Chương 1 VAI TRÒ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM ĐỐI VỚI ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN HỒ CHÍ MINH - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm “Lãnh đạo”, “Phương thức lãnh đạo”, “Đổi mới phương thức lãnh đạo” * Khái niệm “Lãnh đạo” Theo Từ điển tiếng Việt, “Lãnh đạo” có nghĩa là đề ra chủ trương, đường lối và tổ chức, động viên thực hiện [32; tr.544]; “Lãnh đạo” còn dùng để chỉ các cơ quan lãnh đạo, hoặc người lãnh đạo, trong quan hệ với người được lãnh đạo. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu Đảng là người lãnh đạo cách mạng và là người cầm lái đưa cách mạng thắng lợi và khẳng định: Đảng Cách mệnh để trong vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi.
Điều đó, đòi hỏi Đảng phải xác định được mục tiêu của cách mạng và biết đưa nhân dân tham gia cách mạng và đi đến thắng lợi. Bên cạnh việc xác định mục tiêu của cách mạng, Đảng phải xác định các giải pháp trong từng giai đoạn nhất định và lãnh đạo thực hiện để thực hiện thành công các mục tiêu của cách mạng. Các nội dung này là những nhiệm vụ trọng tâm của Đảng. Mặt khác, Đảng Cộng sản Việt Nam cần tìm ra cách thức vận động nhân dân tham gia cách mạng để đạt được thắng lợi.
Chủ thể lãnh đạo là Đảng: Đối tượng lãnh đạo của Đảng gồm: Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo toàn diện: các tổ chức trong hệ thống chính trị, gồm Nhà nước, MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức kinh tế, đơn vị sự nghiệp, các lực lượng vũ trang, tổ chức xã hội, và 11 nhân dân; các lĩnh vực đời sống xã hội, như kinh tế, quốc phòng, an ninh, giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, phòng, chống tham nhũng, lãng phí. Lực lượng tham gia: các cơ quan trong hệ thống chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân là nhân tố lãnh đạo của Đảng và là lực lượng tham gia vào sự lãnh đạo của Đảng. Đảng lãnh đạo cách mạng phải xác định được những công việc phải làm để cách mạng thắng lợi. Đây là nội dung lãnh đạo cách mạng của Đảng.
Mặt khác, Đảng cần xác định các giải pháp để thực hiện công việc đó, góp phần đem đến thắng lợi cho cách mạng. Đây là cách lãnh đạo cách mạng của Đảng. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ, ra quyết định, tổ chức thực hiện quyết định và tổ chức sự kiểm soát, đó là cách lãnh đạo. * Khái niệm “Phương thức lãnh đạo” Theo Đại từ điển tiếng Việt, “phương thức” là phương pháp và hình thức tiến hành; “phương pháp” là cách thức tiến hành để có hiệu quả cao.
Nói cách khác: “phương thức” là hình thức và phương pháp hay cách thức tiến hành công việc để đạt hiệu quả cao. Phương thức lãnh đạo của Đảng gắn liền với sự ra đời của Đảng và luôn được đổi mới và không ngừng hoàn thiện. Ở mỗi thời kỳ cách mạng, xuất phát từ tình hình, nhiệm vụ cụ thể của Đảng, căn cứ vào bối cảnh trong nước và quốc tế, Đảng ta đã đưa ra những phương thức lãnh đạo phù hợp với đặc điểm, nhiệm vụ chính trị của từng thời kỳ đó. Đặc biệt từ khi lãnh đạo đổi mới đất nước, Đảng ta ngày càng nhận rõ tầm quan trọng của phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước, các tổ chức trong hệ thống chính trị, các lĩnh vực của đời sống xã hội.
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam đã chỉ ra những nội dung trọng tâm công tác chỉ đạo của Đảng: Đảng lãnh đạo bằng cương lĩnh, chiến lược, chính sách và chủ trương; tuyên truyền, thuyết phục, vận động, tổ chức, kiểm tra và sự gương mẫu của đảng viên. Đảng viên ưu tú được Đảng giới thiệu vào các cơ quan Đảng, chính quyền và 12 đoàn thể. Đảng Cộng sản Việt Nam không làm thay công việc của các cơ quan chính quyền và các tổ chức chính trị - xã hội. Nội dung trên khẳng định sự đổi mới của Đảng và được bổ sung trong Văn kiện Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ, khóa VII: Đảng lãnh đạo thông qua tổ chức đảng chứ không thông qua cá nhân từng đảng viên.
Thực tiễn đổi mới luôn vận động, phát triển đòi hỏi sự phát triển không ngừng nhận thức của Đảng về phương thức lãnh đạo của Đảng. Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung và phát triển năm 2011), Đảng đã bổ sung các nội dung mới và đã khái quát được các nội dung trọng tâm trong phương thức lãnh đạo của Đảng: Đảng Cộng sản Việt Nam là Đảng cầm quyền, lãnh đạo toàn diện mọi mặt trong đời sống xã hội. Đảng Cộng sản Việt Nam thực hiện chức năng lãnh đạo thông qua cương lĩnh, chiến lược, các định hướng về chính sách và chủ trương lớn; bằng công tác tuyên truyền, thuyết phục, vận động, tổ chức, kiểm tra, giám sát và bằng hành động, gương mẫu của đảng viên. Tại Đại hội lần thứ XIII của Đảng, đã xác định một trong 10 nhiệm vụ trọng tâm trong công tác xây dựng Đảng là: “Tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong điều kiện mới.
bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ đạo thông suốt, kịp thời, đúng đắn của cấp ủy, tổ chức đảng các cấp. Tiếp tục tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận về đổi mới nội dung, phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong điều kiện mới” [5; tr. Từ những luận giải trên có thể hiểu: Phương thức lãnh đạo của Đảng là hệ thống các cách thức, hình thức, phương pháp, quy trình, quy chế, quy định, lề lối làm việc, tác phong công tác… mà Đảng sử dụng để tác động vào các tổ chức đảng, đảng viên, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, các tổ chức trong hệ thống chính trị, các tổ chức xã hội, nghề nghiệp và các tổ chức khác, nhằm thực hiện thắng lợi nội dung lãnh đạo công tác thanh niên của Đảng. 13 * Khái niệm “Đổi mới phương thức lãnh đạo” “Đổi mới” được hiểu theo nghĩa chung nhất có nghĩa là thay đổi từng phần hoặc toàn bộ sự vật, sự việc đó cho khác với trước theo hướng tiến bộ hơn, khắc phục những hạn chế, lạc hậu và đáp ứng yêu cầu của quy luật vận động và phát triển của xã hội.
Theo Đại từ điển tiếng Việt, định nghĩa, “đổi mới” là làm thay đổi hoặc làm cho thay đổi tốt hơn, tiến bộ hơn so với trước; đổi mới cách làm ăn; cuộc sống có đổi mới. Đổi mới không có nghĩa là thay đổi toàn bộ những đường lối, quan điểm, chủ trương về phương hướng, nhiệm vụ của cách mạng nước ta, mà trên cơ sở nghiên cứu, tổng kết thực tiễn đã diễn ra, tiến hành rà soát, bổ sung, phát triển đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước sao cho phù hợp với thực tiễn khách quan trong từng thời kỳ lịch sử cụ thể; từ đó tạo ra động lực mới, sức mạnh mới. Có thể hiểu, mỗi đường lối, chủ trương đề ra phải đáp ứng đúng và trúng nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân, ý Đảng hợp lòng dân. Từ sự phân tích ở trên, có thể hiểu: Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng là toàn bộ hoạt động của Đảng và những tổ chức có liên quan nhằm thay đổi từng phần hoặc toàn bộ một bộ phận nào đó của phương thức lãnh đạo hiện có theo hướng tích cực, tiến bộ, bảo đảm cho sự lãnh đạo của Đảng đem lại kết quả cao hơn, nhằm thực hiện thắng lợi nhiệm vụ cách mạng.
Như vậy, từ khái niệm “Lãnh đạo” và “Phương thức lãnh đạo”, có thể hiểu nội hàm của phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, như sau: Phương thức lãnh đạo của Đảng đối với tổ chức Đoàn và công tác thanh niên là sự thống nhất các phương pháp, quy trình, quy định để tác động vào các tổ chức Đảng, đảng viên và các tổ chức, đặc biệt là các tổ chức trong hệt thống chính trị nhằm thực hiện thành công các nội dung lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên. 14 Phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay thông qua: Thứ nhất, Đảng lãnh đạo bằng các nghị quyết, chỉ thị, chủ trương, chương trình công tác và các định hướng lớn cho Đoàn TNCS Hồ Chí Minh. Thứ hai, tiếp tục nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy Đảng, đảng viên về công tác thanh niên; chú trọng hơn nữa việc vận động các tổ chức quần chúng nhân dân tham gia thực hiện và giám sát việc thực hiện công tác thanh niên dưới sự lãnh đạo của Đảng. Thứ ba, Đảng lãnh đạo Đoàn Thanh niên bằng công tác quy hoạch, đào tạo, bố trí, sử dụng cán bộ Đoàn, Hội.
Thứ tư, Đảng lãnh đạo Đoàn Thanh niên thông qua việc phát huy vai trò của các tổ chức đảng và bằng sự nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng đối với đoàn viên, thanh niên. Thứ năm, Đảng lãnh đạo bằng công tác kiểm tra, giám sát; tổng kết kinh nghiệm lãnh đạo Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Mặt khác, từ khái niệm “Lãnh đạo” và “Đổi mới phương thức lãnh đạo”, có thể hiểu đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, như sau: Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là những hoạt động của các cấp ủy Đảng để thay đổi, cải tiến, bổ sung, hoàn thiện các cách thức, hình thức, phương pháp, quy trình, quy chế, quy định, lề lối làm việc, tác phong công tác… tác động đến Đoàn Thanh niên theo hướng tích cực, tiến bộ, phù hợp với tình hình mới nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả lãnh đạo của các cấp ủy Đảng đối với Đoàn Thanh niên. Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay thể hiện trên những nội dung chủ yếu sau: Một là, đổi mới quy trình ban hành và tổ chức thực hiện các quan điểm, chỉ thị, nghị quyết, chủ trương, chương trình hành động của Đảng đối với Đoàn TNCS Hồ Chí Minh. 15 Hai là, đổi mới nội dung, phương thức công tác tư tưởng của Đảng trong lãnh đạo Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.
Ba là, đổi mới công tác tổ chức, cán bộ. Bốn là, đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của các tổ chức đảng, phát huy vai trò tiền phong, gương mẫu của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong công tác thanh niên.