chương I, Điều lệ trường tiểu học đã xác định: Trường tiểu học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân, có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng. Bậc tiểu học tạo ra những cơ sở ban đầu rất cơ bản và bền vững cho trẻ em tiếp tục học nên bậc học trên, hình thành những cơ sở ban đầu, đường nét ban đầu của nhân cách. Những gì thuộc về tri thức, kỹ năng về hành vi và lòng nhân ái được hình thành và định hình ở học sinh tiểu học sẽ bám theo suốt cuộc đời mỗi em. Nếu ở tiểu học đặt nền móng vững chắc và đúng hướng thì lớp sau chỉ là củng cố và phát triển các tố chất ở trẻ.
Chính vì lẻ đó mà ở bất cứ nước nào cũng coi trọng giáo dục tiểu học và đòi hỏi ở mỗi chuẩn mực chứa đựng những yếu tố khoa học, tính phổ cập, tính nhân văn, tính thời đại và tính dân tộc. Dạy học ở bậc tiểu học là không chỉ nắm vững con đường cách thức của sự hình thành trí tuệ và nhân cách mà còn phải biết “Dạy chữ” trong mục tiêu “Dạy người”.Trường tiểu học có nhiệm vụ và quyền hạn sau: - Tổ chức giảng dạy, học tập và hoạt động giáo dục đạt chất lượng theo mục tiêu, chương trình giáo dục phổ thông cấp Tiểu học do Bộ trưởng Bộ giáo dục và Đào tạo ban hành. - Huy động trẻ em đi học đúng độ tuổi, vận động trẻ em khuyết tật, trẻ em đã bỏ học đến trường, thực hiện phổ cập giáo dục và chống mù chữ trong cộng đồng. Nhận bảo trợ và giúp các cơ quan có thẩm quyền quản lý 18 các hoạt động giáo dục của các cơ sở giáo dục khác thực hiện chương trình giáo dục tiểu học theo sự phân công của cấp có thẩm quyền.
Tổ chức kiểm tra và công nhận hoàn thành chương trình tiểu học cho học sinh trong nhà trường và trẻ em trong địa bàn trường được phân công phụ trách. - Xây dựng, phát triển nhà trường theo các quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo và nhiệm vụ phát triển giáo dục tại địa phương. - Thực hiện kiểm định chất lượng giáo dục. - Quản lý cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh.
- Quản lý, sử dụng đất đai, cơ sở vật chất, trang thiết bị và tài chính theo quy định của pháp luật. - Phối hợp với gia đình, các tổ chức và cá nhân trong cộng đồng thực hiện hoạt động giáo dục. - Tổ chức cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và học sinh tham gia các hoạt động xã hội trong cộng đồng. - Thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật.
Mục tiêu của trường tiểu học Mục tiêu của trường tiểu học đã được ghi trong Luật giáo dục năm 2009 ở Điều 27 là: “Giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở” [33]. Mục tiêu giáo dục tiểu học bao gồm những phẩm chất và những năng lực chủ yếu cần hình thành cho học sinh tiểu học để góp phần vào quá trình đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc. Mục tiêu giáo dục tiểu học được cụ thể hoá thành các mục tiêu của các môn học, các hoạt động giáo dục khác trong chương trình giáo dục tiểu học và được cụ thể hoá thành các yêu cầu cơ bản về kiến thức, kỹ năng, thói quen, niềm tin, thái độ, hành vi,.Các yêu cầu này còn được phân định thành các mức độ phù hợp với từng khối lớp. HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TIỂU HỌC VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC 1.
Chức năng quản lý của Hiệu trưởng trường tiểu học Chức năng quản lý là một loại hoạt động đặc biệt, sản phẩm của quá trình phân công lao động và chuyên môn hoá trong QL. Chức năng quản lý là một phạm trù quan trọng, mang tính khách quan, có tính độc lập tương đối. Có nhiều quan điểm khác nhau phân chia các chức năng QL. Tuy nhiên, hầu hết đề cập đến bốn chức năng: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra.
Kế hoạch hoá hoạt động đổi mới PPDH “Là việc đưa toàn bộ hoạt động đổi mới PPDH vào kế hoạch, trong đó chỉ rõ các bước đi, các biện pháp thực hiện và đảm bảo các nguồn lực để đạt được mục tiêu đã đề ra. Hiệu trưởng cần nắm vững định hướng đổi mới PPDH của Đảng, đồng thời nghiên cứu kỹ các chủ trương, các văn bản hướng dẫn thực hiện của các cấp quản lý giáo dục. Trên cơ sở đó phân tích thực trạng (SWOT) của nhà trường để xây dựng kế hoạch hoạt động đổi mới PPDH cho trường mình. Việc tìm ra các điểm mạnh (strengths), các điểm yếu (weaknesses), các thời cơ, thuận lợi (opportunities) và các khó khăn, thách thức (threats) sẽ giúp người HT đề xuất các biện pháp quản lý nhà trường tốt hơn.
Kế hoạch phải cụ thể, xác định được mục tiêu cần đạt, dự kiến được nguồn lực để thực hiện, phân bổ thời gian hợp lý và quyết định những biện pháp có tính khả thi để thực hiện. Chức năng kế hoạch hóa của HT phải thể hiện đầy đủ các mảng kế hoạch cho từng đối tượng QL, làm cho mỗi thành viên trong nhà trường hiểu được nhiệm vụ của mình, phương thức kết hợp giữa các thành viên, các bộ phận, phương tiện, nguồn lực…nhằm tối ưu hóa quá trình hoạt động đạt mục tiêu một cách hiệu quả. Tổ chức hoạt động đổi mới PPDH Tác giả Thái Duy Tuyên cho rằng: “Tổ chức hoạt động đổi mới PPDH là quá trình phân phối và sắp xếp nguồn lực theo những cách thức nhất định để đảm bảo thực hiện tốt các mục tiêu về đổi mới PPDH đã đề ra” [35, tr. Khi phân phối và sắp xếp các nguồn lực được tổ chức một cách khoa học và hợp lý thì với vai trò hiện thực hóa các mục tiêu chức năng tổ chức sẽ hình thành nên sức mạnh của tập thể.
Để thể hiện được vai trò quan trọng này, người hiệu trưởng cần phải xây dựng và duy trì một cơ cấu nhất định về những vai trò, nhiệm vụ và vị trí công tác. Đó là làm rõ các mối quan hệ và đảm bảo sự nhận thức đúng của những người được đặt vào các vị trí khác nhau trong cơ cấu tổ chức; phải biết chia sẻ quyền lực, có sự phân quyền, giao quyền cho các cấp tham mưu một cách rõ ràng; phải xây dựng và phát triển đội ngũ nhân sự; cơ chế hoạt động phối hợp giữa chuyên môn với các tổ chức đoàn thể trong và ngoài nhà trường cùng đảm bảo thực hiện mục tiêu đã đề ra; phân bổ nguồn lực và quy định thời gian cho các bộ phận nhằm thực hiện kế hoạch đã định. Chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH “Chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH là quá trình tác động cụ thể của HT tới mọi thành viên trong NT, nhằm biến những nhiệm vụ chung về đổi mới PPDH của nhà trường thành hoạt động thực tiễn của từng người”[35, tr. Chức năng chỉ đạo là cơ sở để phát huy các động lực cho việc thực hiện các mục tiêu đổi mới PPDH.
Hiệu trưởng thực hiện chức năng chỉ đạo là thực hiện quyền chỉ huy và hướng dẫn triển khai đổi mới PPDH, thường xuyên liên kết, động viên, khuyến khích, giám sát mọi người và các bộ phận thực hiện tốt kế hoạch theo sự sắp xếp đã được xác định. Kiểm tra hoạt động đổi mới PPDH 21 Kiểm tra là chức năng cơ bản và quan trọng của quản lý. Lê-nin đã khẳng định: “Quản lý mà không có kiểm tra thì không phải là quản lý”. Theo Trần Kiểm: “Kiểm tra là một hoạt động nhằm thẩm định, xác định một hành vi của cá nhân hay một tổ chức trong quá trình thực hiện quyết định.
Ngoài ra, còn có thể hiểu kiểm tra là hoạt động quan sát và kiểm nghiệm mức độ phù hợp của quá trình hoạt động của đối tượng bị quản lý với các quyết định quản lý đã lựa chọn. Trong quá trình thực hiện chức năng kiểm tra, Hiệu trưởng cần thiết lập chuẩn kiểm tra, đưa ra các tiêu chí bằng phương pháp định tính lẫn định lượng làm thước đo việc thực thi nhiệm vụ, các hoạt động của đối tượng quản lý; thường xuyên theo dõi đánh giá, sơ kết những thay đổi có được trong quản lý đổi mới PPDH mà không cần đợi đến cuối mỗi học kỳ hay cả năm học. Công tác kiểm tra của HT có phát huy hiệu quả hay không, điều này hoàn toàn phụ thuộc vào mục tiêu kiểm tra có cụ thể, rõ ràng hay không và Hiệu trưởng có nắm vững nội dung đổi mới phương pháp dạy học; có bao quát được kế hoạch và hoạt động của các thành viên trong nhà trường hay không. Tóm lại, các chức năng trên không tồn tại độc lập mà chúng có liên quan mật thiết với nhau, chi phối, tác động qua lại lẫn nhau.
Mối quan hệ đó được biểu thị qua sơ đồ sau Kế hoạch Kiểm tra Tổ chức Chỉ đạo 22 Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ giữa các chức năng quản lí 1. Phương tiện quản lý của Hiệu trưởng trường Tiểu học Đối với trường học nói chung và trường tiểu học nói riêng, để thực hiện mục tiêu QL đã đề ra, HT cần nắm vững đường lối, chủ trương của Đảng và Nhà nước, trực tiếp điều hành đội ngũ nhân lực, tài lực, vật lực, thông tin.; những yếu tố cần lựa chọn và sử dụng hợp lý trong hoạt động QL của mình nhằm làm cho hoạt động QL đạt hiệu quả. Đó chính là những phương tiện QL của người HT. Theo tác giả Thái Duy Tuyên: “Các phương tiện quản lý PPDH chủ yếu của HT bao gồm: Chế định GD & ĐT, bộ máy tổ chức và nhân lực dạy học, nguồn tài lực - vật lực dạy học, hệ thống thông tin và môi trường dạy học.
Chế định GD & ĐT Chế định GD & ĐT trong nhà trường chính là phương tiện, là cơ sở pháp lý để định hướng thực hiện mục đích đổi mới PPDH. Chế định GD & ĐT bao gồm Luật Giáo dục, những chủ trương chính sách - chế độ giáo dục, các nghị quyết, chỉ thị, thông tư, điều lệ,. HT dựa vào các văn bản này để xác định mục tiêu, nội dung, chương trình, kế hoạch, xây dựng cơ chế quản lý, điều hành nhân sự dạy học.