LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nền kinh tế Việt Nam đang trên đà phát triển, cánh cửa hội nhập mở ra với nhiều cơ hội và thách thức dành cho tất cả các doanh nghiệp ở các ngành nghề khác nhau. Ngành ngân hàng cũng không ngoại lệ, bên cạnh những cơ hội mới thì các ngân hàng cũng đang đối mặt với những thách thức không nhỏ trên thị trƣờng buộc các ngân hàng phải luôn đổi mới, hoàn thiện để bắt kịp sự phát triển của nền kinh tế xã hội. Phát triển các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng theo cả chiều rộng lẫn chiều sâu là một yêu cầu cấp thiết nhằm đa dạng hóa sản phẩm, thích ứng với môi trƣờng không ngừng biến đổi hiện nay, quyết định đến sự tồn tại và phát triển của các NHTM.
Trong những năm gần đây, tín dụng bán lẻ đã trở thành mục tiêu kinh doanh chiến lƣợc của hầu hết tất cả các NHTM. Đây không những là kênh bán hàng hiệu quả mà còn là lĩnh vực mang lại tỉ trọng thu nhập cao trong tổng lợi nhuận của Ngân hàng. Trong đó, cho vay phục vụ nhu cầu đời sống đƣợc xác định là sản phẩm cốt lõi trong chiến lƣợc nói trên. Ngày nay khi thu nhập và đời sống vật chất, tinh thần của ngƣời dân ngày một đƣợc nâng cao thì xu thế chi tiêu trƣớc, trả tiền sau đang dần trở thành phổ biến, điều này đã giúp thị trƣờng cho vay phục vụ nhu cầu đời sống phát triển mạnh mẽ, từ đó kích cầu cho nền kinh tế, tạo đà tăng trƣởng cho xã hội.
Chính vì vậy, cho vay phục vụ nhu cầu đời sống đƣợc xem là một hƣớng đi mới đầy triển vọng đối với hệ thống NHTM. Năm 2019, tỷ lệ cho vay phục vụ nhu cầu đời sống trên tổng dƣ nợ ở Việt Nam đạt 11,4%, trong khi ở các nƣớc phát triển là từ 40-45%, cho thấy Việt Nam đang thực sự là một thị trƣờng tiềm năng cần đƣợc đẩy mạnh khai thác hơn nữa. NHTM CP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Thanh Hoá với truyền thống 63 năm xây dựng và phát triển, đến nay đã trở thành một ngân hàng có uy tín trên địa bàn với thị phần tín dụng năm 2019 chiếm 6,77%, đứng thứ ba trên địa bàn toàn tỉnh sau Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Ngân hàng TMCP 2 Ngoại thƣơng chi nhánh Thanh Hóa. Với đặc điểm là địa bàn rộng lớn với hơn 3,6 triệu dân, mức thu nhập bình quân đầu ngƣời luôn ở mức khá, tỉnh Thanh Hóa đƣợc đánh giá là thị trƣờng tiềm năng để phát triển hoạt động cho vay phục vụ nhu cầu đời sống.
Mặc dù tất cả các NHTM trên địa bàn hiện nay đều đã cung cấp rất nhiều sản phẩm cho vay phục vụ nhu cầu đời sống nhƣng thực tế vẫn chƣa khai thác hết đƣợc tối đa nhu cầu thị trƣờng. BIDV với 5 năm liền đạt danh hiệu “Ngân hàng bán lẻ tốt nhất Việt Nam”, nhƣng ngay tại địa bàn Thanh Hóa thế mạnh này lại chƣa đƣợc phát huy ở mức cao nhất. Dƣ nợ cho vay phục vụ nhu cầu đời sống của BIDV Thanh Hóa năm 2019 đạt 14.65% trên tổng dƣ nợ cho vay phục vụ nhu cầu đời sống tại tỉnh Thanh Hoá. Vì vậy việc phát triển cho vay phục vụ nhu cầu đời sống của hệ thống NHTM CP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam nói chung và tại Chi nhánh Thanh Hóa nói riêng cần đƣợc quan tâm hơn nữa để tƣơng xứng với tiềm năng, thế mạnh của mình.
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về hoạt động cho vay phục vụ nhu cầu đời sống tại hệ thống ngân hàng, tại NHTM CP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam nói chung và tại Chi nhánh Thanh Hoá nói riêng, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài: “Phát triển cho vay phục vụ nhu cầu đời sống tại Ngân hàng thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Thanh Hóa” để thực hiện nghiên cứu. Tổng quan tình hình nghiên cứu về Phát triển cho vay phục vụ nhu cầu đời sống tại Ngân hàng Thƣơng mại cổ phần Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Thanh Hóa. Nghiên cứu về cho vay tiêu dùng (hiện nay là cho vay phục vụ nhu cầu đời sống theo khái niệm tại Thông tƣ 39/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016 quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nƣớc ngoài) đã đƣợc một số tác giả thực hiện ở Việt Nam cũng nhƣ trên thế giới, trong đó một số nghiên cứu nổi bật có thể kể đến nhƣ: - Trần Thị Thanh Tâm (2016) – “Giải pháp phát triển dịch vụ cho vay tiêu dùng tại Việt Nam”, bài viết đƣa ra nhìn nhận đánh giá khách quan về hoạt động cho vay tiêu dùng tại Việt Nam giai đoạn 2012-2015, nêu ra vai trò của cho vay tiêu dùng đối với nền kinh tế và những tồn tại, hạn chế cản trở việc phát triển dịch vụ 3 cho vay tiêu dùng, từ đó đề ra các giải pháp về giá và biện pháp giúp ngƣời dân thay đổi thói quen tiêu dùng theo hƣớng tích cực. - Nghiên cứu “Kinh nghiệm quốc tế về phát triển cho vay tiêu dùng đối với hộ gia đình ở nông thôn và bài học cho các NHTM Việt Nam” (2019) của nhóm tác giả: Phan Thị Hoàng Yến, Đào Mỹ Hằng, Trần Hải Yến, thông qua việc phân tích, tổng hợp kinh nghiệm từ năm 2005 đến năm 2017 của một số quốc gia có những đặc điểm tƣơng đồng với Việt Nam, đã đạt đƣợc thành công trong quá trình phát triển sản phẩm cho vay tiêu dùng nhƣ: Ethiopia, Uganda, Thái Lan, Trung Quốc, từ đó đƣa ra một số bài học mang tính thực tiễn đối với các NHTM ở Việt Nam nhằm phát triển cho vay tiêu dùng một cách bền vững, hiệu quả.
Các bài học đó gồm: nội dung về quy trình phát triển sản phẩm, phƣơng pháp nghiên cứu thị trƣờng, hoạt động quảng bá giới thiệu sản phẩm và cách đánh giá mức độ tín nhiệm, thẩm định khách hàng. - Bình Minh (2019) “Đẩy mạnh cho vay phục vụ tiêu dùng góp phần đẩy lùi tín dụng đen”, nghiên cứu phân tích dựa trên số liệu tổng hợp báo cáo của 245 chi nhánh NHTM và 07 công ty tài chính trên địa bàn Thành phố Hà Nội để đƣa ra đánh giá về quy mô tín dụng so với tiềm năng phát triển của thị trƣờng, từ đó tác giả đề xuất những kiến nghị để mở rộng hoạt động cho vay tiêu dùng phục vụ nhu cầu đời sống, đẩy lùi hoạt động tín dụng đen. - Nghiên cứu “Phát triển cho vay tiêu dùng vì An sinh xã hội” – Đoàn Ngọc Xuân (2019), bằng phƣơng pháp thống kê dƣ nợ cho vay tiêu dùng ở Việt Nam giai đoạn 2012-2018, tác giả đã phân tích đặc điểm chung và thực trạng cho vay tiêu dùng ở Việt Nam, kiến nghị đƣa ra 6 nhóm giải pháp đối với nền kinh tế nhằm phát triển dịch vụ tín dụng ở nƣớc ta trong giai đoạn hiện nay. - Lê Nam Long (2019) “Kinh nghiệm quốc tế về quản lý hoạt động tín dụng tiêu dùng và một số bài học cho Việt Nam” đã giới thiệu những nét cơ bản về vai trò của cho vay tiêu dùng, kinh nghiệm về quản lý hoạt động cho vay tiêu dùng ở một số quốc gia trên thế giới: Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, từ đó đƣa ra các bài học về việc quản lý hoạt động trong lĩnh vực này tại Việt Nam.
4 Các nghiên cứu trên đã đánh giá thực trạng và đƣa ra đƣợc những giải pháp chung nhất để phát triển cho vay phục vụ nhu cầu đời sống tại Việt Nam. Tham khảo và kế thừa những nội dung của các tác giả trƣớc, trên cơ sở nghiên cứu, phân tích, đánh giá về hoạt động cho vay phục vụ nhu cầu đời sống tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Thanh Hóa giai đoạn 2015-2019, trong khuôn khổ bài luận văn này tôi xin đƣợc đƣa ra ý kiến cá nhân của mình để phân tích thực trạng, tìm ra nguyên nhân và cụ thể hóa các nhóm giải pháp có giá trị thực tiễn để có thể áp dụng phù hợp đối với Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Thanh Hóa trong thời gian tới. Mục đích nghiên cứu Đề tài nghiên cứu giải quyết 3 vấn đề cơ bản nhƣ sau: - Hệ thống hóa các vấn đề cơ bản về phát triển cho vay phục vụ nhu cầu đời sống; - Phân tích thực trạng phát triển cho vay phục vụ nhu cầu đời sống tại NHTM CP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Thanh Hóa, từ đó đánh giá những kết quả đạt đƣợc và chỉ ra những hạn chế còn tồn tại trong hoạt động cho vay phục vụ nhu cầu đời sống; - Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển cho vay phục vụ nhu cầu đời sống tại NHTM cổ phần Đầu tƣ và Phát triểnViệt Nam - Chi nhánh Thanh Hóa. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng: Phát triển cho vay phục vụ nhu cầu đời sống tại NHTM - Phạm vi nghiên cứu: Hoạt động cho vay phục vụ nhu cầu đời sống tại NHTM CP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Thanh Hóa giai đoạn 2015 - 2019, giải pháp giai đoạn 2020-2025.
Phƣơng pháp nghiên cứu - Phương pháp định tính: Thông qua nghiên cứu lý thuyết về hoạt động của ngân hàng thƣơng mại, báo cáo tổng kết hàng năm của ngân hàng, những nghiên cứu trƣớc đây về lĩnh vực này, tác giả đã phân tích hoạt động cho vay phục vụ đời sống tại BIDV Thanh Hóa. 5 - Phương pháp thu thập và xử lý thông tin: Nghiên cứu các tài liệu văn bản, quy định của nhà nƣớc, website của BIDV, báo cáo thƣờng niên, báo cáo tổng kết của BIDV Thanh Hóa các năm từ 2015-2019, tác giả đã thống kê, so sánh, tổng hợp và phân tích, đánh giá. Nội dung nghiên cứu - Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về phát triển cho vay phục vụ nhu cầu đời sống của NHTM - Chƣơng 2: Thực trạng phát triển cho vay phục vụ nhu cầu đời sống tại NHTM cổ phần Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Thanh Hóa. - Chƣơng 3: Giải pháp phát triển cho vay phục vụ nhu cầu đời sống tại NHTM cổ phần Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Thanh Hóa.
6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY PHỤC VỤ NHU CẦU ĐỜI SỐNG TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái quát về cho vay tại ngân hàng thƣơng mại 1. Nghiệp vụ cho vay đối với ngân hàng thương mại “NHTM là một bộ phận lớn nhất trong hệ thống các trung gian tài chính nói chung và các tổ chức tín dụng nói riêng.