng lực học của học sinh. - Tiếp cận phát triển Đây là cách tiếp cận phát triển năng lực chuyên môn cho cán bộ quản lí cũng nhƣ cho đội ngũ giáo viên và nâng cao chất lƣợng dạy học trong nhà trƣờng.

Đây cũng là cách tiếp cận phƣơng pháp dạy học lấy ngƣời học làm trung tâm, ngƣời dạy trở thành ngƣời hƣớng dẫn và ngƣời học tự rèn luyện cách tự học, 4 tự giải quyết vấn đề và có thể tự phát triển sự hiểu biết của mình, phát triển mọi năng lực tiềm ẩn của bản thân nhờ vào kiên trì. - Tiếp cận quản lí chức năng Là một tiếp cận để quản lí sinh hoạt chuyên môn theo hƣớng nghiên cứu bài học đạt hiệu quả. Các chức năng quản lí nhƣ kế hoạch hóa, tổ chức, lãnh đạo- chỉ đạo, giám sát, kiểm tra. Trong đó: Kế hoạch hóa là nền tảng của quản lí bao gồm các hoạt động nhƣ lập kế hoạch nghiên cứu bài học, xác định tiến độ, ngân sách… Tổ chức là quá trình sắp xếp, phân bổ công việc cho các thành viên trong tổ chuyên môn để họ có thể hoạt động và đạt đƣợc mục tiêu của tổ đề ra một cách có hiệu quả.

Lãnh đạo – chỉ đạo là quá trình tác động các thành viên trong tổ làm cho họ nhiệt tình, tự nguyện, tự giác nổ lực phấn đấu đạt đƣợc mục tiêu của tổ. Kiểm tra là hoạt động chủ thể quản lí nhằm đánh giá và xử lí kết quả của quá trình hoạt động tổ chuyên môn từ đó góp ý, xây dựng, rút kinh nghiệm và điều chỉnh. Các chức năng này gắn bó chặt chẽ với nhau và thông tin đóng vai trò quan trọng. -Quan điểm hệ thống cấu trúc Vận dụng quan điểm hệ thống cấu trúc vào đề tài nghiên cứu là tìm hiểu mối quan hệ chặt chẽ giữa công tác quản lí sinh hoạt chuyên môn với các hoạt động khác trong quản lí hoạt động sƣ phạm.