Đổi mới phương pháp dạy học bài khái quát văn học Việt Nam từ 1945 đến thế kỷ XX

Luận văn thạc sĩ phân tích đổi mới phương pháp dạy học văn học Việt Nam từ 1945 đến thế kỷ XX, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Hoa
• Người hướng dẫn: PGS. Đoàn Đức Phương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Ngữ văn
• Đề tài: Đổi mới phương pháp dạy học bài khái quát văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 0.6. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Những vấn đề chung về lý luận dạy học
• 1.2. Đổi mới phương pháp dạy học ở trường Trung học phổ thông
• 1.3. Đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn ở trường Trung học phổ thông
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TẾ VÀ ĐỀ XUẤT ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC BÀI KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ 1945 ĐẾN HẾT THẾ KỶ XX Ở TRƯỜNG THPT
• 2.1. Thực tế dạy học bài Khái quát văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX ở trường Trung học phổ thông hiện nay
• 2.2. Những thuận lợi và khó khăn khi dạy học bài Khái quát văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX ở trường Trung học phổ thông hiện nay
• 2.3. Thực tế dạy học bài Khái quát văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX
• 2.4. Đề xuất đổi mới phương pháp dạy học bài Khái quát văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX
• 2.4.1. Đề xuất 1: Lựa chọn, phân loại những vấn đề chủ yếu, thứ yếu và bằng sự hiểu biết của mình lý giải, phân tích, chứng minh làm sáng tỏ từng vấn đề
• 2.4.2. Đề xuất 2: Sử dụng linh hoạt nhiều phương pháp dạy học trong đó phương pháp diễn giảng và phương pháp đàm thoại là phương pháp chính
• 2.4.3. Đề xuất 3: Mở rộng kiến thức liên ngành, nêu dẫn chứng phong phú để khẳng định từng vấn đề
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Đối tƣợng, địa bàn và thời gian thực nghiệm
• 3.3. Nội dung và tiến trình thực nghiệm
• 3.3.1. Nội dung thực nghiệm
• 3.3.2. Tiến trình thực nghiệm
• 3.4. Thiết kế giáo án thực nghiệm
• 3.4.1. Mục tiêu cần đạt
• 3.4.2. Phương pháp
• 3.4.3. Phương tiện
• 3.4.4. Tiến trình tổ chức bài dạy - 2 tiết
• 3.5. Đánh giá kết quả thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• appendix.1. Đối với giáo viên
• appendix.2. Đối với các cơ quan quản lí giáo dục và nhà trường
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đổi mới phương pháp dạy học văn học Việt Nam

Đổi mới phương pháp dạy học văn học Việt Nam là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Mục tiêu chính là phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập. Đặc biệt, môn Ngữ văn không chỉ là một môn học mà còn là cầu nối giữa văn hóa và giáo dục, giúp học sinh hiểu rõ hơn về bản sắc dân tộc.

1.1. Lý do cần đổi mới phương pháp dạy học văn học

Việc đổi mới phương pháp dạy học văn học là cần thiết để khắc phục tình trạng học sinh thụ động, thiếu hứng thú trong học tập. Theo nghiên cứu của PGS. Đoàn Đức Phương, phương pháp dạy học truyền thống không còn phù hợp với yêu cầu hiện tại, do đó cần có sự chuyển biến mạnh mẽ trong cách thức giảng dạy.

1.2. Những đặc điểm của phương pháp dạy học văn học hiện đại

Phương pháp dạy học văn học hiện đại chú trọng vào việc phát triển kỹ năng tư duy phản biện, khả năng phân tích và cảm thụ văn học. Điều này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn hình thành nhân cách và tư duy sáng tạo.

II. Những thách thức trong việc đổi mới phương pháp dạy học văn học

Mặc dù có nhiều lợi ích, nhưng việc đổi mới phương pháp dạy học văn học cũng gặp không ít thách thức. Các giáo viên thường gặp khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp mới vào thực tiễn giảng dạy. Bên cạnh đó, cơ sở vật chất và tài liệu hỗ trợ cũng chưa đáp ứng đủ nhu cầu.

2.1. Khó khăn trong việc thay đổi tư duy giáo viên

Nhiều giáo viên vẫn giữ thói quen giảng dạy truyền thống, dẫn đến việc khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp dạy học mới. Sự thiếu hụt về đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn cũng là một trong những nguyên nhân chính.

2.2. Thiếu tài liệu và cơ sở vật chất hỗ trợ

Nhiều trường học vẫn chưa có đủ tài liệu và cơ sở vật chất cần thiết để thực hiện các phương pháp dạy học hiện đại. Điều này gây khó khăn cho giáo viên trong việc thiết kế bài giảng hấp dẫn và hiệu quả.

III. Phương pháp dạy học hiệu quả trong văn học Việt Nam

Để nâng cao chất lượng dạy học văn học, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập.

3.1. Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học văn học

Phương pháp thảo luận nhóm giúp học sinh trao đổi ý kiến, từ đó phát triển kỹ năng giao tiếp và tư duy phản biện. Theo nghiên cứu, phương pháp này giúp học sinh hiểu sâu hơn về tác phẩm văn học và cảm nhận được giá trị nghệ thuật.

3.2. Sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học

Việc tích hợp công nghệ thông tin vào giảng dạy văn học giúp tạo ra môi trường học tập sinh động và hấp dẫn hơn. Các công cụ như video, hình ảnh và phần mềm hỗ trợ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và hiểu rõ nội dung bài học.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp dạy học mới

Việc áp dụng các phương pháp dạy học mới đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong việc nâng cao chất lượng dạy học văn học. Nhiều trường học đã thực hiện thành công các mô hình dạy học tích cực, từ đó tạo ra môi trường học tập hiệu quả hơn.

4.1. Kết quả từ thực nghiệm sư phạm

Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực đã giúp học sinh tăng cường khả năng tư duy và cảm thụ văn học. Nhiều học sinh đã thể hiện sự hứng thú và yêu thích môn học hơn.

4.2. Những mô hình dạy học thành công

Nhiều trường đã triển khai thành công các mô hình dạy học tích cực, như lớp học sáng tạo, lớp học trải nghiệm, giúp học sinh không chỉ học kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sống.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho dạy học văn học

Đổi mới phương pháp dạy học văn học Việt Nam là một quá trình liên tục và cần sự nỗ lực từ cả giáo viên và học sinh. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp dạy học tích cực, đồng thời cải thiện cơ sở vật chất và tài liệu hỗ trợ.

5.1. Tầm quan trọng của việc phát triển giáo viên

Để thực hiện thành công việc đổi mới phương pháp dạy học, cần có sự đầu tư vào việc phát triển chuyên môn cho giáo viên. Các chương trình bồi dưỡng và đào tạo cần được tổ chức thường xuyên.

5.2. Định hướng phát triển chương trình giáo dục

Chương trình giáo dục cần được điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu thực tiễn và xu thế phát triển của xã hội. Việc tích hợp các môn học và phát triển kỹ năng sống cho học sinh là rất cần thiết.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông tại Việt Nam, việc nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn, đặc biệt là bài Khái quát văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX, trở thành một nhiệm vụ cấp thiết. Theo khảo sát tại một số trường Trung học phổ thông trên địa bàn Hà Nội, khoảng 70% học sinh thể hiện sự hứng thú khi học bài này theo phương pháp đổi mới, trong khi 95% giáo viên đã từng dạy bài khái quát văn học sử và 94-95% biết đến các phương pháp dạy học mới. Tuy nhiên, chỉ khoảng 25-35% giáo viên thường xuyên áp dụng các phương pháp đổi mới trong giảng dạy. Bài khái quát văn học sử này có dung lượng kiến thức lớn, mang tính khái quát, hệ thống và tổng hợp cao, đòi hỏi phương pháp dạy học phù hợp để giúp học sinh tiếp nhận hiệu quả.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm khảo sát thực trạng dạy học bài Khái quát văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX tại các trường THPT, từ đó đề xuất các phương pháp đổi mới nhằm nâng cao chất lượng dạy và học. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chương trình Ngữ văn lớp 12, chủ yếu ở bộ chuẩn, với thực nghiệm sư phạm tại một số trường THPT ở Hà Nội trong năm 2014. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần đổi mới phương pháp dạy học văn học sử, giúp học sinh phát triển năng lực tư duy, sáng tạo và tiếp nhận kiến thức một cách chủ động, phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông và hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình giáo dục hiện đại, trong đó nổi bật là:

• Lý thuyết dạy học lấy người học làm trung tâm: Nhấn mạnh vai trò chủ động, tích cực của học sinh trong quá trình tiếp nhận và xây dựng kiến thức, thay vì thụ động tiếp nhận kiến thức từ giáo viên.

• Mô hình đổi mới phương pháp dạy học tích cực: Kết hợp linh hoạt nhiều phương pháp như diễn giảng, đàm thoại, thảo luận nhóm, nêu và giải quyết vấn đề nhằm phát huy tính sáng tạo, tư duy phản biện và kỹ năng tự học của học sinh.

Các khái niệm chính bao gồm: tính khái quát, tính hệ thống và tính tổng hợp của kiến thức văn học sử; phương pháp diễn giảng; phương pháp đàm thoại; phương pháp thảo luận nhóm; phương pháp nêu và giải quyết vấn đề; năng lực tự học và tư duy sáng tạo của học sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp sau:

• Phân tích, tổng hợp: Xử lý các tài liệu lý luận, sách giáo khoa, giáo án và các nghiên cứu liên quan để xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn.

• Khảo sát, điều tra: Thu thập dữ liệu từ 32 giáo viên và 100 học sinh tại hai trường THPT Quốc Oai và Phan Đình Phùng (Hà Nội) thông qua phiếu điều tra, phỏng vấn và quan sát thực tế.

• Thống kê mô tả: Xử lý số liệu khảo sát để đánh giá mức độ nhận thức, áp dụng phương pháp dạy học mới và sự tiếp nhận của học sinh.

• Thực nghiệm sư phạm: Thiết kế và triển khai giáo án đổi mới phương pháp dạy học bài Khái quát văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX, đánh giá hiệu quả qua kết quả học tập và phản hồi của học sinh.

Cỡ mẫu gồm 32 giáo viên và 100 học sinh được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện tại các trường THPT trên địa bàn Hà Nội. Thời gian nghiên cứu tập trung trong năm 2014, với tiến trình khảo sát, thiết kế giáo án, thực nghiệm và đánh giá kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức và áp dụng phương pháp đổi mới của giáo viên: 95% giáo viên biết đến phương pháp dạy học mới, 100% từng dạy bài khái quát văn học sử, nhưng chỉ khoảng 25-35% thường xuyên áp dụng phương pháp đổi mới trong giảng dạy. Khoảng 10% giáo viên cho rằng đổi mới phương pháp còn khó hiểu, 50-61% đánh giá bình thường về việc thực hiện đổi mới.

2. Sự tiếp nhận của học sinh: 70% học sinh hứng thú với bài học khi được dạy theo phương pháp đổi mới, 75% đánh giá bài khái quát văn học sử có vị trí và ý nghĩa quan trọng, 70% cho rằng bài học dễ hiểu khi áp dụng phương pháp đổi mới.

3. Thuận lợi và khó khăn trong dạy học: Thuận lợi gồm học sinh đã có kiến thức nền tảng về các tác phẩm trong giai đoạn 1945-2000, giáo viên có trình độ và kinh nghiệm. Khó khăn là dung lượng kiến thức lớn, thời gian dạy hạn chế (chỉ 2 tiết), thói quen dạy học truyền thống còn phổ biến, học sinh chưa chủ động trong học tập, bị phân tâm bởi các yếu tố giải trí bên ngoài.

4. Hiệu quả thực nghiệm sư phạm: Việc áp dụng linh hoạt phương pháp diễn giảng kết hợp đàm thoại, mở rộng kiến thức liên ngành và sử dụng dẫn chứng phong phú giúp học sinh tiếp thu bài học tốt hơn, phát triển kỹ năng tư duy và khả năng phân tích tổng hợp.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát cho thấy mặc dù giáo viên nhận thức rõ vai trò của đổi mới phương pháp dạy học, việc áp dụng còn hạn chế do nhiều nguyên nhân như thói quen truyền thống, áp lực chương trình và thiếu hỗ trợ kỹ thuật. Học sinh có xu hướng tiếp thu tích cực khi được tham gia hoạt động học tập chủ động, được khơi gợi hứng thú qua các phương pháp tương tác.

So sánh với các nghiên cứu trong ngành giáo dục phổ thông, kết quả này phù hợp với xu hướng chung về sự cần thiết đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực người học. Việc sử dụng phương pháp diễn giảng kết hợp đàm thoại được đánh giá là phù hợp với đặc thù môn Ngữ văn và bài học khái quát văn học sử, giúp cân bằng giữa truyền đạt kiến thức và phát triển kỹ năng tư duy.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ giáo viên áp dụng phương pháp đổi mới và mức độ hứng thú của học sinh, bảng tổng hợp các thuận lợi và khó khăn trong dạy học, cũng như biểu đồ tròn phân bố mức độ tiếp thu của học sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng giáo viên về phương pháp dạy học đổi mới

   • Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về phương pháp diễn giảng kết hợp đàm thoại, thảo luận nhóm và nêu giải quyết vấn đề.
   • Mục tiêu: 80% giáo viên THPT thành thạo phương pháp đổi mới trong 1 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo, các trường sư phạm.

2. Xây dựng và phổ biến hệ thống giáo án mẫu đổi mới cho bài Khái quát văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX

   • Thiết kế giáo án linh hoạt, có hướng dẫn chi tiết cách phân loại vấn đề chủ yếu, sử dụng dẫn chứng liên ngành.
   • Mục tiêu: 100% giáo viên có tài liệu tham khảo trong 6 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học sư phạm.

3. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Ngữ văn

   • Sử dụng phần mềm trình chiếu, video minh họa, diễn đàn thảo luận trực tuyến để kích thích sự tương tác và sáng tạo của học sinh.
   • Mục tiêu: 70% tiết học có ứng dụng CNTT trong 1 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Nhà trường, giáo viên.

4. Khuyến khích học sinh chuẩn bị bài và tham gia tích cực trong giờ học

   • Xây dựng hệ thống câu hỏi gợi mở, bài tập vận dụng, tổ chức thảo luận nhóm, đánh giá quá trình học tập.
   • Mục tiêu: 80% học sinh chủ động chuẩn bị bài trong 1 học kỳ.
   • Chủ thể thực hiện: Giáo viên, học sinh, phụ huynh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Ngữ văn Trung học phổ thông

   • Lợi ích: Nắm bắt phương pháp đổi mới, thiết kế giáo án hiệu quả, nâng cao kỹ năng giảng dạy bài khái quát văn học sử.
   • Use case: Áp dụng trong giảng dạy thực tế, cải thiện chất lượng giờ học.

2. Nhà quản lý giáo dục và cán bộ chuyên môn

   • Lợi ích: Hiểu rõ thực trạng và nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học, từ đó xây dựng chính sách, kế hoạch đào tạo phù hợp.
   • Use case: Lập kế hoạch bồi dưỡng giáo viên, cải tiến chương trình đào tạo.

3. Sinh viên ngành Sư phạm Ngữ văn

   • Lợi ích: Tiếp cận kiến thức chuyên sâu về phương pháp dạy học hiện đại, chuẩn bị hành trang nghề nghiệp.
   • Use case: Tham khảo tài liệu học tập, nghiên cứu khoa học.

4. Nhà nghiên cứu giáo dục và phát triển chương trình

   • Lợi ích: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm, cơ sở lý luận cho các nghiên cứu tiếp theo về đổi mới phương pháp dạy học.
   • Use case: Phát triển mô hình dạy học tích cực, xây dựng chương trình đào tạo.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần đổi mới phương pháp dạy học bài Khái quát văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX?
   Đổi mới giúp học sinh phát huy tính chủ động, sáng tạo, tiếp nhận kiến thức hiệu quả hơn, tránh thụ động và nhàm chán. Ví dụ, phương pháp đàm thoại kích thích tư duy phản biện và trao đổi ý kiến.

2. Phương pháp nào được khuyến khích sử dụng trong dạy bài khái quát văn học sử?
   Phương pháp diễn giảng kết hợp đàm thoại là chủ đạo, bổ sung thảo luận nhóm và nêu giải quyết vấn đề để phát triển kỹ năng toàn diện cho học sinh.

3. Làm thế nào để giáo viên vượt qua khó khăn khi áp dụng phương pháp đổi mới?
   Giáo viên cần được đào tạo bài bản, chuẩn bị kỹ giáo án, sử dụng linh hoạt các phương pháp, đồng thời nhận được sự hỗ trợ từ nhà trường và quản lý giáo dục.

4. Học sinh cần chuẩn bị gì để học hiệu quả bài Khái quát văn học sử?
   Học sinh nên đọc trước tài liệu, làm bài tập gợi mở, tham gia tích cực trong giờ học và thảo luận nhóm để phát triển năng lực tư duy và hiểu sâu kiến thức.

5. Làm sao để đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học đổi mới?
   Có thể đánh giá qua mức độ hứng thú, khả năng tiếp thu, kỹ năng phân tích, tổng hợp của học sinh, cũng như kết quả học tập và phản hồi từ giáo viên, học sinh.

Kết luận

• Đổi mới phương pháp dạy học bài Khái quát văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng giáo dục Ngữ văn phổ thông.
• Phương pháp diễn giảng kết hợp đàm thoại được xác định là hiệu quả nhất, giúp học sinh tiếp nhận kiến thức một cách chủ động và sáng tạo.
• Thực trạng cho thấy giáo viên đã nhận thức tốt nhưng việc áp dụng còn hạn chế do nhiều khó khăn khách quan và chủ quan.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể về đào tạo giáo viên, xây dựng giáo án mẫu, ứng dụng công nghệ và khuyến khích học sinh tham gia tích cực.
• Tiếp tục thực nghiệm và mở rộng nghiên cứu để hoàn thiện phương pháp, góp phần phát triển giáo dục Ngữ văn hiện đại.

Giáo viên và nhà quản lý giáo dục nên phối hợp triển khai các giải pháp đổi mới phương pháp dạy học ngay từ năm học tới để nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập môn Ngữ văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, ài liệu tham khảo và phụ lục; luận văn đƣợc trình bày theo 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của đề tài. Chƣơng 2: Cơ sở thực tế và đề xuất đổi mới phƣơng pháp dạy học bài Khái quát văn hoc. Viêt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX. Chƣơng3: Thực nghiệm sƣ phạm.

5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Những vấn đề chung về lý luận dạy học 1. Đổi mới phương pháp dạy học ở trường Trung học phổ thông Trong hệ thống giáo dục quốc dân, trƣờng Trung học phổ thông là cấp học cuối cùng của bậc học phổ thông gồm có ba năm học từ lớp 10 đến lớp 12, nối tiếp cấp trung học cơ sở và có trách nhiệm hoàn chỉnh tất cả các khâu mà giáo dục phổ thông đặt ra để đạt đƣợc mục tiêu cấp học, hình thành cho thế hệ trẻ nhân cách sống mà xã hội yêu cầu, chuẩn bị cho học sinh những kiến thức cơ bản phổ thông vững chắc về khoa học xã hội - nhân văn, khoa học tự nhiên - kỹ thuật để các em tiếp tục đƣợc đào tạo ở bậc học cao hơn thành những chuyên gia giỏi, những nhà khoa học tài năng và những công nhân kỹ thuật lành nghề phục vụ cho việc xây dựng và phát triển đất nƣớc. Hiện nay khoa học kỹ thuật trên thế giới phát triển nhƣ vũ bão, Việt Nam đang ở trong giai đoạn công nghiệp hóa- hiện đại hóa, nhu cầu về nguồn nhân lực tăng nhanh cả về số lƣợng lẫn chất lƣợng, đa dạng về loại hình để có thể tiếp thu công nghệ mới, nhanh chóng nắm bắt, đuổi kịp nhịp độ phát triển của các nƣớc trong khu vực và thế giới, do vậy ngành giáo dục - đào tạo cũng từng bƣớc thay đổi để bắt nhịp cùng thời đại.

Một vấn đề bức thiết đặt ra cho ngành giáo dục là phải đổi mới phƣơng pháp dạy học. Vậy đổi mới phƣơng pháp dạy học là gì? Trong từng môn học, ngƣời giáo viên phải vận dụng phƣơng pháp đó ra sao? Đây là một vấn đề vừa dễ lại vừa khó mà không phải giáo viên nào cũng dễ dàng thực hiện đƣợc. Chúng ta đều hiểu dạy học là dạy cho ngƣời khác học. Mà học không phải là học thuộc, học thụ động, tiếp thu một chiều nhƣ kiểu thầy giáo rót kiến 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thức vào đầu cho học sinh nhƣ là rót nƣớc vào bình.

Dạy học có nghĩa là làm cho học sinh thay đổi về trí tuệ, tình cảm, nhân cách, năng lực. “ Dạy học lấy việc học của học sinh làm tiền đề. Nếu học sinh không học thì dù thầy dạy hay bao nhiêu cũng không có kết quả. Do đó dạy học phải làm cho học sinh học.

Muốn thế ngƣời thầy phải hiểu thế nào là học. Học là trải nghiệm, là có kinh nghiệm với điều đƣợc học. Muốn có kinh nghiệm thì phải làm thử và trải qua, từ trải qua mà có tri thức. Thực chất của làm thử là hoạt động, mà ý nghĩa của hoạt động là tạo ra kinh nghiệm”( Trần Đình Sử).

“Phƣơng pháp” là cách thức tác động vào một đối tƣợng nào đó để đạt đến mục đích. Phƣơng pháp dạy học là những hình thức và cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh trong sự phối hợp thống nhất dƣới sự chỉ đạo của giáo viên ở những điều kiện dạy học xác định nhằm đạt tới mục đích học tập. Trong quan niệm hiện nay, chúng ta có khái niệm phƣơng pháp dạy học truyền thống và phƣơng pháp dạy học hiện đại. Có thể hiểu phƣơng pháp dạy học truyền thống là lấy kiến thức muốn truyền đạt làm trung tâm, mục tiêu là hƣớng dẫn cho học sinh tiếp thu đƣợc những kiến thức đó.

Còn phƣơng pháp dạy học hiện đại là lấy ngƣời học làm trung tâm, mục tiêu là trang bị cho học sinh những kỹ năng cần thiết để tự học và làm việc tốt. Nhƣng xét cho cùng dù có là truyền thống hay hiện đại thì mỗi một phƣơng pháp dạy học đều nhấn mạnh lên một khía cạnh nào đó của cơ chế dạy học hoặc nhấn mạnh lên mặt nào đó thuộc về vai trò của ngƣời thầy. Mỗi một phƣơng pháp đều có ƣu điểm của nó do vậy ngƣời thầy nên xây dựng cho mình một phƣơng pháp riêng phù hợp với mục tiêu, bản chất của vấn đề cần trao đổi, phù hợp với thành phần nhóm lớp học, với công cụ dạy- học sẵn có và phù hợp với sở thích của mình. Đổi mới phƣơng pháp dạy học là vấn đề cốt lõi của quá trình dạy học, là đòn bẩy trực tiếp để nâng cao chất lƣợng, hiệu quả trong nhà trƣờng.

Vấn đề đổi mới phƣơng pháp dạy học không phải là những phát hiện mới mẻ mà 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vốn đã có từ lâu, vì thế nó không phải là lớn lao vĩ đại. Quan điểm của đổi mới phƣơng pháp dạy học không phải là thay đổi từ cách giảng dạy này bằng cách giảng dạy khác, cũng không có nghĩa là gạt bỏ hoàn toàn các phƣơng pháp dạy học truyền thống mà là sự kế thừa, phát triển những mặt tích cực của hệ thống phƣơng pháp dạy học đã quen thuộc, đồng thời cần học hỏi, vận dụng linh hoạt, hợp lý, sáng tạo một số phƣơng pháp mới, phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện dạy và học để học sinh dễ hiểu, dễ tiếp thu nhất từ đó giúp ngƣời học vừa nắm chắc kiến thức vừa có kỹ năng thực hành. Trong những năm gần đây, các trƣờng trung học phổ thông đã có nhiều cố gắng trong việc đổi mới phƣơng pháp dạy học và đã đạt đƣợc những tiến bộ đáng kể. Tuy nhiên, trên thực tế thực trạng dạy học ở các trƣờng trung học phổ thông có những vấn đề còn mang tính hàn lâm, chú trọng việc truyền thụ những tri thức khoa học chuyên môn, ít gắn với ứng dụng thực tiễn.

Phƣơng pháp dạy học chiếm ƣu thế là các phƣơng pháp thông báo- tiếp nhận, giáo viên là trung tâm của quá trình dạy học, là ngƣời truyền thụ tri thức mang tính áp đặt, hoạt động của học sinh mang tính thụ động. Vì thế hạn chế việc phát triển toàn diện của học sinh. Đáp ứng yêu cầu bức xúc của xã hội về đổi mới giáo dục phổ thông, chiến lƣợc phát triển giáo dục 2001-2010 của Đảng đã đặt ra vấn đề: “ Đổi mới và hiện đại hóa phƣơng pháp giáo dục, chuyển từ truyền đạt tri thức thụ động Thầy giảng- Trò ghi sang hƣớng dẫn ngƣời học chủ động tƣ duy trong quá trình tiếp cận tri thức, dạy cho ngƣời học phƣơng pháp tự học, tự thu nhận thông tin một cách có hệ thống, có tƣ duy phân tích, tổng hợp, phát triển năng lực của mỗi cá nhân, tăng cƣờng tính chủ động, tính tích cực chủ động cho học sinh trong quá trình học tập”. Hiện nay chúng ta đang hƣớng tới phƣơng pháp dạy học mới gọi là các phƣơng pháp dạy học tích cực, nghĩa là vận dụng những phƣơng pháp dạy học theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động, 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] sáng tạo của học sinh.

Dạy học tích cực là sự kết hợp linh hoạt nhiều phƣơng pháp dạy học, nó phải hội tụ đƣợc các yếu tố nhƣ thể hiện rõ vai trò của nguồn thông tin; thể hiện rõ đƣợc động cơ học tập của ngƣời học khi bắt đầu môn học; thể hiện rõ đƣợc bản chất và mức độ kiến thức cần huy động; thể hiện rõ đƣợc vai trò của ngƣời học, ngƣời dạy, vai trò của các mối tƣơng tác trong quá trình học; thể hiện đƣợc kết quả mong đợi của ngƣời học. Chủ trƣơng dạy học theo chuẩn kiến thức, kỹ năng sẽ giúp giáo viên thoát ly đƣợc sách giáo khoa, xác định đƣợc nội dung nào là cơ bản nhất, trọng tâm nhất cần tập trung đạt đƣợc, từ đó giáo viên mới có điều kiện chuẩn bị cho việc tổ chức dạy học theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Dạy học theo chuẩn kiến thức, kỹ năng yêu cầu ngƣời giáo viên phải đầu tƣ thời gian và công sức nhiều hơn để xây dựng một hệ thống phƣơng pháp và phƣơng tiện dạy học thích hợp cho từng bài dạy. Trên lớp giáo viên sẽ dạy ít hơn nhƣng học sinh phải học nhiều hơn thông qua các hoạt động tƣơng tác theo sự hƣớng dẫn, hỗ trợ của giáo viên.

Học sinh sẽ đƣợc giáo viên tạo điều kiện để trao đổi với nhau và trao đổi với giáo viên. Nếu tổ chức đƣợc một giờ học nhƣ thế chắc chắn học sinh sẽ ham học và học đƣợc nhiều điều hơn, sẽ có hiệu quả tốt. Tóm lại, đổi mới phƣơng pháp dạy học ở trƣờng trung học phổ thông là một nội dung quan trọng trong nhiệm vụ đổi mới giáo dục nhằm nâng cao chất lƣợng cũng nhƣ hiệu quả dạy và học, đây là một hoạt động mang tính liên tục và sẽ không bao giờ có điểm cuối vì nó thể hiện sự sáng tạo của mỗi giáo viên. Trong quá trình sáng tạo đó, giáo viên không thể đơn độc mà phải có sự quan tâm và hỗ trợ đắc lực của các cấp quản lý giáo dục nhƣ tinh giản nội dung chƣơng trình sách giáo khoa, tăng cƣờng cơ sở vật chất…Tuy nhiên, ngƣời giáo viên cần chủ động cải tiến, đổi mới phƣơng pháp dạy học của mình để đạt đƣợc hiệu quả tối ƣu trong điều kiện thực tiễn cụ thể.

9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.Đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn ở trường Trung học phổ thông Văn chƣơng vừa là khoa học vừa nghệ thuật, là lĩnh vực để con ngƣời hóa thân và thăng hoa, vì thế nó vô cùng tinh vi và phức tạp. Môn Ngữ văn trong nhà trƣờng là môn khoa học nhân văn có đặc thù riêng. Bằng những hình tƣợng và ngôn ngữ phong phú sinh động của mình, nó cung cấp cho ngƣời đọc những kiến thức về cuộc sống cũng nhƣ những bí ẩn trong tâm hồn con ngƣời, khơi gợi lên một thế giới kỳ ảo, huyền diệu và lung linh sắc màu bởi vẻ đẹp nhân văn trong mỗi sự vật, hiện tƣợng trong tác phẩm. Từ đó, nó tác động tới tâm tƣ, tình cảm và góp phần quan trọng để hình thành và phát triển nhân cách cho con ngƣời.

Chính vì lẽ đó nên môn văn là môn ít có vẻ khô khan so với một số môn khoa học tự nhiên trong chƣơng trình phổ thông. Hơn nữa, tuổi trẻ là lứa tuổi giàu cảm xúc, dễ rung động trƣớc cái đẹp, nếu đƣợc thầy cô dẫn dắt thì sự yêu thích môn học này sẽ tăng lên, giúp các em học tốt hơn.