Luận văn thạc sĩ quản lý khoa học và công nghệ sử dụng công cụ hỗ trợ về tài chính của nhà nước nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ nghiên cứu trường hợp các doanh nghiệp chế biến dừa tỉnh bến tre

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý khoa học và công nghệ sử dụng công cụ hỗ trợ về tài chính của nhà nước nhằm thúc đẩy đổi, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Ngọc Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp chế biến dừa Bến Tre: Vai trò của công cụ tài chính nhà nước
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ, VAI TRÒ CỦA CÔNG CỤ HỖ TRỢ VỀ TÀI CHÍNH CỦA NHÀ NƯỚC NHẰM THÚC ĐẨY ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ VÀ KINH NGHIỆM MỘT SỐ QUỐC GIA TRONG LĨNH VỰC NÀY
• 1.1. Công nghệ
• 1.2. Khái niệm công nghệ
• 1.3. Đầu tư tài chính cho đổi mới công nghệ
• 1.4. Vai trò của công cụ hỗ trợ về tài chính của nhà nước trong việc thúc đẩy đổi mới công nghệ
• 1.5. Sự cần thiết sử dụng công cụ hỗ trợ về tài chính của nhà nước cho hoạt động đổi mới công nghệ
• 1.6. Vốn ngân sách và vai trò của ngân sách trong việc thúc đẩy đổi mới công nghệ
• 1.7. Vốn tín dụng và vai trò của tín dụng trong việc thúc đẩy đổi mới công nghệ
• 1.8. Chính sách thuế và vai trò của thuế trong việc thúc đẩy đổi mới công nghệ
• 1.9. Kinh nghiệm một số quốc gia về sử dụng công cụ hỗ trợ tài chính của Nhà nước thúc đẩy đổi mới công nghệ
• 1.10. Kinh nghiệm của Hàn Quốc
• 1.11. Nhận xét kinh nghiệm hướng học
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ VÀ SỬ DỤNG CÔNG CỤ HỖ TRỢ VỀ TÀI CHÍNH CỦA NHÀ NƯỚC NHẰM THÚC ĐẨY ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ (TRƯỜNG HỢP CÁC DOANH NGHIỆP CHẾ BIẾN DỪA TỈNH BẾN TRE)
• 2.1. Tổng quan tình hình đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp Việt Nam
• 2.2. Thực trạng đổi mới công nghệ trong các doanh nghiệp chế biến dừa của tỉnh Bến Tre
• 2.3. Tình hình phát triển và những đóng góp của ngành chế biến dừa
• 2.4. Thực trạng công nghệ và đổi mới công nghệ của doanh nghiệp chế biến dừa tỉnh Bến Tre
• 2.5. Tình hình sử dụng công cụ hỗ trợ về tài chính của nhà nước nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ
• 2.6. Vốn ngân sách chỉ cho hoạt động khoa học và công nghệ
• 2.7. Tín dụng cho hoạt động đổi mới công nghệ
• 2.8. Chính sách thuế cho hoạt động đổi mới công nghệ
• 2.9. Những tồn tại hạn chế và nguyên nhân chủ yếu trong việc sử dụng công cụ hỗ trợ về tài chính của nhà nước thúc đẩy đổi mới công nghệ
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP CHỦ YẾU SỬ DỤNG CÔNG CỤ HỖ TRỢ VỀ TÀI CHÍNH CỦA NHÀ NƯỚC NHẰM THÚC ĐẨY ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ (TRƯỜNG HỢP CÁC DOANH NGHIỆP CHẾ BIẾN DỪA TỈNH BẾN TRE)
• 3.1. Định hướng sử dụng công cụ hỗ trợ về tài chính của nhà nước thúc đẩy đổi mới công nghệ
• 3.2. Một số giải pháp sử dụng công cụ hỗ trợ về tài chính của Nhà nước thúc đẩy đổi mới công nghệ
• 3.3. Tăng cường đầu tư và sử dụng nguồn vốn từ ngân sách nhà nước
• 3.4. Chính sách tín dụng
• 3.5. Chính sách thuế
• 3.6. Huy động các nguồn đầu tư cho hoạt động đổi mới công nghệ
• 3.7. Tăng cường vai trò của chính quyền địa phương
• 3.8. Giải pháp riêng cho ngành chế biến dừa tỉnh Bến Tre
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp chế biến dừa Bến Tre

Đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp chế biến dừa tại Bến Tre là một yếu tố quan trọng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Đổi mới công nghệ không chỉ giúp cải thiện quy trình sản xuất mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm, từ đó đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất dừa không chỉ tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Theo nghiên cứu, các doanh nghiệp chế biến dừa tại Bến Tre đã bắt đầu nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của việc đầu tư vào công nghệ hiện đại. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn và công nghệ tiên tiến. Điều này đòi hỏi sự hỗ trợ từ các công cụ tài chính của nhà nước để thúc đẩy quá trình đổi mới công nghệ.

1.1. Vai trò của công cụ tài chính nhà nước

Công cụ tài chính của nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp Bến Tre thực hiện đổi mới công nghệ. Các chính sách tài chính như tín dụng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư từ ngân sách nhà nước giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực để đầu tư vào công nghệ mới. Theo các chuyên gia, việc sử dụng công cụ tài chính hiệu quả sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Hơn nữa, chính sách thuế cũng cần được điều chỉnh để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ. Việc này không chỉ giúp doanh nghiệp phát triển mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế của tỉnh Bến Tre.

II. Thực trạng đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp chế biến dừa

Thực trạng đổi mới công nghệ trong các doanh nghiệp chế biến dừa tại Bến Tre hiện nay cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn còn chậm chạp trong việc áp dụng công nghệ mới. Nhiều doanh nghiệp vẫn sử dụng công nghệ lạc hậu, dẫn đến năng suất thấp và chất lượng sản phẩm không ổn định. Theo thống kê, chỉ một số ít doanh nghiệp có khả năng đầu tư vào công nghệ hiện đại. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp mà còn tác động tiêu cực đến sự phát triển của ngành chế biến dừa. Để khắc phục tình trạng này, cần có sự can thiệp từ nhà nước thông qua các công cụ tài chính nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tiếp cận công nghệ mới. Việc cải thiện quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm sẽ giúp doanh nghiệp chế biến dừa tại Bến Tre phát triển bền vững.

2.1. Những thách thức trong đổi mới công nghệ

Các doanh nghiệp chế biến dừa tại Bến Tre đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình đổi mới công nghệ. Một trong những thách thức lớn nhất là thiếu nguồn vốn đầu tư. Nhiều doanh nghiệp không đủ khả năng tài chính để đầu tư vào công nghệ mới, dẫn đến việc không thể nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Bên cạnh đó, sự thiếu hụt thông tin về công nghệ mới cũng là một rào cản lớn. Doanh nghiệp cần có sự hỗ trợ từ nhà nước trong việc cung cấp thông tin và hướng dẫn về công nghệ mới. Việc này không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn góp phần vào sự phát triển chung của ngành chế biến dừa tại Bến Tre.

III. Giải pháp thúc đẩy đổi mới công nghệ

Để thúc đẩy đổi mới công nghệ trong các doanh nghiệp chế biến dừa tại Bến Tre, cần có một số giải pháp cụ thể. Trước hết, nhà nước cần tăng cường hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp thông qua các chính sách tín dụng ưu đãi và hỗ trợ đầu tư từ ngân sách. Bên cạnh đó, cần có các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức cho doanh nghiệp về tầm quan trọng của đổi mới công nghệ. Việc này sẽ giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về lợi ích của việc đầu tư vào công nghệ mới. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và doanh nghiệp trong việc triển khai các chính sách hỗ trợ. Điều này sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc tiếp cận công nghệ mới và nâng cao năng lực cạnh tranh.

3.1. Tăng cường hợp tác giữa nhà nước và doanh nghiệp

Hợp tác giữa nhà nước và doanh nghiệp Bến Tre là yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy đổi mới công nghệ. Nhà nước cần tạo ra các chương trình hợp tác, trong đó doanh nghiệp có thể tham gia vào các dự án nghiên cứu và phát triển công nghệ. Việc này không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới mà còn tạo ra cơ hội để nâng cao năng lực cạnh tranh. Đồng thời, nhà nước cũng cần lắng nghe ý kiến của doanh nghiệp để điều chỉnh các chính sách hỗ trợ cho phù hợp với thực tế. Sự hợp tác chặt chẽ này sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành chế biến dừa tại Bến Tre.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, đổi mới công nghệ (ĐMCN) được xem là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp (DN) và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế quốc gia. Tại Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp chế biến dừa tỉnh Bến Tre, ĐMCN đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển ngành công nghiệp chế biến, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, thực trạng ĐMCN tại các doanh nghiệp này còn nhiều hạn chế do nguồn lực tài chính, trình độ công nghệ và năng lực quản lý chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ vai trò của các công cụ hỗ trợ tài chính của Nhà nước nhằm thúc đẩy ĐMCN trong các doanh nghiệp chế biến dừa tỉnh Bến Tre giai đoạn 2001-2009. Nghiên cứu tập trung phân tích hiện trạng sử dụng vốn ngân sách, tín dụng và chính sách thuế hỗ trợ ĐMCN, đồng thời rút ra những hạn chế và nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng công cụ tài chính của Nhà nước trong thúc đẩy ĐMCN.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm 50 doanh nghiệp chế biến dừa tại tỉnh Bến Tre và 5 cơ quan thực thi chính sách liên quan. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc hoàn thiện chính sách tài chính hỗ trợ ĐMCN, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương và quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về đổi mới công nghệ và vai trò của công cụ hỗ trợ tài chính trong thúc đẩy ĐMCN:

• Khái niệm công nghệ và đổi mới công nghệ: Công nghệ được định nghĩa là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng và công cụ dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm. Đổi mới công nghệ bao gồm đổi mới sản phẩm và đổi mới quy trình nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và cạnh tranh (OECD, 1996; Vũ Cao Đàm, 1997).

• Vai trò của Nhà nước trong ĐMCN: Nhà nước can thiệp nhằm điều chỉnh những thất bại của thị trường, hỗ trợ tài chính cho hoạt động R&D và ĐMCN để khuyến khích đầu tư vượt ngưỡng tối thiểu mà doanh nghiệp tự bỏ ra (Feldman et al., 2002; Porter, 1990).

• Các công cụ hỗ trợ tài chính của Nhà nước: Bao gồm vốn ngân sách, tín dụng ưu đãi và chính sách thuế ưu đãi, được thiết kế nhằm giảm chi phí đầu tư, tăng động lực đổi mới và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng số liệu thống kê từ Tổng cục Thống kê, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Sở Công Thương tỉnh Bến Tre, kết quả khảo sát 50 doanh nghiệp chế biến dừa và phỏng vấn 5 cơ quan thực thi chính sách.

• Phương pháp phân tích: Phân tích định lượng số liệu đầu tư, sản lượng, giá trị sản xuất, lao động và trình độ công nghệ; phân tích định tính qua phỏng vấn chuyên gia và khảo sát thực tế nhằm đánh giá hiệu quả sử dụng công cụ tài chính.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung giai đoạn 2001-2009, với khảo sát thực địa và thu thập dữ liệu từ năm 2009 đến 2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng đầu tư ĐMCN của doanh nghiệp Việt Nam và tỉnh Bến Tre: Chỉ khoảng 2,44% doanh nghiệp công nghiệp có đầu tư cho ĐMCN, với kinh phí chiếm 11,8% tổng đầu tư KH&CN, nhưng chỉ bằng khoảng 0,003% tổng doanh thu. Trong đó, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chiếm gần 90% tổng vốn đầu tư ĐMCN, doanh nghiệp nhà nước chiếm 11,4%, còn lại doanh nghiệp tư nhân chỉ chiếm 1,4%.

2. Trình độ công nghệ của doanh nghiệp chế biến dừa Bến Tre: Điểm trung bình trình độ công nghệ năm 2009 là 51,39 điểm, tăng 3,65% so với năm 2007 nhưng vẫn ở mức trung bình. Thành phần thiết bị đạt 52,65 điểm, nhân lực 59,36 điểm, thông tin 51,8 điểm và tổ chức 40,5 điểm. Tỷ lệ doanh nghiệp có trình độ thiết bị và nhân lực ở mức khá lần lượt là 10% và 16%, còn lại phần lớn ở mức trung bình hoặc yếu kém.

3. Hiệu quả sử dụng công cụ hỗ trợ tài chính của Nhà nước: Vốn ngân sách dành cho KH&CN chiếm tỷ trọng thấp, tín dụng ưu đãi chưa tiếp cận rộng rãi các doanh nghiệp nhỏ và vừa, chính sách thuế ưu đãi chưa được áp dụng hiệu quả do thủ tục phức tạp và nhận thức hạn chế của doanh nghiệp. Khoảng 63,45% doanh nghiệp phụ thuộc vào hỗ trợ ngân sách nhà nước, 20,8% huy động từ tín dụng, chỉ 15,7% tự huy động từ lợi nhuận.

4. Tình hình sản xuất và xuất khẩu ngành chế biến dừa: Giá trị sản xuất ngành chế biến dừa tăng từ 268 tỷ đồng năm 2001 lên 947 tỷ đồng năm 2009, chiếm khoảng 27,63% giá trị sản xuất ngành công nghiệp chế biến. Giá trị xuất khẩu tăng từ 43,3 triệu USD năm 2005 lên 80,36 triệu USD năm 2008, tuy nhiên năm 2009 giảm còn 67,31 triệu USD do thiếu nguyên liệu và suy thoái kinh tế.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy mặc dù có sự tăng trưởng về đầu tư và trình độ công nghệ, nhưng mức độ ĐMCN tại các doanh nghiệp chế biến dừa tỉnh Bến Tre vẫn còn hạn chế do nhiều nguyên nhân. Nguồn vốn đầu tư chủ yếu từ doanh nghiệp có vốn nước ngoài, trong khi doanh nghiệp tư nhân và vừa nhỏ tiếp cận nguồn vốn hỗ trợ còn khó khăn. Trình độ công nghệ và nhân lực chưa đồng đều, đặc biệt là thành phần tổ chức và thông tin còn yếu kém, ảnh hưởng đến khả năng đổi mới và áp dụng công nghệ mới.

So sánh với kinh nghiệm quốc tế, các quốc gia như Hàn Quốc, Trung Quốc, Malaysia đã xây dựng hệ thống hỗ trợ tài chính đa dạng, kết hợp chính sách thuế ưu đãi, tín dụng ưu đãi và hỗ trợ trực tiếp cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Việt Nam cần học hỏi mô hình này để hoàn thiện chính sách hỗ trợ tài chính phù hợp với đặc thù ngành chế biến dừa và quy mô doanh nghiệp địa phương.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ đầu tư ĐMCN theo loại hình doanh nghiệp, bảng điểm trình độ công nghệ các thành phần, và biểu đồ tăng trưởng giá trị sản xuất, xuất khẩu ngành chế biến dừa giai đoạn 2001-2009.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện chính sách tài chính hỗ trợ ĐMCN: Đơn giản hóa thủ tục, tăng tính hấp dẫn và công bằng trong phân bổ vốn ngân sách, tín dụng ưu đãi và chính sách thuế nhằm thu hút doanh nghiệp tư nhân và vừa nhỏ tham gia đổi mới công nghệ. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước.

2. Tăng cường đầu tư ngân sách cho KH&CN và ĐMCN: Tăng tỷ trọng chi ngân sách cho nghiên cứu và phát triển, ưu tiên các dự án đổi mới công nghệ trong ngành chế biến dừa. Thời gian: 3-5 năm; Chủ thể: Chính phủ, các sở ngành liên quan.

3. Phát triển hệ thống tín dụng ưu đãi và cho thuê tài chính: Xây dựng các quỹ tín dụng chuyên biệt hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ; khuyến khích phát triển hình thức cho thuê tài chính để giảm áp lực vốn đầu tư ban đầu. Thời gian: 2-3 năm; Chủ thể: Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng.

4. Nâng cao năng lực quản lý và trình độ nhân lực: Tổ chức đào tạo, tập huấn nâng cao kỹ năng quản lý đổi mới công nghệ và kỹ thuật vận hành thiết bị mới cho cán bộ và công nhân doanh nghiệp. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Sở Khoa học và Công nghệ, các trường đại học, viện nghiên cứu.

5. Tăng cường cung cấp thông tin và hỗ trợ pháp lý: Xây dựng hệ thống thông tin về chính sách, công nghệ mới và thị trường; hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tiếp cận và thực hiện các chính sách hỗ trợ. Thời gian: 1-2 năm; Chủ thể: Sở Khoa học và Công nghệ, các cơ quan quản lý nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách: Nhận diện các điểm mạnh, hạn chế trong chính sách tài chính hỗ trợ ĐMCN, từ đó xây dựng và điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn doanh nghiệp địa phương.

2. Doanh nghiệp chế biến dừa và các ngành công nghiệp liên quan: Hiểu rõ vai trò và cách thức tiếp cận các công cụ hỗ trợ tài chính của Nhà nước để nâng cao năng lực đổi mới công nghệ, cải thiện hiệu quả sản xuất kinh doanh.

3. Các tổ chức tín dụng và quỹ đầu tư phát triển: Nắm bắt nhu cầu và thực trạng tài chính của doanh nghiệp để thiết kế các sản phẩm tín dụng ưu đãi, phù hợp với đặc thù ngành và quy mô doanh nghiệp.

4. Các viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp: Tăng cường hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu đổi mới công nghệ của doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao Nhà nước cần sử dụng công cụ hỗ trợ tài chính để thúc đẩy ĐMCN?
   Nhà nước can thiệp nhằm khắc phục thất bại thị trường, bởi doanh nghiệp thường đầu tư dưới ngưỡng cần thiết do rủi ro cao và lợi ích không hoàn toàn thuộc về họ. Hỗ trợ tài chính giúp giảm chi phí và rủi ro, kích thích đầu tư đổi mới (Feldman et al., 2002).

2. Các công cụ hỗ trợ tài chính nào được sử dụng phổ biến nhất?
   Vốn ngân sách, tín dụng ưu đãi và chính sách thuế ưu đãi là ba công cụ chính. Trong đó, ưu đãi thuế được sử dụng rộng rãi vì ít can thiệp vào cơ chế thị trường và dễ áp dụng (Mani, 2002).

3. Tình hình ĐMCN của doanh nghiệp chế biến dừa tỉnh Bến Tre hiện nay ra sao?
   Trình độ công nghệ trung bình, đầu tư ĐMCN còn thấp, chủ yếu tập trung ở doanh nghiệp vốn nước ngoài. Doanh nghiệp tư nhân và vừa nhỏ gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn và chính sách hỗ trợ.

4. Làm thế nào để doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận hiệu quả các công cụ hỗ trợ tài chính?
   Cần đơn giản hóa thủ tục, tăng cường thông tin và tư vấn, phát triển các quỹ tín dụng chuyên biệt và hình thức cho thuê tài chính phù hợp với quy mô và năng lực doanh nghiệp.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam?
   Hàn Quốc và Trung Quốc có hệ thống hỗ trợ tài chính đa dạng, kết hợp chính sách thuế, tín dụng và hỗ trợ trực tiếp, đặc biệt chú trọng doanh nghiệp vừa và nhỏ, đồng thời phát triển các chính sách phi tài chính hỗ trợ đổi mới công nghệ.

Kết luận

• Đổi mới công nghệ là yếu tố quyết định nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển kinh tế trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.
• Công cụ hỗ trợ tài chính của Nhà nước gồm vốn ngân sách, tín dụng ưu đãi và chính sách thuế đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy ĐMCN.
• Hiện trạng ĐMCN tại các doanh nghiệp chế biến dừa tỉnh Bến Tre còn nhiều hạn chế về trình độ công nghệ, năng lực tài chính và quản lý.
• Kinh nghiệm quốc tế cho thấy sự kết hợp đồng bộ giữa các công cụ tài chính và phi tài chính là chìa khóa thành công.
• Cần triển khai các giải pháp hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực doanh nghiệp và phát triển hệ thống hỗ trợ tài chính phù hợp trong 1-5 năm tới.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá hiệu quả chính sách để điều chỉnh kịp thời, góp phần thúc đẩy đổi mới công nghệ bền vững tại địa phương và quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 DOI MỚI CÔNG NGHỆ, VAI TRO CUA CÔNG CỤ HO TRỢ VE TÀI CHÍNH CUA NHÀ NƯỚC NHAM THÚC DAY ĐMCN VÀ KINH NGHIEM MOT SO QUOC GIA TRONG LINH VUC NAY 1. Công nghệ Ngày nay với sự phát triển không ngừng của khoa học, các quy luật tự nhiên, xã hội, bản chất sự vật ngày càng được làm sáng tỏ. Sự thông hiểu thế giới tự nhiên, xã hội tạo tiền đề cho hoạt động sản xuất, quản lý đi vào chuyên môn và chuẩn hóa trong một quy trình, như một công nghệ. Khái niệm công nghệ Khái niệm công nghệ cũng ngày càng được mở rộng qua nhiều lĩnh vực khác như công nghệ du lịch, công nghệ ngân hàng,.

Suy cho cùng, các mở rộng này tạo nên các khái niệm công nghệ vừa có điểm chung, vừa có cái riêng. Gần đây, đã có nhiều tổ chức Quốc tế về KH&CN có gắng đưa ra một định nghĩa công nghệ có thê dung hòa các quan điểm, đồng thời tạo thuận lợi cho việc phát triển và hòa nhập của các quốc gia trong từng khu vực và phạm vi toàn cầu. Ngân hàng Thế giới 1985: Là phương pháp chuyển hóa các nguồn thành sản phẩm, gồm 3 yếu tố (1) thông tin về phương pháp, (2) phương tiện, công cụ sử dụng phương pháp dé thực hiện việc chuyên hóa (3) sự hiểu biết phương pháp hoạt động như thé nào và tại sao? Theo Tổ chức phát triển công nghệ liên hợp quốc (UNIDO) thì: Công nghệ là việc áp dụng khoa học vào công nghiệp, bằng cách sử dụng các kết quả nghiên cứu và xử lý nó một cách có hệ thống và có phương pháp. Theo Uy ban kinh tế xã hội Chau A - Thái Bình Dương (ESCAP) thi: Công nghệ là hệ thống kiến thức về quy trình và kỹ thuật dùng dé chế biến vật liệu va thông tin va sau đó ESCAP mở rộng thêm: Công nghệ bao gồm tất cả các kỹ năng, kiến thức, thiết bị và phương pháp sử dụng trong sản xuất, chế tạo, dịch vụ quản lý, thông tin.

Theo Vũ Cao Dam (1997), Công nghệ là quá trình sử dụng hệ thống các thành phan (kỹ thuật, con người, thông tin, tô chức) chế biến vật chất, thông tin thành sản phẩm. 15 Luật Khoa học và Công nghệ năm 2000, đã đưa ra định nghĩa khái quát: Công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện dùng dé biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm. Luật chuyển giao công nghệ năm 2006: Công nghệ là giải pháp, quy trình, bí quyết, kỹ thuật có kèm hoặc không kèm công cụ, phương tiện dùng dé biến đổi nguồn lực thành sản phâm. * Điểm chung các định nghĩa trên điều xem Công nghệ có bản chất là tri thức cần có dé biến đôi nguồn lực thành sản pham theo một quy trình nhất định.

Khái niệm đổi mới công nghệ Tuy theo mục dich sử dụng va tác gia mà khái niệm DMCN có ý nghĩa khác nhau. Nhưng nhìn chung theo các tác giả này, có thể có một số các định nghĩa chung nhất về ĐMCN như sau: Theo Freeman (1982), đổi mới là các hoạt động thiết kế kỹ thuật, sản xuất chế tác, quản lý và thương mại liên quan đến việc đưa ra thị trường một sản phẩm mới (hoặc được cải tiến) hoặc là việc sử dụng mang tính thương mại lần đầu tiên của một quy trình hoặc thiết bị mới (hoặc được cải tiễn). Theo một định nghĩa đơn giản hơn nhưng cũng rất bao quát, đôi mới theo nghĩa rộng nhất có thê bao gồm các công nghệ mới và phương thức mới thực hiện công việc (Porter, I 990). Do đó, ĐMCN có thê xảy ra trong một quy trình hay trong một sản phâm.

Như vậy đổi mới công nghệ quy trình (process innovation) là những đổi mới liên quan đến quy trình công nghệ của sản xuất sản phẩm và dich vụ và DMCN sản phẩm (product innovation) là những đôi mới liên quan đến việc đưa ra các sản phẩm mới hoặc dịch vụ mới. Tuỳ theo loại hình sản phẩm, ngành công nghiệp hoặc dịch vụ, giai đoạn của đổi mới mà DMCN quy trình hay DMCN sản phẩm sẽ có những mức độ đổi mới khác nhau và cũng liên quan đến nhau. Thông thường, khi mức độ đổi mới sản phẩm giảm dan thi mức độ đổi mới của quy trình sẽ tăng dần. Điểm quan trọng nhất cần nhắn mạnh ở đây là các đổi mới là một quá trình tác động, dù đó là đổi mới quy trình hay sản phẩm (Coombs et al,1987).

Nhưng các thay đổi về mặt quy trình thường khó ghi nhận lại, khó nhìn thấy và vì thế khó bắt chước hơn (Rosenberg, 1982). Trong nhiều nghiên cứu khác nhau, một kết luận có thể rút ra được là đổi mới là một quá trình quản lý. Khác với sáng chế, đổi mới có những đặc thd của nó và liên quan đến giai đoạn đưa sản phẩm ra được thị trường (Bryson, 1994). Hơn thế nữa, có tác giả còn đi xa hơn và cho rằng vì 16 vai trò đóng góp của người sử dụng vào quá trình đổi mới rất quan trọng, các có găng áp dụng dé tạo hình thái cho hệ thống công nghệ cũng là những thành phần của hoạt động đổi mới (Fleek,1992).

Đổi mới thường được hiéu là một thứ gì đó mới áp dụng vào sản xuất, phân phối hay tiêu dùng sản phẩm hoặc dịch vụ. ĐMCN được định nghĩa như một sản phẩm mới (đôi mới sản phẩm) và một máy móc mới (đôi mới quy trình) hay cải tiến các sản phẩm hoặc quy trình đang có thông qua việc thay đổi về công nghệ do các nhà đôi mới tạo ra nhằm vào mục đích thương mại (Beije, 1998). Hai tác giả Gregory and Botha (2003) cho rang hoạt động đổi mới có thé xảy ra trong quá trình cải tiến bên trong nhằm tăng năng suất, phát triển thị trường, sản phẩm hoặc dịch vụ mới, hay đổi mới công nghệ dé tạo ra công nghệ mới hoặc có thé là sự kết hợp của tat cả các hoạt động trên. Trong nhiều trường hợp thì hoạt động đổi mới của một công ty có thể coi là hoạt động R&D, tùy vào từng loại hình công việc cụ thẻ.

* Nghiên cứu này sử dụng định nghĩa từ tài liệu hướng dẫn của tổ chức OECD (Oslo Manual, 1996) trong đó giải thích răng DMCN cho một sản phâm hoặc một chu trình có thé chia thành các hoạt động sau: R&D, thu nạp công nghệ, trang bị máy móc và thiết kế công nghiệp, kiêu dáng công nghiệp, phát triển sản xuất, hoạt động marketing cho sản phẩm mới hoặc sản phẩm cải tiễn và hoạt động đảo tạo. Theo Vũ Cao Đàm (Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, NXB Giáo dục, Tr. 40) nghiên cứu khoa học chia làm 3 loại: nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai, gọi chung là nghiên cứu và triển khai, viết tắt tiếng Anh là R&D (tuy viết tắt là D nhưng thực ra thuật ngữ này có tên gọi đầy đủ là Technological Experimental Development, gọi tắt là Technological Development hoặc là Development) 17 Hình 1.1: Quan hệ giữa các loại hình nghiên cứu Hoat ciÔng R&D 1. Nghién Cứu Neghién cứui co cơ ban ban thuiân tty TNghiên cứu co 2.

Nghién citru bản dinh hudg ung dung Tao vat mau (Prototype) 3. Trién khai Tao quy trinh thực nghiém s/x vat mau San xudat thứ Série N° O 30 (Nguôn: Vũ cao Đàm, Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, NXB Giáo duc, Tr. 30) Phát triển công nghệ theo (Vũ Cao Đàm, 2003) được hiểu là sự “mở mang công nghệ” theo cả chiêu rộng lần chiêu sâu: - Mở mang công nghệ theo chiều sâu, chính là sự nâng cấp công nghệ (Upgrading) từ trình độ thấp lên một trình độ cao hơn. Nội dung nay thuộc phạm trù của chính sách đôi mới (innovation policy).

Đó là sự đổi mới công nghệ (DMCN) dựa trên kết quả R&D các công nghệ của bản thân doanh nghiệp hoặc ký hợp đồng chuyên giao công nghệ để nhận một công nghệ có trình độ cao hơn từ các doanh nghiệp khác (chuyên giao ngang), hoặc nhận một công nghệ mới từ kết quả pilot của các tô chức R&D (chuyển giao dọc), hoặc thậm chí ký hợp đồng CGCN từ nước ngoài (bao gồm cả chuyền giao dọc và chuyên giao ngang). - Mở mang công nghệ theo chiều rộng, chính là sự nhân rộng từ một dây chuyền công nghệ của doanh nghiệp thành hai, ba hoặc nhiều dây chuyền công nghệ có cùng chức năng và cùng trình độ như dây chuyền công nghệ ban đầu. Nội dung này thuộc phạm trù của chính sách đối với sản xuất, nằm ngoài mối quan tâm của hệ thống KH&CN của một số quốc gia, đặc biệt là ở các quốc gia Châu Âu và Bắc Mỹ. Đầu tư tài chính cho doi mới công nghệ ĐMCN Đầu tư tài chính cho DMCN là việc bỏ vốn dé thay đổi, cải tiến công nghệ góp phan cải thiện chất lượng sản phẩm, hạ giá thành, tăng năng suất, chất lượng và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.

Có ba hình thức chính về đầu tư DMCN: - Đầu tư cho nghiên cứu và triển khai là đầu tư mang tinh dai han, hướng tới tương lai đồng thời kết quả thì chưa thể xác định trước và mang tính rủi ro cao nhưng cũng có thể đem lại lợi nhuận lớn. Các công ty lớn, có tiềm lực về tài chính thường hay đầu tư cho hoạt động R&D; - Đầu tư cho máy móc thiết bi hay công nghệ sản phẩm mới là những đầu tư ở giai đoạn tiếp theo khi việc sản xuất thử nghiệm các kết quả nghiên cứu và triển khai đã thành công hoặc trong quá trình chuyên giao “phần cứng” của chuyền giao công nghệ; - Đầu tư cho việc đào tạo con người dé sử dung các công nghệ mới thường là những đầu tư đi kèm với hai loại đầu tư trên. Máy móc thiết bị bản thân tự nó không thể tạo ra sản phẩm nếu không có sự điều khiển của con người. Bản thân công nghệ, kỹ thuật mới đã đòi hỏi những kỹ năng mới vì vậy nhu cầu đào tạo đội ngũ cán bộ và công nhân lành nghề làm chủ và vận hành các công nghệ và kỹ thuật ngày càng rõ nét hơn.

Vai trò của công cụ hỗ trợ về tài chính của nhà nước trong việc thúc day DMCN 1. Sự cần thiết SDCCHT về tài chính của nhà nước cho hoạt động ĐMCN Chính sách đổi mới theo quan điểm của các nước OECD (OECD, 2005) đó là sự mở rộng của các chính sách R&D. Bởi vậy chính sách đổi mới thường liên quan đến nghiên cứu và sự phát triển công nghệ.