CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẢNG LÃNH ĐẠO NHÀ NƯỚC VÀ HUYỆN ỦY LÃNH ĐẠO CHÍNH QUYỀN HUYỆN 1. Một số nội dung cơ bản về sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước 1. Nhận thức về lãnh đạo và Đảng lãnh đạo Nhà nước 1. Khái niệm lãnh đạo Theo nghĩa thông dụng, “Lãnh đạo” được hiểu là “Đề ra chủ trương, đường lối và tổ chức, động viên thực hiện” [41, tr.
“Lãnh đạo là dẫn dắt, tổ chức phong trào theo đường lối cụ thể" [43, tr. Dưới góc độ nghiên cứu, các nhà khoa học đã nêu lên những định nghĩa khác nhau về lãnh đạo. Mặc dù có sự khác biệt ít nhiều, nhưng chung quy khái niệm “lãnh đạo” đều bao gồm các nội dung chủ yếu sau: - Lãnh đạo là quá trình gây ảnh hưởng tới các cá nhân hay một nhóm người hoặc cả xã hội nhằm đạt một mục tiêu chung nào đó. - Lãnh đạo là khả năng huy động và hướng các nỗ lực của một tập thể vào việc thực hiện một mục tiêu nào đó.
- Lãnh đạo là năng lực và ý chí tập hợp được mọi người nhằm thực hiện một mục tiêu nhất định. - Lãnh đạo là sự hoạt động thuyết phục mọi người cùng hợp tác để thực hiện một mục tiêu chung. - Lãnh đạo là khả năng định hướng toàn bộ, xác định mục tiêu lâu dài, và khả năng lôi cuốn thúc đẩy mọi người nghe theo, thông thường được gắn liền với việc thiết lập đường lối với chính sách. - Lãnh đạo là quá trình người lãnh đạo thông qua ảnh hưởng, tổ chức, chỉ huy, điều hòa, khống chế hành động, chỉ đường người bị lãnh đạo thực hiện mục tiêu dự định.
Như vậy, có thể hiểu “lãnh đạo”, thứ nhất là hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách; xác định những nội dung, nhiệm vụ cần phải làm trong 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com một giai đoạn, hay một thời kỳ nhất định; là đưa ra các quan điểm, nguyên tắc và phương thức tiến hành để đạt mục tiêu. Thứ hai, lãnh đạo là quá trình chủ thể lãnh đạo tổ chức thực hiện các chủ trương, đường lối đã hoạch định; hướng dẫn, động viên dẫn dắt đối tượng lãnh đạo đi đúng mục tiêu đề ra. Nói chung lãnh đạo là định hướng hành động cho các đối tượng lãnh đạo trong quá trình thực hiện mục đích. Chủ thể và khách thể ở đây có thể là con người hay tổ chức, tuỳ theo mối quan hệ mà có thể xác định hoặc chủ thể trong mối quan hệ này nhưng lại là khách thể trong mối quan hệ khác.
Vì thế, hiểu theo nghĩa chung nhất về bản chất lãnh đạo là quá trình tác động có định hướng, có mục đích giữa con người với con người, giữa tổ chức với cá thể và giữa tổ chức với tổ chức nhằm huy động mọi sức mạnh tiềm năng sáng tạo của đối tượng lãnh đạo vào việc giải quyết những khó khăn, mâu thuẫn để thúc đẩy phong trào tiến lên vì lợi ích chung đã xác định. Trong tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, C.Ăngghen đã khẳng định sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản là phải tổ chức được chính đảng độc lập của mình để lãnh đạo giai cấp vô sản chống lại giai cấp đối lập cùng với nhà nước thống trị của giai cấp đó.Mác chỉ rõ: Muốn thực hiện tư tưởng thì cần có những con người sử dụng lực lượng thực tiễn. Lênin cũng khẳng định: “Trong lịch sử chưa hề có một giai cấp giành được quyền thống trị, nếu nó không đào tạo ra được trong hàng ngũ của mình những lãnh tụ chính trị, những đại biểu tiền phong có đủ khả năng tổ chức và lãnh đạo trong phong trào” [35, tr. Nhận thức về Đảng lãnh đạo Nhà nước Sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước được hiểu là “lãnh đạo chính trị, quyết định phương hướng chính trị của Nhà nước”.
Là đảng cầm quyền, Đảng lãnh đạo Nhà nước và xã hội, “Đảng phải thực hiện toàn diện, đồng bộ sự lãnh đạo trên các lĩnh vực: kinh tế, xã hội, văn hóa, quốc phòng, an ninh và đối ngoại” [26, tr. Phương thức thực hiện sự lãnh đạo là: Lãnh đạo 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bằng cương lĩnh, chiến lược, đường lối, nghị quyết; bằng công tác giáo dục, tuyên truyền, vận động; bằng tổ chức bộ máy; bằng cán bộ, đường lối, chính sách cán bộ; trên cơ sở những nguyên tắc chính trị của Đảng được ghi trong Điều lệ và phù hợp với luật pháp; bằng sự gương mẫu của Đảng, của các tổ chức đảng, của cán bộ, đảng viên, bằng cách liên hệ mật thiết với quần chúng [27, tr. Như vậy, có thể hiểu “Đảng lãnh đạo Nhà nước” gồm các nội dung sau: Một là, Đảng lãnh đạo Nhà nước bằng đường lối, quan điểm, các nghị quyết, quyết định, nguyên tắc giải quyết các vấn đề trọng đại của quốc kế dân sinh, xử lý những vấn đề cụ thể, nhưng có ý nghĩa chính trị quan trọng, quan hệ tới nhiều tầng lớp, những vấn đề phức tạp trong quan hệ quốc tế. Hai là, Đảng lãnh đạo Nhà nước thể chế hóa, cụ thể hóa đường lối, quan điểm, chủ trương, chính sách lớn của Đảng thành hiến pháp, pháp luật, kế hoạch các chương trình mục tiêu lớn của Nhà nước, bảo đảm cho nghị quyết của Đảng đi vào cuộc sống một cách đầy đủ, kịp thời.
Ba là, Đảng lãnh đạo xây dựng tổ chức hệ thống chính trị phù hợp với nhiệm vụ bảo đảm xây dựng được một Nhà nước thực sự trong sạch, vững mạnh, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả cao. Đảng lãnh đạo Nhà nước và các đoàn thể thông qua việc thống nhất lãnh đạo và quản lý công tác tổ chức cán bộ và đội ngũ cán bộ chủ chốt công tác trong các cơ quan nhà nước và đoàn thể, đồng thời tôn trọng, phát huy trách nhiệm của các tổ chức trong HTCT, phát huy mọi sáng kiến đóng góp của cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân. Bốn là, kết hợp chặt chẽ việc lãnh đạo bằng tổ chức với lãnh đạo qua các cá nhân đảng viên theo nguyên tắc tập trung dân chủ và nêu cao vai trò, trách nhiệm của đảng viên là thủ trưởng. Cùng với việc kiện toàn bộ máy, làm rõ chức năng, nhiệm vụ của các tổ chức đảng, trước hết là đảng đoàn, ban cán sự đảng trong các cơ quan nhà nước, cần chú trọng nâng cao trách nhiệm và tính Đảng của các đảng viên đang hoạt động trong các cơ quan này.
Mọi đảng 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com viên, bất kể ở cương vị nào đều phải luôn luôn nêu cao tính tiên phong gương mẫu cả trong nhận thức, hành động, cả trong phẩm chất đạo đức lối sống; gắn bó mật thiết với nhân dân, tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân. Năm là, Đảng đẩy mạnh tuyên truyền, thuyết phục, tổ chức công luận, hướng dẫn công luận để tạo ý chí chung và động viên, dẫn dắt huy động mọi lực lượng hướng đến mục tiêu, ý chí của Đảng. Sáu là, Đảng kiểm tra, giám sát hoạt động của bộ máy nhà nước thông qua tổ chức đảng, đảng viên, các ban của Đảng; đồng thời lãnh đạo công tác thanh tra của Nhà nước; lãnh đạo tổ chức, động viên quần chúng giám sát các công việc và hoạt động của Nhà nước; phát hiện các mặt tốt để phát huy, mặt yếu kém, tiêu cực để uốn nắn. Thông qua kiểm tra, tổng kết kinh nghiệm để bổ sung, hoàn chỉnh đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước [22, tr.
Vai trò lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước Khi trở thành đảng cầm quyền, điểm mới căn bản trong phương thức lãnh đạo của Đảng đối với xã hội là sử dụng một công cụ rất mạnh và sắc bén nắm quyền lực được nhân dân giao phó để thực hiện nội dung lãnh đạo - đó là Nhà nước. Chỉ trong các nước XHCN, Đảng Cộng sản cầm quyền mới được coi là đảng lãnh đạo chính quyền, lãnh đạo nhà nước. Trong các nền chính trị tư sản, đa đảng đối lập thay nhau cầm quyền, thì chỉ có phạm trù đảng cầm quyền mà không có phạm trù đảng lãnh đạo chính quyền. Đảng Cộng sản cầm quyền, tức là Đảng lãnh đạo toàn bộ xã hội, quy tụ sức mạnh của toàn dân tộc để làm cho những quan điểm, chủ trương của Đảng giữ vai trò chỉ đạo với hoạt động của nhà nước và sự phát triển xã hội, mục tiêu của dân tộc được thực hiện theo sự lãnh đạo của Đảng bằng hoạt động của Nhà nước và sức mạnh của toàn thể dân tộc.
Đảng lãnh đạo thể chế hóa cương lĩnh, đường lối của Đảng thành những quy định mang tính Nhà nước và pháp quyền để được triển khai thực hiện bằng Nhà nước, thông qua Nhà nước và toàn bộ các thiết chế chính trị - xã hội khác. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đảng lãnh đạo và đảng cầm quyền có quan hệ mật thiết. Đảng Cộng sản cầm quyền cũng là Đảng lãnh đạo chính quyền. Đảng cầm quyền và Đảng lãnh đạo chính quyền (Nhà nước) tuy có điểm giống nhau đều là Đảng nắm quyền, chi phối chính quyền, nhưng cũng có sự khác nhau.
Đảng chỉ được thừa nhận là đảng lãnh đạo chính quyền, khi nào vai trò cầm quyền của Đảng được nhân dân thừa nhận bằng nhà nước, đặc biệt và được ghi trong Hiến pháp. Phạm vi Đảng cầm quyền, lãnh đạo nhà nước cũng rộng hơn nhiều so với phạm vi cầm quyền của đảng cầm quyền ở những nước tư bản. Ở nước ta hiện nay, Đảng ta vừa cầm quyền vừa lãnh đạo chính quyền. Sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước mang tính pháp lý và trở thành nguyên tắc Hiến định.
Đảng lãnh đạo Nhà nước nghĩa là Đảng tác động đến Nhà nước, sử dụng Nhà nước để thực hiện mục tiêu, ý chí chính trị của Đảng. Như vậy, Đảng lãnh đạo trước hết Đảng phải có nội dung lãnh đạo, phương thức lãnh đạo và phải có lề lối làm việc nhất định. Có như vậy mục tiêu của Đảng mới được biến thành hiện thực. Thông qua hệ thống tổ chức của Đảng và đảng viên mà Đảng tác động vào các cơ quan nhà nước, thông qua đó và nhiều cá nhân, nhiều tổ chức khác để tác động lên toàn xã hội.
Sự lãnh đạo của Đảng bảo đảm cho Nhà nước hoạt động theo đúng đường lối chính trị, bảo đảm phối hợp và phát huy sức mạnh tổng hợp của cả HTCT, tạo điều kiện thuận lợi cho Nhà nước hoàn thiện mọi nhiệm vụ. Sự lãnh đạo của Đảng là toàn diện, bao gồm cả chính trị, tư tưởng và tổ chức.